Термодинамика негіздері туралы



Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Тақырып: Термодинамика негіздері

1. Молекуланың еркін дәрежелер саны. Энергияның еркін дәрежелерге біркелкі
бөліну заңы
Термодинамикалық жүйенің ең маңызды сипаттамаларының бірі ішкі энергия
U болып табылады. Ол жүйедегі микробөлшектердің (молекула, атом, электрон,
ядро, т.б.) хаосты (жылулық) қозғалысының және осы бөлшектердің өзара
әсерлесу энергиясы болып табылады. Біртұтас жүйенің қозғалысының
кинетикалық энергиясы мен сыртқы өрістегі жүйенің потенциалдық энергиялары
ішкі энергия болып есептелінбейді.
Ішкі энергия – жүйенің термодинамикалық күйінің функциясы, демек
жүйенің әр күйде белгілі бір ішкі энергиясы болады. Жүйе бір күйден екінші
бір күйге өткенде оның ішкі энергиясының өзгерісі сол күйлердің ішкі
энергияларының айырмасымен анықталады: . Жүйенің ішкі энергиясының
өзгерісі жүйе бір күйден екінші күйге қандай жолмен келгеніне тәуелсіз шама
болып табылады.
Еркін (еріктілік) дәрежелер саны деп жүйенің кеңістіктегі орнын
толықтай анықтайтын тәуелсіз айнымалылар (координаталар) санын айтады.
Мысалы, көптеген есептерде бір атомды газ молекуласын ілгерілемелі
қозғалыстың үш еркін дәрежесі бар материялық нүкте ретінде қарастырады да,
айналмалы қозғалыстың энергиясы ескерілмейді:
і = 3. Сурет 11, а) жағдайы ( ).

Сурет 11
Классикалық механикада екі атомды газдың молекуласын
деформацияланбайтын, қатаң байланысқан екі материялық нүктелердің бірігуі
ретінде қарастырады. Бұл жүйе ілгерілемелі қозғалыстың үш еркін
дәрежесінен басқа айналмалы қозғалыстың екі еркін дәрежесіне де ие болады.
Сурет 11, б) жағдайы. Себебі, жүйе екі ось бойымен айналады, ал екі атом
арқылы өтетін үшінші осьтен айналудың мағынасы жоқ деп есептелінеді, демек,
молекуласы екі атомнан тұратын газдың бес еркін дәрежелері бар: і = 5.
Үш атомды және көп атомды бейсызықты молекулалардың алты еркін
дәрежелері бар: үшеуі ілгерілемелі және үшеуі айналмалы қозғалыстардікі деп
есептелінеді, і = 6. Сурет 11, в) жағдайы.
Нақты газ молекулалары арасында қатаң байланыс жоқ, сондықтан нақты газ
молекулалары үшін тербелмелі қозғалыстың да еркін дәрежелерін ескеру қажет.
Жалпы санына байланыссыз молекуланың үш еркін дәрежесі әрқашанда
ілгерілемелі қозғалыстікі. Ілгерілемелі қозғалыстың еркін дәрежелерінің
бірінен бірінің артықшылығы жоқ, демек олардың әрқайсысына орташа есеппен
кинетикалық энергияның бөлігіне тең энергия келеді:
.
Классикалық статистикалық физикада энергияның еркін дәрежелеріне
біркелкі бөліну заңын Больцман қорытып шығарды: термодинамикалық тепе-
теңдік күйдегі статистикалық жүйенің әрбір ілгерілемелі және айналмалы
қозғалысының еркін дәрежелеріне орта есеппен -ге тең кинетикалық
энергия, ал тербелмелі қозғалыстың еркін дәрежесіне орта есеппен -ға
тең кинетикалық энергия келеді. Тербелмелі қозғалыстың еркін дәрежесіне екі
есе көп энергия келу себебі, кинетикалық энергияға тең потенциялық энергия
да ескеріледі. Молекуланың еркін дәрежелерін ескере отырып, орташа
кинетикалық энергияның өрнегін жазуға болады:
.
Мұндағы і=.
Идеал газ молекулалары өзара әсерлеспейді деп есептелінгендіктен
молекулалар арасындағы өзара әсердің потенциялық энергиясы нульге тең.
Демек, газдың бір молінің ішкі энергиясы молекулалардың кинетикалық
энергияларының қосындысына тең:
, (1.1)
m массалы газ үшін ішкі энергия өрнегін жазайық:

2. Термодинамиканың бірінші бастамасы (заңы). Механикалық энергиясы
өзгермей ішкі энергиясы ғана өзгеретін термодинамикалық жүйені
қарастырайық. Жүйенің ішкі энергиясы түрлі процестер нәтижесінде өзгеруі
мүмкін:
1) жұмыс жасау арқылы;
2) жылу беру (қыздыру) арқылы.
Мысалы, газы бар цилиндрдегі поршеньді ығыстыру арқылы біз газды сығамыз,
нәтижесінде газдың температурасы көтеріледі, яғни ішкі энергиясы артады.
Газға белгілі мөлшерде жылу беру арқылы да біз ішкі энергиясын
өзгертуімізге болады. Демек, жылу мөлшері дегеніміз жүйенің сыртқы денелер
арқылы жылу алмасу процесі кезінде энергиясының артуы (түрлі
температурадағы денелердің жылу алмасуы немесе ішкі энергияларымен
алмасуы).
Механикалық қозғалыс энергиясы жылулық қозғалыстың энергиясына және
керісінше ішкі энергия механикалық қозғалыс энергиясына айнала алады. Бұл
айналуларда энергияның бір түрден екінші түрге айналу және сақталу заңы
орындалады. Термодинамиканың 1 заңы термодинамикалық процестерге қатысты
энергияның сақталу заңы болып табылады. Термодинамиканың 1 заңы көптеген
тәжірибелердің нәтижесі.
Ішкі энергиясы -ге тең жүйе (поршені бар цилиндрдің ішіндегі
газ) Q жылу мөлшерін алды да ішкі энергиясы -ге тең жаңа күйге көшті
делік, сонда жүйе сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасады. Жүйеге берілетін жылу
мөлшері және жүйе сыртқы күштерге қарсы жасайтын жұмыс оң шама болып
есептелінеді. Тәжірибе көрсеткендей, энергияның сақталу заңы бойынша жүйе
бір күйден екінші күйге қандай жолмен көшкеніне тәуелсіз ішкі энергияның
өзгерісі тең, демек жүйенің алатын жылу мөлшері Q мен сыртқы
күштерге қарсы жасалатын жұмыстың А айырымына тең болады:
немесе (1.2)
(1.2) теңдеуі термодинамиканың 1 заңының өрнегі болып табылады: жүйеге
берілетін жылу мөлшері оның ішкі энергиясын өзгертуге және сыртқы күштерге
қарсы жұмыс жасауға жұмсалады. (1.2) теңдеуін дифференциалдап келесі
өрнекті аламыз:
немесе . (1.3)
Мұндағы - жүйенің ішкі энергиясының кіші өзгерісі, -
кіші жылу мөлшері, - элементар жұмыс.
(1.2) өрнегінен ХБЖ ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Химиялық термодинамика негіздері
Термодинамика тарауын оқыту әдістемесі
МОЛЕКУЛАЛЫҚ ФИЗИКА БӨЛІМІН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ
Реакция жылдамдығына концентарцияның әсері
Негізгі термодинамикалық жүйелер
Жылу динамиканың бірінші және екінші заңы
Химиялық термодинамиканың негіздері
Орта мектепте физиканы оқытудың негізгі дидактикалық принциптері
Статистикалық физика, термодинамика және физикалық кинетика негіздері
Термодинамика – биофизикалық ілім
Пәндер