Жүректің анатомиялық құрылысы


Жүректің анатомиялық құрылысы
Жүрек циклі
Адам жүрегі
Өткізгіштік
Жүрек ырғағы
Жүрек қызметінің көрсеткіштері
Жүректің минуттық көлемі
Жүрек қызметінің сыртқы көріністері
Жүрек қызметі
Электрокардиограмма
Адам жүрегі – қуысты бұлшықетті мүше. Тұтас вертикаль перде арқылы ол екі жарты бөлікке бөлінеді: сол және оң. Горизонталь бағытта өтетін екінші перде жүректі төрт қуысқа бөледі: жоғарғы қуыстар- жүрекшелер, төменгі- қарыншалар. Жаңа туған нәрестенің жүрегінің массасы орта есеппен 20 г- ға тең. Ересек адамның жүрегінің массасы 0,425—0,570 кг. Ересек адамның жүрегінің ұзындығы 12—15 см- ге жетеді, көлденең қимасының өлшемі 8—10 см, алдыңғы- артқы 5-8 см. Жүректің массасы мен өлшемдері кейбір ауруларда (жүрек ақауы) және ұзақ уақыт ауыр дене еңбегімен немесе спортпен шұғылданатын адамдарда өзгереді. Жүрек қабырғасы үш қабаттан тұрады: ішкі, ортаңғы және сыртқы.
Ішкі қабат эндотелийлі (қан және лимфа тамырларын ішінен астарлайтын жалпақ жасушалар қабаты) қабықшадан (эндокард) тұрады, ол жүректің ішкі бетін астарлап жатады. Ортаңғы қабат (миокард) көлденең- жолақты бұлшықеттен тұрады. Жүрекшелер бұлшықеттері қарынша бұлшықеттерінен дәнекер ұлпалар (тіндер) пердесімен бөлінген, осы тіндер тығыз фиброзды талшықтардан құралады - фиброзды сақина. Жүрекшелердің бұлшықетті қабаты қарыншалардың бұлшықетті қабатына қарағанда бірталай нашар жетілген, ол жүректің әр бөлігінің жасайтын қызметтерінің ерекшелігіне байланысты. Жүректің сыртқы беті сірі қабықпен (эпикард) қапталған, ол жүрек маңы қапшығының (сөмкенің)- перикардтың, ішкі жапырағы болып табылады. Сірі қабықтың астында аса ірі жүрек артериялары мен көктамырлары орналасқан, олар жүрек тіндерін қанмен қамтамасыз етеді, және жүректі невртендіретін (иннервация) жүйке жасушаларының, жүйке талшықтарының көп шоғыры орналасқан.
Перикард ( жүректің қабы) жүректі қапшық сияқты қоршап тұрады және оның еркін қозғалуын қамтамасыз етеді. Ол қанмен толатын жүректің созылуын шектейді және жүрек қантамырлары үшін тірек болып табылады.
Жүректе екі қақпақша (клапан) бар: атривентрикулярлы және айшық.
Атривентрикулярлы клапандар жүрекшелер мен сәйкес қарыншалар аралығында орналасады. Жартылай айшық клапандар аортаны сол жақ қарыншадан, ал өкпе өзегін (ствол) оң қарыншадан бөліп тұрады.
Жүрек қызметінің екі фазасын бөліп көрсетуге болады: систола (жиырылу) және диастола (босаңсу). Жүрек циклінің әртүрлі фазасының ұзақтығы жүректің жиырылу жиілігіне байланысты. Жүректің жиі жиырылуы кезінде әр фазаның қызметі төмендейді, әсіресе диастоланың. Жүрекшелердің диастоласы кезінде атривентрикулярлы клапандар ашық және сәйкес тамырлардан келетін қан олардың қуыстарын ғана толтырып қоймай, қарыншаларды да толтырады.
Жүрекшелердің систоласы кезінде қарыншалар толығымен қанмен толады. Осы кезде қанның қуыс және өкпе көктамырларына кері ағысы болмайды. Қарыншалар систоласының аяғында олардағы қысым аорта мен өкпе өзегіндегі қысымдардан үлкен болады. Бұл айшықты клапандардың

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жүрек. Жүректің анатомиялық құрылысы. Жүрек циклі.

Адам жүрегі – қуысты бұлшықетті мүше. Тұтас вертикаль перде арқылы ол екі
жарты бөлікке бөлінеді: сол және оң. Горизонталь бағытта өтетін екінші
перде жүректі төрт қуысқа бөледі: жоғарғы қуыстар- жүрекшелер, төменгі-
қарыншалар. Жаңа туған нәрестенің жүрегінің массасы орта есеппен 20 г- ға
тең. Ересек адамның жүрегінің массасы 0,425—0,570 кг. Ересек адамның
жүрегінің ұзындығы 12—15 см- ге жетеді, көлденең қимасының өлшемі 8—10 см,
алдыңғы- артқы 5-8 см. Жүректің массасы мен өлшемдері кейбір ауруларда
(жүрек ақауы) және ұзақ уақыт ауыр дене еңбегімен немесе спортпен
шұғылданатын адамдарда өзгереді. Жүрек қабырғасы үш қабаттан тұрады: ішкі,
ортаңғы және сыртқы.
Ішкі қабат эндотелийлі (қан және лимфа тамырларын ішінен астарлайтын жалпақ
жасушалар қабаты) қабықшадан (эндокард) тұрады, ол жүректің ішкі бетін
астарлап жатады. Ортаңғы қабат (миокард) көлденең- жолақты бұлшықеттен
тұрады. Жүрекшелер бұлшықеттері қарынша бұлшықеттерінен дәнекер ұлпалар
(тіндер) пердесімен бөлінген, осы тіндер тығыз фиброзды талшықтардан
құралады - фиброзды сақина. Жүрекшелердің бұлшықетті қабаты қарыншалардың
бұлшықетті қабатына қарағанда бірталай нашар жетілген, ол жүректің әр
бөлігінің жасайтын қызметтерінің ерекшелігіне байланысты. Жүректің сыртқы
беті сірі қабықпен (эпикард) қапталған, ол жүрек маңы қапшығының (сөмкенің)-
перикардтың, ішкі жапырағы болып табылады. Сірі қабықтың астында аса ірі
жүрек артериялары мен көктамырлары орналасқан, олар жүрек тіндерін қанмен
қамтамасыз етеді, және жүректі невртендіретін (иннервация) жүйке
жасушаларының, жүйке талшықтарының көп шоғыры орналасқан.
Перикард ( жүректің қабы) жүректі қапшық сияқты қоршап тұрады және оның
еркін қозғалуын қамтамасыз етеді. Ол қанмен толатын жүректің созылуын
шектейді және жүрек қантамырлары үшін тірек болып табылады.
Жүректе екі қақпақша (клапан) бар: атривентрикулярлы және айшық.
Атривентрикулярлы клапандар жүрекшелер мен сәйкес қарыншалар аралығында
орналасады. Жартылай айшық клапандар аортаны сол жақ қарыншадан, ал өкпе
өзегін (ствол) оң қарыншадан бөліп тұрады.
Жүрек қызметінің екі фазасын бөліп көрсетуге болады: систола (жиырылу) және
диастола (босаңсу). Жүрек циклінің әртүрлі фазасының ұзақтығы жүректің
жиырылу жиілігіне байланысты. Жүректің жиі жиырылуы кезінде әр фазаның
қызметі төмендейді, әсіресе диастоланың. Жүрекшелердің диастоласы кезінде
атривентрикулярлы клапандар ашық және сәйкес тамырлардан келетін қан
олардың қуыстарын ғана толтырып қоймай, қарыншаларды да толтырады.
Жүрекшелердің систоласы кезінде қарыншалар толығымен қанмен толады. Осы
кезде қанның қуыс және өкпе көктамырларына кері ағысы болмайды. Қарыншалар
систоласының аяғында олардағы қысым аорта мен өкпе өзегіндегі қысымдардан
үлкен болады. Бұл айшықты клапандардың ашылуына себепші болады, ал қан
қарыншалардан сәйкес тамырларға ағады. Қарыншалар диастоласы кезінде
олардағы қысым кенет төмендеп, ол қанның қарыншаларға қарай кері ағуына
жағдай жасайды. Сөйтіп жүрек клапандарының ашылып- жабылуы жүрек қуысындағы
қысымдардың өзгеруімен байланысты.
Жүрек бұлшықеті қозғыштыққа, қозуды өткізуге, жиырылуға қабілетті.
Қозғыштық. Жүрек бұлшықетінің қаңқа бұлшықетіне қарағанда қозғыштығы төмен.
Жүрек бұлшықетінде қозудың пайда болуы үшін қаңқа бұлшықетімен
салыстырғанда күшті тітіркендіргішті қолдану қажет. Жүрек бұлшықетінің
реакциясының шамасы берілетін тітіркендіру күшіне (электрлік, механикалық,
химиялық және т.б.) байланысты болмайтындығы анықталған. Жүрек бұлшықеті
шекті (табалдырықты) және шамасы үлкен тітіркендіруде де максимал
жиырылады.
Өткізгіштік. Қозу толқыны жүрек бұлшықетінің талшықтары және жүректің
арнайы тіні арқылы әртүрлі жылдамдықпен тарайды. Қозу жүрекшелер
бұлшықеттерінің талшықтарымен 0,8—1,0 мс жылдамдықпен, қарыншалар
бұлшықеттерінің талшықтарымен 0,8—0,9 мс жылдамдықпен, ал жүректің арнайы
тіні арқылы 2,0—4,2 мс жылдамдықпен таралады. Жиырылғыштық. Жүрек
бұлшықетінің жиырылуының өзіндік ерекшелігі бар. Алдымен жүрекшелер
бұлшықеттері жиырылады, содан соң – папиллярлық бұлшықеттер мен қарыншалар
бұлшықетінің қабаты жиырылады. Ары қарай жиырылу қарыншалардың ішкі қабатын
қамтиды, ол қарыншалар қуыстарынан қанның аорта мен өкпе өзегіне ағуын
қаматамасыз етеді. Жүрек бұлшықетінің физиологиялық ерекшелігі – созыңқы
рефрактерлі периоды мен автоматиясы болып табылады.
Жүрек ырғағы.
Жүрек ырғағы, яғни 1 минуттағы жиырылу саны негізінен жылжымалы (адасқан)
және симпатикалық жүйкелердің (нерв) функционалдық күйіне байланысты
болады. Симпатикалық жүйкелердің қозуы кезінде жүректің жиырылу жиілігі
артады. Осы құбылыс тахикардия деп аталады. Жылжымалы жүйкелердің қозуы
кезінде жүректің жиырылу жиілігі төмендейді - брадикардия. Жүрек ырғағына
ми қыртысының күйі әсер етеді: тежелу артқанда, жүрек ырғағы баяулайды,
қозу үрдісі күшейгенде, қуаттанады. Жүрек ырғағы гуморальды әсердің
ықпалынан да өзгеруі мүмкін, әсіресе жүрекке келетін қанның
температурасының өзгеруі кезінде. Тәжірибелерден оң жақ жүрекшелер бөлігін
(жетекші түйіншегін жайылдырмау- татарпау- локализация) жылумен жергілікті
тітіркендіргенде, жүрек ырғағының жиілегені, осы бөлікті керісінше
суытқанда- қарама- қарсы эффектінің болатындығы анықталған. Жүректің басқа
бөліктерін жылумен не суықпен жергілікті тітіркендіру жүректің жиырылу
жиілігіне әсер етпейді. Бірақ ол жүректің өткізгіштік жүйесімен қозудың
таралу жылдамдығын өзгертуі мүмкін және жүрек жиырылуының күшіне әсер етуі
мүмкін. Сау адамның жүрегінің жиылыру жиілігі жас мөлшеріне байланысты
болады. Осы мәліметтер 1- кестеде көрсетілген.
Кесте 1.
Жасы, жылдар 1 минуттағы жүректің жиырылу саны
Жаңа туған нәресте
120—140
5 жасқа дейін
130
5—10
88
10—15
78
15—60 68—72
Жүрек қызметінің көрсеткіштері.
Жүрек жұмысының көрсеткіштеріне жүректің систолалық және минуттық көлемі
жатады. Жүректің систолалық немесе соққы көлемі дегеніміз - әр жиырылу
кезінде сәйкес тамырларға жүректің ығыстырып шығаратын қанының мөлшері.
Систолалық көлемнің шамасы жүректің өлшеміне, миокард күйіне және ағзаға
байланысты. Салыстырмалы тыныштықтағы ересек сау адамның әр қарыншасының
систолалық көлемі шамамен 70—80 мл- ді құрайды. Сөйтіп қарыншалар жиырылуы
кезінде артериялық жүйеге қанның 120—160 мл көлемі келіп түседі.
Жүректің минуттық көлемі дегеніміз – жүректің өкпе өзегі мен аортаға 1
минутта ығыстырып шығаратын қанының мөлшері. Орташа минуттық көлем 3- 5 л
құрайды.
Жүректің систолалық және минуттық көлемі қанайналымның барлық аппаратының
қызметін сипаттайды.
Жүрек қызметінің сыртқы көріністері.
Жүрек қызметінің сыртқы көріністерінің (жоғарғы ұшының соққысы, жүрек
тондары) берілген мәліметтері бойынша дәрігер жүрек жұмысы туралы
жорамалдай алады.
Осы берілгендерге жеке тоқталайық:
1. Жоғарғы ұшының соққысы.
Қарыншалар систоласы кезінде жүрек солдан оңға қарай бұрылып, айналмалы
қозғалыс жасайды. Жүректің ұшы (басы) көтеріліп, бесінші қабырғааралық
аймақта кеудені (қысады) басады. Систола кезінде жүрек өте тығыз болады,
сол себепті жүрек ұшының қабырғааралық аралықты қысуын көруге болады
(көтерілуі, быртыю). Жүректің жоғарғы ұшының соққысын анықтауға болады,
сөйтіп оның шекарасы мен күшін анықтауға болады.
2. Жүрек тондары- жұмыс жасап тұрған жүректе пайда болатын дыбыстық
құбылыстар. Тонның екі түрі бар: систолалық және диастолалық.
Систолалық тон. Осы тонның пайда болуына негізінен атриовентрикулярлы
клапандар қатысады. Қарыншалардың систоласы кезінде атриовентрикулярлы
клапандар жабылып, олардың жармалары (створкалары) мен оған бекітілген
сіңір жіпшелерінің тербелісі І- ші тонды береді. Сонымен қатар І- ші тонның
пайда болуына қарыншалар бұлшықетінің жиырылуы кезінде пайда болатын
дыбыстық құбылыстар да қатысады. Өзінің дыбыстық ерекшеліктері бойынша І –
тон- созыңқы және төмен.
Диастолалық тон қарыншалардың диастоласының басында протодиастолалық фаза
кезінде, айшық клапандардың жабылуы кезінде пайда болады. Осы кезде
қақпақшалар жармаларының тербелісі дыбыстық құбылыстардың көзі болып
табылады. Дыбыстық сипаттамалары бойынша ІІ- ші тон қысқа және жоғары.
Жүректің жұмысын онда пайда болатын электрлік құбылыстар бойынша да
жорамалдауға болады. Оларды жүректің биопотенциалдары деп атайды және олар
электрокардиографтың көмегімен алынады. Алынған биопотенциалдар
электрокардиограмма деп аталады.

Жүрек қызметі.
Жүректің жиырылуы оның бұлшықетінде периодты түрде пайда болатын қозу
үрдістерінің салдарынан болады. Жүректегі қозу онда жүріп жатқан
үрдістердің әсерінен периодты түрде пайда болады. Осы құбылыс автоматия
деген атқа ие болды.
Миофибрилдары аз, эмбрионды бұлшықетті тінге ұқсас және саркоплазмаға бай
айрықша (атипті) бұлшықетті тіннен тұратын миокардтың белгілі бір бөліктері
автоматияға қабілетті.
Айрықша бұлшықет жүректе жүрекшелер қабырғасында қуысты көктамырдың аузының
тұсында орналасқан синусты- жүрекшелі (синоатриалды) түйіншектен (жүректің
ырғағын басқарушы) және оң жақ жүрекшенің төменгі үштен бір бөлігі мен
қарыншааралық пердеде орналасқан жүрекше- қарыншалар (атриовентрикулярлы)
түйіншегінен тұратын өткізгіштік жүйені құрайды. Осы түйіншектен жүрекше-
қарынша шоғыры (Гис шоғыры) басталады. Жүрек басының бөлігінде жүрекше-
қарынша шоғырының аяқтары (ұштары) жоғары қарай иіліп, қарыншалардың
жұмысшы (жиырылғышты) миокардіне батырылған өткізгіш миоциттер тізбегіне
(Пуркинье талшықтары) ауысады (сурет 1).

Сурет 1. Жүректің өткізгіштік жүйесінің құрылысы мен қозу таралуының
хронотопографиясы.
SA- синоатриалды түйіншек, AV- атриовентрикулярлы түйіншек. Сандар
синоатриалды түйіншекте серпіністің пайда болу мезетінен бастап секунд
бойынша жүрек бөліктерінің қозу аумағын көрсетеді.
Миокард жасушасының электрлік белсенділігі.
Кәдімгі жағдайда миокард жасушалары белсенді ырғақты күйде (қозу) болады,
сондықтан олардың тыныштық потенциалы туралы шартты түрде ғана айтуға
болады. Көптеген жасушаларда оның мәні шамамен
90 мВ-ті құрайды және ол К+иондарының мөлшерлік градиентімен анықталады.
Жасушаішілік электродтар көмегімен тіркелген жүректің әр бөлігіндегі әрекет
потенциалдарының (ӘП) пішіні, амплитудасы, ұзақтығы жағынан елеулі
айырмашылықтары болады (сурет 2, А).
2, Б – суретте қарыншаның дара жасушасының ӘП-ң сызбасы көрсетілген. Осы
потенциалдың пайда болуы үшін мембрананы 30 мВ-қа деполяризациялау қажет
болды. ӘП- да мынадай фазалар бар: бастапқы жылдам деполяризация- 1-ші
фаза; плато деп аталатын баяу реполяризация- фаза 2; жылдам реполяризация-
фаза 3; тыныштық фазасы- фаза 4.
Жүрекшелер миокардының жасушаларындағы, жүректің өткізгіш миоциттеріндегі
(Пуркинье талшығы) және қарыншалар миокардының жасушаларындағы 1-ші фазаның
табиғаты жүйке және қаңқа бұлшықет талшықтарындағы ӘП-ының пайда болу
(үдемелі) фазасының табиғатымен бірдей. Бұл фаза натрийдің өтімділігінің
артуымен анықталады, яғни жасушалы мембрананың жылдам натрий каналдарының
белсенділігімен анықталады. ӘП-ң шыңы кезінде мембраналық потенциалдың
таңбасы өзгереді ( -90мВ-тан +30 мВ қа дейін).
Сурет 2. ЭКГ-ң уақытқа байланысты корреляцияланған жүрек жасушаларының ӘП-ң
әртүрлі типтері.
А — жүректің түрлі бөліктерінің кардиомиоциттерінің ӘП-ң конфигурациясы
(нұсқасы);
С—А — синоатриалды түйіншек;
П — жүрекше;
А—В— жүрекше – қарынша (атриовентрикулярлы) түйіншегі;
ПЖ — жүрекше -қарынша шоғыры (Гис шоғыры);
ПП және ЛП — шоғырдың оң және сол аяқтары;
Ж — қарыншалар. 1—6 — ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Өсімдіктердің морфологиялық анатомиялық құрылысы
ЖАПЫРАҚТЫҢ АНАТОМИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ
Сәбіз дақылының морфологиялық-анатомиялық құрылысы
Жүректің электрлік белсенділігі
Жүректің қанмен қамтамасыз етілуі
Жүректің өткізгіш жүйесі
Жүректің созылмалы жеткіліксіздігі
Ұстаз болу – жүректің батырлығы
Анатомиялық позициялар
Нейронның анатомиялық құрылысы және рефлекторлық доғаның құрылымдық ерекшеліктерін қалыптастырудағы теориялық ұғымдар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь