Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы

Кіріспе 3
1. Ақшаның мәні және қызметтері 5
1.1. Ақшаның пайда болуы және жаратылысы 5
1.2. Ақшаның қызметтері және түрлері 9
1.3. Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы 19
2. Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері 21
2.1. Ақша жүйесінің сипаттамасы және оның даму тарихы 21
2.2. Ақша жүйесінің негізгі элементтері 22
3. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы 25
3.1. Қазақстан теңгесі туралы 25
ҚОРЫТЫНДЫ 29
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 30
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1. Ақшаның мәні және ... ... ... ... болуы және жаратылысы 5
1.2. Ақшаның қызметтері және ... ... ... ... және оның ... ... ... Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері 21
2.1. Ақша жүйесінің сипаттамасы және оның даму ... ... Ақша ... ... элементтері 22
3. Ақша табиғатының ... және ... ... ... ... ... теңгесі туралы 25
ҚОРЫТЫНДЫ 29
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 30
Мол ақша табу – батырлық;
оларды ... білу – ... ... жұмсай білу - өнер.
Б. Ауэрбах
Ақша ашпайтын құлып жоқ.
Қазақ мақалы.
Кіріспе
Ақша - адамзаттың ойлап тапқан керемет өнертапқыштығының бір ... ... ... ... ақша ... ... үшін ... негізгі
мәні болып отыр. Адамдар ақшалай табыс табу үшін өзінің барлық уақытын сарп
етуге дайын.
Ақша – ... де ... ... ... ... ... ... құрал. Сондықтан көпшілігіміздің бай болғымыз
немесе қолдағы ... нені ... ... ... ... болса деген
арманымыз бар. Ауызекі тілмен айтар болсақ «бай» болғымыз келеді.
Егерде адам ... ... ... көзқарасын белгілі бір ретке
келтірмесе ақшаның қажеттілігі мүлде орасан зор ... ... ... ... қолы да ... болып өз бойындағы қасиеттерді, ... ... ... ... жетілдіре алмайды. Адамның ойын, мақсатын
іске асыруға қыруар қаражаты болуы шарт. Ақша деген өлшемі болмаса, ақшаны
қажетті мөлшермен ... онда адам ... ... ... ... ... ... жоғалтады.
Бай мен кедей адамның көзге ұратындай айырмашылығы жоқ. Бай адамдарға
Құдай берген бас, екі қол мен екі аяқ ... ... де бар. ... ... басымдылығы екі құлақтың ортасында орналасқан мида жатыр.
Олар қаншалықты ... ... ... ... ... да мойынсынбайды, өйткені
олар өте рухты жандар. ... ... пен ... ... болуы байларды
көпшіліктен оқшауландыра түседі. ... бұл ... ... ... еңбек етіп, ақшасын айлықтан айлыққа әрең жеткізіп жүргендерге
ұнай қоймайтыны бесенеден белгілі.
Біреулері бай ... ... етіп іске ... енді ... пен ... ... ... ақшалы болуға тырысады. Бұлардың
барлығы қаражатты көбейтіп, пайда табуды көздейтіні ... ... ... ... ... реті ... бай адам мен ... адамның айырмашылығы
жөнінде айта кеткен жөн. ... адам ... ... ... көпшілікпен араласып, әрдайым беделі жоғары деңгейде ... ... ғана ... ... қана қоймай, адамдар арақатынасына аса көп ... ... ... ... Алу үшін беру керек, бермесең ештеңе де ала
алмайсың. Эндрю Карнеги: «Қайырсыз байлық – ... ... ... - ... ... ... ... үлестіруге арнады…
Ал ендігі мәселені осынау байлықтың көзі болып табылатын ақша ұғымы
жөнінде ... ... мәні және ... ... пайда болуы және жаратылысы
Ақшаның пайда болуын б.ғ.д. 7 ... ... Бұл ... ... ... белгілі бір затты тұтынуда артықшылық пайда болды. Ол
затты олар басқа затқа алмастыра ... ... ... малды, бағалы
тастар, металды үлкен ауқымда пайдаланды. Менің ойымша зат ақша ретінде
белгілену үшін ол ең ... ... мен ... ... арасында қолдау
табу керек.
Ақша қоғамның өзімен ... ... ... ретінде
қабылдайтынның бәрі ақша деп танылады.
Ақшаны пайда болу тарихының екі концепциясы бар: ... ... ...... ... бойынша ақша айырбасқа қатысатын адамдар
арасындағы жалпыға ... ... ... ... келісім
болғандығымен түсіндереді. Аристотель өзінің «Никомахтың этикасы» атты
жұмысында былай деп ... ... ... ... ... ... не
бағамы болуы тиіс... Айырбас жасау үшін белгілі шарттылыққа негізделген
бірлік болуы қажет».
Эволюциялық тұжырымдамаға сай ақша ... ... ... ... ... айырбас барысында тауарлар әлемінің арасынан ақша роліне ... ... ... ... бөлініп шығуынан басталады. Ақшаның пайда
болуының эволюциялық тұжырымдамасын біршама толығырақ қарастырайық.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір ... ... ... ... қандай да болсын еңбек өнімін ... ... ... бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам
еңбегінің нәтижесі - өнім ... Ал оны ... ... бір ... яғни ... ... алу қатынастарын дәлелдейтін түрі -
тауар. ... ... ... алу ... ... ... ... өнімі,
немесе тауар - еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең ... ... ... айырбастау мақсатымен жасалған еңбек ... ... ... яки ... ... Егер өнім өндірушінің өзінің
тұтынуы үшін жұмсалса, ондай еңбек өнімі тауар сипатын ... ... өзі ... ... өзі ... онда ол ... ... тұтыну заты.
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер нақты еңбектің нәтижесі
- тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса, қоғам оны ... онда ... ... ... ... ... уақыт болғаны да, зат тауар түріне ие
бола алмағаны, себебі ол қоғамға керексіз зат. Тауардың ... ... ... қасиеті тауардың тұтыну құны болады, ... ... ... құны ... ... ... құны тауарды
өндірушінің өз қажетін емес, басқа өндірушінің тауарына айырбастау арқылы
басқа адамдардың ... ... ... басқа тауарға айырбасталу
қасиетін оның ... құны деп ... ... ... тауарлар сатылғанда
ғана ілесе жүретін бағалық көрсеткіш айқын ... ... ... құны ... ... қажетін қанағаттандыру қасиетінен шығады да,
ал басқа тауарларға айырбасталу қасиетінен айырбас құны шығады. ... ... ... ... құны ... ... ... алатын құрал болады.
Айырбас құны, яғни тұтыну құндары айырбасталуының пропорциясы, ол - құнның
айырбас ... ... ... ... пайда болуы туралы концепциялар[1]
Айта кететін жәйт, кез ... ... зат құн бола ... ... ... жұмсалмаған заттардың құны жоқ. Мысалы, өңделмеген тың ... мен ... ... жемістер, т.б. Сонда құн деген не? ... - ... ... жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам дамуының
негізі - еңбек. Сондықтан, тауарға сіңген ... ... ... ... Бұл бір жағынан, ал екінші жағынан еңбек шығындары өздігінен өнімді
құн ете алмайды. Құнды көруге, сезінуге бола ма? Өнімнің құны ... ... ... ... ... ... - ол ... өндірісі, яғни
өндірістік қатынастар, оның ішінде айырбас қатынастары болуы шарт. Ол тек
тауар өндірушілердің ғана ... ... ... олардың белгілі бір
тауарды басқа тауарларға теңестірулері кезінде, яғни ... құны ... ... құнын зертханада физикалық, ия болмаса химиялық
талдау ... ... ... Оны тек ... сипатта - нарықта, айырбас
кезінде байқауға болады. Сөйтіп құн деген заттың қоғамдық қасиеті[2].
Құн - тарихи категория. Құнның негізі - адам ... Құн - ... ... ... Құн ... идея ... тарихында көптен бар. Ал
оның еңбек ... ... ... ХVІІ ... ... ... ХVІІ ... өмір сүрген шотландық А.Смит, XIX ғасырдағы ағылшын
бизнесмені Д. ... ... Ал ... еңбек теориясына басты үлесті XIX ғ.
К. Маркс қосты. Ол тауарға жұмсалатын еңбектің екі жақты ... ... бір ... ... ... ... еңбекті және құнның сыртқы
көрінісін жасайтын абстрактылы еңбекті ашып, оны ... ... екі ... - тұтыну құны мен құнының - қайшылықтары болғанымен,
ол ажырағысыз бірлік түрінде көрінеді.
Тауардың ішкі қайшылықтары ... ... ... деген сұраққа
жауап іздестірейік. Қоғамдық еңбек, яғни басқалар үшін еңбек ету ... ... ... болады. Алғашқы қауымда да, патриархаттық
отбасында да адамдар өз күш-қуатын жұмсай отырып, өз ... ... ... ... еңбек етті. Алайда мұнда құн пайда болған жоқ. Себебі
тауар пайда ... жоқ, яғни ... ... ... түскен жоқ. Тауар
болу үшін өнімнің ... бір ... ... ... ол ... ... ... яғни нарықта оны тұтыну құны және құн етеді. Өйткені, егер
өнім (зат) ... оның ... құны ... ... ... ... болғаны.
Бұл біріншіден. Екіншіден, оның құнының бар екені дәлелденгені. Міне дәл
сатып алу-сату жағдайында ... ... ішкі ... ... ... бар тауар бөлініп шықты:
1) Ұзақ сақталатындығы.
Ақша ретінде сақталғыштығы төмен затты алу ... ... ... ... себебі біршама уақыттан соң ол бұзылып өзінің ролін
атқара алмайтын болса оның қажеті шамалы емес пе?
2) ... ... ... ... болғанымен құнының жоғары
болуы).
3) Экономикалық бөлінгіштігі.
Кез келген пропорцияда бөліне алмаса ол онда ақша ... ... ... аз ... ... даму ... ... қатынастары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ретінде ғана ... ... ... ... ... ... бір ... яғни тауар-
ақша пайда болды. К. Маркстың сөзімен айтқанда: "Айырбас құны, тауарлардан
бөлініп және сол ... ... ... ... ретінде жүретін тауар, ол -
ақша" Әрбір жеке тауар тұтыну құны ... ... Оның құны ... ... тауарды ақшаға теңгергенде ғана анықталады. Тауар мен ақша айырбас
процесінде ... ... және ... ... Ақша ... ... ... жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, құнның
эквиваленттік формасымен ... құны біте ... ... ... Немесе
ақша деген тауар өндіру мен оны айрыбастау ... ... ... шыққан ерекше тауар, оның айырықша қызметі - барлық ... ... ... ... ... ... ... және түрлері
Жоғарыда айтылғандай, бір тауарды екінші тауарға айырбастау мүмкін
болмаған кезде, оның иесі өз ... ... бір, ... ... ... айырбастады, сонан соң, сол ... ... ... тауарға
айырбастайтын болды.
Осылайша бір тауардың құнын екінші бір ... ... ... ... ... бірдей нысаны пайда болды. Алғашқы кезде жалпы
құнның ... ... ... ... орындады. Бара-бара, ол
міндетті орындау үшін көбірек пайдаланатын бірақ тауар іріктеліп алынды.
Бұл жөнінде ... ... ... ... ... ... нысанымен
қоғам бойынша, тұтасып кеткен ерекше тауар, ақшалай тауар болып табылады,
яғни ол ақша болып ... ... ... ... ... ... былай
деп келтіруге болады. Ақша ерекше тауар, жалпыға бірдей балама, яғни, басқа
тауарлардың жалпыға бірдей ... ... ... - ... ... ... оның кез келген басқа тауарлардың
құнын көрсете алатындығы, оның жалпыға ... ... ... ... яғни, алмастырудың жалпыға бірдей құралы екендігінде. Ақшаның
тағы бір ерекше қасиеті құнның сақталуын ... ... күші ... ... ... ... ... оның ақшалай көлемі күн санап азая
береді. Өйткені, ол тауарды сақтау үшін ... ... ... ... ... құн ақшаға салынса, ондай шығын болмайды.
Ақшаның мәнін ... оның ... ... ... ... ... үлгісінде ақшаның атқарымы өзгермей, бір қалыпта қалады. Қазіргі
жағдайда да ... ... да) ... ... ... Ақша құнды өлшеуші ретінде.
2) Ақша, айналым құралы ... Ақша ... ... ... Ақша ... ... ... Дүниежүзілік ақша атқарымы ретінде,
Айта кететін нәрсе, көрсетілген атқарымдарды тек ақша ғана ... құн ... ... ... бұл ... оның көлемі мен тауардың
өзіндік құны анықталған кезде байқалады. Бұл жерде тауардың өзіндік құны,
оны өндіру жолындағы, қоғамдық ... ... тең. Олай ... ... ... ... ... көрсету үшін алдымен еңбек бұйымдарын табу
керек, тек содан кейің солардың көмегімен ... өнім ... ... ... Осыған байланысты жаңадан шығарылған ... ... ... құны екі ... ... ... айтылған еңбек құралдары мен еңбек бұйымдарының құны. Өйткені,
ол түгелімен жанадан шығарылған өнімнің (көрсетілген ... ... ... ... осы ... ... ... жұмсалатын тірі еңбек
күшінің құны[3]. Сонымен қатар, жаңа ... ... ... ... ... және еңбек бұйымдарының құны да, тірі еңбек күшінің құны да
әрбір тауар өндірушілерде ... ... ... ... ... техника мен жабдықтандырылуы, мамандық дәрежесі және
үнемшілдігі әр ... ... ... ... ... бір ... ... құны әртүрлі болады. Алайда, кез келген тауар, тек
қоғамдық қажетті шығынға байланысты бағаға сатылады.
Осыдан біз ақшаның құн ... ... ... ... ... ... ... Барлық тауарлар, қай жерде шығарылғанына
қарамастан, қандай меншіктің ... ... ... ... керек. Яғни, құнның тауарлық нысаны ақшалық нысанға ауысуға тиісті.
Сонымен қатар, әрбір тауар өндіруші, сатылған ... ... ... құрал саймандар мен еңбек бұйымдарын сатып алады, ... ... және ... да ... ... ... Сөйтіп,
өндіру мен өткізу процесін үздіксіз жалғастырады (ұдайы өндіріс).
Сонымен, ... ... ... ... ... істеуі ақшаның тауарға,
тауардың ақшаға айналуының толассыз тізбегі болып табылады. Осылайша ақша
үздіксіз айналымда жүреді.
Бұл атқарымның өзіне тән бір ... ақша мен ... ... ... ... ақша ... ... қозғалса, тауар сатып
алушыға қарай қозғалады.
Айта кететін бір жайт, осы айналымның құралы ретінде жұмыс істеу, ... ... ғана тән. Заң ... ... ақша ... басқа
мемлекеттің ақшасы болуға тиіс емес. Өйткені, олай болған күнде айналымдағы
ақшаның саны ... ... ... құнсыздандыруына апарып соғады.
Басқаша айтқанда, ... ... ... саны ... ... ... дұрыс орындалуымен тығыз байланысты. Егер, ақша айналымы тезірек
жүрсе, ... ... ... саны ... Керісінше, айналымның қозғалысы
баяулап кетсе, айналымда көбірек ақша жүруі ... ... ... ... Бұл ... тауардың қозғалысы мен
ақшаның қозғалысындағы айырмашылық тән. Өйткені, ... оны ... ... ақшаның, сатушының қарауына түсуіне қарағанда, ... ... Егер ... мен ... алушының арасындағы келісім бойынша тауардың
құны алдын ала ... ... ақша ... ... ... Сөйтіп,
келтірілген екі нұсқада да тауар мен ақшаның қозғалысы екі ... ... ... ақша ... ... ... атқарымда
тауарды несиеге берумен байланысты пайда болған.
Бұл жөнінде К.Маркс былай деп жазған: "Бір тауардың иесі өзінің қолда
бар тауарын ... ал ... ... оны сатып алады, тек ... ... ... ... ақшаның өкілі ретінде. Сатушы несие беруші болады
да, сатып алушы қарыздар болып қалады".
Ақшаның бұл ... ... ... және оны ... ... ... ... (салық бөлімдері), халыққа қызмет
ететін кәсіпорындар мен көрсетілген қызметі үшін есеп ажырасқанда, ... ... ақы, ... ақы, ... ақы, ... және ... ... төлемдерді өтегенде байқалады. Көбінесе жоғарыда айтылған төлемдер
қолма-қол ақшасыз, яғни бір шоттан екінші шотқа аудару ... ... ақша тек, есеп ... бір жағы ... жеке ... ғана ... осы атқарымында, қолма-қол ақшасыз есептесетін жеке
тұлғалардың ... ... ... ... қолма-қол ақшамен есептесетін
заңды тұлғалардың үлесі ... ... ... есеп ... ... бұзылмаған болса).
Ақшаның төлем құралы ретінде атқарымының жоғарыда айтылған айналыс
құралы ретіндегі атқарымынан айырмасы, бұл атқарымды, ұлттық ... ... ... ... да ... алады. (сақтық кассаларға ақша ... ... ... экспорттық және импорттық мәмілелер жүргізгенде, басқа
елдермен және ... ... ... да ... ... ... құралы ретінде. Бұл атқарымды, айланыс құралы, болмаса
төлем құралы ретінде айналыста жүрген ақшалар ... ... ... ... ғана орындайды. Оның ішінде халықтың қолында жүрген ақша,
банкілердегі есеп шоттарда ... жеке және ... ... ... ... ... ретінде атқарымын орындайтын артық ақша ... ... ... ... ... күнде ғана пайда болады. Ол ақшалар
алдағы кезде орын алатын ... ... ... қоры ретінде
сақталады. Сонымен ақшаның бұл атқарымы, несиелік қарым-қатынастың ... оның әрі ... дами ... әсер ... ... жағдай
туғызады[4].
Осының арқасында шаруашылықтардың, жеке тұлғалардың уақытша артық
(бос) ақшасы, басқа шаруашылықтарға, жеке ... ... ... ... ... Сөйтіп ақшаның бостан-босқа пайдасыз жатуына,
сонымен бірге оның инфляцияның әсерінен құнсызданып кетуіне жол ... ... ... сүйену керек:
- несиеге берілген ақша кедергісіз іске пайдаланылады;
- несиенің ... ... ... ... несиеге берген ақшадан жоғарғы деңгейде пайда түседі.
Дүние жүзілік ақша атқарымы. 1976 жылы, ақшаның алтын ... ... ... ... енді ... қағаз ақша,
дүниежүзілік ақша атқарымын орындай алмайды деген пікірге келген. Бірақ та,
ақша әлі де, әртүрлі елдердің және ... ... және жеке ... ... ... ... жүр. ... басқа елдің
шаруашылықтарымен жеке тұлғаларымен алып-сату, ол үшін өзара есеп ... алу оны ... ... ... істер жыл сайын өсіп келеді. Осыған
байланысты, қазіргі ақша, дүниежүзілік ақша атқарымын орындай алмайды ... ... ... Ақша ... ... ... ақша ... орындап
келеді. Рас, кез келген ұлттық ақша емес, тек еркін айырбасталымды ... ... ... ... ... ... ... орындай алмайды[5]. Сондықтан ақшалары еркін айырбасталмайтын
елдер, алдымен өз ақшасын сол ... ... ... ... ... марка, иена сияқты) ауыстырады да, содан соң оны ... ... ... жаратады. Сондықтан қағаз ақша, дүниежүзілік
ақша атқарымын тіпті ... ... ... ... болмайды.
Орындайды, тек тежеулі көлемде.
Ақшаның түрлері
Ақша, пайда болғаннан бері бірнеше рет өзгеріске ұшырады. ... ... оның тек ... ... ғана тиді, ішкі мағынасы өзгерген жоқ.
Ақшаның сыртқы түрінің ... ... оның ... ... ... қоғамдағы болған өзгерістермен байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... баламаның
(ақшаның), маңызын әртүрлі тауарлар атқарған (оның ... мал да ... ... өндіру мен алмастырудың көлемінің ... ... ... баламаның маңызын бір текті, оңай бөлшектенетін, ... ... ... ... ... ... ... Осының
салдарында өмірге кесектелген қола, мыс, күміс, алтын ... ... ... ... ... ... ... металл ақшаның орнына, металдан
дайындалған монеталар пайда болды, оның ішінде алтын ақша да бар. ... ... ... айырмашылығы, оған қажетті деректер (мемлекеттің аты,
гербісі, басылған жылы, тағы басқалар) ... Бұл сол ... ... түрі болды.
Ең бірінші метал ақша, біздің заманымыздан ... ... ... ... ал ... заманымыздан бұрынғы 7-8 ғасырларда, Мидия
мемлекетіңде және Ежелгі ... ... ... ... ... ... өз ... ақшасын басу, ІХ-Х ғасырларда басталған. Сөйтіп, металдан
жасалған ақша өте ұзақ өмір сүрген. Мысалы, Ресейде, 5-10 ... ... ... ... ... басталғанға дейін қолданылған.
Алтын ақшаның жеке өзіндік құны бар. Сондықтан ол ... ... ... де құнсызданбайды. Осыған байланысты алтын ақша өз бетімен
айналымға қанша ... ... ... ... Егер ... ... ... мөлшерден артық болса, олар айналымнан шығып, қазынаға ... ал егер ... ... ... ... қамтамасыз етілмесе, олар
қайтадан ешқандай кедергісіз айналысқа енеді. ... ... ... ақша ... екенін анықтап, оны тәртіптеп жатудың ешқаңдай керегі ... ... ... пайдаланудың бірқатар киындықтары бар.
Біріншіден, алтыннан ақша ... ... ... ... ... ал алтын
шығарудың, өз кезегінде, қымбатқа түсетіні белгілі. Екіншіден, айырбастау
операциясының өсуі, айналыстағы ақшаның көбейуін керек ... ал ол ... ... ... ... ... ... қымбатқа түсетін алтын
ақшаны, арзанырақ ақшаға ауыстырудың қажеттілігі туды. Сөйтіп, өзінің жеке
құны жоқ, қағаз ақша ... ... ... ... Ең ... ... ақша ХІ-ғасырда Қытайда шықты. ... ... ... ... ... ал ХVІІІ-ғасырдың аяғында,
ХІХ-ғасырдың басында Англияда шығарылған. Ресейде 1769 жылы ... ... ... ақша ... ... ... не ... айырбасталынбайды және оны үкімет
тек мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу үшін ғана ... ... ... ақша ... ... шығып кетіп, құнсыздануы мүмкін, ал
бұл өз кезегінде, инфляциялық жағдайға (ахуалға) ... ... Бұл ... ... тән ... ақша ... билеттері). Несиелік ақшаны айналысқа шығару және
оны қолданудан алып тастау, ... ... ... ... ... ... ... (Орталық болмаса ... ... ... ... ... болмаса вексельдерді есепке ... ... ... ... ... ... өзінің банкнотын береді (банк
билеттерін). Мұндай несиелік ақша ... ... ... ... болмаса бюджеттің тапшылығымен байланыспайды. Тек, ... оны ... анық ... байланысты шығарылады. Бұл
ақшаның қағаз ақшамен салыстырғандағы үлкен артықшылығы бар. Бұлай болудың
ең басты себебі ... ... ... мен ... ... ... ... беріліп және қайтарылып отыратыны. Өйткені, мұндай
құндылықтар мен шаруашылық шығындар несиенің ... ... ... ... ... ақша шығару ақша айналысына ешқандай
зиян ... ... ... жүрген ақшаның санын азайтуға,
сөйтіп, оның құндылығын арттыра түсуге әсер етеді. Тек, ... ... беру мен ... ... ... қатар, қолма-қол ақшаның банкке
түсуімен несиенің қайтарылуының байланыстары әрбір операциядан байқалмайды.
Оны тек барлық ... ... ... ... ... ... Егер, несие жоғарыда айтылған байланыссыз, шаруашылықтардың
нақты керегінен артық ... ... ... ... ... ... ... де, инфляциялық жағдай туып, оның ұлғая түсуіне апарып
соғады.
Қолма-қол ақшаны несиелік айналым ... ... ... ... бірі.
Қолма-қол ақшасыз айналымдағы ақша. Қолма-қол ақшасыз ... ... ... орнына несие операцияларын пайдалану. Яғни,
ақшаны бір есеп шоттан екінші есеп шотқа ... ... ... Ол ... ... ... мен ... қағаздар пайдалынады, Сөйтіп, бұл
айналым, несиелік ақшаның пайда болуын қажет етеді.
Бірақ қолма-қол ақшасыз ... ... ... есеп ... бар. ... ... құнды қағаздар арқылы жүргізілетін қолма-қол ақшасыз айналым,
банктің қатысуынсыз жүзеге асырылады. Мысалы, вексельдер және басқа ... ... ... ... жазу ... мен ақша ... ... ақша ... Сондықтан мұндай операциялар қолма-
қол ақшасыз айналымға жатады.
- ... ақша ... ... төлеушінің банктегі шотта
жатқан ақшасы, жалпыға бірдей төлем құралы ретінде шот иесінің рұқсатынсыз
пайдаланылады;
- ... ... ... есеп ... ... ... уақытта
ешқандай міндеттеме алмайтын болса, вексель арқылы жүзеге асырылатын қолма-
қол ақшасыз айналымға ... ... ... алдағы кезде сол
вексельде көрсетілген төлемді уақытында ... ... ... ... ... ... есеп айырысу қолма-қол ... ... ... ... ... ақшасыз есеп айырысуда 3 жақ қатынасады: сатушы; сатып
алушы және олардың есеп ... ... жазу ... ... ақшасыз есеп айырысушылар банкпен несиелік ... Оған ... есеп ... ... ... де банкіде
есепшоттары бар және сол есеп шоттарда азды-көпті ақшасы бар. ... ... ... шот иелерінің алдындағы міндеттемесі болып табылады.
Әрбір есеп айырысу операциясынан кейін банктің міндеттемесі не көбейеді, ... ... өзі, есеп ... ... ... ... ... екенін дәлелдейді.
Сонымен қатар, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу мен ... ... ... ... және ... байланыстылығы байқалады. Мысалы,
есеп айырысудың екі нысанында да бір ғана ақша қатынасады (доллар, ... т.т.). Оның ... есеп ... бір ... ақша ... ... ауысады Егер, есеп шот иесі касса чегімен өз шотынан ... бұл ... есеп ... қолма-қол ақшасыз нысанынаң қолма-қол
ақшалы нысанына ауысқаны. Егер де, ол өзінің есеп шотына ... ... ... көрініс керісінше болады, Есеп айырысудың екі ... ... тағы бір ... ... де ... ... пайда болуы[6].
Айналымдағы ақша жиыны және ақша базасы. Осы екі ұғымның екеуі де
қазіргі нарықтық ... ... ... ... ... басқа мәнге ие болды және оларды есептеу әдісі де ... ... ... ақшаның саны, К.Маркстің заңына сәйкес,
анықталатын.
Бұл заң ... ... ... ... пікірмен соңғы жылдары іс
жүзінде қолданылмай жүр. ... ... ... ... лайықты заңды ешкім ойлап
тапқан жоқ. Шынында, мұндай заң шығару қиынға түседі. Өйткені, көп жағдайда
есеп ... ... ... жүзеге асырылады. Сондықтан бұл екі нысанның
шегі жоғалып кетті. Есеп ажыратушылар өз келісімімен керек деген нысанды
таңдай ... ... ... себебі нарық жағдайында қолма-қол ақшамен және
қолма-қол ақшасыз айналым бір ... ... ... ... ... ақша жиыны осы бір тұтас айналымның көлемі болып табылады.
Қазақстан бойынша бұл ... 2000 жылы 45,9 ... ... ... басында 399,5 млрд. теңгеге жетті. Қазіргі жағдайда айналымдағы ақша
жиынын сипаттау үшін әртүрлі агрегаттар қолданылады.
ақша агрегаттары
Елдегі айналымда жүрген ақша ... ... ... ... ... ... өздеріне тән өтімділік деңгейіне ... ... ... ... ... ақша ... деп те ... әр түрлі
елдерде бұл ақша агрегаттарының саны әртүрлі. Мысалы, ... ... 4 ... ... ... 3, ал ... тіпті 10 ақша
агрегаты бар.
Типтік ақшалы агрегаттарды жалпы ... ақша ... ... ақшаны сипаттайды. Демек, бұл ең өтімді
ақша агрегаты деген ... ақша ... ... ... қол ... және талап етілгенге
дейінгі банктік шоттарда ... ... ... ... және ... ... сипаттайды.
М2 ақша агрегаты М1 ақша агрегаттарынан және мерзімдік салымдарда
жатқан ақшалардан, чектік емес ... ... және ақша ... өзара
қорларындағы шоттарда жатқан сомалардан құралады.
М3 ақша агрегаты М2 ақша агрегатымен қоса жеке ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ақша агрегаты ең кең ауқымды ақша агрегаты болып табылады, мұнда М3
ақша агрегаты және әртүрлі бағалы ... ... ... ... ... ... ... байқауға
болады. Басқаша айтқанда, Ұлттық банк, айналымға тиісті көлемде ... ... Олай ... ... ақшаның (теңгенің) құны төмендеп
кетеді. Осының салдарынан Республиканың ... ... ... орын алып келеді.
Ақша базасы дегеніміз айналымда жүрген қолма-қол ақшаның ... ... ... және ... ... және олардың Ұлттық ... ... ... ... бұл ... 2001 жылдың басында 134 млрд теңге құрады. Бұл
өткен 2000 ... ... ... 5,7% ... ... ... ... ары қарай дамуын ақша қызметтерін
(банкнот, вексельдер, чектер) атқарушы тұлғалардың ... ... ... ... түсті.
Кредиттік карточка ақшаның төлем құралы қызметін атқарады.
Кредиттік карточкалардың түрлері:
1. Жаңартылатын карточкалар. Магазин, ресторандарда ... ... ... ... ... жаңартылады.
2. Бір айлық карточкалар. Туристік ... есеп ... ... ... айдың соңында жабылуы керек.
3. Фирмалық карточкалар. Әр түрлі фирмалар әр түрлі қызмет жөніндегі
шығындарды төлеу үшін ... ... ... алтын кредиттік қарточкалар. Олар тек жоғары
жылдық ... бар ... ... ... 1915 ... бастап пайдаланылады, ол кезде олар
ең бірінші рет АҚШ-та қарызды жазу түрінде пайда болған.
Ақша ... осы ... ... электронды ақшалар жүйесі сай
келеді. Олардың көмегімен ақша операциялары жүргізіледі: банк есебінен ақша
алу, салымдарды қабылдау, төлемдер, ... ... ... ... және т.б. ... ... кітапша болып табылатын смарт-
карточкалар пайда болды.
Қазақстанда электронды ... ... ... ... пластикалық "ақшалар" шектелген көлемде 1989 ж. ... ... ... кезде оларды елдің ірі банктері шығара
бастады.
1.3 ... ... және оның ... ... ... ... ... өндірісі және одан туындайтын
тауар айналысына байланысты. Ақша - кез келген тауар айналысының ... және оның ... ... және ақша ... ажырамайды, себебі
ақша айналымынсыз тауар айналымы болмайды, ... да ... ... де адам өміріне ақшаның қажеттілігі туралы әр уақытта әр ... ... - зат ... ол қоғамдық қатынастар жиынтығы". Шын мәнінде бұл
афоризм, егер адам қоғамнан бөлініп ... оған ... ... жоқ ... ... Робинзон Крузоға да ақшаның керегі болған жоқ. Оның
мұхитқа батып бара жатқан ... ... ... ... ... ... ... тек ақша қажетсіз бос қағаз болып қалды.
Ақша - тарихи дамыған экономикалық категория ... Ол ... ... сатысында өндіріс және айырбас процесінде адамдар арасында
қалыптасатын экономикалық қатынастарды ... ... ... ... ... өткенде ақшаның маңызы арта түседі. Орталықтанған-жоспарлы
экономикада ақшаның мәні шектеулі ... ... ... есеп ... ... ... ... қосалқы қызмет атқарды. Жоғарғы басқару органдары
әрбір кәсіпорынның ... ... ... және құн ... ... ... және ... жоспар бекітті. Сол сияқты өнім
бағасын да ... ... ... ... өнім ... ... ... өлшеммен бөлінді.
Нарықтық экономикада ақшаның маңызы зор. Себебі әр түрлі меншік
жағдайында (мемлекеттік, ... ... ... ... тауар
өндірушілер өндіретін және сататын өнімнің көлемін, түрін және бағасын
бекітуге дербестік алды. ... жаңа ... ... ... ... сұранысқа бағдар жасалуда, яғни сұраныс ескеріліп, ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде кәсіпорындарды жекеменшіктендіру де,
мемлекеттік бюджеттің кірісін қалыптастыру да, әр түрлі ... ... емес ... ... да, Ұлттық банктің несие
ресурстарын ... ... сату да, ... қарсы күрес те және т.б.
жүргізіліп ... ... ... ... арта ... ... ... ақша-несиелік реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуін тежеу, инфляциялық процестерді жеңу және ... ... ... ... қолданылуда.
2. Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері
2.1 Ақша жүйесінің сипаттамасы және оның даму тарихы
Әр ... ... ... және ... ... бекітілген ақша
айналымын ұйымдастыру нысанын ақша жүйесі деп ... ... ... - бұл ... елде ... қалыптасқан және мемлекетпен заң
бойынша белгіленген ақша айналысын ұйымдастырудың формасы.
Негізінде ақша жүйесі көпшілік елдерде 16-17 ғасырларда қалыптасты, ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша
айналатын ақша металын, оның бірлігін анықтау, монета соғу және эмиссия
тәртіптері ақша ... ... ... ... Осы ... әр ... ... ретінде және ақша айналымның базасы болып, ... ... ... ақша ... екі түрі ... ақша жүйесі. Бұл жүйеде валюталық метал болып екі метал:
алтын және күміс ... ... ... ... құндылығының
салдарынан және тасымалдауға қолайлылығына байланысты ... ... ... көбірек бейімделген болғандықтан ол бара-бара күміс
монеталарды ығыстырып, ... ... ... ең ... ... ... ... ақша жүйесі. Бұл жүйеде валюталық металл ретінде бірақ
металл шықты (алтын). ... ... ... ... айырбастала алатын
басқа да құнның өкілдері жүре алатын болды. Бұлар: банкноттар, ... ұсақ ... ... ақша ... үш түрі болды:
алтын - монеталық стандарт. Бұл стандартта алтың ... ... ... ... ... қатар айналымда көрсетулі
құнымен алтынға айырбастала ... ... ... ... ...... ... Бұл стандарт бойынша банкноттар (ақша
билеттері) алтын ... ... ... — девиздік стандарт. Бұл стандартта жеке елдердің банкноттарын
(ақша билеттерін) ... ... ... ... ... ... ... жерде айта кететін маңызды нерсе - алтын монометалдық ақша
жүйесінің дәл осы түрі ... 1922 ж. ... ... ... ... болды. Бұл жүйе 1976 жылға дейін СДР1 мен ... ... ... Оның ... ... ... экономика жағынан
әлсіз елдердің, неғұрлым экономикасы күшті елдерден тәуелділігін баянды
етті.
Өткен ... ... ... ... дүние жүзінде
айырбасталмайтын несие ақша жүйесі қалыптасты. Бұл жүйенің ... ... ... және жалпыға бірдей экономикалық заңның, еңбекті және айналым
шығындарын үнемдеу талаптарына дәлдеу келетін.
Кейінгі кезеңдерде, несиелік ақша ... ... ... ... ақша ... қалыптасты. Оның біреуі шаруашылық жүргізудің әкімшілік-
тарату жүйесіне сәйкес болса, екіншісі нарық экономикасына сәйкес келеді.
1 СДР - ... ... ... ... 1969 жылы ... ... Осы екі жүйе ... ерекшеліктер төмендегі кестеде
көрсетілген.
Тек, әшейін көзбен ... ... ... ... екі ... ... ... алыс екендігін, тіпті кей жағдайда,
қарама-қарсы ... ... Ақша ... ... ... ... ақша жүйесі бірнеше элементтерден құралады. Оның
ішінде:
Елдің ақша бірлігінің аты. Бұл элемент, әр ... өмір сүре ... ... ... мемлекеттік атрибут, және оның сыртқы түрі, не ішкі
мазмұны өзгерсе де аты ... ... ... ... те, ... ... ... Енді қағаз доллар да бар. Бірақ, ол ... ... бері ... ақша бірлігі болып келеді.
Ресейде ХVIII-ғасырда, кейбір княздықтарда қолданылған күмісқұймалар
"рубль" деп аталған. ... Петр ... ... ол ... ... ақша ... ... жарияланған. Содан бері талай ақша реформалары
болып жатса да, оның ... түрі де, Ішкі ... да ... ... ... ... ... кейін 1993 жылдың ... ақша ... ... ақша ... болып, сол жылдың ... ... ... ... ақша ... ... ... Енді ол, еліміздегі жалғыз ғана төлем құралы.
— Ақша белгілерін ... ... ... ... жоғарыда
айтылған заңның 9-шы бабында көрсетілгендей банкноттар мен монеттер ... ... ... ... ... Сондықтан олар, осы банктің
барлық активтерімен қамтамасыз етіледі.
— Эмиссия тетігі. Ақшаны ... ... және оны ... шығарып
алудың тәртібі эмиссия тетігі деп аталады. Қазақстанда ол тәртіп мынандай:
а) қолма-қол емес ақшаның айналымға шығару және оны ... ... ... ... банктерге жүктелген. Олар несие берген кезде ... емес ақша ... ... да, ал ... қайтарып алғанда ақша
айналымынан шығарылған болып есептеледі;
б) қолма-қол ақшаны айналымға шығару және оны ... ... ... банкке және оның бөлімшелеріне жүктелген (облыстық бөлімшелер мен
есеп кассалық орталықтары - ... ... ақша ... құрылысы. Бұл ұғым екі түсініктен тұрады.
Бір ... ... ақша мен ... емес ... ара ... Дүние жүзілік экономикада бұл көрсеткіш 1/3 болып, қолма-қол емес
ақшаның, пайдасына шешілген. Екінші жағынан, ... ... мен ... ара ... ... Бұл ... ... Одағынын тұсында
1/2 болатын, яғни, егер айналымға 100 мың сом шығарылса, оның ... (10, 25, 50, 100 ... ... ... ... билеттерінен
тұратын (1, 3, 5, сомдық). Қазіргі жағдайда бұл ара қатынасқа ешкім көңіл
аударып жатқан жоқ. Металл ... ... ... ... ... ал
қазына билеттері қиқым-сиқымға айналып барады.
— Ақша мен несиені реттеу тетігі. Бұл ақша-несие мәселелерін ... ... ... ... ... оның міндеттері, құқықтары қандай
және оның ... ... ... ... ... Ақшаның құнын белгілеу тәртібі. Бұл, осы елдің ... ... ... ара қатынасын анықтау жүйесі, яғни, Ұлттық ақшаның
(валютаның) бағамын белгілеу. Қазіргі жағдайда Ұлттық ... ... екі ... (тәртіптеме) қолданылады: валюталық бағамды бекіту
және еркін жүзетін бағам. Валюталық ... ... ... ... ... дейін), оның бағамы алтынмен салыстырғандағы құнымен тең
болатын. КСРО да бұл ... ... ... ... сақталды. Оны тек, 1992
жылы ... ... ... ... ... жылдарда, Ұлттық валютаның
бағамын, оның сатып алуға жарамдылығы мен ... ... ... мен сұранымға байланысты анықталатын болды. Бір ескеретін ... ... ... банк ... ... басқыншылық әдістерін пайдаланып, өз
валютасының бағамын толтырады. Қазақстан 1999 жылдың 5 көкегінен ... ... ... ... ... еркін жүзу режимін енгізді. Бұл режимде
валютаның (теңгенің) ... ... мен ... ... ... ... Ақша ... ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы
3.1. Қазақстан теңгесі туралы
Республикасында 1993 жылы ақша реформасын жүргізудің негізгі себебі ... ... ... жж. ... ... бірсыпырасы өз ұлттық валютасын
енгізуіне орай КСРО ... ... мен ... ... ... ... ... банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты оларды
Қазақстанға заңсыз әкелу мөлшері қауырт өсіп, соның ... ... ... ... ... төмендеді.
1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өз ... енгізу қажеттігін түсініп,
шегіне жеткен құпия ... ... ... ... пішінін
(дизайн) дайындайтын топ құрып, оны басып шығаратын шетелдік ... қол ... 1993 ж. ... Англияда "Харрисон және ұлдары"
атты жеке фирмада қажетті мөлшерде ұлттық валюта - 1, 3, 5, 10, 20, 50 ... ... - ... ... ... ж. 12 ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.
Назарбаев "Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы" Жарлык
шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
• 1993 ж. 15 ... ... 8-де ... ... ... ... ... - енгізілді,
• 1993 ж. 18 қарашадан бастап теңге Қазақстан Республикасында бірден-
бір заңды төлем құралы болып тағайындалды. Бір теңге 100 ... ... ... ақша ... ... және майда тиындар түрінде жүреді.
• қолма-қол ақша, рубльдік шоттардағы жинақтар мен ... 500 ... ... ... ... ол 18 ... сағат 18-де аяқталды.
Қарашаның 15 мен 18 аралығында екі валюта - сом және теңге - ... ... ... ... жасы 16-дан асқан барлық азаматтары
100 мың сом ақша айырбастауға ... ... ... тек бір peт ... ... төлқұжатта белгі соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан ... ... ... ... ... ... оны 6 ай бойы ... болмады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі теңгенің валюталық ... 1 АҚШ ... 4,7 ... тең болды.
Сөйтіп, 1993 ж. 15 қарашада Қазақстан тарихында алғашқы ұлттық валюта
- теңге енгізілді. Ақша реформасын жүргізуге ... ... бір ... ... өте ... жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 миллион доллар
сома шамасында алтын құймалары мен шетел валютасы қоры ... ... ... ... ... ... ... мен күміс енді
Москваға жіберілмей, оны Ұлттық банк ... ... өз ... ... Сондай-ақ резерв қорына экспорттық ... ... ... сыртқы заемдарын да Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... жарты жыл уақыт қалғанда Республика Президенті
валюталық қаржыны жұмсауға мораторий енгізді.
Халықаралық валюта қоры Қазақстанда ... ... ... ... ... ... 90 млн. доллар көлемінде ... ... ... ... ... төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне
180 млн. доллар берді. Бұл 17 жылға ... ... ... еді. Қорыта
айтқанда, 1993 жылы ақша ... ... ... Енді ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгені енгізу инфляцияның ... және ... ... өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей
түскен қаржы-экономикалық дағдарыс жағдайында ... ... ... 2,5 ... яғни 1994 ж. 1 ... ... курсы долларға қарағанда
2,5 есе төмендеді. Келесі төрт айда, яғни ... мен ... ... ... есептеудің кең ауқымды ... ... ... - 1 ... 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге жетті.
1995 ж. орта кезінде Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... ... одан соң міндеттемелер мен ноталарды және
басқа мемлекеттік бағалы қағаздарды шығарғаннан кейін теңгенің құлдырауын
тежеуге мүмкіндік ... ... ... ... 1993 ж. 2500 ... ал 1994 ж. бас ... 1260 процентке дейін төмендеді, 1995 жылы
Қазақстандағы инфляция 58 процент болды.
1997 ж. мемлекеттің алтын валюта қоры ... ... ... ... ... беру сияқты инфляцияланбайтын көздерден
түскен 700 млн. доллармен толықты. Бұл жылы теңге курсының ... ... ... ... ... ... есептелетін жағдайға жетті
[10; 23.].
1998 ж. ... ... ... ... әлемдік бағалардың
төмендеуі отандық өндірушілердің бәсекелестік мүмкіншілігінің әлсіреуіне
тіреп, Қазақстанға валюталық түсімдерді ... ... ... қатар
өндірістің одан әрі құлдырауы (1997-1998 жж. аралығында өсу тенденциясы
байқалған), қайта қаржыландыру мөлшерлемесін 25%-ке ... ... ... ... қарызы 1,5 триллион теңгеден асқан) және
бюджет пен әлеуметтік проблемалары теңгенің бағамын одан әрі ... ж. ... ... ... ... өзгермейтіндігі және теңгемен
инфляцияны қатаң қадағалау экономиканы кеселге ұшырататынын ... ... мен ... 1998 ... ... ... ... оны
өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. ... ... ... ... ... өзгермелі курсын
енгізу туралы шешім қабылдады. Ол жөнінде Премьер-министр ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың қалай
қалыптасатынына байланысты анықталады, ал, Ұлттық банк ол ... ... ... ... Ұлттық банк бүгінгі күнге дейін өзінің ... ... ... ... ... бір деңгейде ұстап отыру үшін
жұмсап келді. Ендігі жерде олай ... ... ... - ... ... сауда
әріптесімізде - ұлттық валюталардың ... күрт ... ... ... рубльдің бағамы 1998 жылғы тамыздың 17-сінен бері ... төрт ... Сол ... ... ... тез ... және біздің
тауарларымыз бәсекеге түсу қабілетінен айырылып қалды, ... ... ... тоқтап қалды, жұмыссыздық арта түсті.
Қазақстанның сыртқы сауда ... 9 ... ... ... 1 миллиард
300 миллион доллар ... ... ал ... экспортқа шығаратын
тауарларымыз 1 миллиард 250 миллион долларға ... ... ... ... ... ... өте елеулі
шектеулер қойдық және Қырғызстан мен Өзбекстаннан ... ... ... баж ... ... 200 ... ... Шетелден әкелінетін арзан тауарлар біздің өндірісшілеріміздің
қол-аяғын бірдей матап, валютаны елімізден сыртқа қарай ағылтуда...
Міне, осы ... ... ... ... бір ғана жолы бар - ... ... өзгермелі болуына жол беру керек" [34; 1.].
Сонымен, Қазақстан теңгесі міне алты жылдан астам ... ... ... ... ... Ол ... ... валюталарға шектеусіз
айырбасталады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі замандағы экономистердің ақша қызметтерінің саны мен олардың
жіктелуі ... ... ... бар. ... олардың көпшілігі ақшаның
қызметтерінің ішінде негізгісі үшеуі деп ... ... ... ... ... мыналар кіреді: құн өлшемі, айналыс құралы және
қор жинау әрі байлық құралы.
Ақша жоғарыда көрсетілген ... ... ... кірістер мен
өнімдер айналымын ретке келтіріп нарықтық ... ... ... ... ... ... қортытындылай келе олардың өзара
қарым-қатынасына көңіл бөліп, сондай-ақ айналыс қызметі мен төлем құралы
қызметтері елдегі ақша ... ... ... ... ал ... ... ... мемлекеттің ақша-несие саясатымен тікелей
байланыста екендігін байқаймыз.
Осылайша ақша қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ақша туралы ойларымызды былай қортындылаймыз. Ақша дегеніміз
тауарлардың ... оның өз ... ... ... барлық басқа тауарлар
болады, егер керек болса, қызығарлық және тілеген заттың қандайына болса ... ... ... ... ... ... нысанының бекуімен байланысты
баға пайда болады. Баға құнның ақшалай көрінісі. Оның құннан жоғары ... де, тең де ... ... Бұл өз ... талдауды талап етеді. Табиғат
өздігінен ақшаны да, банкирді де туғызған емес. Экономикалық қатынастардың
дамуымен байланысты ... ... ... қоғам берген. Адамдардың
алтынды ақша ретінде пайдалануы оның осы қасиетімен түсіндіріледі. Сонымен,
ақша ... ... ол ... ... жеке дара ... ... ... рөлін атқарады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Сейтқасымов Г.С., Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001.
2. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001.
3. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... ... 2004.
4. Көшенова Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, Алматы, 2000.
5. Әубәкіров Я., нәрібаев н., ... м. ... ... Оқулық. алматы, 1998
6. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П.
Экономикалық теория. «Қазақ университеті». Алматы, 1999.
7. Ахмедьярова М.В. ... А.У. ... ... (экономикалық
мамандықтарға арналған тірек конспектілері). Қазақстан-Британ техникалық
университеті баспасы. Алматы 2003.
-----------------------
[1] Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., ... Т.П. ... ... ... ... 1999 ж. 171 ... ... Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, Алматы, 2000 ж.
112 бет.
[3] ... С.Б. Ақша ... және ... ... 2004 ж. 89 бет.
[4] Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. ... 2001 ж. 88 ... ... Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық
теория. «Қазақ университеті». Алматы, 1999 ж. 201 бет.
[6] Сейтқасымов Г.С., Ақша, ... ... ... 2001 ж. 76 ... ... болуы |
|Рационалистік концепция ... ... ... ... қатысатын |
|адамдар арасындағы жалпыға|
|ортақ бірліктің |
|қажеттігіне байланысты ... ... ... әлемінен |
|бастау алып, ұзақ тауарлық|
|айырбас барысында тауарлар|
|әлемінің арасынан ақша ... ... ... ... ... жеке-дара |
|бөлініп шығуы ... ... ... құны ... құны |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері жайлы30 бет
Ақша жүйесі туралы ақпарат28 бет
Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы29 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ұйымның қаржы қызметі3 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы табиғатының өзгеруіндегі антропогендік факторлардың ролі57 бет
Теңгенің пайда болуы мен қалыптасуы29 бет
Қазақстанның ұлттық валютаның (теңгенің) болашағы9 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь