Жарықтың таралу заңдылықтары


Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім минитрлігі
Еуразия Академиясы
«Есептеу техникасы және бағдарламалық
қамтамасыз ету» мамандығы
«Физика2» пәнінен
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
«Жарықтың таралу заңдылықтары»
Орындаған: Сүндетбаев А. Ж.
Тексерген: Абдрахманова Д. Ж.
Орал 2012ж.
Жоспар
1. Жарықтың таралу заңдылығы
2. Жарық поляризациясы
3. Жарық дифракциясы
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Жарықтың таралу заңдылығы
Жарық - көрінетін сәуле, яғни жиілігі 7, 5•1014-4, 0•1014Гц аралығындағы адам көзі қабылдайтын электрмагниттік толқын, кең мағынасында - қабылданатын сәулемен бірге спектрдің ультракүлгін және инфрақызыл аймағындағы сәулелерді де қамтитын оптикалық сәуленің синонимі.
Жарықтың сынуы - екі ортаның шекаралық қабатына түскен сәуленің екінші ортаға өткен бөлігінің бастапқы бағыттан ауытқуы. Жарықтың сыну заңдары былай тұжырымдалады:
- түскен сәуле, сынған сәуле және екі ортаны бөлетін шекаралық бетке жүргізілген перпендикуляр бір жазықтықта жатады. Түскен сәуле мен сынған сәуле өзара қайтымды болады;
- түсу бұрышы синусының (α) сыну бұрышы синусына (φ) қатынасы тұрақты шама болады: мұндағы n - ортаның сыну көрсеткіші. Берілген заттың вакууммен салыстырғандағы сыну көрсеткіші сол заттың абсолюттік сыну көрсеткіші деп аталады.
Жарықтың шағылуы - жарықтың екі түрлі орта шекарасына (кем дегенде біреуі мөлдір болатын) түсуі кезінде байқалатын құбылыс. Мөлдір ортадағы жарық сәулесі сыну көрсеткіші сол ортаға қарағанда өзгеше болатын екінші ортаға жеткен соң, оның біршама бөлігі сынып, басқа бағытпен таралады да, енді бір бөлігі бірінші ортаға қарай кері шағылады. Шағылған және сынған сәулелер қарқындылығының салыстырмалы шамасы жарық түскен дене бетінің тегістігіне, жарықтың құрамы мен түсу бұрышына, т. б. байланысты болады. Кейде жарық сәулесі толығымен кері шағылады.
Жарықтың шашырауы - жарық сәулесінің бастапқы таралу бағытын өзгертіп, жан-жаққа ауытқуы. Бұл құбылыс жарықтың оптикалық жағынан біртекті емес ортада таралуы кезінде байқалады. Сол орта ішіндегі бөгде бөлшектер жарықтың таралу бағытын өзгертеді. Жарық толқынының электр өрісі әсерінен мұндай орта электрондары еріксіз тербеледі де, барлық бағытта бастапқы толқын жиілігіндей екінші реттік электрмагниттік толқындар шығарады. Жарық бөгде қоспалардан мұқият тазартылған ортадан (заттан) өткенде де шашырайды. Өйткені молекулалар мен атомдар үздіксіз қозғалыста болатындықтан, шағын көлем ішінде де заттың тығыздығы өзгеруі мүмкін. Осы өзгеріс салдарынан да жарық шашырауы байқалады.
Егер кәдімгі жарықты жазық диэлектриктерден шағылдырса, онда, әлбетте, жарық әрі шағылады, әрі сынады. Бірақ жарық бір диэлектриктен (3-сурет) жасалған екі пластинкадан екі қайтара шағылғанда (әрі диэлектриктер бетіне түсу бұрыштары бірдей болуы керек), бірінші диэлектриктен жарық шағылатындай, ал екіншісіне түсетін жарықтың түсу жазықтығы бірінші диэлектрикке түсу жазықтығына перпендикуляр болатындай етіп түсу бұрышын қалап алса, шағылған сәуле мүлдем жойылады. Бұл құбылысты Брюстер эффектісі деп атайды. Жарықтың шағылуы дегеніміз түскен жарық электромагниттік толқын тудыратын диэлектриктің молекулалық дипольдерінің сәулеленуінің қорытындысы.
Түсу келе жатқан толқындағы Ē векторының бағыты ретсіз және тез өзгеріп отырады делік (жарық дегеніміз жарқыраушы дене атомдарының ретсіз сәулелену актілерінің жиынтығы болғандықтан, бұл құбылыс мүмкін болады) . Бұл кезде диэлектрик молекулаларының тербелісін анықтайтын сынған сәулеге перпендикуляр болады (5. 4-сурет) . Егер α бұрышы шағылған сәуле бағыты сынған сәулеге тұрғызған нормаль дәл келетіндей етіп алынса, онда түсу жазықтығында жатқан Ē векторы құраушысының кескіні алынбайды. Бірінші пластинкадан
шағылған жарық құрамындағы Ē вектор құраушысының тек қана түсу жазықтығына нормалі ғана сақталады, яғни шағылған жарық сызықты (жазық) поляризацияланған болады. Ал егер ол тура сондай диэлектрикке түссе, әрі тербелістер түсу жазықтығында жатса, онда шағылған сәуле толығымен жойылып кетуі тиіс, шынында да бұл құбылыс байқалады. Түсу жазықтығының басқа жағдайында да шағылу болады (оны байқау үшін түсу бұрышын өзгертпей екінші диэлектрикті сәуле айналасында айналдыру керек) .
Тәжірибе сәтті орындалуы үшін қажетті Брюстер бұрышы шағылған сәуленің сынған сәулеге перпендикулярлық шартымен анықталады. Суреттен
а + у = 90 0 ,
демек, Брюстер бұрышы мына шартты қанағаттандыратыны көрініп тұр
n = √ε = tg a = n, (2)
мұндағы n - диэлектриктің сыну көрсеткіші. Осы тәжірибенің өзі де жарық толқындарының көлденеңдігін дәлелдеуге жеткілікті-ақ. Сынған сәуленің әруақытта да болатындығын атап өту қажет. 1-тарауда түсу жазықтығына параллель (r ││ ) немесе перпендикуляр (r ┴ ) электор векторы бар сызықты поляризацияланған жарықтың шағылу коэффициентін анықтайтын (амплитуда бойынша) Френель формулалары келтірілген болатын
мұндағы α 1 мен α 2 - тусу және сыну бұрыштары.
Қарастырылған тәжірибе қорытындысы (3) теңдеумен сипатталады және сантиметрлік толқындармен жүргізілген тәжірибе қорытындыларымен дәл келеді. әрине, Брюстер бұрышын диэлектриктен сантиметрлік толқындардың шағылу кезінде де байқауға болады. Бірақ оның шамасы оптикалық толқындар үшін алынған шамадан өзгеше болуы мүмкін, себебі ε диэлектрлік өтімділігі жиілікке тәуелді болады.
2. Жарық поляризациясы
Электромагниттік толқындардың көлденеңдігі
Интерференция және дифракция жарықтың толқындық қасиеттерін анық көрсеткенмен де жарық толқындары қума әлде көлденең толқындар ма деген сұраққа жауап бере алмайды. Шынында, оларға тән эффектілер екі толқын түрінде де байқала береді. Максвелдің жарық электромагниттік теориясынан жарық көлденеңдігі шығады.
Оптикада Ē векторының тербеліс бағыты мен сол тербелістер таралатын (сәуле) бағыт арқылы өтетін жазықтықты поляризация жазықтығы деп атау кесілген. Ал толқынның магнит индукциясы және сәуле орналасқан жазықтықты тербеліс жазықтығы деп атайды. Әлбетте, бұл жазықтықтар өзара перпендикуляр болады.
Шығарылатын толқындардың көлденеңдігін және олардың сызықтық поляризациясын радиожиіліктерде оңай байқауға болады; егер толқын еркін таралса, онда электр векторының кеңістіктегі бағыты өзгеріссіз қалады; әрине, бұл тұжырым электр векторына перпендикуляр болатын магнит векторы үшін де күшін жоймайды.
Егер сәулелену түзу сым арқылы жүргізілсе, ал қабылданушы сым сулеленуші сымға параллель болса, онда әсіресе қабылдау күшті болады. Қабылдаушы сымды сәулеленгіш сыммен қосатын түзудің айналасында айналдырсақ, қабылдау әлсірей бастайды да сымдар бір-біріне перпендикуляр болған кезде әбден жоғалып кетеді. 5. 1-суреттен кернеулік векторының қабылдаушы сымның РР бағытына (сулеленгіш сымның бағытымен бағыттас) проекциясы Е m мен Е ` арасында мынадай байланыс болатыны көреміз
Е = Е m cos φ.
Бұл проекция қабылдағыш тетіктегі ток мәнін анықтайтындықтан, ал қабылдау интенсивтігі I ток квадратына пропорционал болатындықтан
I = I 0 cos 2 φ. (1)
Егер бір-біріне параллель сәулеленгіш және қабылдағыш арасына параллель металл сымдардан құрастырылған торды толқын жылдамдығының векторына нормаль жазықтықта орналастырып және оны өзіндік жазықтығында айналдырсақ, өткінші толқын интенсивтігінің өзгерісінің тап осындай заңдылығы алынады. Тор өткізбеген толқын энергиясы тордан шағылады; металда болатын аздаған жұтылуды ескермеуге болады.
Әрине, қума толқындарда ешқандай поляризация туралы әңгіме болмауы тиіс, себебі сәуле арқылы өтетін барлық жазықтықтар бір-бірімен пара-пар.
Жарық толқындарының көлденеңдігі байқалатын оптикалық тәжірибелерді жақсы түсіну үшін әуелі сантиметрлі электромагниттік толқындармен жүргізілетін бірнеше тәжірибелерге тоқталайық. Толқындар шығаратын генератор сызықтық поляризация беретін рупормен жабдықталған. Электр өрісінің векторы рупордың енсіз жағына параллель, оны тәжірибеден толқынды түзусызықты сыммен қабылдау арқылы дәлелдеуге болады. Тоолқын шығаратын 1-рупорды Ē векторының тербелісі сурет жазықтығында өтетіндей етіп (5. 2-сурет), ал қабылдағыш 2-рупорды ХОΖ жазықтығында орналасқан кейбір кедергіден шағылған сәулелерді қабылдайтындай етіп орналастырамыз. Онда түсетін толқынның Ē векторы сурет жазықтығында жататын болады.
1-сурет 2-сурет
Бұл шағылдырғыш түзусызықты сымдар жиынтығынан тұрады, олар өз осьтеріне перпендикуляр жұқа диэлектрлік стерженьдерге орналастырылған жарты толқынды дипольдер болып табылады. Диполь саны - 20. . 30; стержень ұзындығы 15 . . . 25 см. Тап осындай үш-төрт стержень ХОΖ жазықтығында бір-біріне параллель орналастырылады. Стерженьдерді өз осьтерінен айналдыруға болады, соның арқасында шағылдырышқа түсетін толқынның Ē векторына қарағандағы дипольдер бағдармалары өзгеріп отырады. Дипольдердің горизонталь А жағдайындағы әр түрлі түсу бұрышында әр уақытта ла оған тең α шағылу бұрышын тауып алуға мүмкіндік бар және ол мезгілде қабылдағыш әр түрлі интенсивтігі бар толқындарды қабылдайды (әр түрлі түсу бұрыштары үшін) .
Бірақ, егер дипольдерді шағылған сәулелер бағытында орналастырсақ (В жағдайы), онда қабылдау тоқталады. Оның себебі түсінікті: дипольдер өз осінің бағытында сәулеленбейтіндіктен, ол ось шағылу заңымен анықталатын бағытпен дәл келгенде шағылған сәуле пайда бола алмайды.
Егер екі рупорды да Ē вектор сызба жазықтығына перпендикуляр болатындай етіп (ал ол түсу жазықтығы) 90°-қа бұрсақ, онда әр уақытта да дипольден шағылу (шағылдырғышта ОY осінің айналасында 90°-қа бұрылуы керек) құбылысы болады (әрине, шағылған сәуле бағытында, яғни α бұрышы бойымен) . Және де бұл қорытынды түсінікті-ақ: енді диполь осі еш уақытта да шағылған сәуле бағытымен сәйкеспейді, сондықтан да әр уақытта да шағылу болады.
Сонымен, егер түсетін сәуленің электр векторы түсу жазықтығында жатса, онда сәуле мүлде шағылмайды. Ал егер ол бұл жазықтыққа перпендикуляр болса, онда шағылуды жою мүмкін емес.
3. Жарық дифракциясы
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz