Буын

МАЗМҰНЫ

БУЫН. ОҒАН ТӘН БЕЛГІЛЕР 2

БУЫННЫҢ ТҮРЛЕРІ 4

ҚОРЫТЫНДЫ 7

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 8
        
        МАЗМҰНЫ
БУЫН. ОҒАН ТӘН БЕЛГІЛЕР 2
БУЫННЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... айтылмайды. Сөздердің айтылуында ауа
толқыны үзіліп-үзіліп ... Бір ... ... ауа толқынына негізделген
бірнеше бөлшек бола береді. Сөздегі бір дауыстының немесе ... ... ... ... буын ... өйткені ауа сөздің
құрамындағы дауыстыларды айтқанда еркін шығады да, ... ... ... ... буын ... келе ... ... тікелей байланысты болады. Сондықтан сөздің буынға бөлінуі дауысты
дыбысқа байланысты. Сөзде қанша дауысты дыбыс болса, ... буын ... тек ... ... қана буын ... ... Дауыссыз дыбыс буын жасай
алмайды, ол дауысты дыбыспен бірге буын ... ... ... ... ... ... –ауаның кілт үзілуінің не кедергіге ұшырауының нәтижесінде пайда
болатын жеке (дауысты) дыбыс, не ... ... тән ... Буын болу үшін оның ... ... дыбыс болуға тиіс, және оның
саны бір буында біреуден ... ... ... ... ... ... ... сөздердің әрбір буыны лексикалық немесе
морфологиялық мағынасы бар бөлшектерге тура келіп қалады. Мысалы: ... ... төрт ... ... ... ... – ат ... екінші
буыны – ты – сын есім тудыратын жұрнақ, үшінші буыны – лар- ... ... буын – ға – ... жалғау.
3. Тіліміздегі байырғы сөздер бірыңғай не жуан буынды, не ... ... ... ... ... жуан және жіңішке буынды (аралас буынды)
орыс және өзге тілдерден енген сөздер кездеседі.
4. Буындар қос дауыссыздан басталмайды.
5. Бас буыннан ... ... ... ... ... ... буын бола ... Сөздердің айтылуындағы буын саны мен жазылуындағы буын саны ... ... сай ... шарт ... ... буынның дыбыстық құрамы төмендегідей болып келеді:
Бір дыбысты, екі дыбысты, үш дыбысты, төрт дыбысты. Ал орыс тілі ... ... буын бес, алты ... бола береді. Мысалы: спорт, пункт,
спектр, спринт. Дыбысталу ... ... ... жік – ... ... шумақтарының тізбегінен құралады. Дыбысталудың шумағы өз ішінде кіші
топтарға ... Олар ... ... ... ретінде
қаралады: 1) фраза, 2)такт, 3) буын, 4) ... ... ... «Тіл ... ... бір сөздің ішінде бірнеше буын
болатынын көрсете келіп мәселен, «ат» деген сөзде бір ақ буын бар; «а-та»
дегенде екі буын бар; ... ... үш буын бар деп ... ... А.Байтұрсынов сөз буын санына қарай бір буынды, үш
буынды, төрт буынды онан көбі көп ... сөз деп ... деп буын ... ... ... ... келген ауа толқыны үзілместен ... ... - ... ... Өкпеден келген ауа толқынының осылайша,
үзіліп бөлініп шығуы сөздегі ... ... ... ... ... ... ... үзіліп – үзіліп шығатын толқынына сәйкес сөз
бөлшегін буын ... ... ... буын болмайды.
Буынның түрлері
Академик Н.Сауранбаев буын құрайтын дауысты дыбыс және бір ... ... ... артық болмайды деп көрсетеді. Сондықтан буынның
түрлері ... ... қай ... ... ... айрылады. Қазақ
тілінің байырғы сөздерінде мынадай буындар бар:
1. Ашық ... ... ... ... ... бір ақ дыбыс болып, өзі дауысты дыбыс болса, не екі ... ... ... ... болса, ашық буын дейміз. Мысалы: о-тан, ақ-ын, ... ... ... ... дауыссызбен аяқталған буынды тұйық буын
дейміз. ... ел, ай, аң, ық ... жағы ... ... ... ортасы дауысты дыбыстан құралған буынды
бітеу буын дейміз.
Сөздің жуан жіңішкелігі
Қазақ тілінде дауысты дыбыстардың е-ден басқалары жұп ... ... ... ... ... ... ... бір әріп,
жіңішкесіне бір әріп алынған, тек у, и ... ... мен ... ... ... ... жуан я жіңішке болуы ішіндегі дауысты дыбыстардың
жуан жіңішкелігімен байланысты. Мысалы: тор - ... төр – ... ... ... тілі жөніндегі зерттеулер» еңбегінде сөзді
дыбыстарының қалпын бұзбай, бөлшектегенде пайда болатын дыбыс ... ... Сөз бір ... не көп ... ... деп ... ... санына қарай, қазақ сөзінің буындарын
а) бір дыбысты
ә) екі дыбысты
б) үш дыбысты
в) төрт дыбысты деп ... ... ... ... – дыбыстардың бір буынға сыйысып
тұра алатын түрлері. Дыбыстың осы үш түрінің қайсысы бар, ... ... қай ... ... ... буын да әр ... болады.
Қазақ тіліндегі буындар 6 түрлі:
1. Жалаң буын немесе дауысты буын
2. Ашық буын немесе дауыссыз/сонор+ дауысты
3. ... ... буын ... ... + ... ... ... буын немесе дауыссыз/сонор+ дауысты + дауыссыз/сонор
5. Ауыр тұйық буын немесе дауысты + сонор +дауыссыз
6. Ауыр бітеу буын ... ... ... сонор +дауыссыз
1. Дауысты дыбыстың бір – өзі де буын бола ... ... бір ... бір өзінен болған буынды жалаң буын дейміз. Жалаң буын сөздің
басқы буынында ғана келеді. Мысалы: а - қын, ү – лес ... Екі ... ... ... ... дауыссыз, не сонор болып, соңғысы
дауысты болса ашық буын ... ба- ла, жа- ға- ла ... ... ... буын ... дауысты + дауыссыз/сонор
Екі дыбысты буынның бас дыбысы дауысты болып,
соңғысы дауыссыз бен сонордың бірі болса,
тұйық буын дейміз. Мысалы : ат, ер, ән ... Үш ... ... бас дыбысы дауыссыз не сонор, ... ... ... үшінші дыбысы тағы дауыссыз не сонор болса, жеңіл бітеу
буын дейміз.
Мысалы: қар, жел т.б.
5. Үш ... ... бас ... ... ... ... аяғындағы
дыбысы дауыссыз болса, ауыр тұйық буын дейміз.
Мысалы: ант, ерт, айт т.б.
6. Төрт дыбысты буынның алдыңғысы дауыссыз, не ... ... ... ... ... дауыссыз болса, ауыр бітеу буын дейміз.
Мысалы: қарт, сүйт, жорт, қант т.б.
Академик І.Кеңесбаев фонациялық ауаның ... кілт ... ... немесе бірнеше дыбыс тобын буын ... дей ... буын ... мен дауыссыздардың өзара алмасып келуіне қарай қазақ тілінің
байырғы сөздерінде мынандай буындар болады деп ... ашық ... ... ... ... буын
Бір дыбысты фонеманың өзінен болған ... ... ... ... ... ... ашық буын ... аға, әке т.б.
Дауыстыдын басталып, дауыссызға келіп біткен буынды ... буын ... ат, ән, ұлт, ай ... буын екі ... (ат, ән, ор) және үш ... ... келеді.
Ортасы дауысты болып, екі жағы дауыссыз болған буынды бітеу буын
дейміз. Мысалы: мал, құс, тіс т.б.
Бітеу буын үш дыбысты және (шал, құс) төрт ... ... ... ... ... ... тілінің фонетикасы» еңбегінде құрамындағы
дауысты және дауыссыз дыбыстардың орын тәртібіне қарай қазіргі қазақ
тіліндегі буынның 2 түрі бар ... атап ... ... ашық ... ... ... бөлу буынның теориялық та, практикалық та мәніне сай келеді.
1. Ашық буын – жеке ... ... ... дауыссыздан басталып
даусытыға бітетін буын. Мұның дыбыстық құрамы:
• Дауысты: а- на, ә- же
• Дауыссыз/дауысты: ба-ла-сы, де-не
• Дауыссыз/дауыссыз/дауысты: ста-нок, ... ... ... ... ... буын – соңы ... ... буын. Дыбыстық құрамы:
• Дауысты/дауыссыз: ат, ән, үй
• Дауысты /дауыссыз /дауыссыз: ант, өрт, акт
• Дауыссыз/дауысты/ дауыссыз: бас-тар, бас-тық
... ... / ... ... Дауыссыз/дауысты/ дауыссыз / дауыссыз/ дауыссыз: пункт
• Дауыссыз / ... ... ... ... ... ... / дауыссыз/ дауысты/ дауыссыз/ дауыссыз: спорт
• Дауыссыз / ... ... ... ... ... спектр
• Дауыссыз/ дауыссыз/ дауыссыз/ дауысты/ дауыссыз: штраф, ... ... ... ... ... тіл білімінде буынның түрін
Қ.Жұбанов 6 - ға
Н.Сауранбаев 4 - ке
С.Мырзабеков 2 -ге
І.Кеңесбаев 3 – ке ... ... ... ... ... ... ... алады (ашық, тұйық, бітеу).
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Қазақ грамматикасы» Астана, 2002ж
2. А.Байтұрсынов «Тіл тағылымы» Алматы, 1992ж
3. «Академик ... ... ІІІ том, ... 2000 ... ... бет
4. Қ.Жұбанов «Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер»
5. І.Кеңесбаев, Ғ.Мұсабаев «Қазіргі қазақ тілі»
Алматы, 1993 ж
6. ... ... ... ... (113-119 бет)

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Буынаяқтылар типіне жалпы сипаттама40 бет
Буынаяқтылар, Шаянтәрізділер,Өрмекшітәрізділер19 бет
Буындар түрлері және сипаттамалары6 бет
Буындарды модельдеу12 бет
Буындардың патофизиологиясы мен остеопатиялар бойынша ақпараттық - дидактикалық бөлік13 бет
Буындағы қозғалысты модельдеу10 бет
Буынның жасалуы, түрлері7 бет
Буынның сипаты8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь