Сақтар

Жоспары:
1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
2. Сақтар . кімдер? Ол жөнінде деректер не айтады? ... ... ... ... ... ... ... ...4
3. Сақ.парсы қатынастарының кейбір мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
4. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
5. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
        
        Алматы энергетика және байланыс университеті
Электроэнергетика факультеті
Әлеуметтік пәндер кафедрасы
Қазақстан тарихы
№ 1 ... ... ... ... ... және ... ... Орманова Айдана
Топ: ББЖДк ... ... ... ... Саят ... ... Сақтар – кімдер? Ол жөнінде деректер не
айтады?...............................4
3. Сақ-парсы қатынастарының кейбір
мәселелері......................................7
4.
Қорытынды...............................................................
..................................14
5. ... ... ... ... ... ... шолу ... көрелік... Б.з.б.
VIII – VII ғасырлар шамасында Еуропаға, Қара ... ... ... ... ... қуып ... ... дейін барады. Одан
әрі скифтер Ассирияны, Палестинаны, Сирияны шауып ... ... ... ... айтуы бойынша, скифтер бұл атышулы жорықтардан ... 28жыл ... соң ғана кері ... ... одан ... Қара теңіз
жағалауын, Дон, Днепр, Днестр өзендерінің бойын, Қырымды мекендейді. Скиф
патшалығының ... ... ... VI-V ... деп ... Бұл ретте, Парсы патшасы Дарий мен Македонияның ... ... ... скиф ... ... ... ... және б.з.б.
IV ғасырдағы сармат тайпаларының Қырымдағы патшалығы болғаны және б.з. ... ... да ... ... ... және ... Еуропаға да шабуыл ... ... ... ... сол ... елдерінде , Венгрия, Польша, Чехославакия,
Саксония, Франция жерлерінде қалдырған әр түрлі бұйымдары, ... ... ... ... ең ... ... бола ... деп жазады
А.П.Смирнов. Ол өзінің «Скифтер» деген кітабында скифтер жөнінде ... ... грек ... ... ... ғана із қалдырған жоқ.
Олар сол дәуірге сәйкес жоғары дәрежелі мәдениет құрды. Бұл ... ... ... Батыс жіне Орталық Азияға ... Қара ... ... ... ғана емес, сонымен қатар орманды-
далаларда тұратын тайпаларды өзіне ... ... Скиф ... ... ... мен ... аралығындағы мәдени және сауда қатынастарының орталығы
болған. Скифтер, орта және ... Орал ... ... ... да ... өмірге тартып, көне дүниенің гүлденген ... ... ... де оқуға болады.
II. Сақтар – кімдер? Ол жөнінде деректер не айтады?
Біздің заманымызға дейінгі Х-V ғасырларда ... ... Еділ ... дейінгі аралықта тарихи мәліметтерде парсыларша – ... ... ... ... ... ... ... тілдес тайпалар тұрған.
Дарий Бехустин жартасындағы сақтарға жорық кезінде ... ... ... әш тобы аталады. Олар: хаомаварга сақтары (хаома сусынын
дайындайтын сақтар), парадарая сақтары (теңіздің арғы жағындағы ... ... ... ... деп ... ... тек ... емес, сонымен қатар
жергілікті скифтер мекендеген ... да ... ... онда скиф ... жасаған жіне шығысқа сапар шегу ... ... ... ... гректерін атайды. Мұны Орта Азиялықтардың сол кездегі «мекендеу
әлемін»– Хань мемлекеті кезінде жазылған тарихи деректер, ... ... ... түседі.
Скиф-сақ бірлестігінің өмір сурген ... көне ... мен ... материалдарға назар аударсақ, рулық қоғамның
ыдырауы кезіне дөп ... ... Сол ... ... ... тілдес тайпалардың қалыптаса бастаған шағы деуге болады.
Қазіргі Алматы қаласы орналасқан жерді ... ... ... ... массагеттер деп атайды. Тарихтың атасы деп танылған Геродот
айбарлы массагеттер туралы былай деп жазды: «Бұл ... ... ... ... ... түседі. Массагеттер киген киімі, тұрмыс-салты
жағынан скифтерге жақын. Сақ тайпаларының ... ... ... ... ... ... ... аландар,
кейініректе савроматтар мен сарматтар. Олардың арасында ... ... ... ... ... деп ... тайпалар мәдени жағынан
жоғары сатыда болды.
Қытай провинциясы Хотаннан табылған ... ... ... ... сақ тілі деп есептеу сақ қоғамының дамуы, қалыптасуымен және
тарихи өмірімен үйлесе ... ... ... ... ... ... ... жазбалары)
қалған жерлерде Сақ мәдениетінің орталықтары бірінен соң бірі табылуда.Бұл
жағдай әрине сақ жұртының иран ... ... ... ... ... VI ғасырында Азияның орталық бөлігінде құрылған
Батыс Түрік қағанатына келіп кеткен Византия елшілері Земархтың императоры
Юстиан ... ... ... ... «Бұл ел ... ... Сақ деп
атаушы еді, енді түрік деп атайтын болды» деп ... да сақ ... ... ... ... ... ... негізә болғандығын
дәлелдейді. Олай болса сақ тілі – түркі тілінің негізі. Ал сақ ... ... иран ... сақ ... ... Орта ... Қазақстан
жерлеріндегі қалаларда қоныс теуіп қалған парсы колониялары қолданған болуы
керек.
Көне сақ жұрты қазақ халқының ... ... ... ... ... ... мұны ... дәлелдеп отыр. Бұдан біраз жыл
бұрын шыққан совет тарихи энциклопедиясы да қазақ халқының көне ... осы ... паш ... ... ... ... ... мәліметтерде скиф тілінің
ізі ирандықтардың тілінде жүздеп, мүмкін мыңдап кездесер. Тек сол ... ... ... тани білу ... Скиф тілін тануда, скиф тілін
ажырата білуде қай тілді қолдану тиімді? Әрине, сақ тілін, сақ-скиф ... тіл ... ... бір ... топ ... айқын.
Түркі халықтарының тілдері кезінде, жаулаушы халық ... ... ... ... отырды. Қазақ, яғни сақ тілі де тарихи оқиғаларға
байланысты біршама парсы, араб, ... ... ... тілі ... өз тума сөзінің талайын қолданыстан шығарып тастап отырғаны ... де ... тілі ... ... ... ... қарағанда бастапқы
тазалығын, сақтың түрін біршама ... ... тіл деп айта ... Белгілі
ғалым В.В.Радлов «Қазақ тілі исламның бүлдіргіштік әсеріне ұшырамай түпкі
таза ... ... ... ... ... тіл», деп бекер айтпаған Сонымен
бірге, В.В.Радлов «Қазақтардың басқа бауырластарына ... ... мен ... ... тазалығын... табиғилығын, сондай-
ақ көп таралғандығын...» атаған.
Сақ-скиф тілінің элементтерін Кавказ халықтарынан, ... ... ... ... ... ... деп аталынған Каякент-Карачай
мәдениетін тұтқан жұрттардың ұрпақтарының тілдерінен көптеп ... ... ... ... бұл ... «Скиф ықпалын
күшті сезінген» [2].Дағыстандықтар, ингуштер, чечендер мәдениетінің ізі
тереңдеп, ... ... ... Х ғасырға, тіпті тас дәуіріне
кетендігін солтүстік Кавказда жүргізілген ... ... ... Демек, кезінде бұл халықтардың ата-тектері скиф ... ... ... ... ... мен скифтердің соғысы кезінде (Б.з.д.
513ж.) Скиф патшасы парсылардың билеушісі Дарий патшаға ... ... ... ... ... және 5 ... оғын жіберіпті. Бұл: «Егер, сендер –
парсылар, құс құсап ... ұшып ... не ... ... ... ... онда мынандай садақ оғының астында қалып ... ... ...... қатынастарының кейбір мәселелері
Сақ-парсы қатынсатары қалыптасуының ... ... ... ... ... ... саясатын қысқаша баяндап өтелік. Оның біз
талдап отырған мәселенә нақтылау үшін тигізетін ықпалы айтарлықтай.
Ежелгі парсы тарихы жазба деректерде өте аз ... ... ІХ ... ... уақытта көшпелі парсы тайпалары Загрос тауынан
Аншан аймағына қарай қоныс ... ... ... парсылар тайпалық
одаққа бірігіп,Ахемендік әулетінің басқаруында ... ... 558ж ... Кир ІІ ... ... ... тағайындалды.550ж Кир
Мидияны жаулап алып,Мидия патшаларының лауазымдарын иеленді.Сонымен бірге
парсылар мидиялықтардың ... ... ... мен ... ... де ... ежелгі халықтар парсыларды Мидиялықтар
деп атаған.[2]
Мидияны жаулап ... ... Кир ... ... ... ... Кир ... мен Египеттің көмегіне қарамастан Лидияны жаулап алады.
Сонымен бірге Кир 545 пен 539 ... ... ... ... ... Бактрияны өзінің империясының құрамына
қосады. Осылайша Кир ... ... ... ... ... аттанады да, б.з.д 539 ж Вавилон Кирдің алдында тізе бүгеді.
Сол кезеңдегі бүкіл сауда жолдарын қолына ... Кир ... өз ... ... Египетті қосқысы келеді.Ол Египетке аттанбас
бұрын, өз империясының оңтүстік-шығыс бөлігін қауіпсіз ету үшін ... ... ... ... ... бөлек Кирдің сақтарға қарсы
соғыс ашуының себептеріне ... ... да ... бар. ... ... сол
мәселелерге назар аударайық.
Ежелгі шығыс тарихында Кир ІІ көшпелі сақ тайпаларына жасаған жорығы
Парсы империясының ... ... ... ... ... ... зардап шегіп, сондықтан Кир өзінің ең қиыр шекарасын аман сау
сақтап қалғысы ... деп ... ... массагеттердің бұл
шабуылдары Ахемен империясының ... ... иран ... ... ... ... қақтығысқа баруын бір ауыз сөзбен жеткізу қиын.
Кирдің бұл іс-әрекетін бірнеше ... ... ... ... ... ... алу ... көршілерін бағындырумен қатар
шектелмеді. Ол талантты қолбасшы және ... ... ... өте ... ... елін ... ... төлеушісі ретінде қабылдауды армандады. Ал
ондай алыс жорыққа ... үшін өз ... ... саяси тұрақтылық болуы
керектігін Кир жақсы түсінді. Өзінің жанында көршілес жауынгер ... Кир елін ... алыс ... ... алмады. Сондықтан Кир Мысырға
аттанбас бұрын көршілес орналасқан ... ... ... ... көрді. [4]
Екіншіден, парсылардың жадында Орта Азиядан қоныс тепкен көшпелі
тайпалардың ... ... ... ... ... сақталған. Геродоттың
мәліметтеріне сүйінсек, б.з.д.VII-VI ғасырлар арасында сақтар ... ... ол ... 28жыл бойы ... ... Скифтер өздерінің батыс
жорығында Египет щекарасына дейін жетеді. Өз еліне қандай ... күш ... ... білген Мысыр перғауыны Псамметих І олардан сый-сияпат беріп
құтылады. Көшпелілер ... ... 28жыл бойы ... ... ... ... ... сол заманғы халықтарының қорыққанын Тауратта
жазылған мына ... көре ... ... елі, мен сендерге ... ... ... Сендер олардың тілдерін, сөздерін түсінбейтін
боласыңдар. Олардың барлығы ержүрек, сендердің ... мен ... мен ... ... ... ... мен ... Бұл мәлімет скифтердің сол кезде қандай үрей туғызғандығын
көрсетеді. Бірақ көшпенділер отырықшы елдердің тұрмысына ... ... ... ... оралады. Олардың бір бөлігі Алдыңғы Азияда қалып
қалуы да әбден мүмкін. Міне, Кирдың сақтарға ... ... ... ... ... ... ретінде болды.
Жоғарыда аталған екі себеп сол ... ... ... ... ... әділдігін дәлелдеу үшін пайдаланылған ... ... ... парсылардың сақтарды жаулап алуға деген ешқандай жеке
бастарының мүдделері жоқтығын ... ... ... ... ғылымында
бұрын қалыптасқан тұжырымдарға жаңаша қарау үрдісі құлаш жаюда. Осы ... ... ... ... емес, парсылар түрткі болды деп,
ойымызды ... ... сақ ... ... алу парсы империясы үшін ... ... ... ... сол кезде қандай маңызға ... Ол, ... ... ... ... дамуымен
ерекшеленген шығар. Әрине, сақтар иеленген территорияны иелену Кирдің
шекесіне тар ... еді. ... ... ... ... ... ... екі есеге ұлғайту туралы ойы болмады деп айта алмайсың.
Бірақ сақ тайпаларының сол замандағы халықтардан ... ... Бұл ... ... ... ... ... қасиет. Ол
көшпенділердің әскери өнерінің деідесі жоқ жоғары ... ... ... өз ... ... пен ... ... пен
әскери шеберліктің үлгісіне айналған. Деректерде сақтардың ... ... ауыз ... ... ... Мәселен, сақтар жөнінде
Геродоттың еңбегінен ... ... ... ... жеріне басып
кірген жаудың ешқайсысы қашып құтыла алмайды. Егер олар ашық ... ... ... ... қуып жете де ... себебі оларда қала да,
бекініс те жоқ. Алайда олар өз баспаналарын ... ... ала ... әрі
олардың барлығы да ат үстінен садақты жақсы жақсы ататын мергендер. ... ... ... мал өсіреуден табады. Осындай жағдайда олар ... ... ... өз ... ... ... ату өнерін
сақтардан үйренгендігін жазады. Және де сақтардың ықпалымен ... ... ... ... ... тұрақты әскер құрады. Сақтардың
жауынгердік тұрғыдағы мықтылығы мен ... ... да ... ... (сақ) ... жауын өлтіргеннен кейін оның қанын ... ... өзі ... ... ... ... әкеп көрсетеді. Жауының басын
әкелген жауынгер ғана соғыстан түскен пайдадан үлес ... ... ... грек ... ... ... ... былай суреттейді:
«Согдиананың арғы жағында, Яксартта ... ... өмір ... ... ... ... ... жібермейтін, ең шебер мергендер.» Сақтардың
соғыс ... ... ... ... ... ... ... еместігін айғақтайды. Кир сақ жауынгерлерінің
батырлығы мен әскери ... ... ... хабардар болған. Өзінің әскерінің
қатарында жаугершілігімен аттар ... ... сақ ... ... ... ... атақ-даңқы мен күш-қуаты жер жарар еді.
Ендігі жерде осы бостандық сүйгіш халықты өз жағына тартудың ... ... сол ... Кир ... ... ... да ... елді бағындыруға
болатындығын, ал бүкіл байлығы кеңістік, еркіндік ... ... ... ... оңай ... жақсы түсінген. Өзін әлемнің
патшасымын деп санаған ол, сақтарды одақтас ретінде қабылдамауы мүмкін ... да ... өз ... ... ... оларды тек күшпен
бағындыру арқылы іске асады деп те есептеуі ықтимал.
Сақ-парсы қақтығысына теориялық тұрғыдан келетін болсақ: ежелден ... ... ... өркениеттер бір-бірімен өте ... ... Бұл ... ең алдымен, мәдени, экономикалық тұрғыдан
сипатталған. Б.з.д. VI ғасырда көшпелі сақ тайпаларының отырықшы көршілері
Бактрия, ... т.б. ... ... ... ... айналған. Бұның
өзі сақ-парсы қақтығысына алып келген алғышарттардың бірі болуы мүмкін.
Кир соғыс ... ... сақ ... Томириске елшілік аттандырады:
«Кир Томириске құда түсіп, оны өзінің әйелі етіп алғысы келеді. Томирис
Кирдің оған ... оның ... құда ... ... ... да, ... қол ... Мұндай құдалықтан түк шықпағандығын байқаған Кир
Амудария өзенінің ... ... ... ... мен ... ... сала ... өзі Кирдің сақ тайпаларын өзінің
қатарына өосып тынбайтындығын байқады. Ол Сырдарияның ... ... ... қалайды. Ал сақ патшайымы Томирис болса, осы құрылыстарды
тоқтатуды буйырады. Осылайша, екі ... да ... ... ... ... ... қарағанда, Томирис Кирге мынадай ұсыныс
жасаған: «Егер сен менің жерімде соғысқың келсе өзеннен бері өт, мен ... ... ... ары ... ал ... өз жеріңде шайқасуды ұйғарсаң,
онда мен өзеннен өтемін, сен үш күндік жерге ары ... ... ... ... Кир ... кеңес шақырып, не істеу керектігі жөнінде
ақылдасады. Басқалардың пікірі де Кирдің ... ... ... өз
жерінде қабылдауды жөн көреді. Бірақ, осы кеңеске өатысып ... ... ... бұл ... ... ... өзінің жобасын ұсынады:
«Егер сен жауларды өз жеріңде қабылдап, ... ... ... ... онда сен жеріңнен ғана емес, еліңнен де айрыласың. Өйткені, ашық
шайқаста сақтар ... ... олар ... ... одан әрі ... еліңді талқандайды. Сонымен бірге жауларды өз жеріңде қабылдау сенің
әулетің үшін және ... ... ... кері ... бар. ... ... сені
Томиристен қорқып оны өзеннің бергі бетінде қабылдады ... ... ... Ал егер сен ... сақтардың ерінде өткізсең, ол ... ... ... ... Олай ... сен Томиристің әскерін ашық айқаста
жеңсең бүкіл сақ жері сенің қолыңда болады. Ал ондай жеңіске жету үшін ... арғы ... ... ... құр да, ... көп ... әр ... дайында жіне де көптеген мөлшерде шарап қалдырып, әскеріңнің ең
әлсізін осы қоста орнықтыр да, өзің ... ... Егер мен ... ... ... кейін тойлауға кіріседі, сонда біз үшін бүкіл
жұмыс аяқталады».
Міне, осындай пікірлер ұштасып қалған ... Кир ... ... ... Крездің ұсынған жоспарын орындауға кіріседі. Ол ... ... ... ... қосын құрады да, онда әскерінің әлсіздерін қалдырады.
Сақтардың бір тобы қоста қалған ... ... ... дайын асты
жеуге кіріседі де, ... ішіп ... ... ... ... ... ... сақтардың біразын өлтіріп, көбін тұтқынға ... ... ... ... ұлы – ... те ... Мұны ... Кирге елші аттандырады. Ол Кирдің ашық шайқаста ... тек ... ... ... ... ... ... етеді. Және ешқандай
жазаланусыз сақтардың жерінен кетуді бұйырады. Егер сен бұны ... ... ... ... да, мен сені ... тойдырамын дейді.
Кир болса, бұл сөздерге ... мән ... ... ... ... ... ... кейін не болғанын түсінеді. Ол Кирден
қолын босатуды сұрайды. Қолы ... ... ... ... ... ... ... парсы патшасымен ашық айқасқа шығады. Бұл
шайқас сол кездегі ең қатігез ... бірі ... ... ... екі жақ ... садақпен атысады. Жебе таусылғаннан кейін парслар
мен ... ... ... Айта кетерлік бір жайт, сақтардың өте
мықты мерген екендігін ескертсек, онда шайқастың осы ... ... ... ... біршама сиреп, олардың рухы түсіп, соғыстың
қорытындысының қандай екендігін сездіргені әбден мүмкін. Міне, осы жерде
сақтардың ... ... ... ... әлемді билеуге ұмтылуымен
қатар өзіне көр қаза бастаған Парсы империясының негізін қалаған ... ІІ қаза ... ... ... ... ... ... шайқас даласындағы өліктер арасынан Кирдің өлігін тауып алады да,
оның басын қан ... ... ... ... парсыларға деген ашуына
қарамастан, олар Кирдің денесін құрметпен Персепольге ... өз ... ... ... ... ... сақтарға жасаған жорығының бағыты жөнінде көптеген
пікірлер бар. Жалпы алғанда Кирдің жорығының ... ... әлі ... Деректер бұл жөнінде нақты ақпатарттар бере ... Қай ... та, Кир мен ... арасын бөліп тұрған бр өзеннің бар екендігі
айтылады. Ғалымдардың бір тобы бұл зендң Әмудария десе, бір тобы ... ... ... ... ... бір мәселесі А.Герман ... ... ... бір ... деп ... ... ол ... деп санайды. Егер Кирдің өткен өзені Әмудария болса, ол ... бар. ... ... ... ... үшін ... оның қарсыласы
қай тайпа болғандығын анықтау ... ... ... Кир ... ... ... ... Страбон оларды сақтар деп, Курций руф
абийлар деп атаған. Тағыбір деректерде оларды дайлар деп атаған.
ІV. Қорытынды
Қорыта келгенде, дамудың кейінгі ... сақ ... ... ... ... ... т.б. ... одақ басты. Олар да этникалық жағынан
біркелкі бола алмады. Хуни ... одақ ... ... ал үйсін-
қаңлы тайпалық одақ этникалық жағынан ... ... ... ... қатынастардың қалыптасу жағдайында хуни, қаңлы тайпалық одағының
этноәлеуметтік құрылымға ауысу ... ... ... ... ... ... этникалық жағынан біркелкі болуы
объективті түрде мүмкңн емес еді. ... ... ... иран ... ... ... бұрыннан қалған түркі-монғол элементтерінің
де болуы үлкен әсер етеді.
Жалпы, жоғарыда айтылғандардың негізінде қорытынды жасайтын болса, сақ
тайпалары халықаралық ... ... ... Парсы патшаларының өзі
сақ тайпаларынан ... ... ... ... Көршілес елдердің көпшілігі
сақтармен соқтығысқанша, одақтас болуды дұрыс деп ... Сақ ... ... ... ... байқағанымыз, олардың Қазақстан
территориясының басым бөлігінде орналасқаны. Мұны тек жазбадеректер емес,
археологиялық материялдар ... ... ... сақ ... тарихын
зерттеу қазақ халқының түп-тамырының негізін ашудағы өзекті мәселелердің
бірі ... ... ... ... ... М.А. ... при ... Ахеменидах» – 1963, 102бет.
2. Сонда – 105бет.
3. Дьяконов М.М. «Очерки ... ... ... – 1985, 79бет.
4. Дандамаев М.А. «Политическая история ... ...... ... И.М. ... Мидии от древних времен до IVвв до н.э.» –
1956. 205бет.
6. Граков Б.Н. «Скифы» – 1971, ... ... В.В. ... ... ... ... и ... о
Скифиии и Кавказе» – 1947, 273-274беттер.
8. ... ... - 1972, ... ... В.Б. ... и ... – 1977, ... Геродот. «Тарих» - 1972, 64бет
11. Р.Жұматаев «Тарих деректерін сөйлетеміз» - 90-92беттер.
12. «Ақжол» газеті – 2007ж, ... ... ... ... - 56-57беттер.
14. К.Р.Аманжолов «Қазақстан тарихы» - 2004, 48бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтар (скифтер)17 бет
Сақтар (скифтер) массагеттер, дактар (дайлар) аримаспылар7 бет
Сақтар жайлы11 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Сақтар мен ғұндардың әскери өнері мен мемлекеттік ұйымы: салыстырмалы талдау11 бет
Сақтар тағылымы мен тәрбие тәлімі11 бет
Сақтар туралы8 бет
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі13 бет
Сақтар өмірі16 бет
Сақтардың ескерткіштері. Тасмола мәдениеті, Бесшатыр обасы, Есік қорғаны11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь