Қазақстанның экономикасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І. ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І. 1. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
І. 2. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы экономикасы ... ... ... ... ...
І. 3. Қазақстан Республикасы экономикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ. МАКРОЭКОНОМИКА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІІ. ҰЛТТЫҚ ЕСЕПТЕУ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        КІРІСПЕ
Экономика туралы ғылым табиғат пен қоғам туралы адам ... ... ... ... қоғамда пайда болды. Экономика туралы алғашқы
түсініктер ... ... ... және басқа да ойшылдардың
еңбектерінде берілген. «Экономия» терминін алғаш ұсынған Ксенофонт бойынша
термин ... үй ... ... – үй, ... ... – заң) ... білдіреді.
Көп ғасырлар бойы «экономия» сөзі үй ... ... ... ... ... ... ... жеңу,
орталықтандырылған мемлекеттердің бірлесуі үй ... ... ғана ... ... ... ... ... жүргізу
ережелерінің анықталуын қажет етті. Осыған байланысты «экономия» ұғымы жаңа
мәнге ие болып, «саяси экономияға» ... ол грек ... ... ... ... – үй ... ... – заң» дегенді білдіреді. «Саяси
экономика» ұғымын ғылымға енгізген А. Монкретьян болатын. 1615 жылы ... ... ... ... ... жарық көрді, мұнда мемлекеттік
шаруашылықты жүргізу ... ... ... – қоғамдық
шаруашылықтың даму заңдары жөніндегі ... ... ... ... ... экономисі Уильям Петтидің «Еңбек – байлықтың атасы, жер –
оның анасы» деген әйгілі қағидасы мәлім. [...] [1, 6 – 7 ... ... ... ... егеменді тәуелсіз мемлекет ретінде
дүниежүзінің 120-дан астам елі мойындады. Минералды ... ... ... ... өзіне тартып, 150-дей біріккен кәсіпорын құрылды.
[...]
Қазақстан ... ... ... ... ... ... алға ... Ол экономикалық күрделі мәселесін шешіп қана
қоймайды, жаңа технологияны әкелуді, экспорттық ... ... ... ... ішкі ... өзімізді шығарылған тауар мен толтыруды
мақсат етеді. [...] [1, 203 бет]
Тарихтан белгілі, Қазақстан экономикасы көне ... ... ... ... кезеңде көшпелі мал шаруашылығына ... ... ... ... ... саясаты нәтижесінде қазақ даласында
көптеген өзгерістер орын алды. Қазақтар сол кездің ... ... ... ... ... күні ... экономикалық
түсініктердің көбі болған. Курстық ... жазу ... ... ... ... ... ... экономикасына дейінгі
тарихына жалпы сипаттама берілді. Экономика, макроэкономика, ұлттық есептеу
жүйесі туралы сөз қозғалды.
І. ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ
І. 1. 19 ... аяғы мен 20 ... ... ... көне заманнан бастап Қазан төңкерісіне дейінгі
кезеңде көшпелі мал ... ... Мал жыл бойы ... ... ... қауымның ортақ меншігі болып саналып, қазақ шаруалары оны
қауымдасып пайдаланды. Мал жеке ... ... Шын ... ... иесі
жайылымға да иелік етті. Қазақстан Ресейге қосылған, одан мемлекеттілігі
жойылған кезеңнен бастап, әсіресе, 1891 жылы Дала ... ... ... ... ... ... ... Тауар-ақша қатынастарының
дамуы көшпелілердің едәуір бөлігін ... ... ал ... ... ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ұзақтығы едәуір қысқарып,
табынның құрылымы және малды бағып-күту жағдайлары өзгерді. Тұрақты ... мен мал ... ... ... ... мен ауылдарға бөлінген
жерлердің шекарасы айқындала бастады. 19 ... аяғы мен 20 ... ... ... ... ... ... кедей топтары
қайыршылыққа ұшырап, мал басы кеміп ... ... ... ... ... ... тереңдей түсуіне патша өкіметінің ... ... ... алып, қоныс аударушыларға берген отаршылдық саясаты
қатты әсерін тигізді. Шын ... бұл ... ... ата ... ... ... ... қуу болды. 1917 жылға дейін патша
үкіметі қазақтардан 45 миллион ... ... ... тартып алып, ішкі
Ресейден келген жаңа қоныс тебушілерге алып ... ... ... ... ... жергілікті халықтың экономикалық ... ... Ол ... ... ... ... ... аудару
қорына күшпен алып қосу арқылы жартылай ... мал ... ... бейімделмеген қазақ көшпелілерінің табиғи дамуын тежеді.
Көшпелі шаруашылық дағдарысы құнары аз ... ... ... мал
шаруашылығын анағұрлым тиімді жүргізуді, сондай-ақ, егіншілік пен
отырықшылыққа көшу ... ... күн ... ... ... халқының
жерге қоныстану, оны пайдалану жолындағы күресі, тап айтқанда, ... ... ... ... келген шаруаларға кепілді жер телімдерін
қазақтардан тартып алып ... ... ... аса ... ... айналды. Қазақтардың Мемлекеттік Думаға, басқа да мекемелерге жазған
көптеген ... жер ... ... нақты еместігі салдарынан
көшпелі шаруашылықтар жағдайының тиянақсыз болып отырғандығы ... ... өзі ... ... ... ... ... үй-жай,
қора-қопсыларынан айрылып, шөл және шөлейт, басқа да ... ... ... ... ... деген ықыласын кемітті. Отырықшылыққа
көшу қазақ шаруалары үшін қиын үдеріс болды. Жер ... ... ... ... бір мөлшерде қаржы-қаражат та қажет еді. Ал ... ... да бір ... ... бас ... ... ... байланысты
қазақ жерінде отырықшылыққа көшу кең таралмады. Бұл ... ... ... ... ... бар солтүстік-шығыс облыстарда, қоныс
аударған орыс шаруаларымен тығыз араласқан жерлерде өріс ... ... ... ... және ... ... байланысты
шаруашылықтың көшпелі, жартылай көшпелі және отырықшы сияқты үш түрі
қалыптасты. Соңғы екеуінде шөп шабу мен ... ... ... ... ... ... ... Қазақ ауылдарында бұл
машиналарды алдымен бірлесіп, кейінірек ... ... ... сатып
алды. 1908 жылы тек Ақмола облысының қазақтарында 6160 шөп ... ... ... қазақ ауылына дендеп еніп, бір ... ... ... ауқымын кеңейтті, екінші жағынан,
өсімқорлық сауда-саттықтың ... жол ... ... ... ... жерлерді өз қолдарына шоғырландырып, барлық су көздерін, қыстақтар
мен жайлауларды иемденіп алды. Қазақ қоғамының көпшілігі іс жүзінде ... жоқ ... еді. ... кәсіп етушілер мен өз
шаруашылығында жалдама еңбекті пайдаланушылардың ... ... өріс ... ... қазақ жеріндегі нарықтық
қатынастардың алғашқы нышандарының ... ... жеке ... ... ... ... дамуына, қазақ ауылындағы экономикасындағы
басқа да өзгерістерге ... жер ... ... жеке ... ... 19 ... аяғы мен 20 ғасырдың ... ... әр ... ... ... ... ... аграрлық реформасы Қазақстанға қоныс ... жеке ... ... негізделді. Қоныс аударушылар
жаңа қоныстарда жерді қауымдасып пайдаланды, көптеген жұмыстарды бірлесіп
атқарды. Орыс кулактары ... ... ... ... ... ... тағылықпен пайдаланды. Қоныс аударғандардың анағұрлым жетілген
еңбек құралдары және егіншілік мәдениетінде жинақтаған едәуір ... ... ... алым-салықтар жылдан-жылға өсе түсіп,
еңбекшілерге ауыртпалық ... Сол ... елге ... ... ... ... төлемдер (түндік басы алымы, земство жарнасы),
болыстық жараналар (шығын, қарашығын, т.б.), натуралды міндеткерлік. ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін төленетін
салық-рента болатын. Ресми түрде ол халықтың әл-ауқатына қарай ... ... іс ... ... оны ... ... бәрінен
бірдей мөлшерде алып отырды. Шығын салығы болыстың және болыс кеңсесінің
мұқтаждарына ... үшін ... Оның ... ... ала білу ... ... ... оны кез келген сылтаумен, тіпті сылтаусыз да жинай беретін.
Ақшасы жоқтығынан кедейлер өсімқорларға жүгінуге мәжбүр ... ... ... ... ... әрі ... қолөнері кәсібі ғасырлар бойы көшпелі шаруашылықпен
байланысты дамыды. ... ... ... ... көбісін әр отбасы
өздері немесе ағайын-туыс, көрші-қолаң көмегімен өндірді. 19 ... ... ... ... үй, ... ... ... т.б. жасау)
негізгі кәсібі еткен шеберлер мен ісмерлер пайда бола бастады. Олар ауыл-
ауылды ... ... ... ... 19 ... аяғы мен 20 ... басында
өндірушілер тауарды тұтынушылардың тапсырысы бойынша ғана емес, базарға
сату үшін де өндіретін майдагерлік дами ... ... орыс ... енуі ... ... ... түрткі
болды. Қарағанды көмір кеніші, Успен мыс өндірісі, Спасск мыс ... ... ... кен ... т.б. ірге ... ... ... бай табиғи қорларын рәсуа етіп, бей-берекет ... ... ... ... тері ... ... жасау, май шайқау, май
айыру, сабын қайнату, т.б. өнеркәсіп орындары дами ... ... ... ... ғана техникасы және 3 – 5 жұмысшысы бар жартылай
қодөнерлік шағын майдагерлік сипатта болды. Бұл ... ауыл ... ... ... ... ... мен ... алғашқы ұлттық өнеркәсіп ... ... 1900 ... 2668 ... ... 1913 жылы ... саны 6000-ға жетті.
Орыс капиталынан ... ... ... ... 19 ... ... кен ... шет ел капиталы да ене бастады. Орыс және шет
ел монополияларының Қазақстандағы акционерлік капиталы 71 ... ... Ол ... кен және мұнай өнеркәсіптерін қамтыды. Зауыттарды,
кеніштер мен бай кен ... ... ... ... ... ... ... мақсат етпеді. Олар мүмкіндігінше мол пайдаға
кеңелуді ғана көздеді. Осы ... ... ... ... ... ... Сібір және Орынбор – Ташкент темір жолы салынды. 1917 жылы оның
жалпы ұзындығы 2793 ... ... ... өзі ... ... ... экономикалық байланыстарды күшейтуге мүмкіндік
ашты. Солтүстік аймақтарда саудалық егіншілік ... және ... ... бойынша тауарлы мал шаруашылығы аудандары пайда болып,
Қазақстан ауыл ... ... ... ... ... ... жол ... мен аймақтардан ішкі аудандарға жүк ... жүк алып ... ... көлік, пошта байланысы кәсіпкерлік қызмет
аясына айнала бастады. Кәсіпқой жүк тасушылар ... ... ал ... ... ... ... ... 8 – 10 ат ... ... ... ... өнеркәсіп пен көліктің дамуы өте төмен деңгейде
қалды. Өлкенің жалпы ұлттық табысындағы ... ... ... ... ... ... Капитал, маман жұмыс күші, байланыс және көлік
құралдары жетіспеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... тауар өткізетін рыногі, отарлық шылауы ретінде ұстауына ... мен ... ... ... байланыстары әуелгі кезде тек
орыс бекіністері мен қалаларындағы айырбас орындарында ... ... ғана ... ... және ... ... құнын көрсететін балам
ретінде тек қой ғана пайдаланылды. Тауар-ақша қатынастарының дамуына ... ... ... ... Қазақстан бүкілресейлік, сонан соң
дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... көшпелі тұрмыс кешуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... шоғырланған
аймақтарда, әдетте, жылына екі рет – көктемде және ... ... ... ең ірілері – Қоянды, Троицк, Шар, Қарқара, т.б. жәрмеңкелері.
Қалалардың рөлі ... ... ... ... ... ... ... бірнеше санатқа бөлінді. Алып-сатарлар орыс ... ... ... ел ішінде қымбатқа өткізумен шұғылданды. Сондай-ақ,
мал шаруашылығы ...... жүн, т.б., ... қолөнер бұйымдарын да
сатып алу-сатумен шұғылданатын қазақ саудагерлері де ... бола ... ... ... ... түрі етек ... Мұның өзі несие-банк
жүйесінің пайда болуына жол ... ... ... ... ... бір бөлшегі ретінде ... банк ... ... ... бөлімшелерінен, несие беретін ... ... ... ... ... ... ... мен басқа да
ұсақ несие ... ... 1871 жылы ... ... ... ... ... аумағында Мемлекеттік банктің бөлімшелері ... Олар ... ... ірі ... ...... Верный (1912) қалаларында ашылды. Мал және мал ... сату ... ... ... ... түсуіне байланысты 1894 жылдан
бастап жыл сайын несие операцияларын қамтамасыз ету үшін ең ... бірі – ... ... ... ... ... ... бөлімшесі жұмыс істеді. Бұл кезеңдерде жергілікті халықтың несиеге
тек қарыз кассалары мен ұсақ несие қоғамдары арқылы ғана қолы жетті.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал етті. Олар негізінен жұмыс іздеген
қазақ ... ... ... ... ... ... жағдайы өте ауыр болды. Шектен тыс ұзақ ... күні (12 – ... аз ... ... ... тәсілдері (мардымсыз ақы, айып төлеу,
саудагерлерге кіріптарлық) оларды әбден титықтатты.
І. 2. ... ... ... ... экономикасы
Кеңес өкіметі орнағаннан кейін қоғамдық-саяси және экономикалық-
әлеуметтік қатынастарда ... ... ... ... ... жерді
мемлекет меншігіне алу, помещиктер жерлерін тәркілеу, жерді шаруаларға
тегін беру туралы декрет ... ... ... ... ... ... ... меншігіне айналдыру, қоғамдастыру ісіне
басшылық жасау мақсатымен социалистік мемлекеттік органдар, оның ... ... ... ... Банктер, ірі өнеркәсіп орындары,
көлік, т.б. ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдығына социалистік меншікті орнату, халық ... ... ... ... КСРО халық шаруашылығы кешенінің
бір бөлігі ретінде өркендету, т.б. ... ... ... ... ... ... өлкесінде өндіріс құрал-жабдықтарын
мемлекет меншігіне алу, жерді ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерге байланысты 20-жылдардың бас кезіне дейін
созылды. Бұл ... ... ... ... ... ... бойынша
мемлекет меншігіне алынған кәсіпорындар саны 1 мыңға жуықтады. Олардың
ішінде ірілері: ... ... кен ... ... ... ... ... Екібастұз көмір кендері, Спасск мыс қорыту зауыты,
Атбасар мыс кенінің ... мен ... ... мен ... ... – Жем ... мұнай кәсіпшіліктері.
Қазақ халқы Азамат соғысына (1918 – 20) ... ... ... ... болды. Қазақ жері ақтар мен қызылдардың майдан
шебіне айналды. Бұған қоса қазақтарға қарсы азық ... ... ... және ... коммунизм саясатының” шабуылы салдарынан халық
үркіншілік кезеңді бастан кешірді. Шаруашылығы ... ... ... ... ... ашаршылыққа ұшырады. Азамат соғысынан кейінгі
кезеңде Қазақстанда күйзелегн ... ... Жаңа ... саясат
(НЭП) негізінде шаруашылықтарды қалпына келтіру жұмыстары өрістетілді. Ең
алдымен, ... пен ауыл ... ... ... түрлерін
өндіруді Қазан төңкерісіне дейінгі деңгейге жеткізу көзделді. ... ... ... Орта Азия республикалары мен Қазақстанның
мемлекеттік-аумақтық жігі межеленді. ... ... 2,7 ... ... ... халқы 5,4 миллион адамға жетті. 1926 – 28 жылы
қазақ ауылдарында 1370 мың гектар шабындық, 1250 гектар егіндік жер ... 1927 – 28 жылы ... ... ... қалпына келтіру
аяқталып, өнеркәсіпті индустрияландыру, ауыл ... ... аяқ ... ... ... ... ... мемлекетінің
экономикалық дамуындағы ең ... ...... ... тиіс ... ... аяғында басталған
ұжымдастыру шаруаларды өнеркәсіптен мүлдем алшақтатты. Ірі социалистік ... ... ... ... маңызға” ие болды. Қазақстанда
ұжымдастыру 1932 жылдың көктемінде аяқталады деп ... ... ... 1925 – 32 жылы ел басқарған Ф.И. Голощекиннің
арандатушылық тәжірибесіне ... ... ең ауыр ... ... ... ... ... тұяқ қалмасын, асыра сілтеу болмасын”
деген ұранмен басталған ұжымдастыру кезінде ... малы ... ... ... ... 1930 ... 15 наурызға дейін Қазақстанда 3113
адам сотталып, қамауға алынды, 2450 шаруа қоныс ... ... ... ... ... аймақтарындағы “кулактардың жер аударылатын”
мекеніне айналды. Шаруалардың басына ... ... ... ... ... жүргізіліп, астық қоры, тұқымдық қоры тәркіленді. Мұның
арты ... ... ... ... ... ... ... “ақтабан шұбырындымен” салыстыруға болатын алапат ашаршылыққа
соқтырды. ... пен оның ауыр ... ... саны 1 миллион 750
мың адамға, яки бүкіл ... ... 40%-на ... 1010 мың ... ... ... ... көшуге мәжбүр болды. Үкіметтің солақай белсенділікпен
малды қырғынға ... ... ... қоғамының негізгі азық-түлік қоры
болып табылатын дәстүрлі мал шаруашылығы қатты ... ... ... ... ... ұжымшарларға соққы болып тиді.
1-бесжылдық (1929 – 32) ... ... 40 ... ... ... ... ... көлемі 3,2 есе артты. Оның жеке салалары:
түсті металлургия өнімі 6,1 есе, құрылыс материалдары – 6,9, ...... ... – 4, отын – 3,1 есе ... ... (1933 – 37) ... ... қорларын қарқынды игеру ісі жалғастырылды. Шымкент
қорғасын зауыты, Балқаш мыс ... ... ... ақтөбе химия
комбинаттары, Қарағанды көмір ... ... Ембі ... т.б. ... 120 ... ... ... Олардың
арасында алдымен ұзындығы 1500 ... ...... ... жолы
(Түрксіб) өлке экономикасының өсуіне зор ықпал етті. Республикада тамақ
өнеркәсібі де даму ... ... ... ... ... ... пен Арал қалаларында балық, Алматыда жеміс-жидек, ... ... ... ет ... ... ... және жергілікті
өнеркәсіп салаларында да ондаған кәсіпорындар бой көтерді. 1938 – 40 ... ... іске ... 1940 жылы Қарағанды көмір алабының өндірісі
1913 жылмен салыстырғанда 77,5 есе ... 6460 мың ... ... ... ... өндірістік қорлары жаңартылды. 1940 жылы
республикада 700 мың ... ... ... ... ... ... электр стансалары, Үлбі су электр стансасы пайдалануға берілді.
Өскемен электр стансасы, бірнеше жылу ... ... ... ... жылы 632,4 ... кВт ... яғни 1928 жылғы деңгейден 85 есе артық
электр қуаты ... ... ... ... ... өнімі Қазан
төңкерісіне дейінгі деңгейден 13 есе, ал ауыр өнеркәсіп ... 20 ... ... Халық шаруашылығының жалпы өнімінде өнеркәсіптің үлес ... ... (1940). ... ... ... (1941–45) республика алдына
айрықша қиын, кезек күттірмейтін және ... ... ... Бұл ... ... аудандарынан көшірілген өнеркәсіп орындарын
қабылдау, оларды тиісті жерлерге тездетіп орналастыру, өнім ... ... қою ... ... ... соғыс жағдайына
бейімдеу, өндіріс қуаттарын ... ... ... барлық керекті
заттармен қамтамасыз ету қажет болды. Республика бұл мәселелерді ... 1941 ... ... және 1942 ... ... Орта Азия мен
Қазақстанға көшірілген 250 кәсіпорынның жартысынан астамы (142) Қазақстанға
орналастырылды. Көшірілген және ... ... ... мен ... қосу нәтижесінде жұмыс істеп тұрған негізгі қорлардың ... ... ... Жаңа ... ... ... болды, олар: қара металлургия,
мұнай өндіру, ауыл шаруашылығы машиналарын жасау, ... ... кен ... ... ... ... шығару, шағын литражды
моторлар, прокат, құбырлар, ... ... ... жасау, т.б. Мата, ... ... ... шұлық, метиз-фурнитура, айна, кондитер, жеміс-
консерві, темекі және шай ... ... ... ... ... ... ... зауыты, Қазақ металлургия зауыты, Текелі
полиметалл комбинаты, Қарағанды көмір шахталары, Ембі ... ... ... ... ... ... ... кен байыту фабрикалары,
кеніштер, Қаратау кен-химия комбинаты, электр стансалары, жеңіл және тамақ
өнеркәсібі орындары, жүздеген ... ... жол ... іске ... металлургия өнімдерінің маңызы артты, мыс өнімдерін өндіру 1,5 есе
өсті. Қазақстан ел қорғанысына аса қажетті ... ... ... ... ... ... ... мыс пен қорғасын қақтамаларын өндіру игерілді.
Балқаш жұмысшылары мыс ... 10 есе, ... 20 есе, ... ... 2 есе ... Ақтөбе ферроқорытпа зауыты мен Жезді ... ел қара ... ... ... ... ... Қазақ металлургия зауыты 1944 жылы желтоқсанда ... рет ... ... ... мен тылды көмірмен, мұнаймен, түсті және қара
металдармен жабдықтау жөніндегі жетекші базалардың ... ... ... ... кен ... бірі ретінде Қарағанды көмір алабын
дамытуға баса назар аударылды. Соғыс ... ... ... 34 ... ... ... ... Оңтүстік Оралға берілетін кокстелетін көмір
көлемі 90% өсті. Қазақстанның мұнай өндірісі бүкіл соғыс жылдары майданды
мұнай ... ... ... ... айыру зауыты іске қосылуына
байланысты әскери техника ... ... ... және ... жағар маймен
қамтамасыз етіле бастады. Қазақстанның отын және ... ... ... дамыды. Соғыс жылдарында Қаратау кен-химия зауыты ... ... ... ... (1943), ... ... ... Гурьев (Атырау) мұнай айыру зауыты (1945) салынды. Алматы ... ... ... ... ... ... ... (Астана)
“Қазақ ауыл шаруашылық машинасы”, Орал арматура ... ... ... ие ... ... киім-кешекпен және соғыс жабдықтарымен, ал
халықты күнделікті тұтыну ... ... ... және ... ... ерекше. Маман жұмысшылар мен қызметкерлердің соғысқа
кетуіне байланысты кәсіпорындарды жұмыс ... ... ету ... ... жас ... қарт ... ... тартуға тура
келді. Қазақстанда соғыс жылдары 102 мың жас жұмысшы тәрбиеленді. 1945 жылы
өнеркәсіп өндірісінде ... саны 255,4 мың ... ... ... ... ... ... республика халқынан түскен ақша мөлшері 700
миллион сомнан асты. Соғыс кезіндегі қиындықтарға қарамастан 1945 ... ... 1940 ... ... 1,3 есе, ... – 1,7, ... ... 1,8 есе артты. Соғыс жылдарында республикада ауыл
шаруашылығы салалары тез дамыды. 1942–43 жылы ауыл ... ... ... 1 миллион гектардан астам ... ... ... мен
деревнялары зор жігермен еңбек етті. Республика шаруашылықтары ... мың ... ... оның ішінде 3568 мың тонна бидай, 241 мың ... 174 мың ... ... 1389 мың ... қант ... 323 мың ... 738 мың ... мал мен құс етін, 1146 мың тонна сүт, 64 мың ... ... пен ... ... ... жөнінде қыруар жұмыстар жүргізілді.
Республика аумағында темір жолдың пайдалану ұзындығы 1631 ... ... 5,7 ... тоннаға жетті. Уралды көмірмен қамтамасыз етуде
маңызды рөл атқарған Қарталы – ... ... ... жол ... ... ... ... – Қандағаш, Жамбыл (Тараз) – Шолақтау темір дол
желілері пайдалануға берілді. Күрделі құрылыс көлемі ұлғайды. 2-бесжылдықта
барлық ... ... 721 ... сом ... қаржы игерілсе, 4 жарым жыл
ішінде (1941 – 46) 981 миллион сом игерілді.
Соғыстан ... ... (1946 – 60) ... ... ... ... ... да болсын халық шаруашылығы ... ... ... ... ауыл ... ... ... айналды.
Жаудың басып алуынан (оккупациядан) зардап шеккен және өнеркәсіптің соғысқа
дейінгі дәрежесіне 1949 ... ... ғана ... аудандардан Қазақстан
халық шаруашылығының өзгешелігі сонда, ол қалпына келтіру кезеңіне соқпай,
бұрынғысынша ұдайы ... ... ... ... бұл ... ... ... қорларын, құрылыс материалдарын, жабдық, азық-түлік,
асыл тұқымды мал, т.б. ... ... ... (1946 – ... “А” тобы ... және ауыл ... ... үшін
республикада барлық күрделі қаржының тиісінше 40,2%-ы және ... ... ... ... ... 1940 – 50 жылы өсу
қарқыны 173% ... ... ... өсу ... ... жетті.
Кәсіпорындардың саны 4 мыңға жетті. Осы жылдары Қазақ металлургия, ... ... ... ... ... ... (Риддер) қорғасын
комбинаты, Шымкент қорғасын, Өскемен ... ... ... мен ... химия комбинаты, Жамбыл (Тараз) суперфосфат зауыты,
мұнай өндіретін Қаратон және ... ... т.б. ... ... қуаттары кеңейтілді. Машина жасау және метал өңдеу
өнеркәсібі негізінен қайта ... ... ... ... бөлігінің
ұзындығы Қазақстан аумағында 1940 жылы 6,6 мың километр болса, 1945 ... мың ... 1950 жылы 8,4 мың ... 1960 жылы 11,5 мың
километрге жетті. Өзен және автомобиль көлігі жедел дамыды. Жүк ... жылы 1945 ... ... 1,9 есе артты. ... ... ... қатынасы орнады. 1950 жылы мемлекет және кооперативтік
бөлшек сауда тауар айналымы 1940 жылы ... 48% ... ... үй
құрылысының қарқыны жеделдетілді. Қала мен жұмысшы қыстақтарының тұрғын үй
қоры 5 миллион м2-ден астам өсті, ... ... 100 мың м2 үй ... жылы ... денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыруға бөлінген
қаржы 1013,2 миллион сом ... 1950 жылы 1734,9 ... ... жетті, яки
70%-дай көбейді.
Ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық базасы нығайды. Мысалы,
кеңшарлар саны 1940 ... ... ... 1950 жылы 269-ға жетті.
Ұжымшарлардағы ауыл шаруашылығы жұмыстарын техника жағынан жарақтандыру 70%-
ға (1940 жылы 57,2%) ... ... ... парктерінің қуаты 2 есе,
комбайндар – 2,7 есе, ... ... 3,9 есе ... ... негізінде
кеңшарлардың егіс көлемін ұлғайтуға мүмкіндік туды (1945 жылы – 630 ... жылы – 1150,6 мың ... 1950 жылы ... ірілендіру негізінде
ауыл шаруашылығын шоғырландыру басталды. Әр ұжымшарға келетін егіс ... ... ... 2000 ... ... Орта ... бір ұжымшарға келетін мал
саны 3 есе ... 1946 – 60 жылы ірі қара саны 26,6%, қой мен ешкі – ... ... дақылдардың жалпы түсімі 1950 жылы 4,8 миллион центнер, астық
шығымдылығы әр ... ... 7,9 ... артты. Мемлекетке астық сату
2 есе, ірі қара саны 1,3, қой мен ешкі саны 2,2 есе ... 1954 ... ... тың және тыңайған жерлерді игеру жұмыстары басталды. 1954
– 55 жылы 34 ... ... ... ... ... үшін (1954 – 56)
республикаға сырттан барлығы 640 мыңнан астам адам ... 1954 – 58 ... ... ... ... ... мен құрылыстар салуға
9,7 миллиард сом қаржы бөлінді, бұл өткен бесжылдықтарға қарағанда 2,5 есе
артық. 1960 ... ... ... ... 25 ... ... тың ... жерлер игерілді. Сол жылдың басында Қазақстанда 333 ... ... ауыл ... ... өнімі 1950 жылғы деңгейден 2,8 есе,
оның ішінде егіншілікте 3,3 есе, мал шаруашылығында 1,9 есе ... ... егіс ... 1950 жылы 6 миллион гектардан 1960 жылы 21,9
миллион гектарға жетті. ... ... сату 1960 жылы 10,5 ... асты (1950 жылы 2,1 миллион тонна). Алайда тың игерудің пайдалы
жақтарымен қатар ... ... және ... ... ... Тың ... әлеуметтік тұрғыдан бірқатар кері әсерлерге ұшыратты. Тың
және тыңайған жерлерді игеру одақтың басқа аймақтарындағы ... ... ... ... іс ... ... көші-қон қозғалысы
туды. Тың игерген аймақтың жергілікті тұрғындарына балалары ... ... ... ... ... ... ... жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Соның ... ... ... үлес ... 30%-ға ... ... ... тілінің
дамуы мен қазақ этносының әлеуметтік-мәдени институттарына қатер туды.
5-бесжылдықта республикада 200-ге жуық ірі ... ... ... ... зауыты, Соколов-Сарыбай кен байыту комбинаты салына
бастады. Жаңа ... ... ... ...... ... игерілді.
Екібастұз кенінде алғашқы ірі көмір қимасы пайдалануға берілді. ... ... ... іске ... ... су ... стансасының құрылысы
басталды. Мұнай және газ ... ... ... ... ... Қазақстанның ауыл шаруашылығын және Орта Азия республикаларын
фосфор тыңайтқыштарымен қамтамасыз етуге негізделді. ... ... ... ауыр ... ... синтез өнімдерімен, құрылыс
индустриясын кальций карбидімен қамтамасыз етті. ... ... кең өріс ... 1960 ... ... ... Қазақстанда 398
кірпіш, 119 әк зауыттары, 221 қабырға блоктарын өндіретін кәсіпорындар, 895
бейруда құрылыс материалдарын өндіретін өңдеуші кәсіпорындар ... ... жылы ... ... ... ... ... телеқондырғылардан
бейнехабар беріле бастады.
1960 – 85 жылы Жалпы КСРО-да ... ... ... ... ... ... ... республикалардың экономикасын жалпы
одақтық көлемде орталықтандырылған басқарумен ұштастыру, ... ... ... ... ... ... орай республикада
өнеркәсіптік өндірісті аумақтық жағынан ұйымдастырып, аймақтардағы өндіргіш
күштерді кешенді түрде дамытуға ден қойылды. Сан алуан ... ... ... ... ... айналымына қосу, өндіріс құрал-жабдықтары
өндірісін басымырақ дамыту, республиканың жергілікті жағдайлары ... ... ... ... ... және ... мүдделерге сай
келетін өнімдер өндіруге ... ... алға ... 1985 ... қоғамдық, жалпы өнімі 1960 жылмен салыстырғанда 3,9 есе
артты. Материалдық өндірістің ... ... да даму ... ... Өнім өндірудің жалпы көлемі өнеркәсіпте 5 есе, ауыл шаруашылығында
1,7 есе, материалдық-техникалық жабдықтауда – 2,9, ... – 3,4, ... ... – 4,6, сауда мен қоғамдық тамақтандыруда – 4,5, ... – 2,4 есе ... Аса бай ... қорлары негізінде өнеркәсіп
халық шаруашылығы кешенінде жетекші орынға ие болды. Ірі ... ... ... ... Мұнай, болат, минералды тыңайтқыштар, ... ... ... ... ... ... Халық шаруашылығының
мамандандырылған салалары (түсті және қара ... ... т.б.) ... ... ... Екібастұз, Қаратау, Жамбыл,
Маңғышлақ аумақтық-өндірістік ... (АӨК) ... ...
Теміртау, Шығыс Қазақстан, Торғай және Шымкент – Кентау аумақтық өндірістік
кешен ... ... ... ... ... түрде
шоғырландырылып, негізгі өнім түрлерін неғұрлым ірі ... ... ... ... 1986 ... ... ... республикада 610
кәсіпорынды біріктірген, бүкіл өнеркәсіп өнімінің ... ... 162 ... ... 1984 ... аяғында республикада 2139
кеңшар, 412 ұжымшар, 203 шаруашылықаралық кәсіпорындар мен ұйымдар, 40
өндірістік ауыл ... ... ... істеді. Тамақ өнеркәсібі 30
сала мен өндірісті қамтыды. Халықтың жан басына шаққанда ұлттық ... ... ... 1985 жылы 2 есе, ... ... 2,2 есе, ... мен
жеңілдіктер 3,9 есе өсті. Бейөгдірістік аянын ... ... ... 1975 ... салыстырғанда 1985 жылы 3,1 есе ... оның ... ... дене ... ... қамсыздандыру салаларының
қорлары 5,7 есе, ағарту ісінде 5,8, мәдениет пен өнерде 4,8 есе ... қара және ... ... химия өнеркәсібінің ірі орталығына
айналды. Одақтағы мыс, қорғасын, қалайы секілді металдарды өндірудің ... 70%-ға ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы аймағына айналды. Мемлекет қорына Қазақстаннан жүннің ... ... ... әрбір он екінші тоннасы, астықтың әрбір бесінші
тоннасы түсіп отырды. Өкінішке қарай ... аса зор ... ... басқару жүйесінің қолайсыздығынан, Қазақстан халқының жағдайын
түпкілікті жақсарта алмады. 20 ғасырдың ... және ... ... ... ... ... негізде, экономикалық
ынталандыруға мән берілмей, жаңа ... ... ... ... дами ... Бұл ... елде тоқырау жылдары деп
есептелгенімен, жалпы ... ... қуат ... ... ... қара ... одан әрі дамуымен бірге Соколов-Сарыбай және
Лисаков кен байыту ... іске ... ... ақ ... ең ... цехы бар ... металлургия комбинатының құрылысы
аяқталды. Ермак (қазіргі Ақсу) және Ақтөбе ферроқорытпа зауыттары ... ... ... хром ... ... арта ... Целиноградтың
(Астананың) ауыл шаруашылық машина-құрылыс ... т.б. ... ... ... ... Қарағанды және Екібастұз көмір
алаптарында ... ... ... ... жүрді.
Ауыл шаруашылығы 1979 жылы жоғары көрсеткішке жетті. Тың жерлерді
игерген 25 жыл ішіндегі ең мол ... ... ... ... мемлекетке 1
миллиард 262 миллион пұт, яки 20 миллион тонна астық берді.
Өнеркәсіптің шикізатқа бағдарланған бір жақты құрылымы, 20 ...... ... ... мен мекемелердің өктемдігімен
орнықты. Қазақстандағы кен қазу ... ... ... ... орташа деңгейден 1,7 есе артық болды. Республиканың экономикалық
қуатының жартысынан көбі одақ ... ... ... ... ... ... қыруар кіріс тапқанымен одақтық
мекемелер республика ... ... ... ... Табиғи ортаны
қорғау мен адам денсаулығы және әлеуметтік инфрақұрылымдардың дамуы жөнінде
де ешқандай қамқорлық ... Көп ... бойы ... ... ... түрінде дамуы өнеркәсіптің ғылыми жолмен ... және ... ... ... ... ... болуына, халық
тұтынатын тауарлардың өте баяу шығарылуына әкеліп соқтырды. Азық-түліктен
өзге ... ... ... ... ... ... Бүкіл халық
шаруашылығына тән тежелудің бәрі де республика экономикасында көрініс
тапты. ... ... ... ... орташа шапшаңдығы 9-бесжылдықтағы
8,4%-дан 11-бесжылдықта 3,8%-ға дейін қысқарды, ұлттық табыс 4,4%-дан 1,4%-
ға төмендеді. ... ... 12,6%, ... 2,5%, ... 3,6% кем ... Қазақстанның ауыл шаруашылығында ... ... іске ... ең ... ... ... ... Бұл кезеңдегі
экономикалық дағдарыс әлеуметтік саланы да ... 1970 – 85 ... ... көпшілігінің тұрмыс деңгейі, жалпы алғанда,
көтерілгендігі байқалады. Отбасының көбінде теледидар, тоңазытқыш, кір ... ... ... ... жеке меншік автокөліктері мен ... ... ... саны көбейді. Алайда әлеуметтік салада, жалпы
алғанда, жағымсыз ... тез ... ... үдей түсті.
Қаржыландырудағы қалдықтық қағиданың салдарынан медициналық көмек көрсету,
білім ... ... ... ... беру ... ... ... Ауылдар мен
селолардың жартысынан көбінде денсаулық сақтау мекемелері болмады. Үй,
мәдени-тұрмыс ... ... ... ету ... дамуы
тұрғындардың қажеттілігінен көп төмендеді. Бұл жылдары ірі ... ... ... ... ... ... ... экспансиясы өрістеді. Мұның бәрі қоршаған орта мен адамдардың
денсаулығына үлкен зиян келтіреді.
90-жылдардың басында экономиканың ... ... ... ... салдарынан тұрмыс деңгейінің ... ... ... ... ... ... қимылға бастады. Саяси
саланы демократияландыру ... ... ... ... күрделілене
түсті. Қоғамды демократияландыру социалистік теңгермешілікпен жарасым таба
алмады. Экономиканы түбірімен реформалау – мемлекеттік меншікке негізделегн
социалистік жоспарлы экономикадан ... көп ... ... көшу
қажеттігі туды. Мұның өзі бір сәттік іс емес және ... ... еді. ... ... егемендігін кеңейтуге байланысты
бірнеше экономикалық маңызды заңдар қабылданды. “Қазақ КСР-індегі меншік
туралы” Заң ... ... ... ... ... ... Осы ... сәйкес өндіріс құрал-жабдықтарын меншіктенудің мемлекеттік
меншіктен басқа түрлерінің де болуына рұқсат етілді. ... ... ... ... жарты ғасырдан артық уақыт бойы үстемдік
еткен социалистік өндіріс тәсілі ... ... 3. ... ... ... ... басқа одақтас республикалардағы сияқты,
нарықтық қатынастар орнай бастады, әр түрлі ... жеке ... мен ... ... пайда болды. 80-жылдардың ... ... ... ... ... ... шет ... экономика және сауда байланыстарын орнатуға мүмкіндік туды.
Қазақстан ... да өз ... ... ... ... оның 97%-ы
шикізаттар, материалдар мен жартылай шикізаттар болатын.
Экономикаға түбірлі ... ... және ... көп ... ... ... орнату үшін бірқатар заңдар қабылдау керек
болды. Орталыққа бағынған кезінде Қазақстанда ... ... ... ... ... “Қазақ КСР-індегі шет ел инвестициялары
туралы”, т.б. заңдар қабылданды. Республикада Сыртқы экономика ... ... ... ... ... Әр ... ... корпорациялардың дүниеге келуі өзара әріптестік сауданың
дамуына жағдай туғызды, оның ... 1990 жылы 1,5 есе ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігі артты.
Бірлескен кәсіпорындар мен банктер ашыла бастады. 1990 жылы ... ... ... ... банк ... ... құрылды, Оңтүстік
Кореяның “Самсунг” корпорациясымен іскерлік байланыс орнатылды. Сеулдік
кәсіпкерлер Алматыдан мейрамхана ... ...... әуе жолы ...... ... ... жұмыс істеді. 1991 жылы Қазақстанда әлемнің
25 елінің қатысуымен құрылған 35 біріккен кәсіпорын ... ... ... ... ... шет ... ... және
технологиялық көмегінсіз қалпына келтіру қиын еді. Шет ел ... ... ... жаңа ... ... ... 5 жыл бойы ... төлеуден босатты.
Қайта құру идеяларын өмірге енгізу жеңіл болған жоқ. ... ... бас ... ... пиғылдан арылмай,
түбегейлі құрылымдық өзгерістер жасамай ... ... одан әрі ... ... ... демократияландыру ісі орталық пен республикалар
арасындағы, одақтас республикалардың өз арасындағы қалыптасқан экономикалық
қарым-қатынасты, ... бұл ... ... ... ... ... етті. Қазақстанда Президенттік басқарудың
енгізілуі мемлекеттік билік әлсіреп, экономикадағы дағдарыс тереңдей түскен
жағдайда ... ... және ... ахуалды тұрақтандыруға бағытталған
заңды құбылыс еді. Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияның
қабылдануы (25.10.1990) ... ... ... ... қаржы салаларында жаңа мүмкіндіктер туды. Орталық
органдарды жанай ... ... ... ... ... ... орнай бастады. Шет мемлекеттермен байланыстарды
жолға қоюға мүмкіндік туды. ҚР Президенті ... ... ... ... ... ... алу, ... КСР-інің алтын және
күміс қорын жасау туралы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін басқа да ... ... ... одақтас республикалар өзара тікелей дипломатиялық және
экономикалық қарым-қатынас орната бастады. Қазақстан да 1990 – 91 ... ... ... ... ... ... Украинамен экономикалық шарт жасасып, достық пен ынтымақтастық туралы
әр ... ... қол ... ... мен Ресей Федерациясының
арасында да бірсыпыра келісімдер жасалып, өзара міндеттемелер қабылданды.
Қазастанның тәуелсіз мемлекет болып ... ... ... ... ... ... ... және арзан жұмыс күшінің көзі саналып ... ... ... көп ... ... ... ... отырып, дербес экономикалық өрлеу жолына түсті.
Тәуелсіздік алғаннан кейін (1991) ... ... ... тәсілі қолданылды. Мемлекет экономикалық саясаттың
базалық бағыттары мыналар болды: 1) социалистік экономикадан кейінгі қайта
құру; 2) ... ... ... 3) макроэкономикалық тұрақтандыру; 4)
дүниежүзілік экономикалық дағдарысты еңсеру; 5) ... ... ... ... (1991 – 92) ... социалистік экономикадан
кейінгі экономикалық жағдайдың шиеленісіп, ... ... Бұл ... ... КСРО ... ... ... жаппай үдере қожырауы
салдарынан туған еді, оның ... ... ... ... және ... ... ... жүргізілген экономикалық
саясат өрістеп кете алмады.
90-жылдардың басында ... ... ... социалистік
экономикалық жүйені өзгертуге және ... ... ... ... ... ... мыналар болды: экономиканы ырықтандыру: сыртқы
реттеуіштерді енгізу, әлеуметтік-экономикалық аяға мемлекеттің қатысуын
шектеп, қамқорлығын азайту, сыртқы ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті тұрақтандыру; көп ұстынды
экономиканың ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау, шаруашылық жүргізуші субъектілерге нарықтық
нышандар үлгілерін енгізу, ... ... және ... ... ... ... ... өрістету үшін жағдай жасау.
Республиканың жалпы ішкі өнімі 1991 жылы ағымдағы бағамен – 85863,1
миллион сом, 1992 жылы – ... сом ... ... ... ... түскен инфляцияға байланысты жалпы ішкі өнім ағымдағы бағамен 15 есе
көбейді. Тұтыну бағасының индексі 1992 жылы ... ... ... ... ... ... 12,4 есе (247,1%) көп. ... бағамен жалпы ішкі
өнім деңгейі ... ... 1991 ... ... 1992 ... ... ... бойынша өндіріс көлемі күрт азайды. Өнеркәсіптік
өнімнің құлдырау қарқыны құрылыста ... ... ... ... ... ... өсуі тек ауыл ... ғана тіркелді.
Сатып алу қабілетінің тепе-теңдігі бойынша орта ... жан ... ... ішкі өнім 1991 жылы 5756 АҚШ доллар, 1992 жылы 5561 АҚШ
доллар болды. ... ... ... алғашқы бағдарламасы –
“Қазақстанның егеменді және ... ... ... ... ... қабылданды, мұнда мемлекет дамуының басым бағыттары ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге
негізделген, экономикалық және әлеуметтік өзара байланыстардың ... ... өз ... ... ... меншік нысандары
(жекеше және ... ... және ... ... ... ... экономика құру; адамның экономикалық өзін-өзі ... іске ... үшін ... және ... ... ... кезең (1993 – 94) экономикалық дағдарыстың түйінді кезеңіне
айналды, бұл дағдарыс мыналардан көрінді: Ресей Федерациясымен ... ... және ... салдары ретінде төлем төленбеу дағдарысы:
кәсіпорындардың өзара борыштары 1993 – 94 жылы және 1995 жылдың ... ... ... ... ... (гиперинфляция) өрши түсті: 1993 жылы
тұтыну бағасының индексі 2265% ... ... ... ... ... ... ... шегіне жете құлдырауы: өндірілген ұлттық
табыс 1991 – 93 жылы 1976 ... ... ... ... ... ... ... 90 жылдардың басындағы жалпы экономикалық дағдарыс халық
тұрмысының күрт нашарлауына әсерін тигізді: 1990 ... 1994 ... ... ... ... бойынша жан басына шаққанда орта ... ішкі өнім 20%-ға ... 4711 АҚШ ... ... Бұл кезеңде халықтың
жаппай көші-қоны басталды, ол 1994 жылы ... ... ... ... Жалғастырылған реформалардың мақсаты мына шараларды көздеді: меншік
қатынастарын қайта құру жеке меншікті заңдастыру жағына ... ... шығу және ... валюта – теңгені енгізу (1993 жылы қараша);
валюта-қаржы және банк жүйесін ... ... мен ... ... қатысты қатаң шектеу шараларын жүзеге асыру; алтын-валюта ... ... ... Бұл ... ... ... қарсы шаралар
бағдарламасын қабылдады, ол инфляция ... ... және ... ... ... Қаржы секторы беретін қарыздардың көлемін
шектеуге қосымша несиенің “бағасын ұтымды ету” талабы, яғни ... ... ... ... Бұл шара ... ... ... өсуіне
септігін тигізетін, қарыз қорларына жұмсалатын шығынның өсуі себепті банк
секторының ... ... ... ... ... ... ... бірі ретінде қарастырылды. Мұндай жағдайда ҚР-ның Үкіметі
басшылық нұсқамасымен ... ... беру ... ... ... ... тырысты: 1994 жылы оның көлемі 14063,7 миллион
теңге болды. Тұрақтандыру ... ... ... ... қарамастан мемлекеттің нысаналы несиелері көбінесе қайтарылмайтын
несиелерге айналды. 1994 ... ... ... ... 2300 ... ... ... несиенің алтыдан бір бөлігі) қайтарылды. Бұл ... ... ... ... ... шапшаң құлдырауымен сипатталды, ал 1995
жылдың басына қарай жалпы ішкі өнімнің көлемі 1990 ... ... ... ... ... бағдарламаның нәтижесінде таза жинақ қаражат
... ... ... ... ... тиіс еді. ... қаражат күткендегідей өсе қоймады: халықтың ... ... ... ... ... 1673,5 ... теңгеге дейін (1.7.1994) ғана
көбейді, ал банкілердегі ағымдағы, есеп айырысу және ... ... ... 4154,1 ... ... 12472 миллион теңгеге көбейді.
Сөйтіп, экономиканың нақты ... ... ... ... ... ... Тек 1994 жылы ғана Қазақстан өз өнеркәсібінің
ширегінен астамынан ... ... ... ... ... ... ... етті, соның салдарынан әлеуметтік-экономикалық ахуал одан
әрі нашарлады. Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... дәрменсіздіктен серпіліп, макроэкономика тұрақтану
үшін жағдай жасауға мүмкіндік туды. Бұл ... ... ... ... ... ол елге дағдарысты еңсеру үшін нысаналы несие бөлді.
Үшінші кезеңде (1995 – 97) ... ... ... ол ... ... ... инфляцияны төмендетуді көздеді.
Тұрақтандыру бағдарламасы мынадай мақсаттарды алға ... ... ... мен ... ... ... сәйкес екі деңгейлі банк жүйесін жаңғырту, инвестициялық және
сақтандыру компанияларын, биржалар мен ... ... ... ... ... және ... ... саясатын жүргізу; ұлттық валюта бағамының
тұрақтылығына қол жеткізу; атаулы жалақыны ... ... ... және ақша массасының қатаң көлемін (11722 миллион теңгеден аспайтын)
белгілеу. Бұл кезеңде шет ел ... ... ... ... ... ... ... үшін жағдай жасалды. Қолданылған ... 1996 ... ... теңгенің валюталық бағамы тұрақтанды
(1994 жылы – 1 доллар үшін 35,76 ... 1995 жылы – 60,93 ... 1996 ... 67,29 ... бюджет тапшылығы азайды, өнеркәсіптің сыртқа шығаруға
бағдарланған бірқатар салаларында өндіріс жанданды. Әлеуметтік аядағы қаржы-
экономикалық ... ... ... ... ... бюджеттен жергілікті
бюджетке беру, көрсетілетін ... ... ... арттыру,
әлеуметтік сала мекемелерінің қызметіне жаңа экономикалық бәсекелестік
қатынастарды енгізіп, ... ... ... тыс ... ... ... бағытында жүзеге асырылды. Қаржы қорларын шектеу
жағдайында негізгі ... ... ... ... ... көшу негізінде қаржыландыру жүйесін ... ... ... ... қаржыландыру, сақтандыру жарналары мен ... ... ... ... Жан ... шаққандағы жалпы ішкі
өнім 1994 жылмен салыстырғанда 1997 жылы 14,1 миллиард теңге ... ... 1997 ... бас ... ... жай-күйін мынадай
факторлармен сипаттауға болады: іс жүзінде барлық тауарлар мен қызметтердің
бағасы босатылды ... ... ... ... актілер өзгертілді,
олар реформаларды жүргізуге мүмкіндік туғызды, сыртқы экономикалық қызмет
ырықтандырылды, нарық ... сай ... жаңа ... базасы жасалды,
меншікті қаржы рыногі құрылды, банк жүйесі жаңғыртылды, оның ... ... ... қағаздар рыногі құрылды, мемлекеттік меншікті
жекешелендіру қарымды қарқынмен жүргізілді. Алайда, қатаң ... ... ... тұрғыдан тиімді нәтижелеріне
қарамастан бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... деңгейі кеміді; өмірдің ұзақтығы қысқарды;
білім деңгейі ... ... ... ... кетті:
қазақстандықтардың 31%-ға жуығы тұтыну қоржынының ең төмен деңгейінде
өздерінің күн-көріс қажеттерін ... ... ... деңгейі
екі есеге жуық көбейді. Бұл кезеңде бұрынғы әлеуметтік саясат қағидаларын
өзгерту қажеттігі туды: халықты әлеуметтік қорғаудан ... ... ... көшу, сондай-ақ, әлеуметтік ... ... ... ... болды. Бұл нарықтық реформалар кезеңінің басты жетістіктері:
елде тұрақты ... ... ... ... ақша ... және дербес ұлттық ақша саясатын жүргізу мүмкіндігі туды;
Қазақстан рыногі ... ... ... түсті; республиканың
тәуелсіздігі мәртебесін дүниежүзілік қоғамдастығы ... және ... ... ... ... ... шаралардың
іске асырылуы Қазақстанда жекеше зейнетақы, сақтандыру және ... ... жол ... ... (1998 – 99) ... 2030 ... ... даму
стратегиясы қабылданды. “Қазақстан – 2030”: Барлық қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... ел ... халқына жолдауы” (1997 жылы күз) ...... ... стратегиялық дамуының тұжырымдамалық негізі – даму бағыттары және
елдің дамыған елдер тобына шығу ... ... ... ... Қазақстан 2030 жылға қарай дамыған ... ... ... ең ... 20 елінің қатарына қосылуға тиіс. 1997
жылдың аяғында басталған дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... жасады. Ұзақ мерзімді стратегияның
алдын-ала белгіленген кезеңін іске асыру мақсатында Президенттің 1998 ... ... ... ҚР дамуының 1998 – 2000 жылдарға арналған
стратегиялық ... ... ол ... ... ... еңсеруге, экономиканың нақты секторын сауықтыру жолымен
экономикалық ... ... ... ... аяны ... ... ... жүргізу жағдайында ел экономикасына жұмсалатын
инвестицияларды көбейтуге ... Бұл ... ... ... ... (1 АҚШ ... 1998 жылы – 78,29 теңгеге, 1999 жылы – ... тең ... ... өзі 1996 ... ... 12%-ға ... өнім ... ынталандыруға мүмкіндік берді. 1999 жылы ... 5592,2 ... АҚШ ... ... бұл ... ... қабілетінің
тепе-теңдігі бойынша жалпы ішкі өнім 74891,6 миллион АҚШ долларынан (1998)
77976,8 миллион АҚШ долларына (1999) ... ... ішкі ... ... ... ... Бұл ... зейнетақы реформасы (ынтымақты зейнетақы
жүйесінен жинақтаушы зейнетақы жүйесіне көшу) жүргізілді, ол ішкі қорлануды
одан әрі ұлғайтып, ішкі инвесторлардың ... ... ... ... ... зейнетақының қоры 23542 миллион теңгеге жетті, бір жылдан
кейін ол 2,7 есе көбейді (64504 миллион теңге).
Бесінші ... (2000 ... ... ... ... ... ... түсті. ҚР дамуының 1998 – 2000 жылдарға арналған стратегиялық
жоспарын іске ... оң ... ... ... ... мен
реттеудің жаңа қағидаларына негіз қалады, оның серпіні мына ... 2000 – 02 жылы ... және ... ... ... ... міндеттерді бөлісу; 2001 жылдан бастап елдің
экономикалық дамуын жоспарлауға көшу. Бұл кезеңде жалпы ішкі өнім жыл ... ... ... ... ... ... 2000 жылы – 87607,5
миллион АҚШ доллары, 2001 жылы – 101674,1 миллион АҚШ доллары. 2002 ... ішкі өнім ... ... 9,5%-ға көбейді. 1999 – 2000 жылы
бейқаржылық активтер негізінен шетелдік инвестициялардан құралса (тиісінше
57% және 51%), 2001 жылы ішкі ... ... рет ... ... ... Инвестициялардың жалпы сомасы 1158,1 миллиард ... 2000 – 02 жылы ... ... ... үшін инвестициялық
мүмкіндіктер жасауға баса назар ... Өз ... ... ... ... ... инвесторлармен 119 келісімшарт ... ... 165 ... теңгеден астам сомада (1,2 миллиард АҚШ
доллары) инвестициялық міндеттеме ... 2001 жылы ... ... инвестициялардың көлемі 775,7 миллиард теңгені құрады, ... ... 21%-ға көп. 2001 жылы 4 ... ... ... ... дамуының 2010 жылға дейінгі стратегиялық
жоспары” бекітілді. Қазіргі кезде 2010 ... (2001), ... 2002 ... жылы ... ... ... (2002) және ... негізінде әзірленген
2003 – 05 жылдарға арналған ... ... ... ... ... үшін ... ретінде басшылыққа алынып отыр. Негізгі мақсат
– бәсекелестік қабілеті күшті экономика құру, жалпы ішкі өнімді 2002 жылмен
салыстырғанда 2 есе ... ... ... ... ... ... ... энергетика мен аграрлық-өнеркәсіптік секторды оңтайлы
реттеу жолымен қол жеткізіледі. ҚР-ның 2003 – 2005 ... ... ... ... ... ... ... қуаттайды.
Бұл бағдарламада негізгі басым бағыттар көрсетілді, олар: елдің азық-түлік
қауіпсіздігін қамтамасыз ету; ... ... ... ... ішкі және ... ... ауыл шаруашылығы өнімін және оның
ұқсатылған ... сату ... ... ауыл ... ... ... ... ұтымды ету. Соңғы екі жылдағы экономикалық
өрлеу Қазақстандағы әлеуметтік ахуалға дұрыс ықпалын ... ... ... ... ... үлесі азая түсті. Тәуелсіздік алғаннан
кейінгі 12 ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық реформалары жүргізілді, қызмет көрсету аясы 100%
жекешелендірілді, жер реформасын жүргізу үшін жағдай жасалды.
Қазақстанда ірі өнеркәсіп орталықтары, оның ... ... ... машина жасау, құрылыс өнеркәсібі ... ... ... шойын, кокс, болат, қорғасын, мыс, мырыш, ... ... ... каучук, шайыр, пластмасса, химиялық
талшықтар, автомобиль шиналарын, минералдық ... ... ... ... ұсталықсығымдағыш жабдықтар, қақтау стандарын, күш
трансформаторларын, ... ... ауыл ... машиналарын,
тракторлар, экскаваторлар, т.б. өндіреді. Әлемдік экономика ауқымында
Қазақстан – тауар рыногына ... газ, ... ... ... ... уран ... шығарушы ел.
Кен қазу өнеркәсібі Қазақстан экономикасының жетекші секторы болып
табылады. 2001 жылы ... ... 44,3%-ы осы ... ... ... ... шикізаттың бірегей қоры бар. Барланған қор
бойынша еліміз әлемде 13-орында. 250-ден астам мұнай-газ кеніштері ашылды,
олардың көбі республиканың ... ... ... ... облысында.
Олардың ішінде 1 миллиард тоннадан астам мұнай қоры бар ... ... ... 1,3 триллион метр3 және конденсат қоры 700 миллион тоннаға жуық
Қарашығанақ ... ... ... ... ... ... ... Қаражанбас, Өзен, Құмкөл кеніштері бар. 2000 жылы
Қазақстанда Солтүстік Каспий қайраңында ірі мұнай ... ... ... ... ... ... ... геологиялық қоры 38,4 миллиард
баррель, ал өндіріп алынатын қоры – 13 ... ... ... Атырау
облысындағы аса ірі кеніштер: жалпы қоры 800 миллион тоннадан ... ... ... бастапқы өндіріп алынатын қоры 700 ... ... ... ... ... ... қоры 30,5 миллион тонна), Кенбай кеніші
(30,8 ... ... ... ... аса ірі ... ... Өзен,
Жетібай, Қаламқас, Қаражанбас. Батыс Қазақстан мен Ақтөбе ... пен ... ... мен газ ... келешегі зор.
Республикада мұнай-газ саласын 2002 жылы “Қазақойл” ... ... ... ... және газ ... ұлттық компаниясының бірігуі жолымен құрылған
“ҚазМұнайГаз” ұлттық компаниясы басқарады. Қазақстанда мұнай мен газ ... шет ел ... ... жүзеге асырылуда (“Теңізшевройл”
бірлескен кәсіпорны, “Қазақойл-Ембі” АҚ, “Атырау ... ... ... ... ... т.б.).
Мұнай-газ секторының өнімі Еуразия ... ... ... ... (аса ірі импортшылар: Ресей Федерациясы, Ұлыбритания,
Украина, ... ... ... ... ... мен ... үлесі 2001 жылы 49,3% болды.
Қазақстанда өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемінде түсті металлургияның
үлесі 11%. Өндіріс деңгейі ... ... ... ... мысты ірі
көлемде өндірушілер мен экспортқа ... ... ... әлем ... мыс өндірудегі үлесі 2,3%. Қазақстан мысының
негізгі импортшылары: Италия (50%) мен Германия (35%). Экспорт ... пен мыс ... 7%. ... мыстың 90%-ын ... ... ол ... ... аймақтарында бірнеше
зауыттарды, кеніштерді және энергия нысандарын біріктіріп отыр.
Қазақстан темір кентасының қоры жөнінен әлемде 8-орында. Оның ... ... 6%. Елде ... ... ... 70%-дан астамы
экспортқа шығарылады. Қазақстанның қара металлургиясы өнеркәсіп ... 7%-ға ... ... ... аса ірі ... – Қарағанды
“ИспатКармет” металлургия комбинаты, ол шойын мен дайын қара ... ... және ... ... ... өндіреді. Бұл комбинат
өнімі ТМД елдері мен алыс шет елдерге экспортқа шығарылады. ... ... ... АҚ ... марганец және темір-марганец
кентастарынан жоғары ... ... ... ... ... ... мол қоры бар, ... зауыттары жұмыс істейді.
1994 жылдан кен-металлургия кешені ... көбі ... ... ... басқаруына берілді. 1996 – 97 жылы кен байыту және
металлургия ... ... ... ... ірі бірлестіктер құрылды, олар: “Қазмырыш”, ... ... ... ... ... ... ... компаниясы.
Лондондағы Уран институтының есебіне қарағанда, әлемде барланған уран
қорының 25%-ы Қазақстанда.
Полиметалл ... ... ... қорғасын-мырыш, Лениногор
полиметалл, Зырян қорғасын, Шығыс Қазақстан мыс-химия, Ертіс ... ... ... жұмыс істейді. Кәсіпорындардың басқа бір
тобы – Өскемен титан-магний, Белогор кен-байыту ... ... ... ... зауыттары сирек металдармен олардың
қосылыстарын, т.б. шығаруға мамандандырылуда. Республикада 3 ... ... сары ... ... ... ... ... ірі кешен
“Қазфосфат” ЖШС жұмыс істейді. Ол ... ... ... Жаңа
Жамбыл фосфор зауыты, Минералдық ... ... ... аса ... ... отыр.
Республиканың машина жасау кешенінің өнімі өнеркәсіп өнімінің жалпы
көлемінде 3%-ға ... ... ... ... ... ... Алматыда Ауыр
машина жасау зауыты жұмыс істейді, олар түрлі ... ... ... ... ... двигательдер зауыты”, “Дизель”, “Ротор” ЖШС-тері,
“ЗИКСТО”, “Мұнаймаш”, ... ... ... ... ... ... машина
жасау зауыты” АҚ-дары сияқты ірі машина жасау кәсіпорындары жұмыс ... ауыл ... ... үшін ... бөлшектер, жабдықтар,
двигательдер, көшпелі электр стансаларын, ... ... үшін ... бен ... ... ... есептейтін есептеуіштер шығарады.
Қазақстанда құрылыс индустриясының дамуына ел ордасының Астана
қаласына көшірілуі жаңа ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемінде 4%-ға жуық.
Қазақстан Еуразия құрлығының ортасында орналасқандықтан транзиттік
тасымал саласында айтарлықтай орын алды. ... жер ... ... ... 106 мың километр. Оның ішінде 13,5 мың километр –
темір жол, 87,4 мың ...... ... 4 мың ...... ... мен Қытай арасында Достық – Алашанькоу шекаралық ... ... ... мен Иран арасында Серакс – Мешхед темір жол өткелі
салынған соң Ұлы ... жолы ... жаңа ... ... ашылды:
Қытайдың Тынық мұхиттағы ... ... ... ... Қырғызия, Өзбекстан, Түрікменстан, Иран, Түркия, Жерорта теңізі
мен ... ... ... қатынау мүмкіндігі туды. Бұл жолмен жүк
тасымалдануда. Автомобиль жолдарының торабы Ресей Федерациясына, бұрынғы
одақтық ... ... ... ... ... Қара ... ... теңізінің, Үнді мұхитының порттарына шығуға мүмкіндік ... кеме ... ... ... ... ... арқылы өтеді, ол Ресей
Федерациясының өзен жолдарымен Қара теңіз бен Балтық теңізіне шығады. “Эйр
Қазақстан” ... әуе ... ... да ... ... ... ... асыруда. [3, 300 – 311 беттер]
ІІ. МАКРОЭКОНОМИКА
Макроэкономика (гректің «макрос» – үлкен, «ойкономиа» – шаруашылықты
басқару деген ... – бұл ... ... бір ... Бұл ... ... бағытын және даму заңдылықтарын зерттейді. Макро және
микроэкономика бір-бірімен тығыз байланысты, өйткені екеуінің де ...... ... ... деңгейлері (объектілер) екі түрлі.
Макроэкономика экономиканы жалпы ... ... ... Оның тұлғалары – Үкімет, кәсіподақ, орталық ... ... ... ... ... мен ... жалпы тұлға ретінде
мемлекет көлемінде қарастырылады. Халық ... ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық өнім,
ұлттық табыс, баға деңгейі, процент ставкасының орташа деңгейі, жұмыссыздық
проблемасы, инфляция, экономикалық өсу, т.б. ... ... ... ... ... саясатын жасауға негіз болып табылады.
Макроэкономика экономикалық теорияның бір бөлімі ретінде XX ғасырдың
20-30 жылдарында пайда болды. Оның негізін ... ... ... ... ... ... [...]
Макроэкономика бұл ұлттық экономика деп түсіну керек. [...] [2, ...... бір ... бүтін құбылыс ретінде
қарастыратын ... Ол ... ... ... отырып,
жалпылай қарастырады. Белгілі бір уақыт ... ... ... өндірген
өнімдеріне бағаны өсіреді, кейде төмендетеді. Бағаның жиынтық өзгерісін
талдау кезінде зерттеушілер ... баға ... ... ... ... ... жиынтық динамикасын өлшеу үшін баға ... ... ... ... жеке ... ... ғана ... экономиканың жиынтық беталысын талдаудан тұратынын
айтқанымыз жөн. Макроэкономикадағы жалпы ұлттық ... қор ... ... баға ... инфляция деңгейі, жұмыссыздық деңгейі және
өндіріс көлемінің өзгеру қарқындылығы секілді көрсеткіштер экономиканың бір
бөлек ... ғана ... олар ... дамуының беталысын
зерттеуге мүмкіндік береді.
Макроэкономика ғаламдық мәселелерді де зерттейді. Белгілі бір ... ... ... ... өсті ме, әлде ... ме? ... мемлекеттегі халықтың қор жинағының мөлшері қандай? Неге ... ... бар, ал тағы ... ол жоқ? ... ... ... ... да сұрақтарға макроэкономика жауап береді.
Экономикалық өсу халық санының артуы мен техникалық прогресс сияқты
салыстырмалы тұрақты ... ... ... ... табылады. Осы
факторлардың ұзақ мерзімдегі динамикасы әлеуетті өндіріс ... ... Ал ... ... ... осы ... ... отырады. Сол себепті тұрақты экономикалық өсуді
қамтамасыз ету үшін осы ... ... ... ... ... экономика ғылымы екі басты бөлімнен тұрады: макроэкономика
және ... ...... үй ... ... ... шағын бірліктер жасайтын таңдауларды
зерттейтін экономиканың бөлімі. ...... ... ... өсу ... ірі ... ... зерттейтін бөлігі.
Макроэкономика экономиканың жалпы проблемаларын ... ... ... пайдаланады, олар: ЖҰӨ, ЖІӨ, ұлттық ... ... ... ... ... ... инвестиция, жалпы баға деңгейі,
жұмыссыздық, мемлекеттің қарызы және тағы ... ... ... ... ... өсу қарқыны және факторлары;
– экономикалық цикл және оның себептері;
– жұмыспен қамтылу және жұмыссыздық;
... және ... баға ... ақша ... және ... ... ... мемлекет бюджетінің жағдайы және бюджет тапшылығын қаржыландыру;
– валюта бағамы және төлем ... ... оқып ... ... ... ... мен ... баяндап қана қоймай,
заңдылықтар мен макроэкономикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық тәуелділіктер және бір-бірімен байланыстарын білу
экономикадағы қалыптасқан жағдайды, бұл жағдайды ... үшін ... ... қолдануы қажет, яғни экономикалық саясат қағидаларын жасауы
қажет; макроэкономикалық білім экономикалық проблемалар болашақта ... ... ... ... төрт ... ... атап ... – үй
шаруашылығын, фирмаларды, мемлекетті, шет ... ... ... шаруашылығы – рационалды іс-әрекет жасайтын ... ... пен ... ... ... мен ... олардың пайдасы арқылы барынша арттыру.
Үй шаруашылығы бойынша:
– экономикалық ресурстардың иелері (еңбек, жер, ... ... ... ... ресурстарды сату арқылы үй
шаруашылығы ... ... ол ... бір ... ... ал ... қор жинауға жұмсайды, сондықтан да олар – ... ... ... ... ... қор жинаушылар, яғни несие берушілер, демек ... ... ...... ... ... ... макроэкономикалық
агенттің экономикалық іс-әрекетіндегі алдына қойған мақсатына сай пайданы
барынша арттыру.
Фирмалар бойынша:
... ... ... мен ... көрсетулерді өндірушілер;
– өндіріс үрдісін жүзеге асыратын экономикалық ресурстарды сатып
алушылар.
Өндірісті кеңейту үшін фирмаларға ... ... ... қамтамасыз
етуге және капиталдың тозуын қалпына келтіруге ... ... ... қондырғылар, құралдар), сондықтан да инвестициялық тауарларды
сатып алушылар, ... ... ... бір ... ... өнімдерден түскен табыс үй шаруашылығына ... ... үй ... төлейді, ал фирмалар инвестициялық ... үшін ... ... алады, демек негізгі экономикадағы
қарыз берушілер, яғни ... ... ... ... жол ... мен үй ... экономиканың жеке секторларын құрайды.
Мемлекет – рационалды ... ... ... ... экономиканы реттеуге экономикалық үрдістер бағытына әсер ете алатын
саяси және (заңды) құқығы бар, ... мен ... ... ... ... ... мақсаты – нарықтың
дәрменсіздігін жою, қоғамның әл-ауқатын жақсарту.
Мемлекет атқаратын қызметтер:
– қоғамдық игіліктерді өндірушілер;
... ... ... ... ... етуде қызмет
көрсетуді және қажетті ... ... ... ... және трансферттер жүйесі арқылы ұлттық табысты қайта бөлу;
– мемлекеттік бюджет жағдайына байланысты – қаржы нарығында ... ... ... ... ... экономиканың іс-әрекетін ұйымдастырушы және реттеуші;
– экономиканың тиімді дамуына институционалдық негізді қамтамасыз
етеді және ... (заң ... ... ... ... ... ... саясат жүргізеді.
Экономиканың өсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... конъюнктуралық
саясаттар жүргізіледі.
Макроэкономикалық саясаттың негізгі түрлері:
– фискалдық (салық-бюджет) саясаты;
– монетарлық (ақша-несие) саясаты;
– сыртқы сауда саясаты;
– табыс саясаты (саясат «жалақы – ... және ... ... ... ... ... құрады.
Шет мемлекеттік сектор – рационалды ... ... ... ... ... ... мемлекеттерді
қарастырады:
– халықаралық сауда;
– қызмет көрсету мен ... сату және ... алу ... ... ... қаржылық активтерді сату және сатып алу, яғни
бағалы қағаздарға тән (капиталдың экспорты және ... ... ... ... қатысуы ашық экономиканы зерттеуді
көрсетеді.
Негізгі мектептердің позициясын салыстыруды ұтымды көрсету ... ... ... ... ... ... кейнстік, монетарлық және жаңа ... ... (қ. ... ... ... Кез келген
адам өз қажеттіліктерін әрқашанда барынша толық қанағаттандыруға тырысады.
Бұл қажеттіліктердің негізі ақша мен ... ... ... ... ... – адамдар өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
шектеулі ресурстарды пайдаланғанда ... ... ... ... ... ... бүкіл адамзаттың ... жете ... ... ... ... ... ... Сиректілік – кез келегн ... ... ... ... ... ... Міне, сондықтан да экономиканы терең
зерттеу керек. Осы зерттеудегі алғашқы ...... ... мөлшерде өндіру керек деген сұрақтарға жауап беру. Бұл
сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... зор ... тигізеді. Әдетте тиімділікке жету үшін ... үш ... ... ... Олар: еңбек, капитал, табиғи
ресурстар. Бұл үшеуін біріктіріп өндіріс факторлары деп атайды. ...... ... ... ... ... ... және табиғи ресурстардың негізгі салымдары. Өз кезегінде еңбек –
адам өндіріс ... ... ... дене және ой ... жиынтығы.
Капитал - өнеркәсіптік құрал-сайман, жабдықтар мен инфрақұрылымды қоса
алғанда адамның ... ... ... ... ... ...
өндірісте өңдеусіз табиғи түрде қолданылатын барлық заттар, мысалы: құнарлы
жер, құрылысқа арналған бос ... ... ... және ... толық пайдаланылуы және экономиканың инфляциясыз өсуі
мақсатында экономикалық циклдерді басқару макроэкономикалық саясат арқылы
жүзеге ... [7, 6 – 15 ... ... ... ЖҮЙЕСІ
Ұлттық есептеу жүйесі, ұлттық ... ... (ҰШЖ) ...... ... ... жиынтық өнімді және жалпы ішкі
өнімді үлестіру және ... ... ... ... ... ... жүйесі (қ. қосымшадағы 2-сурет).
Бухгалтерлік шоттарда сияқты, мұнда әр түрлі баланстар ... әр ... ... ... (агенттердің) табыстары және
шығындары салыстырылады. Шоттардың барлығы бір агенттің екінші ... ... бір ... ... ... ... оңтайлы экономикалық
операцияларды бекіте алады.Сондықтан шикізат бөлігін сату – жеткізуші және
тұтынушылардың ... ... ... ал қала ... ... мемлекеттік және қалалық бюджеттерде бекітілетін операция болып
табылады. Нәтижесінде, табыс, ... ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштер алуға болады. Сондықтан
осындай шоттардың барлық жүйесі ұлттық санақ деп аталады (бұл ... ... ... енгізген). Ұлттық шоттардың көптеген жүйелері белгілі. ... REFI – ... жүйе ... ... және ... ... Р.Стоун әзірлеген SAM (social ... ... ... өте әйгілі.
БҰҰ – SAM жүйесі негізінде ұлттық шоттардың жеңілдетілген стандартты
жүйесі қабылданды. Бұл жүйені ... 100-ге жуық ... ... ... ... ... шоттардың Еуропиялық жүйесі – ИЭШЕЖ
қолданылады). 1993 жылы БҰҰ ұлттық шоттардың ... ... жаңа ... ... Оның ... тек ... ... ғана емес, «шығын-
өндіру» кестесі және нақты және ... ... ... ... ... ... ал жүйе ... шоттардың интеграцияланған жүйесі
деп аталады.
Еуропалық жүйеде шаруашылық бірліктер (шаруашылық субъектілер) ... ... ... топтау – «таза» салалар бойынша, ал екінші тобы –
институционалдық шаруашылық бірліктер ... және ... ... ... ... талданатын экономика секторы
бойынша.
Шаруашылық бірліктердің ... ... ... ... бір негізі бар: операциялар (мысалы: субсидия)
салалар және секторлар бойынша бір мезгілде бекітіледі.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... тұрады:
1. Ішкі экономиканың шоттары және ... ... ... ... табыстарды үйлестірудің, табыстарды ... ... ... ... шоттары.
2. «Басқа әлемнің» шоттары: басқа мемлекеттермен ағымды операциялары,
капиталды шығындар. ... ... ... және ... ... ... ... ажыратылады. Барлық шоттар берілген кезеңде
ағымды бағаларда есептеледі. Бағалар индекстердің және ... ... ... ... ... ... ... құрылады.
Ұлттық шоттар жүйесінің құрамына мемлекеттің ... ... [6, 280 – 281 ... ... көрсеткіштер ұлттық есепшот жүйесінің
құрамында көрсетіледі. Ұлттық есепшот жүесінің (ҰЕЖ) толық ... ... ... өнім ... шоты ... ... ... экономиканы
зерттеу бюросының, Нобель сыйлығының лауреаты (1968 жыл) Саймон Кузнецтің
жетекшілігімен ғалымдар тобы ашқан. ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының нұсқауы бойынша көптеген мемлекеттер ұлттық
есепшот жүйесінің құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... (ҰЕЖ) – бұл мемлекеттің экономикасының жағдайын
бағалауға ... ... ... ... және ... ... ... статистикалық макроэкономикалық көрсеткіштердің жиынтығы.
Жиынтық табыстың және жалпы өнімнің ... ... ... өнімді (ЖҰӨ), жалпы ішкі өнім (ЖІӨ), таза ... өнім ... ... өнім ... ... табыс (ҰТ), жеке табыс (ЖТ), қолда бар жеке табыс
(ҚЖТ).
Макроэкономикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ұлттық өнім (ЖҰӨ) және жалпы ішкі
өнім (ЖІӨ).
Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) және жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) – бір ... ... ... ... өнімдер мен көрсетілген қызметтердің
жиынтық нарықтық құны. Осы анықтаманың әрбір түсінігін талдап ... ЖҰӨ және ЖІӨ – бұл ... ... ... ... өнімді көрсетеді.
Нарықтық. ЖҰӨ және ЖІӨ – құрамына ресми түрде тіркелген ... ... ... шарттар кіреді. ЖҰӨ және ЖІӨ құрамына кірмейтіндер: өз-
өзіне жасалған ... ... ... ... тауарлар мен
көрсетілген қызметтер.
– Құн. ЖҰӨ және ЖІӨ ... ... өнім ... ақша ... ... ... ... өнім соңғы және соңғы емес болып ... Кез ... ... ... үшін ... ... яғни өнім
әрі қарай өңдеуге немесе сатуға жатпайтын өнімді соңғы дейміз.
Жалпы ұлттық өнімді (ЖҰӨ) және жалпы ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... ... ... ... (соңғы өнімді пайдалану тәсілі);
– табыс бойынша (қайта бөлу тәсілі);
– қосылған құн бойынша (өндірістік тәсіл).
Жалпы ұлттық ... (ЖҰӨ) және ... ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... макроэкономикалық агенттердің шығындарының
сомасы, оның құрамына: үй ... ... ... ... шығындары; мемлекет тарапынан сатып алулар мен ... ... ... ... ... шет ... ... шығындары.
Тұтыну шығындары (C) – үй шаруашылығының қызмет ... ... ... ... жұмсайтын шығындары. Тұтыну шығындарының (C) құрамына:
– күнделікті тұтынуға кететін шығындар;
– ұзақ мерзім кезеңде пайдаланылатын тауарларға жұмсалатын шығындар;
... ... ... шығындар.
Тұтыну шығындары (C) = Күнделікті тұтынуға кететін шығындар + ... ... ... тауарларға жұмсалатын шығындар + Көрсетілген
қызметтерге кететін шығындар.
Инвестициялық ... (I) – ... ... ... ... жұмсайтын шығындары, яғни мұндай тауарлар капитал қорын
өсіреді.
Инвестициялық шығындар (I) ... ... ... ... фирмалардың қондырғылар сатып
алуларынан және өндірістік құрылысқа (өндірістік ... ... ... Тұрғын үй құрылысы инвестициясы (құрылыспен айналысатын фирмалар
тұрғызады, ал үйді сатып ... үй ... ... ... қорларға қажетті инвестиция ... ... ... ... ... ... мен ... өндірістің технологиясына байланысты бітпеген өндіріс, сатылмаған
дайын өнім ... үй ... мен ... ... ... ... ... деп атайды. ЖҰӨ және ЖІӨ шығындар бойынша есептегенде
инвестиция ұғымын жалпы жеке ішкі ... деп ... ... ... бөлу ... ... ... функционалды
ерекшеліктеріне байланысты, жалпы, жеке және қайта қалпына ... ... ... ... = ... ... қажетті таза инвестиция +
Құрылысқа қажетті таза инвестиция + Қор жинауға керекті ... ... = Таза ... + ... ... құны); Меншіктік формасы бойынша инвестиция, жеке, яғни ... ... және ... ... ... ... сатыр алулар мен қызмет көрсетулерге кететін
шығындар (G) құрамына кіретін:
... ... ... ... ... ... таза экспорт шығындары (XN) – экспорттан
түскен табыстан импортқа кеткен шығындардың айырмасы ... ... ... XN = ... ЖҰӨ ... ЖІӨ = (Y) = ... ұлттық өнімді (ЖҰӨ) және жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) ... ... ... (үй ... ... яғни ұлттың және
шет мемлекеттің факторларының табысының сомасы ретінде қарастырылады.
Жалпы ұлттық өнімді (ЖҰӨ) табыс бойынша = ... ішкі ... ... ... + Шет ... ... таза ... табыс.
Сонымен, Жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) табыс бойынша = Жалақы + Жал ... ... ... + ... табыс + Корпорация пайдасы + Жанама салық +
Амортизация + Шет мемлекеттен түсетін таза факторлы табыс.
Жалпы ... ... (ЖҰӨ) және ... ішкі өнімді (ЖІӨ) қосылған құн
бойынша есептегенде экономикадағы барлық табыс өндіріс түрлері және ... ... ... құндар сомасы есептейді.
ЖҰӨ және ЖІӨ = қосылған құндар сомасы.
Кез келген ғылым ... ... да ... ... ... талдауға бағытталған. Макроэкономикалық теорияны
зерттеу мақсаты бұл экономиканы қалыптастыру ... ... ... яғни ... ... теория негізінде қалыптасқан. Әрбір
теорияны дайындап алған соң, оларды тексеру үшін ... ... ... ... ... ... ... көзі
ретінде қызмет етеді. Мәселен, дүкен аралап жүргенде бағалардың ... ... ... ... ... жүргенде, фирмалар жұмысшы қабылдай
ма, жоқ па, соны білесіз. Біз бәріміз экономикалық процеске қатысушылармыз.
Экономикалық ... – бұл ... ... қайнар көзі. Өкімет
фирмалар мен азаматтардың экономикалық іс-әрекеті туралы, яғни белгіленген
бағалардың деңгейін және сұраныс ... ... ... және ... ... ... үнемі зерттеулер жүргізеді. Алынған деректер бойынша әр
түрлі статистикалық ... ... ... ... қалпын, жағдайын сипаттайды.
Макроэкономистер бұл статистиканы өздерінің ... ... ... ... ... және тиісті
әдістерді жасағанда көмек көрсетеді.
Экономикалық көрсеткіштер экономикалық саясатта, экономикалық ... ... үшін жиі ... Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) ... ... және ... ... мен ... үшін жұмсалған
жалпы шығын көлемін айқындайды.
Осы көрсеткіштер қалай есептелінеді және олардан ... ... ... ... болатындығын қарастырамыз.
ЖҰӨ экономика көрсеткіштерінің ең нақтысы деп есептеледі.
1. Барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы.
2. Өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің жалпы шығын ...... ... сипаттайды, адамдар аз табыстарға қарағанда
үлкен табыстарды көбірек қалайды. Яғни өндіріс тауарлары мен көрсетілген
қызмет көлемі ... ... ... ... дәрежесінің деңгейі,
өндірістік және мемлекеттік тұтыну деңгейі жоғары болады.
ЖҰӨ – экономикадағы табыс пен ... ... ... ... ... бұл ... ... бірдей болады. Жалпы, экономика үшін
табыс көлемі шығын көлеміне тең болуы керек. ... көз ... ... біз
ұлттық есепшотты, ЖҰӨ статистикалық жүйе өлшемін және басқа да сонымен
байланысты ... ... ... ... ... шығындар және олардың айналымы. Мысал ретінде мынадай
экономиканы алайық: мұнда тек бір ғана ... – нан ... яғни бір ... – еңбек пайдаланылады.
Суретте (қ. қосымшадағы 3-сурет) үй шаруашылығы мен ... ... ... ... ... ... ішкі ... мен еңбек ағынын көрсетеді. Фирма өз ... ... ... ... және ... сол ...... өз кезегінде үй
шаруашылығына сатады. Осыған байланысты еңбек үй шаруашылығынан фирмаларға
қарай қозғалады. Ал нан фирмадан үй ... ... ... ... ... суреттегі ақша ағынын көрсетеді. Үй шаруашылығы фирмадан нан
сатып алады. Фирма сатудан ... ... бір ... жұмысшылардың
еңбекақысы ретінде пайдаланады, ал ... ... ... Осы ... үшін үй шаруасы да бір ... ... ... табылады.
Сондықтан нанға кеткен шығын үй шаруашылығынан фирмаға келіп түссе, ал
айлық төлемақы ... ... ... үй ... ... ... ... экономикада ақша ағынын сипаттайды. Оны екі жолмен есептеуімізге болады.
ЖҰӨ – бұл нан өндірісінің табыс жиынтығы, ол жалақы мен ... ... ... ақша ... жоғарғы жартысы. Сонымен қатар ЖҰӨ – ... ... ... ... ... ... яғни ақша ... төменгі жартысы.
Осыған байланысты біз фирмалардан үй шаруашылығына баратын ақша ағынын ... ... мен ... ... мына есеп ... шығады:
өнімді өндіруге кеткен барлық шығын осы өнімді өндірушілердің табысы болып
табылады. Осы ережеге ... кез ... ... ... ... ... ... онда табыс та өзгереді және кез келген ... ... ... онда ... ... де ... ... мен үй шаруашылығы арасындағы байланыс көрсетілген.
Мұнда бір тауар түрі – нан өндірілді, ал пайдаланылатын ...... пен нан ... ... ішкі ... үй шаруашылығы фирмаларға
еңбекті сатады, ал фирма үй шаруашылығына нан ... ... ... ... ... үй ... фирмаларға нан үшін ақша ... ... үй ... ... ... ... экономикадағы ЖҰӨ – нанға
кеткен жалпы шығын көлемі және нан ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығына бір нанды артық сатты делік.
Әрине, мұндай жағдайда, нанға деген жалпы шығын ... ... ... ... та ... Егер ... ... нан өндіру үшін қосымша
қабылдау қажет ... онда ... ... ... ... Егер ... көмегінсіз өндірсе (яғни өндіріс үрдісін тиімдірек ... етіп ... онда ... ... ... 2 ... ... – қор және ағын.
Суретте (қ. қосымшадағы 4-сурет) ваннадағы ... ... – бұл қор, ... ... ... ... ... кран арқылы құйылатын су көлемі –
бұл ... ол ... ... уақыт көлемімен өлшенеді.
Кран арқылы келетін су – ағын, ваннаға ... ... ... ... Сондықтан, қор мен ағынды өлшеу үшін әр ... ... ... 50 литр су бар, ал ... әр минутта 5 литр ... ... ... ... ... сәтте біз қор мен
ағын ... ... жиі ... ... ... – бұл
әдеттегі тәуелділік. Қордағы су, кран ... ... ... ... ванна толады. Қордың өзгеру үрдісі ағында ... ... ... ... ... қай санатқа
жататындығын анықтау қажет болады – қор ма, әлде ағын ба, ... ... бар ма? ... [...] ... ... ... ... түрлері мысалдары көрсетілген:
• Тұтынушы заты – қор, оның табысы мен шығыны – ... ... саны – қор, ал ... ... саны – ... ... қарыз – қор, бюджет тапшылығы – ағын.
Жоғарыда қарастырылған түсініктердің көпшілігі “ағын” түсінігіне
жатады. Мысалы: ЖҰӨ (ЖІӨ), ... ... ... және ... ... деп ... ... – ағын” ұғымына жататын
кейбір көрсеткіштерді қарастырамыз.
1. Инвестиция және негізгі ... ... ...... ... уақытта жинақталған тұрғын үй қоры, машина,
құралдар, өндірістік ... қоры және ... ... ... ... – бұл ... бір уақыт аралығында негізгі капиталды
қолдауға және ... ... ... өнімдер ағыны. Осыдан
төмендегідей қатынасты алуға болады:
K = K-1 + ... K – ... ... жыл ... ... ... Ал K-1 –
қарастырылып отырған жыл алдындағы жылдың капитал қоры. Қор өсімі ... ... ... инвестиция мен капитал қорының арасындағы байланысты тереңірек
қарастырсақ, онда төмендегі теңдеуді құруға болады:
K = K-1 + I – ... DN – ... ... қоры ... ... немесе үнемі
пайдалану нәтижесінде тозады, мұндай тозуды амортизация деп те ...... ... ... ... деп те атайды.
I – DN – таза ... Қор және ... ... ... “қор – ағын” ұғымының бір
көрсеткіші ретінде қор және байлықты қарастыруға болады. Қор S ... ... ... бұл қаржылық байлықтың қалыптасуына мүмкіндік
береді және (W) ... ... – W-1 = ... – қор ... ... ... ... Ағымдағы операция шоттар және инвестициясының сальдосы.
“Қор – ағын” ұғымының үшінші көрсеткіші. Ол ағындағы операция ... мен ... ... ... (NIIP) ... ... тәуелділік.
NIIP = NIIP-1 + CA
(4)
4. Бюджет тапшылығы және ... ... Бұл ... ... ... мөлшері Dd пен бюджет тапшылығы (DEF) ... ... – Dd-1 – ... ... жалпы шығын көлемін, сонымен бірге экономикадағы жалпы
табыс көлемін сипаттайтынын, яғни екі ... ... ... көз жеткіздік. Ұлттық есеп жүйесінің үлкен бір бөлігінің
көрсеткіші – бұл керек ағындарға байланысты ақпараттар. Бұл ... ... және ... ... деп 2 ... бөлуге болады.
Шығын құрауыштары. Экономистердің көзқарасы бойынша, тек қана өндіріс
тауарлары мен көрсетілген қызмет ... ... ... ғана емес, сонымен
бірге өндірілген өнімнің сәйкес түрде бөлінуі және ... ... ЖҰӨ ... ... ... 4 ... бөлінеді:
1. Тұтыну (C).
2. Инвестициялар (I).
3. Мемлекеттік сатып алу ... Таза ... ... ... “Y” символымен өрнектеп, мына өрнекті аламыз:
Y = C + I + G + NX
ЖҰӨ – бұл ... ... ... ... және ... ... ... ЖҰӨ құрамындағы әрбір шығын ... ... ... жатады. Осындай теңдік өрнек болуы – бұған ... ... ... ... орындалады. Бұл “ұлттық есепшот
тепе-теңдігі” деген атау алады.
Тұтыну – бұл үй ... ... ... мен ... ... ... олар мынадай топтарға бөлінеді:
1. Қысқа мерзімді қолданылатын тауарлар.
2. Ұзақ мерзімді қолданылатын тауарлар.
3. ... ... ... қолданылатын тауарларға қысқа уақытқа ғана қызмет
жасайтын, мәселен, киім және ... ... және т.б. ... ... ... ұзақ уақыт қызмет ... ... кір ... ... және т.б. жатады.
Көрсетілген қызмет түріне тұтынушыларға жасалған қызмет, мәселен,
шаштараз және ... ... және т.б. ... ... ... бөлінеді:
1. Өндірістік капиталды салу (немесе негізгі өндірістік фактор
инвестициясы жатады).
2. Тұрғын ... ... Қор ... ... фактор инвестициясына фирмалардың жаңа өндірістік
кәсіпорындар мен жабдықтарға жұмсаған шығындары жатады.
Тұрғын үй-құрылыс ... – бұл ... жаңа ... мен жалға
беретін үйлерді салудағы шығындар.
Инвестиция қоры – бұл фирманың қордағы тауарларының бағасының ... ... ... ... қоры өлшемі теріс мәнге ие болады).
Мемлекеттік шығындар – өкімет тарапынан сатып алынатын тауарлар мен
қызмет көрсетулердің жалпы ... Бұл ... ... ... тас ... және ... ... еңбекақысы жатады. Мұнда
трансфертті төлемдер, яғни әлеуметтік сақтандыруға арналған төлемдер және
басқа да ... ... Бұл ... ... ... олар
ЖҰӨ құрамына енгізілмейді. Соңғы топ – бұл басқа елдермен сауда жасаудың
нәтижелерін ... таза ... ... ... мен ... ... экспорт және
импорт құны көлемінің айырмашылығына тең. ... ... ... ... ... экспорт пен импорт көлемі тең болады, демек
таза экспорт нөлге тең. Мұндай ... ЖҰӨ ішкі ... ... ... = C + I + ... ... ... импорттан көп болса, онда біз әлемдік нарыққа
“нетто-экспортшы” ... ... ... ЖҰӨ ішкі ... ... Сол ... егерде импорт экспортқа қарағанда көп болса, онда
біз әлемдік нарыққа “нетто-импортшы” ретінде қатысамыз, ... таза ... мән ... ... және ... ... өндіріс көлемінен жоғары болады.
Табыстың басқа да көрсеткіштері. Ұлттық есеп жүйесінде көбінесе ... ... ... ЖҰӨ қолданылады, ЖҰӨ-ден кейбір құрауыштар
арқылы ерекшеленетін басқа да табыс көрсеткіштері пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... олардың
қозғалысы бірдей. Дегенмен, көрсеткіштердің айырмашылығын білуіміз керек.
Әр түрлі табыс ... ... ... білу үшін ... ... ... ... игере отырып қарастырамыз. Таза ұлттық өнімді (ТҰӨ)
алу үшін өндірістік кәсіпорындар, жабдық және ... ... ... құны ... яғни ... ... тозу ... есептемейміз:
ТҰӨ = ЖҰӨ – капиталдың негізгі тозу құны немесе амортизация
Ұлттық есеп жүйесінде ... ... тозу құны ... деп аталады.
Дегенмен, капиталдың негізгі тозу құны – бұл өндіріске ... ... ... осы ... айырмасы экономикалық қызметтің таза
нәтижесін ... Осы ... ... ... ... ... өнім (ТҰӨ) көрсеткіші ЖҰӨ-ге қарағанда экономика жағдайын жақсы анық
көрсетеді. Ұлттық есеп жүйесіндегі келесі ... ... ... ... ... ... сату салығын алуға болады. Осындай
салықтар таза ұлттық өнімнің 10%-ына дейін құрайды және ... ... ... мен ... сату ... ... айырмашылықты фирма
алмағандықтан, ол табыстың бір бөлігі болып табылмайды. Таза ұлттық өнімнен
жанама салықтарды алып тастасақ, ... ... ... Оның атауы –
ұлттық табыс.
Ұлттық табыс (ҰТ) = ТҰӨ – жанама салықтар
Ұлттық табыс барлық экономика агенттерінің табыс жиынтығын ... есеп ... ... ... ... алу ... ... бес
құрауышқа бөлінеді. Осы 5 санат (категория), сонымен бірге әрқайсысының
ұлттық табыстағы үлесі төменде пайыз түрінде ... ... (73%). ... ... жалақысы мен сыйлығы.
2. Жеке меншік табыстар (70%). Мәселен, кішігірім дүкендер, фирмалар
және т.б.
3. Ренталық табыс (2%). ... ... ... ... ... қоса ... ... “төлемейді” деп есептелінген жалдау ақысы жатады.
4. Корпорация пайдасы (11%). ... мен ... ... ... қалған корпорация пайдасы.
5. Таза пайыз (7%). Белгілі бір ... ... ... ... мен олар ... ... пайыздық сома елдердің экономикалық
агенттерінен түскен ... ... ... тең. ... ... ... ... жеке табысқа өтуге болады, яғни үй шаруашылығы
мен корпоративті емес кәсіпорындар алатын табыс.
Осылардың ішінде 3 ең ... ... ... ... ... қалдыратын немесе мемлекет салығын
төлемеуге бағыттайтын корпорация пайдасын ... ... алып ... бұл үшін ... ... ... копорация пайдасын алып тастайды
және дивидендтер сомасын қосады.
Екіншіден, ұлттық табыс көлеміне трансферттік ... ... қосу ... ол жеке ... ... ... ... сақтандыру үшін мемлекетке аударған салымнан алып ... ... ... ... төлемдерінің орнына үй
шаруашылығының пайыздық түсімдерін енгізу ... бұл ... ... түрінде
алынған жеке табыстың қосылғанынан және таза пайыз көлемін шегеріп тастау
жолымен жүзеге асады. Жеке табыс ... ... ... = ... ... корпорация пайдасы;
– әлеуметтік сақтандыруға салынған салымдар;
– таза ... ... ... ... ... трансферттік төлемдер;
+ жеке табыс (пайыз түрінде алынған).
Жеке табыс сомасынан мемлекетке ... ... ... емес
төлемдерді алып тастасақ, қолда бар табыс көлемі шығады ... ... үшін ... ... бар ... = жеке ... – жеке ... және
салықтық емес төлемдер.
Жеке табыс – бұл үй ... ... және ... ... ... ... корпоративті емес кәсіпорындар иелігінде
қалатын қажеттіліктер.
Негізгі макроэкономикалық тепе-теңдік табыс пен шығынның теңдігін
көрсетеді.
Y = C + I + G + ... ... ... да ... пайдаланылады.
Инвестиция мен қор жинағының тепе-теңдігін төмендегідей ... ... ... үшін жабық экономиканы қарастырамыз. Бұл экономикада
мемлекет секторы жоқ деп жорамалдаймыз, ... ... та жоқ ... ... ... = ... + ... ... = Қор ... + ... ... ... кететін шығындар мен табыс бір-біріне тең
болғандықтан, (2) және (3) ... ... ... ... ... + I = S + C ... I = ... ... ... ... пен шет ... енгізгеннен соң
күрделілене түседі.
Жиынтық қор жинағы үш құрауыштан ... қор ... Sp ... ... = (Y + TR + N – T) – ... Y – табыс сомасы, TR – трансферттер, N – мемлекеттік қарыз
бойынша пайыз мөлшерлемесі, T – ... және C – ... қор ... Sg ... ... = (T – TR – N) – ... ... онда бюджет артықшылығы болады, ал Sg

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
Жiбек жолының Қазақстанның экономикасына әсерi6 бет
Н.C. Xрущев кезіндегі Қазақстан экономикасы мен 50-60 жылдардағы Қазақстанның ішкі жағдайы9 бет
Шағын бизнестің Қазақстанның нарықтық экономикасындағы мәні мен маңызы53 бет
Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі жер қойнауы ресурстарын игерудің жағдайы68 бет
Қазақстанның нарық экономикасына өту кезеңіндегі жер қойнауы ресурстарын игерудің жағдайы туралы47 бет
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Глобализация және интеграция үрдістеріндегі бүкіл әлемдік экономика және Қазақстан32 бет
Көліктің маңызы және экономикалық географиялық ерекшеліктері16 бет
Халықтың әл-ауқатын арттырудағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық саясатының маңызы88 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь