Бөгембай Ақшаұлы


Бөгембай Ақшаұлы, Қанжығалы Бөгембай, кейбір әдебиеттерде Бөгенбай, (1680ж. Қаратау бөктеріндегі Бөген өз. Бойы – 1775, кейбір деректерде 1776,1778, Ақмола облысы Ерейментау ауданы Қоржынкөл қаласының маңы) – қазақ халқының жоңғары шапқыншылығына қарсы азаттық күресі тарихында ерекше рөл атқарған батыр, қолбасшы. 18 ғасырдағы қазақ батырларының жасы үлкен ақсақалы, сондықтан оны халық аңыздарында ардақтап «Қанжығалы қарт Бөгембай» деп атап кеткен. Қарабалта түбінде қырғыздармен болған шайқаста Бөгембай батыр 77 жаста болған деседі. Арғынның қанжығалы руынан. Батырлар әулетінен шыққан. Атасы Әлдеуін батыр Есім хан әскерінің қолбасшысы, әкесі Ақша батыр Тәуке ханның 80 мың қолын басқарған сардар болған. Бөгембай 1708ж. (кейбір деректерде 1709ж.) Әз Тәукенің бұйрығымен 30 мың жасақты бастап, қазақ елінің берекесін ала бастаған қазақ – орыстарды түре қуып, Еділден әрі асырып тастағаны туралы деректер бар. Осы ұрыстар Бейімбет алғаш рет ерлігімен көзге түсті. Бөгембай жоңғарларға қарсы 100-ден астам шайқасқа қатысқан. «Қазақтың қамал - қорғаны» (Бұқар жырау) баһадүр Бейімбет қазақ халқының Абылай хан бастаған ұзақ жылдарғы ұлт бірлігі үшін күресінің ұйытқысы болды. 1710ж. Қарақұмда өткен үш жүз қазақтарының құрылтайында бүкілқазақтық жасақ құрып, жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру жоспары талқыланды, бұл жиында көшіп кетіп ұсынғандар да болды, бірақ «сол кезде ерлігімен әйгілі болған рубасы Бөгембай мұндай әрекеттердің бәрін тыйды». Осы құрылтайда Бөгембай батыр үш жүздің бас сардары болып сайланды. 1726ж. Бөгембай бастаған қазақ қолы Бұланты өзенінің бойында қалмақтарға қарсы соққы берді. 1727ж. көктемде Қожаберген бастаған қазақ – татар жасағымен тізе қосып, Бейімбет бастаған қазақ – ноғай – қарақалпақтың біріккен әскері нияз, Аюлы тауларының етегінде жоңғарлармен болған шайқаста жеңіске жетті. «Аңырақай шайқасында» Орта жүз қолын бастаған Бейімбет батыр Қаракерей Қабанбай, Шақшақ Жәнібек, керей Жәнібек, т.б.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Бөгембай Ақшаұлы, Қанжығалы Бөгембай, кейбір әдебиеттерде Бөгенбай,
(1680ж. Қаратау бөктеріндегі Бөген өз. Бойы – 1775, кейбір деректерде
1776,1778, Ақмола облысы Ерейментау ауданы Қоржынкөл қаласының маңы) –
қазақ халқының жоңғары шапқыншылығына қарсы азаттық күресі тарихында ерекше
рөл атқарған батыр, қолбасшы. 18 ғасырдағы қазақ батырларының жасы үлкен
ақсақалы, сондықтан оны халық аңыздарында ардақтап Қанжығалы қарт
Бөгембай деп атап кеткен. Қарабалта түбінде қырғыздармен болған шайқаста
Бөгембай батыр 77 жаста болған деседі. Арғынның қанжығалы руынан. Батырлар
әулетінен шыққан. Атасы Әлдеуін батыр Есім хан әскерінің қолбасшысы, әкесі
Ақша батыр Тәуке ханның 80 мың қолын басқарған сардар болған. Бөгембай
1708ж. (кейбір деректерде 1709ж.) Әз Тәукенің бұйрығымен 30 мың жасақты
бастап, қазақ елінің берекесін ала бастаған қазақ – орыстарды түре қуып,
Еділден әрі асырып тастағаны туралы деректер бар. Осы ұрыстар Бейімбет
алғаш рет ерлігімен көзге түсті. Бөгембай жоңғарларға қарсы 100-ден астам
шайқасқа қатысқан. Қазақтың қамал - қорғаны (Бұқар жырау) баһадүр
Бейімбет қазақ халқының Абылай хан бастаған ұзақ жылдарғы ұлт бірлігі үшін
күресінің ұйытқысы болды. 1710ж. Қарақұмда өткен үш жүз қазақтарының
құрылтайында бүкілқазақтық жасақ құрып, жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру
жоспары талқыланды, бұл жиында көшіп кетіп ұсынғандар да болды, бірақ сол
кезде ерлігімен әйгілі болған рубасы Бөгембай мұндай әрекеттердің бәрін
тыйды. Осы құрылтайда Бөгембай батыр үш жүздің бас сардары болып сайланды.
1726ж. Бөгембай бастаған қазақ қолы Бұланты өзенінің бойында қалмақтарға
қарсы соққы берді. 1727ж. көктемде Қожаберген бастаған қазақ – татар
жасағымен тізе қосып, Бейімбет бастаған қазақ – ноғай – қарақалпақтың
біріккен әскері нияз, Аюлы тауларының етегінде жоңғарлармен болған шайқаста
жеңіске жетті. Аңырақай шайқасында Орта жүз қолын бастаған Бейімбет
батыр Қаракерей Қабанбай, Шақшақ Жәнібек, керей Жәнібек, т.б. тізе қоса
отырп, қазақ елінің тұтастығын сақтап қалуда ерекше ерлік көрсетті.
Бейімбет Жайық, Ойыл, Жем өзендері бойымен Ерейментау, Қарақаралы, Аягөз,
Түркістан, Шу бойы, Жетісу өңірі, Қырғыз жерлеріндегі, т.б. шайқастарда қол
бастаған. 1756-58ж. бірінші рет Шығыс Түркістанға келген Қытай әскерімен
болған әйгілі Талқы соғысында қытай әскеріне қатты соққы беріп,
олардыҮрімжіден асыра қуды. Бейімбет жасы ұлғайған шағында ауырап қайтыс
болған. Мәйітін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақшаұлы Бөгенбай
Қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен атақты батырлары
Бөгенбай батыр (1690 - i778)
Қожағұлұлы Қабанбай батыр. Бөгенбай батыр
Үмбетей жырау
Жыраулық пен ақындық поэзиясының даму жолдары
Ақын, жыраулар мұрасындағы арнау өлеңдер табиғаты
Тәтіқара ақынның шығармашылығы
Жыраушы тұлғалар
Кіші жүз ханы - Әбілхайыр
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь