Қанықпаған көмірсутектер

Қанықпаған қосылыстар
Этилен
Химиялық қасиеттері
Көмірсутектердің қолданылуы
Көмірсутектерді алу
Диен көмірсутектері
Табиғи каучук
Каучуктың құрамы
Ацетилен және оның гомологтары
Ацетилиннің қолданылуы
Ацетилен алу
Бензол
Бензолдың электрондық құрылысы
        
        Қанықпаған қосылыстар көмірсутектер арасында кең тараған, практикалық
маңызы зор топты құрайды. Қаныққан ... ... ... ... қанықпаған көмірсутектері үлкен тобының қарапайым
өкілі этилен болып табылады.
Этилен – ауадан біраз жеңілдеу, иісі жоққа тән, түссіз газ.
Оның молекулалық ... ... ... Қалыпты жағдайдағы этиленнің
тығыздығы – 1,25 г/л. Демек газдың мольдік массасы 1,25 г/л ... ... ... ... ... ... ... – 28, сонда этиленнің формуласы – С2Н4 болады.
Этилен молекуласы симметриалы ... ... Яғни ... көміртегінің атомы
әрбір атомы сутегінің екі атомынымен байланысады. Н2С=СН2
Этиленнің молекуласында барлық атомдардың ядролары бір жазықтың бойында
орналасып, молекуладағы валенттік ... 109°28` ... 120° ... ... ... арқылы анықтайды. Қанықпаған көмірсутектерде
sp2– гибридтену, және П байланысы болады. ...... ... ... қос ... болатын заттардың гомологтық
қатарындағы бірінші мүше. Этиленнің ең жақын гомологы: пропилен СН2 = СН ... ... СН2 = СН – СН2 – СН3. ... ... ... ... жұрнағы жалғанады. Қазіргі кезде мұндай номенклатура мен
қатар, ... ... жиі ... ол номенклатура
бойынша бұл көмірсутектер атауы –ен жұрнағымен аяқталады(этен, пропен,
бутен,т.б.). Этилен қатарындағы көмірсутектердің жалпы формуласы – СnH2n.
Этилен қатарындағы ... жеке ... ... құралады:
1. құрылымдық формуладан қос байланысы бар көміртегі атомдарының ең ұзың
тізбегін бөліп ... ... қос ... ең ... орналасқан шеттен
бастап нөмірлейді.
2. атаудың алдында көміртегі атомының қайсысына орын басушы топ(радикал)
орналасқанын ... ... егер орын ... топ ... ... ... оның ... атаудың соңына қос байланыстың орнын көрсетеді, оны қос байланыс
басталатын көміртегі атомының ... ... = CH – CH2 – CH3 СН3 – СН ... – СН3
Бутен – 1
Бутен – 2
Химиялық қасиеттері.
1. Этилен көмірсутектер ... ... ... және ... құралатын болғандықтан, бұлардың
қасиеттері де бірдей – жанғыш болып келеді. Мысалы, этиленді жаққанда ... және ... ... түзе ... + 3О2 → 2СО2 + 2Н2О + ... ... (затқа сутегі қосыла жүретін реакциялар – гидрлену
немесе гидрогендену деп аталады)
С3Н6 + Н2→С3Н8
3. ... = СН2 + ......... ... ... ... – грекше үлкен, ұзын деген
мағынаны білдіреді) құралған ... ... зат ... ... ірі ... ... ... қосылу процессін полимерлену
реакциясы, оның өнімін полимердеп атайды. Полиэтилен дегеніміз – полимер,
оның молекулалық массасы бірнеше жүздеген мыңға жетеді. Этиленнің
полимерлену ... ... ... түрде мынадай етіп көрсетуге болады:
nCH2 = CH2 → (-СН2 – СН2-)n
Көмірсутектердің қолданылуы. Этилен қатарындағы көмірсутектер ... ... ... көптеген органикалық заттар синтезі үшін
бағалы шикізат болып табылады, ... олар ... ... Біз ... химияны оқып-үйрену кезінде қанықпаған
көмірсутектер негізінде синтездеуге жиі-жиі кездесетін боламыз. Органикалық
заттар алуға әсіресе этилен кеңінен ... мен ... ... әрекеттестіру арқылы 1,2-дихлорэтан алады:
СН2 = СН2 + Сl2→CH2Cl – CH2Cl
Дихлорэтан – нашар тұтанатын, ... ... ... органикалық заттар
жақсы еритін болғандықтан, ол нымды(смоланы) еріту үшін, тоқыма
материадарын тазарту т.б. үшін қолданылады. Дихлорэтан ағзаға әсер етуші
зат ретінде, ауыл ... ... ... ... үшін ... ... ... үшін қолданылады. Этиленге хлорсутекті
қосып алу арқылы хлорэтан алады:
СН2 = СН2 + НCl→CH3 – CH2Cl
Хлорэтан – газ, ол сұйықтыққа оңай айналады(III ... ... ... ... ... ... қана қолға тамызып байқасақ, онда тез буланып кетеді де,
орны қатты суынады; хлорэтанның бұл қасиетін медицинада жеңіл операциялар
кезінде ... ... үшін – сол ... ... үшін ... ... өндіру этиленнің суды қосып алуына да негізделген, ал
этил спирті көп мөлшерде синтездік каучук алу үшін жұмсалады:
С2Н4 + Н2О→С2Н5ОН
Этилен мен пропиленнің ... ... ... және ... ... ... ... полиэтилен және полипорпилен алады. Және жеміс-
жидектердің(қызан, алмұрт, қауын, лимон, т.б.) пісуін тездететін этиленнің
тамаша қасиеті де іс ... ... ... Жемістерді жақсы сақтау
мақсатымен, оларды піспеген күйінде қоймаға тасып, сол жерде пісіреді, ол
үшін жабық қойма ауасына аз мөлшерде этилен араластырады.
Көмірсутектерді алу. ... ... ... ... ... ... даяр түрінде кездеспейді.
Қанықпаған көмірсутектерді алу үшін алкандарды дегидрлейді:
Н3С – СН3→ СН2 = СН2 + Н2↑
Алкандарды крекинглеу. өнеркәсіпте ... ... ... қыздырғанда,
алкендер түзіледі.
С8Н18→С4Н10 + С4Н8
Диен көмірсутектері. Молекуласында екі қос байланысы бар этилен қатарындағы
көмірсутектерден гөрі қаныңқырамаған көмірсутектер белгілі. Молекуласында
бір қос ... бар ... ... –ен ... ... екі қос байланысты қосылыстар диен көмірсутектер деп аталады.
Мысалы, ... СН2 = СН – СН = СН2. Диен ... ... ... Диен ... ... маңызы зор. Олардың
ішінде аса маңыздылары: бутадиен-1,3 немесе дивинил СН2 = СН – СН = СН2 ... ... ... ... ... газ, 2-метилбутадиен-1,3 немесе
изопрен СН2 = С – СН = СН2.
|
СН3
Химиялық қасиеттері. ... қос ... ... ... ... алу раекцияларына кіріседі, мысалы, бромды, суды
түссіздендіреді, галогенсутектерді қосып алады, т.б. Бірақ қосып ... ... ... бар. ... молекуласы бром
молекуласымен немесе галогенсутек молекуласымен реакцияласқанда көбінесе
қос байланыс үзілген жерден қосылыспайды, молекуланың шет жақтарынан
қосылысады.
Қос байланысы ... диен ... ... оңай ... (изопрен) полимерлену өнімі каучук болып табылады.
Табиғи каучукты кейбір ...... ... ... ... ... өсімдіктердің сүтті шырындарынан (латекс) алады. Қазақстанда каучук
өсімдіктері – көк сағыз және тау ... ... Осы ... Ұлы ... ... ... өндірістік жолмен алынған. Каучукты адамдар ертеден
білген. Оңтүстік Америка елдерінде қазу ... ... ... ... табылған, олар тұрмыс – салт мақсатында қолданылған. Европалықтар
каучукпен алғаш рет ХVI ғасырдың аяғында Х. Колумб серіктестерімен ... ... ... ... жергілікті тұрғындардың доп ойнағанын
көргендерінен бастап танысқан. Индейліктер сүтті ... «као чо» - ... жасы деп ... ... ... ... атау щыққан. Каучуктың алынуы мен
қолданылуын одан әрі тереңдете зерттеу (ХVIII ғасырдың 20 – жылдарындағы
Бразилияға экспидиция) каучуктың Heve ағашынан ... ... ... ... алу үшін ... ... тіліктер жасайды.
Бөлінетін ақ сүтті  шырын ауада тез қатайып қараяды да, созылғыш массаға
айналады. ... ... ... олар су ... ... ... ... факелдер дайындалады және шашыратқы түріндігі арнайы шөлмектер
алынады.
Каучуктың құрамы. Табиғи каучукты ауа жібермей қыздырса диен көмірсутегі 2-
метил,3-бутадиен немесе изопрен түзілетіні жөнінде ... ... С5Н8. ... полимер каучуктың қанықпағандығын дәлелдеу үшін, оны
газ өткізгіш түтігі бар тығынмен  жабылған сынауықта ... ... ... ... ... ... ыдырайды.
Түзілген өнімдер су құйылған стақанға салынып салқындатылатын қабылдағыш-
сынауыққа бромды су (немесе калий перманганатының ерітіндісін) құямыз.
Бромды судың түссізденуі каучукты ... ... ... ... Каучук ыдырауының негізгі құрамдас бөлігі, яғни мономері 2-метил-
1,3-бутадиен (изопрен). Каучуктың негізгі қасиеті – оның майысқақтығы.
Пішінінің түрліше ...... ... ... ... ... алғашқы
пішініне қайта оралады. Табиғи каучук молекуласында СН2 – тобы ... бір ... ... ... ... ... ... аталады. Осы құрылысы каучукке  майысқақтық қасиет береді. Каучук
сондай-ақ суды, газды және электр тогын өткізбейді. ХІХ ғасырдың басынан
бастап каучук аяқ киім және су ... ... ... қолданыла
бастады. Бұл бұйымдардың пайдалылығымен қоса, айтарлықтай кемшіліктері де
болады, олар салқын ауа ... ... және морт ... ал ... ... ... ие болады. Каучукке беріктік, тозбау, майысқақтық,
температура өзгерісіне төзімділік қасиеттерін берү үшін ...... ... ... ... айналдырады.
Вулканизациялау кезінде каучуктың сызық тізбекті молекулалары ірі торлы
молекулаларға «тігіліп» резеңке ... және оның ... бір және екі қос ... бар ... ... ... ... болады. Қарапайым өкілі ацетилен болып табылатын
тағы бір қосылыстар тобы ... ... ... ... ... мүше ... газ, ... ериді, оның молекулалық формуласы С2Н2. Құрылымдық формуласы: НС ≡
СН. Ацетилен молекуласының құрылысын зерттеу, ... және ... бәрі бір түзу ... бойына орналасқанын көрсетеді, молекула
сызықтық құрылысты болады. Жүйелеу номенклатурасына сәйкес, үш байланысты
көмірсутектер атаулары өздеріне ... ... ... ... –ин ... ... арқылы шығады. Ацетилен көмірсутектерінің
изомері бутиннен басталады.
Химиялық қасиеттері. Осы қатардағы көмірсутектердің қасиеттерін
практикалық маңызы зор ... ... ... ... және ... айырмашылығы – ол күйелі жалын
шығарып жанады. Ацетиленнің қанықпаған қосылыс екенін анықтау үшін ацетилен
толтырылған цилиндрге калий пермаганаты ерітіндісін ... ... ... ... этилен сияқты, ацетилен де оңай тотығады.
Қосып алу ... ... ... әрекеттесу ацетиленге тән, бұл
да ацетиленнің этиленге көп ұқсас екендігінің белгісі. ... екі ... Ең ... бром бір П - ... ... ... – C ≡ C – H + Br2 → H – C = C – H
| |
Br ...... ... ... екінші молекуласы қосылады:
Br Br
| |
H – C = C – H + Br→ H – C – C – H
| |
Br ... ... ... ... ... ... ... де
қосылыса алады. Бұл кезде ацетилен этиленге айналады:
CH ≡ CH + H2 → CH2 = ... ... ... үш ... бар ... ... қолданылатыны – ацетилен.
Осыдан аз – ақ бұрын ацетилен металл пісіру және кесу үшін жанғыш зат
ретінде ғана ... ... ол әр ... органикалық қосылыстарды
синтездеу үшін көбірек қолданылады.
Хлордың ацетиленді қосып алу нәтижінде еріткіш 1, 1, 2, 2 ... ... ≡ CH + 2Cl2 → CHCl2 ─ ... әрі қарай өңдеу арқылы басқа да хлор туындыларын алады.
Мысалы, тетрахлорэтаннан хлосутекті бөліп алғанда ... ... ... ... түзіледі.
Ацетилен алу. Зертханада және өнеркәсіпте ацетиленді көбінесе карбид
әдісімен ... Егер ... ... суы бар ыдысқа салса немесе кальций
карбидіне су құйса, ацетилен көп мөлшерде бөлініп шыға бастайды:
СаС2 + 2HOH → C2H2 + ... ... ... ... ... ... бара жатқан ацетиленнің
қажеттігін, әсіресе полимер материалдар өнеркәсібінің қажетін өтей алмайды,
өйткені бұл әдіспен кальций ... ... көп ... энергиясы жұмсалады.
Кальций карбидін электр пештерінде әк пен ... ... ... ... ... қыздыру арқылы әрекеттестіріп алады:
CaO + 3C → CaC2 + ... ... ... ... ... кездесетін химиялық шикізат –
табиғи газдан (метаннан) алу әдісі ... ... → C2H2 + ... ... ... түзілетін сутекті кейбір органикалық заттар және аммиак
синтездеу үшін ... ... ... ... – оңай ... ... ... зат, ол суда
ерімейді және өзіне тән иісі бар. Салқындатқан кезде ол оңай қатайып, ақ
түсті кристалды массаға айналады, оның балқу ... ... ... ... С6Н6. бұл ... ... ... қосылыс екендігін көреміз: қаныққан көмірсутектердің формуласына
сәйкес келу үшін, бензол молекуласына 8 атом сутегі жетіспейді.
Ацетилен С2Н2 мен ... С6Н6 ... ... салыстыру арқылы
мынадай қорытындыға келеміз: бұл процесс кезінде ацетиленнің әр үш
молекуласынан бензолдың бір молекуласы түзіледі, яғни полимерлену
(тримерлену) реакциясы жүреді:
3С2Н2→С6Н6
Бензолдың ... ... ... ... ... ... бензол
молекуласының циклді құрылысы бар екенін және көміртегінің барлық ... да бір ... ... ... Сөйтіп, Кекуле формуласы
атомдардың қосылу тәртібін дұрыс көрсетінін растады. Бензол молекуласындағы
көміртегінің барлық ... ... ... ... ... Барлық көмірсутектер сияқты бензол да жанады. Ол
жанған кезде ацетилендегідей өте көп мөлшерде көміртегі болғандықтан түтін
бөледі. Бензолдың суда ... ... ... ... ... жетті.
Бірақ ол басқа жағдайда броммен өзара әрекеттеседі. Салқындатқыш қызметін
атқаратын ұзын тік ... бар ... ... бром және темір ұнтағын
салып, бензол құямыз. Біраздан кейін ... газ ... ... ... ... байқаймыз. Бөлініп жатқан газды суда ерітіп, ол ерітіндіге
күміс нитратын қосу арқылы бром және бензол реакцияласқан кезде бромсутек
түзілетінін ... Бұл ... ... ... ауыр ... зат –
бромбензол С6Н5Вr қалады. Азот қышқылымен әреекеттесу бензолға тән реакция.
Егер концентрациялы азот қышқылы мен күкірт қышқылының қоспасына бензол
араластырып, бұл ... ... ... ... ... реакция нәтижесінде
бадамның иісіндей иісі бар, түсі сары, ауыр ...... С6Н6 ... ... ... ... бензол қаныққан көмірсутектер мен қанықпаған
көмірсутектер аралығынан орын алады. Ол қаныққан көмірсутектерге де,
қанықпаған көмірсутектерге де тән ... ... ... бұл кезде
орын басу реакциясы бензолда қаныққан көмірсутектерге қарағанда ... ал ... алу ... қанықпаған қосылыстармен салыстырғанда
қиынырақ жүреді. Бензолдың электрондық құрылысының ерекшелігі оның
қасиеттеріне осылайша әсер етеді.
Бензолдың қолданылуы. Бензол өте көптеген органикалық ... ... зат ... ... ... арқылы нитробензол
С6Н5NO алады; бензолды хлорландыру арқылы, хлорбензол C6H5Cl ... ... да хлор ... ... ... ... дәрі-дәрімектік
және хош иісті заттар, әр түрлі бояулар, үлкен молекулалы қосылыстарды ... ... ... ... алу үшін ... өнім ... Ол ... ретінде де қолданып, қасиеттерін жақсарту үшін
мотор жанармайына ... ... және ... ауыл ... ... ... қорғау құралы ретінде қолданылады.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай өнімдері құрамындағы қанықпаған көмірсутектерді анықтау30 бет
Қанықпаған көмірсутектер (Алкендер, олефиндер)5 бет
Қанықпаған көмірсутектердің тотығуы13 бет
Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер15 бет
Қаныққан қанықпаған көмірсутектер16 бет
Керосин9 бет
Отынның механизімі химизімі және кинетикалық негіздері. Кокстың пайда болуының механизмі мен кинетикасы3 бет
Полистирол40 бет
Термиялык процесстер7 бет
Ультркүлгін спектроскопия19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь