Мінездің түрлері

Қоғамдық мінез қалыптастыру әдістері
Жоспар:
І Кіріспе
Мінез туралы түсінік
ІІ Негізгі бөлім
1. Мінездің түрлері
2. Девианттық мінез.құлық
3. Мінез.құлык тәжірибесін қалыптастырудың әдістері.
4.Қоғамдық тәртіп
ІІІ Қорытынды

VI Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Гуманитарлық педагогикалық колледжі
Тақырып: Қарым – қатынас ... ... Дене ... Мамедов Б.
Қабылдаған: _______________
Ақсукент 2012
Қоғамдық мінез қалыптастыру әдістері
Жоспар:
І ... ... ... ... ... ... ... Девианттық мінез-құлық
3. Мінез-құлык тәжірибесін қалыптастырудың әдістері.
4.Қоғамдық тәртіп
ІІІ Қорытынды
VI Пайдаланылған әдебиеттер
Мінез-саналы өмір жүйесінде ... ... ... ... адамның
табиғи қалпы, сыр-сипат, іс-әрекет, бет-бағдар ерекшеліктерінің
психологиялық жиынтығы.
Адам құдіреттілігіне ой жете ... ... ... ... теңі мен ... жоқ, киелі де қасиетті, аса күрделі
жаратылыс. Әлемдік кеңістікте жасампаз тіршілік иесі – ... ... жеке ... ... ... ... ... мен
тәсілі мың сан. Бүгінгісін ертең қанағат тұтпайтын талғампаз, ізденімпаз,
талапты, қажетін таңдай білетін, жоғын таба, барын жаңарта, жасандыра,
жетілдіре ... ... ... ішкі ... ... ... мен сыры әлі түгел ашылып үлгерілмеген жер жүзіндегі кемел кемеңгер.
Адамның дүние-өмір танымдық қуат көзі, нағыз адамдықтың негізі нәзік болмыс
–ақыл, ес, ой – ... жад, ... және ... ... өмір ... ... ... дарыған, адамның табиғи қалпы, сыр-сипат, іс-
әрекет, бет-бағдар ерекшеліктерінің психологиялық жиынтығы. Ақыл мен мінез
кісіліктің парқын, парасаттылығы мен бітім-келбетін, өмірге ... ... ... ... ... ... жетілдіруші
саналық категория.
Мінездің мәні мен мағынасы кең ұғымды. Өмір ағымының барлық кездері мен
кезеңдерінде адамның ой-толғамына, талғам-сезіміне, көңіл- күйіне, ... ... ... және ... ... ... ... Бар болмысын, сезім серпінін, көзқарасын айна-қатесіз, қаз
қалпында елестетер шарайна.
Ел ішінде айтылатын “етпен бітіп, сүйекпен кетер” туабітті, ... ... ... ... пен кәмелеттік жас аралығында отбасының
тектілік қасиеттеріне сәйкесті ата-ана үлгісінде, шаңырақтың мәдени-
тұрмыстық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қаланады. Одан соңғы кезде адамдармен
қарым-қатынастың, қоғамдық ортаның, еңбек жүйесінің, тіршілік талқысының,
ізденіс пен талпыныстың, сәттілік пен ... тағы ... ... ... мінез қалыптасады, сол қалыпта адам ғұмырбақи өмір сүреді.
Кейде, әсіресе, жастық шақта үлгі тұтқан ... ... ... ... тәлкегінен тектілік мінезде жасандылық пайда болады. Бірақ
табиғи бітімге терең сіңбейді. ... ... ... әрекеттер
өзгерсе, ықпалын жойса жалған перде сыпырылып, мінез әу бастағы қалпына
түседі.
Мінез көп тінді және көріністі. Біздің байқауымызша, жалпы сипаттылығы ... онға ... ... әр ... ... осы көріністер шартты түрде екі
бағытты: ақылмен астарлас келісті және қым-қиғаш қылықты теріскейлі. Көңіл
шалқытар жадыралық, шабыт шақырар жарқындық, ... ... ... ... ... ... қорғау, ісмерлікті ұштау, адами
ажарды ашу, асаулықты басу мінездің ... ... ... ауытқымалы, ала көңілді, шиелі, кінәмшіл, ойнақы, қырсыз,
айтақшыл, қыңыр, тағы басқа жағымсыз қылықтылық.
Болмыста қанша мінезділік болса, ... да ... ... Бір кісіде
кешенді мінез байқалмайды, екінші біреумен толық мінездестік те
ұшыраспайды. Әркім ... тән ... ... ... ... ... Бір ... мінезі жоқ және мінезсіз сөздері жиі
қолданылады. Сөзді жүйелей және ойната білетін қазақ оларға екі түрлі мән
беріп, ынжық, ез, ырықсыз ... ... жоқ деп ... Ашушаң, ызақор,
ұрысқақ пендені мінезсіз деп жақтырмайды. Мінезділікті келістілікке
балайды.
Мінездің әртүрлі мәнділігі жағымды-жағымсыз сөздермен ғана емес, адам ... қилы ... дене ... ... не ... ерсі ... ... ашық, жайдары немесе түнерген, сазарған үнсіздік
арқылы да түсініледі. Бұл да бір сырбаз ... ... ... ... ... иі жұмсақ, іс-әрекеттің
игілігіне себепші. Жақсылыққа бастамашы, “әттеген-айға” жол кесуші.
Тіршіліктегі ұсақ-түйек кемшіліктерді байқатпайды, аңғарылса ... ... ... әлде қалай тоңазыған көңілдің
қырауын жібітеді. Өшіккен дау-дамайды басады. Төнген қатердің бетін
қайырады, арандатпайды, асқындырмайды.
Адамның қадір-қасиеті, көпшілік жағдайда, мінез-құлқына қарай ... да ... әсер ... Келісті мінез өмір кеңістігінің
төріне шығарады, теріскейлігі қазан-ошақ басынан асырмайды. Демек, мінезді
еркінсітпей, ... ... ... ... ... және өмір ... ... тапқан мінез-құлық
“адамның екінші табиғаты – әдетке” айналады. Ол, жинақтап айтқанда,
күнделікті тіршіліктегі ... ... ... ... ... ... Ұлттық негізді тәлім-тәрбие тәжірибелері.
Көркем мінез – адамның эстетикалық-этикалық сәні мен мәні. Бұл ... ... ... және маңғаздықты ерекше атаған жөн.
Қазақ халқының әдеп-қалпы көшпенділер мәдениетінің, салт-дәстүрінің уақыт
ілгері жылжыған сайын ... ... әр ... әр ... ... елегінде екшеліп, талғамына сай сұрыпталып, ұлттық сипатын сақтай
отырып жетілдірілген мінез-құлықтың ақ адал ...... ... ... игіліктің, имандылықтың баршасы анадан,
ана киесі мен қасиетінен бастау алып тарайтыны сияқты, рухани мінез
әдептен, әдептіліктен өрбиді.
Әдептілік – ана ... ... ... уыз ... ... есі ... ... ешкімнің ақыл-кеңесіне зәрусіз, жамандықтан ада табиғи
қасиет. Мәдениеттіліктің, зиялылықтың, сыйластықтың, қадірлестіліктің шаршы
төрі. Ең алдымен туған халқына, ұстанған дініне, ұлттық діліне құрмет.
Кісіліктің ... ... ... ... ... адамның асқақ абыройы.
Педагогикалық ғылымда мәдениетке негізделген гуманистік әдептілік, қоғамдық
мәнді демократиялық ... және ... ... діни ... ... тармақты қисын бар. Бәрі өркениеттілікке, ағартушылыққа, руханияттыққа
жол ашады. ... ... ... көп ... және ... ауқымды
болса да, біздің ұлттық мәдени, ахлақ әдептілігімізге сабақтас дерлік. Ол
туралы әңгіме бөлек.
Әдептіліктің бір үлгісі биязы ... Өмір ... ... “Сары майдан қыл суырған” тазалық, пәктік. “Сыры кетсе де,
сыны кетпес” сұлу ... Жан ... бет ... ... сөзсіз “біз,
сіз”. Шашау шығармас сыр түйінділігі, ілтипаттық, тәртіптілік, құрметтілік.
Көптің ортасынан орын ... ... ... ... ... Үлкенге
ізет, кішіні өмір шыңына шығарар ұлағаттық. Қатар-құрбыны ... ... ... ... ... ... Барға қанағат,
жоққа апшымас жайсаңдық. Жұпынылықты кемшін көрмеу, көңіл ... ... ... ... аяқ баспас адалдық.
Сыпайылықтың қазақы бір танымы, негізінен қыз-келіншектерге тән иба,
ибалық. Кейбіреулер ойлағандай, бет моншағы төгілген ұяңдық, жасықтық,
жалған ... ... өзін де, ... де ... ... ... ... иманжүзділік, жылы лебіздік. Ишаратты түсіністік, келеңсіздікті
жатырқау. Ұлттық таза ғұрыптылықтың, әдептіліктің және көркем мінезділіктің
ерекше үйлесімділігі.
Ұят, ұяттық – арлы мінез. Адамның ... ... ... ... жат, ... нормаларына сыйымсыз, әдеп тінін сөккен
зымияндықтан бұрқанған, сыртқа теппей, ішкі жан-жүйе ... ... ... Ұлы ... Абай ... екі ... мән ... “Надандық
ұят, – деген ғұлама, – жас баланың сөз айтуға ұялатыны сияқты ақылы қысқа,
өрісі тар, ойы таяз ... ... ... ... Шын ұят-абыройға,
шариғатқа теріс, ақылға сыйымсыз сөлекет қылықтан ұялу. Бұл тек есті адамға
тән ... Ал ... өзі ... ... нәпсіге еріп қылған қылығынан
ұялу”.
Данышпан Абайдың уәжіне тереңірек ой жүгіртсек, шын ұят дегеніміз, саналы
адамның өз мінез-құлқына, іс-әрекетіне сыни ... ... ... ... және ... ... ... жан-дүние толғанысы.
Анайылыққа қарсы серпін. Аламандықтан, көлгірсуден, дүниеқоңыздықтан
безіну. Өз қылығының жосықсыздығынан, ... ... ... ... ... назарынан қаймығу. Ел, жұрт алдында азаматтық
жауапкершілігін сезініп, жұғымсыз әрекеттерінен торығу, өзін-өзі айыптау.
Надандық ұят – жаны жалған жанның ... ... ... түр
танытып сызылып, тәлімсіп қылымсуы. Беті бүлк етпей көз ойнату, сырт айнала
беріп ... ... ... ... Бұл жалған, надандық ұяттың
жымысқыланып, ашықтан ашық ұятсыздануы.
Ұят адамның рухани өміріндегі реттеуші күш. Ағаттықтан қорған, ізеттікке
пана. Оғаштыққа жол бермес тежеу. Опықты ... ... ... ... ... ... қабы.
Ұялу мен ұялту қосақты ұғым. Бірі ішкі әсердің қысымы, екіншісі сыртқы
әсердің дүмпуі. Ұялу аңғарымсыздықтан, аңғалдықтан, қызбалықтан қозған ерсі
әрекет салдары. Опық ... ... ... арға тиер ... әзіл-қалжыңы,
уәдеден тайқуы үшін өзінен-өзі ұялу. Бұл ретте арлы кісі ұятына кешірім
сұрап, ... ... – ұлт ... ... ... ... қоғамдық ортада тұрпайы
мінез-құлық танытқан, кісі намысын қорлаған, жала жапқан, жалған сөйлеп
өсек таратқан, ... ... ... ... ... бәрін жөн көріп,
қатесін мойындамаған адамды жанашыр жолдастарының, ағайын-туыстарының
сыпайы сөздермен сипай қамшылап, қылған қылығының өрескелдігін,
жағымсыздығын түсіндіріп, бір жағынан арын, намысын қыздырып, ... ... ... ... ... тәубаға келтіріп ұялту. Кеңеске
ұйып, ақылға көнген адам өкінеді, ... ... ... амалын,
ұятқа тасаланудың жолын іздейді.
Ұятсыздық адамға опа бермес жамандық. Тек ұятты кісі сиятты.
Намыс-мінездің айбыны. Адами кие мен қасиетке шаң жуытпас, кір ... ... дақ ... ... Адам құқы мен ... берік бақаны, тапжылмас тірегі. Шайпау, сумаң сөзге қытым.
Кісілік құндылықтардың сақтық қоры. Өмір мәнділігінің өзегі. Өктемдіктен
араша. Жосықсыздыққа айбар, осалдыққа жігер. Адамгершілік ... ... әрі ... ... семсері. Арсыздық тарамын қиып түсер
алдаспан. Бір жағынан күйкі тіршілікке қорлану, озбырлыққа күйіну. Ездікке,
ынжықтыққа қынжылу. ... ... іске ... Астамшылыққа, қол сұғанақтығына, әулекілікке ашыну.
Мансапқорлыққа, жағымпаздыққа, жалтақтыққа шіміркену. Адамның еңсесін
түсірер, абыройын төгер, кісілігін кемітер жалалы әрекеттерге, қарау
қылықтарға ... ... “Ер ... үш ... бар. Бірі – ... екіншісі –
Отаны, үшіншісі – отбасы” деп ар-ожданның руханияттылығын жоғары бағалаған.
Осы ұғымды таратып пайымдасақ, “Малым жанымның, жаным арымның садақасы”
дейтін қазақтың ... Ие ... ... ата ... өмір ... ... ... дүниеге әкеліп өсірген, қанаттандырған ұясын ту көтерер
намысты халықтың атаулы ұранына меңзегендей. Абыз бабалардың: “Малсыз
болсаң да арсыз болма; әрлі болғанша арлы бол; ... ... ... же; ... бар ... ... ер ... елінің ұлы, намысының құлы” деген өсиеті
біздің заман адамдарына арналғандай. Тек маңызын түсіну абзал.
Намыс бір ... көп ... жеке ... намыс, құқықтық намыс, кәсіптік
намыс, азаматтық намыс, ұлттық намыс. Аталуы әртүрлі болғанмен, бәрі
адамдық қасиет пен мүдденің жыртысын жыртады, абырой мен беделді ... ... мен ... ... заңдамалығы мен рухтылығы бар.
Намысты қорғау азаматтық парыз. Оны кіршіксіздендірмеу үшін арлана білу,
арсыздықтан түңіліп ... білу ... ... ... ... ... емес, адам
жаратымына сирек даритын, терең ойлы кісіге тән байсалды, баянды мінез.
Адами ірілік. Жасандылығы, жалғандығы жоқ тұрлаулы ... ... ... ... ... ... Мызғымас орындылық, тайсалмас
табандылық. Асығыстыққа тоқтам. Аз сөйлеп, көп ... ... Ойлы ... ... ... ... ... адамның
өзін-өзі тәрбиелеу жемісі. Зиялы қауымның таңдаулы тәлімділігі. Өмірдің
сыры мен қырларын түбегейлі зерделеп, өнегесін болмысқа шақтап, әрлеп
сіңірген ... ... ... ... ... ұстамдылық,
абзалдық сымбаты. Талай-тағдырға тәуелсіз ғұмыр кешуге талпыныс. Қоғамдық
ортада дербестікті, даралықты қалау. Тылсым күшіне, өмірдің жұмбақты
сырына, құпиясына ... ... ... ... ... бір ... ... түйінді тұйықтық. Сыр сандық
құлпының беріктігі. Ой жинақтылығы. ... ... ... ... жан ... ... пікірлестіктің, ойшылдықтың
басымдылығы. Өз ісіне сенімділік.
Адамның санасы мен болмысына сіңген ғұмырлық құбылыс – көп қырлы мінездің
тек төртеуіне: әдепті, ұятты ... ... ... ... Өйткені, олар мінездің мәйегі, қасиеттілік тұғыры. Адам ... қай ... ... ... атқарса да ұдайы жеке бастың, тұрмыстық-
әлеуметтік, жұмыс бабы жағдайына, қоғамдық орнына, замандастарымен
қауымдастық деңгейіне тікелей қатысты және оң ... ... ... ... ... ... азаматтық парызды
мүлтіксіз атқаруда пәрменді рухани күш. Сондықтан ... ... іс ... мен ... ... ... ... баса назар аударар, ден қояр, ұстанымын кәдеге жаратар деп
ойлаймыз. Мінез адамның жеке басындағы қоғамдық ... ... ... оның ерік ... ... және қоршаған өмірге қарым- қатынасын
айқындайды.
Мінез - оқушының негізгі өмірлік бет алысын және оның өзіндік әрекетінің
айырмашылығын ... ... ... Ол – көп ... ... ... қосындысы, сонымен қатар жеке оқушыны әр қырынан
көрсететін қасиет. Оқушылардың мінез-құлық тәрбиесін қалыптастыруда,
оқытушы ... ... ... қажет. Сонымен қатар мемлекет заңдарын
орындайды. Ережелер- оқушының мінез-құлық ... ... ... мектеп
оқушыларының мінез-құлқын қалыптастыруда бірнеше тәрбие әдістерін қолдану
қажет. Оқушылар көкейкесті мәселелерді талқылау арқылы өз көзқарастарының
дұрыстығын не ... ... ... ... ... ... ... өмір тәжірибесінде мінез-құлық ерекшеліктеріне сынмен қарауға
тәрбиелейді.
Тәрбие-қоғамдық үрдіс, қоғам мен жеке тұлғаның ара-қатынасын қамтамасыз
ететін басты жүйе. Оның негізгі ... ... ... ... ... дамыту болып табылады. Оқушылардың сапалы тәртібі мен байымды
мінезін қалыптастыру, оған сәйкес сезімін және сенімін тәрбиелеу басты
мақсатқа бағытталған іс - ... ... ... ... адамгершілік ұғымына
былай деп анықтама берілген: " Адамгершілік – адам бойындағы гуманистік
құндылық, әдеп ұғымы”. Халықтың дүниетанымында ... ... ... таратылады. Мінез-құлық пен іс-әрекетерде көзге түсетін
төмендегідей адамгершілік белгілерін атап өтуге болады: адамды қастерлеу,
сену, ар-ұятты сақтау, ізеттілік пен ... ... ... болу үшін ... нормаларын құр жаттап алу жеткіліксіз, оны
терең ой елегінен өткізу, бастан кешіру және толғануды мінез-құлыққа бекіту
керек. Мектепке ... ... ... ... ... мен мінез-
құлықтың қарапайым белгілері қалыптасады. Балада қалыптасқан мінез-
құлықтары ... ... және ... қарым-қатынаста
көзге түседі. Негізгі мектеп оқушыларында мінез-құлықтың, сана мен ... ... одан әрі ... ... мақсаты:
Негізгі мектеп оқушыларының қоғамдық мінез-құлқын қалыптастыру және іс-
әрекетін
Девиантты мінез-құлық ( лат. deviatio - ... - ... ... ... ... ... осы ... бұзатын адамдар
мен әлеуметтік топтардың қылықтары; қабылданған құқықтық немесе моральдық
нормаларды бұзған адамның мінез-кұлқы.[1]
Кең мағынасында девиантты мінез-құлық кез келген әлеуметтік ережелерден
(мысалы, оның ... ... ... аса еңбек-қорлық, альтруизм, өзін
құрбан ету, аса үлкен рөл ойнау, жетістіктермен қатар, жағымсыз: ... ... ... адамгершілік ережелерін, дәстүрді, әдет-ғұрыптарды
аттап өту, өзіне-өзі қол жұмсау және т.б.) ауыт- қушылықты білдіреді.
Ал, тар мағынасында қалыптасқан құқықтық және өнегелік ережелерді ... ... ... өту деп ... ... девиантты мінез-құлық
әлеуметтік өмірді ыдыратып, әлеуметтік аномияға әкеп соқтырады. Ол
конформизмге қарама-қарсы. Девиантты ... ... ... мәдени құндылықтары мен оларға қол жет- кізудің әлеуметтік қолдау
тапқан ... ... ... ... ... ... қатынастардың әлсіздігі мен қарама-
қайшылықтығында (Э.Дюркгейм). Девиантты мінез-құлыққа жауап ретінде қоғам
немесе әлеуметтік топ арнайы ... ... ... өз ... ... үшін ... ... әлеуметтенудегі девиантты мінез-құлық тұжырымдамасын
қалыптастырған француз әлеументтанушысы Эмиль Дюркгейм. Ол әлеуметтік
девиацияны түсіндіру үшін ... ... ... ... ... тілінен аударғанда ұжымның, заңның болмауы. Ал, Роберт ... ... ... ... ... мәдени мақсаттары мен оған жетудің
әлеуметтік мақұлданған жолдарының арасындағы үйлеспеушілік деп түсіндіреді.
Девиантты мінез-құлықтың сыртқы физикалық жағдайларына климаттық,
геофизикалық, экологиялық факторларды енгіземіз. Мысалы, шу, ... ... т.б ... үрей туғызып агрессивті және басқа да
қажетсіз мінез-құлықтың көрінуінің бір себебі болады. Сонымен бірге
әлеуметтік орта әсерлері де өз ... ... ... үрдістер (әлеуметтік-экономикалық жағдай, мемлекеттік саясат,
салт-дәстүр, бұқаралық ақпарат құралдары, ... ... бар ... топ ... ... ... әлеуметтік
мәртебе, референтті топ,);
• микроәлеуметтік орта (отбасының өмір ... және ... ... ... ... ... стилі, достар,
басқа да маңызды адамдар).
Девиация бірнеше типтен тұрады: девиантты, делинквентті және криминалды
мінез-құлық.
• Девиантты мінез-құлық - әлеуметтік нормалар мен ... ... ... ... Ол ... ... бір түрі.
Кейбір әдебиеттерде бұл типті «антидисциплиналық» деп те атайды.
Девиантты мінез-құлықтың ... ... ... ... бет ... ... ... алкоголизм, наркомания, қоғамға жат
қылықтар, жыныстық жат мінез-құлық, суицид т.б. жатады.
... ... Ол заң ... ... ... ... бар:
1. Агрессивті-зорлаушылық мінез-құлық. Бұл жеке тұлғаға көрсетілетін
дөрекілік, төбелес, күйдіріп-жандыру сияқты жағымсыз іс-әрекеттерде
көрініс береді.
2. Ашкөздік мінез-құлық (корыстное поведение): ... ... ... ... ... т.б. жалпы материалдық пайдакүнемдікке
байланысты жат мінез-құлық.
3. Наша сату және тарату.
• Криминалды мінез-құлық заң ... ... ... ... сот ... ... қылмысының ауырлығына байланысты жазаланады.
Девиацияның негативті формалары әлеуметтік патология болып табылады:
алкоголизм, токсикомания, нашақорлық, жезөкшелік, суицид, заң бұзушылық
және қылмыскерлік. Олар ... ... ... адамдарға және ең бірінші
өздеріне үлкен зиян келтіреді.
Девиацияны зерттеуші көптеген ғалымдар девиантты мінез-құлықтың пайда болу
факторларын түрліше түсіндіреді. Біріншілері ... екі ... ... ... ... ... деп ... екіншілері оларды бөлмей:
• жанұяда берекенің болмауы;
• ата-ананың «ерекше» қамқарлығы;
• тәрбие берудегі кемшіліктер;
• өмірде кездесетін ... мен ... жеңе ... ... ... ... айналысындағы адамдармен, құрбыларымен
жарасымды қатынасқа түсе алмауы;
• сырттан келген қысымға төтеп бере алмау, өз бетінше шешім қабылдай
алмау, сынаушылық ойды ... ... ... ... жиі ... агрессиялық жарнаманың ықпалды болуы;
• мектептерде психологиялық көмек көрсету ... ... ... ... мен жасөспірімдердің бос уақытының проблемалары
Үшіншілері оларды негізгі бес ... ... ... Оларды жекеше
қарастыратын болсақ:
1. Биологиялық факторлар – баланың әлеуметтік бейімделуіне кедергі жасайтын
физиологиялық және анатомиялық ... ... ... мыналар
жатады:
• ұрпақтан-ұрпаққа берілетін немесе ананың жүкті болғанда дұрыс
тамақтанбауы, арақ-шарап, нашақорлы заттарды пайдалануы, темекі
тартуы, ананың ... ... т.б. ... ... ... ... ақыл-ой дамуының бұзылуы, есту, көру
кемшіліктері, жүйке жүйесінің зақымдауынан пайда болған денедегі
кемшіліктер.
• психофизиологиялық факторлар: психофизиологиялық күш, дау-жанжал,
келіспеушілік жағдайлар, адам ... кері әсер ... ... ... құрамы, соматикалық, аллергиялық, токсикалық
ауруларға душар ететін энергетикалық технологияның жаңа түрлері;
• физиологиялық факторлар: сөйлеу дефекттері, адам бойындағы соматикалық
кемшіліктер.
Бұлардың бәрі адамның ... ... жеке ... ... ... ... ... ал балалар болса, өзіндік сезім мен танымдық деңгейіне
байланысты, құрбы-құрдастары арасында, ұжымда ... ... ... ... ... факторлар. Бұған баладағы психопатологиялар мен мінездегі
кейбір қасиеттердің басым болуы т.б. жатады. Бұл ... ... ... психопатияда, неврастенияда т.б. көрінеді.
Акцентуациялық сипаттағы мінезді балалар өте ашушаң, дөрекі болады. Оларға
міндетті түрде әлеуметтік-медициналық реабилитация, сонымен қоса, арнайы
ұйымдастырылған ... ... ... ... Баланың әрбір даму
сатысында, олардың психикалық қасиеттері, тұлғалық және мінездегі
ерекшеліктері қалыптасып, дамып отырады. Бала даму ... ... ... ... ... бейімделмей, жатсынып кетуі мүмкін.
Егер, балаға ата-ананың жылуы, махаббаты, ықыласы жетіспесе, онда, ол ата-
анасынан шеттеніп кетеді. Шеттену - невротикалық ... ... ... ... сезімдік (эмоциалық) тепе-теңсіздік және
суықтық, ашуланшақтық, психикалық аурулар және ... ... ... ... ... болуына жол ашады. Егер, балада
адамгершілік құндылықтар қалыптаспаса, онда, ол пайдакүнемдік,
қанағатсыздық, зорлаушылық, ... т.б. ... ... ... ... ... ... Олар мектептік, отбасылық, қоғамдық
тәрбиедегі кемшіліктердің нәтижесінде, баланың оқудағы үлгермеушілігіне
байланысты. ... ... ... мектепке дайындығы жоқ, үйге берілген
оқу тапсырмаларына және бағаларға парықсыз қарайтындар. Бұның бәрі баланың
оқудағы бейімсіздігін көрсетеді. Оқушының ... ... ... ... ... ... оқудағы декомпенсация – баланың жалпы мектепке деген қызығушылығы
жоғары, бірақ бір немесе бірнеше пәнді оқуда қиыншылықтарға тап
болуынан;
• мектептік бейімсіздік (дезадаптация) – бала ... ... оның ... ... ... ... қарым-
қатынасы бұзылып, сабақтан қалуы көбейеді немесе мектептен біртіндеп
қол үзе бастайды;
• әлеуметтік бейімсіздік – баланың оқуға, мектепке, ұжымға ... ... ... топтармен араласып, алкогольге,
нашақорлыққа қызыға бастайды;
• криминалдылық – кейбір отбасындағы әлеуметтік ... өте ... ... да өз ... ... теңсіздікке әкеледі, ал
мектеп оқушысы, жасы жетпегендіктен жұмыс істей алмайды, содан барып
олар қылмысты іс-әрекеттрмен айналыса бастайды.
Баланың психоәлеуметтік дамуындағы ауытқушылықтардың негізгі факторы - ... ... ... ... мінез-құлықты қалыптастыратын отбасы
қатынасының бірнеше жағымсыз стилдері бар:
• дисгармонды стиль - бір ... ... ... ... ... ... ... жасайды, екінші жағынан конфликті
жағдайларға баланы итермелейді;
• тұрақсыз, конфликті стиль – толық емес отбасындағы, ажырасу кезіндегі,
ата-ана мен балалар бөлек ... ... ... ... ... стиль - ата-ананың арақ ішуі, нашақор заттарды пайдалануы,
криминалды іс-әрекет, аморальді өмір сүру жағдайы, отбасылық
қаттыгездік, зорлаушылық жатады.
Балаға ... ... ... ... қинаушылық, физикалық,
эмоционалды, жыныстық зорлық-зомбылық. Қатыгездік үйде, далада, мектепте,
балалар үйлерінде, ауруханада көрсетілуі мүмкін. Мұндай іс-әрекетке душар
болған балалар қалыпты түрде даму ... ... ... бейімделе алмай
қалады. Соның әсерінен, бала өзін жаман, ... деп ... ... ... беру түрі ... жасына, тұлғалық ерекшелігіне,
әлеуметтік тәжірибесіне байланысты. Психикалық реакциялардан басқа
(қорқыныш, үрей, ұйқының бұзылуы, тәбеттің болмауы т.б.) ... ... да ... агрессия жоғарылайды, төбелескіш, өзіне сенімсіз,
ұялшақ, өзіне деген бағасы өте төмен болады. Зерттеулерге қарағанда, зорлық-
зомбылықты көп көрген ... ... ... рөлінде болуды қалайды.
4. Әлеуметтік-экономикалық факторлар. Әлеуметтің теңсіздігі, ... ... бай ... ... ... кедейленуі, жұмыссыздық, инфляция,
әлеуметтік кернеу, т.б.
5. Моралді-этикалық факторлар. Қазіргі қоғамның адамгершілік қасиеттерінің
деңгейі төмен болуы, рухани құндылықтардың бұзылуы. Девиантты мінез-құлықты
балаларды түзету күрделі әрі қиын әрі ұзақ ... Оны іске ... ... пен ... ... ... осы ... әлеуметтік,
педагогикалық талаптар мен жүзеге асырылып жатқан тәжірибелер негізінде,
бұл саладағы тәрбие міндеттерін жүзеге асыруда мынадай шарттарды ... ... ... ... ізгі ... қарау;
• оның жағымды қасиеттеріне сүйену;
• оның адамгершілік күшіне, потенциалды мүмкіндіктеріне сену;
• оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастыру үшін жасалған жалпы
білім беретін ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыруға, қауіпсіз тіршілік етуге
бағытталған тәрбиелік бағдарламаларды ... ... ... ... ие ... ... алуы мен бос уақытын пайдалы іс-
әрекеттермен өткізу жолдарын қарастыратын жаңа ... ... ... ... ... балалармен тәрбиелік жұмыстарын
жүргізуде римдік философ Сенеканың: «әрбір адам өмірінің тек кейбір
жақтарын ойлап талдайды, бірақ ешкім жалпы өмір ... ... ... ... ... ... девиацияға коррекция жасаушы әрбір маман ұстаз,
баланың тек ... ... ... ... қана ... ... өмірдің талаптарымен ұштасқан дұрыс қарым-қатынас жолына қайтып
әкеліп, ары қарай қалыптаса дамуына, әлеуметтенуіне көмектесуі қажет. Бұл
педагогикалық іс-әрекеттер мазмұны, қоғам ... ... ... ... ... тікелей байланыстыра, адамдар
арасындағы қарым-қатынастар (достық, жолдастық, туыстық, сүйіспеншілік,
махаббат т.б.) нормаларымен ... ... ... ... бойында
девиантты мінез-құлықтың өріс алмауына және оларды мектеп қабырғасынан
бастап әлеуметтендіруге мүмкідік жасалады
Іс-әрекетті ұйымдастыру мен мінез-құлык тәжірибесін қалыптастырудың
әдістері. Әдет, мінез-құлықтың белгілі бір түрі – ... ... Жеке ... ... оның ... мен ... нақты істері мен әрекеттері арқылы көрінеді. Сондықтан іс-әрекетті
ұйымдастыру мен қоғамдық мінез-құлық тәжірибесін қалыптастыру тәрбиелік
процестің өзегі болып есептелінеді.
А.С. Макаренко айтқандай, ... ... ... ең алдымен,
ұйымдастырушылық іс-әрекет. Әдістердің осы тобы арқылы ... ... ... ... тәжірибесін біртіндеп жинала
бастайтындай етіп ұйымдастыруға болады. Бұл іс-әрекет арқылы әдеттер
қалыптасып,жағымды мотивтер дамиды. Оқушылардың
тіршілік әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ол ... ... басқа адамдармен (мұғалімдермен, өзінің құрдастарымен)
жан-жақты қатынасқа түседі. Басқа адамдармен ұжымдық қатынас ... ... ... ... бір ... белгілі бір бағытын таңдауға әкеліп, тұрақты әдеттерді
қалыптастырады.
Бұл топтың басты әдістерінің бірі – ... ... мәні ... бір
әрекетті автоматты түрге айналғанға дейін қайта-қайта орындау, соның
нәтижесінде оқушының жеке тұлғалық қасиетінің өзегі болатын дағдылар мен
әдеттер қалыптасалды. Адамның әдеттері адам ... ... орын ... ... ... ... әдеттерді қалыптастыруға қабілеті болмаса,
өз дамуында ілгері жылжи алмайды.
Тәрбие процесіндегі жаттығулар оқудағы сияқты жаттанды болмауы керек, олар
саналы түрде ... ... ... ... ... ... ... әдістерімен бірге қолдану қажет. Жаттығудың нәтижелі болуы ... мен ... ... ... мотивациясы мен
ынталандыруына, бақылау мен түзетуге, оны жүргізудің орны мен уақытына
байланысты. Жаттығу кезінде оқушылардың жеке ерекшеліктері ескеріліп,
жаттығулардың жеке ... ... және ... формаларын үйлесімді қолдану
қажет.
Оқушы өмірдегі теріс жағдайларда тұрақты қасиет таныта ... ... ... ... ... сөз. ... ... қалыптастыру үшін жаттығуларды
ертерек, баланың дүниеге келген сәтінен бастау қажет.
Жаттығуларды орындау барысында талап ету әдісі қолданылады. Бұл әдіс
оқушының белгілі бір іс-әрекетіне дем ... ... ... ... ... ... ... қарай тура және жанама болып
бөлінеді. Тура талап етуге бұйрық ету, анықтық, нақтылық тән (балаға
түсінікті талаптар). Оқушыларға қойылған талаптар шешімді болуы ... ... ... ісі мен ... деген қатынасы білінеді. Жанама
татаптар ақыл-кенес, өтініш, мақұлдау ... ... ... ... мен ... ойын ... жиі қолданылады (рөлдік, сюжеттік
ойындар). Жаттығу мен талап етуді қолданудың басты шарты оның шамасын білу,
яғни белгілі бір уақыт ... ... жас ... ... екі не ... қойылады.
Жаттығу түрлерінің бірі – үйрету, дағдыландыру әдісі. Бұл ... ... ... бір ... тез және ... деңгейде
қалыптастыру үшін үйретуді қолданады. Бұл әдісті көбінесе балабақшаларда,
бастауыш сыныптарда балаларға мінез-құлық ережелерін үйрету үшін қолданады.
Жаттығу әдісі тапсырма беру әдісінің ... ... ... әр түрлі болады: сырқат жолдасының көңілін сұрау,
кішкентай балаларға ойыншықтар жасау т.б. Мектепте оқу сипатындағы
тапсырмалар кеңінен қолданылады: кеңесшінің, ... ... ... ... ... тапсырма берген адам (мұғалім, сынып
белсендісі) бақылайды. Тапсырманың орындалу сапасы жөнінде көпшілік пікірге
сүйенген дұрыс.
Жаттығу мен үйретудің бір түрі – ... ... ... ... ... ... тұрады, ал олар нәтижелі болу үшін мұғалім
арнайы жағдайлар құрастырады. Бұл ретте жағдай шындыққа сай ... ... кез ... ... ... ... ... алуы керек. Мұндай
жағдайлар жорықтар, экскурсиялар мен ойындар кезінде құрастырылады.
Іс-әрекетті, мінез-құлықтың оң тәжірибесін ұйымдастыру әдістерінің бұл ... ... да ... ... мен әдістеріне байланысты.
Ынталандыру әдістері. Мадақтау мен жазалау – ... ... ... ... ... әрекеттерін қолдау үшін қолданады. Оқушынын
баскалар елеп мадақтаған жетістіктері ... ... ... ... іс-әрекетіне дем береді. Мадақтаудың көп түрі бар: мақұлдау, мақтау,
алғыс, құрметке бөлеу, грамотамен, сыйлықтармен ... ... ... бір ... ... ... ... және шамадан тыс мадақтаудың
тәрбиеге тигізер пайдасынан гөрі зияны көп. Мадақтауды қолдану талаптары:
- жетістіктермен қоса мінез-құлықтың мотивтерін де ескеру;
- ... ... ... ... ... ... керек; белгілі бір
жетістіктерге жеткен оқушылармен қоса, берілген тапсырмаларды орындауда
еңбекқорлық пен жауапкершілік танытқан оқушыларды да мадақтау;
- оқушылардың жеке ерекшеліктері мен ... ... ... ... жиі ... қажет;
- ұжымның пікірін ескеру;
- мадақтау әділ болуы қажет.
Жарыстар ынталандыру әдістерінің қатарына ... Бұл әдіс ... алда ... деген табиғи қсында, өзара жарысып қоғамдық
мінез-құлық тәжірибесін игеріп, адамгершілік қасиеттерді дамытады.
Жарыстарды ұйымдастыру -оқушылар психологиясын білуді ... ... ... ... ... мен ... ... анықтап, бағдарламасын
құрастырып, оның нәтижелерін бағалаудың шарттары мен көрсеткіштерін
қалыптастыру қажет. Жарыстың мазмұны айтарлықтай
қиын болып келеді. Мектеп тәжірибесінде көбінесе жарыстар оқу іс-әрекетінің
нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ынта-ықыласын, сабақтағы ескертулердің
аздығын, дәптерлердің тазалығьш көрсеткіш ретінде алған орынды. Жарыстардың
бағдарламаларын, ... мен ... ... оның ... ... да ... ... Жарыстағы тартыстың адал әрі ашық
болуын қадағалау қажет.
Тәрбие әдістерінің ең көнелерінің ... ...... ... өте қиын ... ... ... мен тәжірибеде оқушыларды жазалаудың
мақсаттылығы туралы: жазалаусыз тәрбиеден бастап олардың күрделі түрлерін
қолдануға ... әр ... ... ... ... мектептерде мұғалім мен оқушылар арасындағы қатынастың
демократиялануы мен адамгершілікке негізделуі кезінде жазалауды қолдану
мәселесі шиеленісуде. Жазалау дегеніміз педагогикалық ықпал ету әдісі, ... ... ... алып, оларды тежеуі қажет, өзінің, жолдас-тары
мен басқа адамдар алдындағы кінәсін түсінуге шақыруы тиіс.
Мектеп тәжірибесінде жазалаудың ескерту, ұялту, жиналысқа салу,
белгілі бір ... ... ... ... ... ал ... ... қатыстырмау немесе тіпті мектептен шығару
(педагогикалық және оқушылар кеңесі бойынша) сияқты түрлері де қолданылады.
Жазалаудың қатаңдығы оқушының ... ... болу ... ... ... ... болып, ешбір ыза-кексіз немесе қудалаусыз
қолданылуы қажет. Ұжым атынан ұсынылған ... ... ... ... ... жеке ... ... ескеру қажет.
Оқушылар арасындағы келіспеушілік жағдайлар жазалауды қолданудың ... ... ... ... ... ... ... бұрыс екенін анықтап
алу қажет. В.А. Сухомлинский айтқандай, оқу-тәрбие жүйесін педагогикалық
жағынан сауатты құрастырса, жазалауды қолданудың қажеттілігі болмайды.
Тәрбиенің түрлері мен әдістері өте көп, ... ... ... қолдана білу
қажет. Педагогикалық тәсілдерді таңдау шарттары:
- қазіргі тәрбиенің мақсаты мен міндеттеріне сай болу;
- оқушылардың жас және жеке дара ... ... ... ... ... ... деңгейі;
- тәрбиенің жағдайлары мен шарттары;
- оқушылар ұжымының қалыптасу деңгейі;
- тәрбиелік ықпал етудің ... мен ... ... ... ... ... мен ... қолданудың арнайы педагогикалық ұсыныстары
жоқ. Педагогикалық процестегі әр түрлі жағдайларды шешудің тура ережелері
жоқ, өйткені әрбір оқушының, әрбір ... ... ғана тән ... ... педагогикалық амал-тәсілді, тіптен жалпы қабылданған деп
есептелінетін сендіру, түсіндіру, әңгіме-сұхбат, көпшілік ... ... деп ... ... Ең ... ... амал-тәсіл кей жағдайларда
міндетті түрде ең нашар болып шығады» (А.С. Макаренко).
Қоғамдық тәртіп (ағыл. public order; нем. ... aftsordn ungj) ... ... мен ... ... ... ... нысандарын
қорғау, қоғамдық орындарда тыныштықты қамтамасыз ету, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қызметіне жағдай
туғызу, адамның жеке басына тиіспеушілікті қамтамасыз ету мақсатында,
арнайы нормалармен ... ... ... ... ... - ... мінез-құлқы мен іс-әрекетінің қоғамда қалыптасқан
құқық пен мораль нормаларына немесе ... да ... ... ... ... нұсқасы. Қоғамдық тәртіп қоғамның қалыпты тіршілік етуінің
қажетті шарты болып табылады. Қоғамдық тәртіп арқасында адамдардың ... мен ... ... ... ... ие болады. Мұның өзі
ұжымдық қызметті және әлеуметтік ұйымдардың жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Қоғамда әрқашанда жалпыға бірдей міндетті тәртіп пен ... бір ... ғана ... арнаулы тәртіп (әскери тәртіп, еңбек тәртібі,
т.б.) жолға қойылады. Коғамдық тәртіп әрқашанда қоғамдық ... және ол осы ... ... ... ... Саналы тәртіп,
пайдакүнемдік пиғылдағы және мәжбүрлі тәртіп түрлеріне бөлінеді. Саналы
тәртіп — қоғам мүшелерінің ... ... ... ... игеруі.
Тәртіпті адам қоғамдық өмірде қабылданған мінез-құлық нормаларын ұстау
қажеттігін іштей түйсініп әдеп ретінде қабылдайды. Оларды сақтай алмаған
жағдайда ұяттан қысылып, өзін ... ... ... ... ... жеке ... ... қажеттерінің және олар орындайтын
әлеуметтік мінез-құлық нормаларының бір-бірімен ұштасу ... Егер бұл ... жеке адам ... ... ... онда ... өзі мінез-құлықтағы түрлі ауытқуларға апарып
соқтырады.
Қорытынды
Қорытындылап айтқанда, әр адам сыртқы дүниенің сансыз
тітіркендіргіштеріне өз әлінше түрліше жауап қайтарып отырады. Бұл жауап
реакциялары оның ... ... ... ... ... ... біртіндеп беки келе, сол адамның үйреншікті әдетіне, мінез-құлқының
мәнеріне айналады. Сөйтіп әр адамда әр түрлі мінез бітістерінің болуы оның
сыртқы ... ... ... ... ... ... сыртқы ортамен байланысуы үшін жасайтын осындай қатынастарының
жиынтығы оның мінезін құрайды.
Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... қатынастарына сәйкес келмейтін кездері де
болады. Мәселен; біреудің қатал, не тымыр болуының кезінде адамды
менсінбеу, ... ... ... ... ... ... жатпай,
оның темпераментінің жүйке жүйесінің тума қасиеттеріне байланысты
қалыптасып кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал.
Мінез – адамның негізгі өмірлік бет алысын және оның ... ... ... сапалы өзгешілік. Ол — көп қасиеттің бірлігі,
түрлі өзгешіліктердің қосындысы, сонымен қатар, адамды әр қырынан
көрсететін қасиет. Мінез ... көп. ... бәрі де жеке ... ... ... кез ... ... бітістері болып
саналмайды.
Мінезді даралық өзгешеліктің өзегі, адамның негізгі тіршілік бағытының
өрнегі ... ... ... ... ... ортамен қарым – қатынасының
тарихы бейнеленеді. Мінез — кең мағыналы ұғым. Онда түрлі ... ... ... ... ... тәрбиелілігі, бірқлыптылығы,
толықтылығы, күші мен айқындығы, салмақтылығы оның негізгі сапалары болып
есептелінеді.
Моральдық жағынан тәрбиеленген мінез адамды мінез-құлық ... да, ... ... ... да ... отырады. Инабаттылық,
гуманизм, адамдарға қамқорлық, жолдастықты қадір тұту, жұртшылық пікірімен
санаса білушілік, өзі міндетін орындаудағы жауапкершілік пен адалдық —
мінездің осы ... ... ... ... бай ... мен қызығулары, талғамы мен ой-өрісі кең
адамдарды толық ... адам ... ... басына қонған бақыттың тұрақты
болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты" (Әл-Фараби). Мінез сапаларының бірі --
оның бірқалыптылығы. Мұндай адам құйындай ұйтқып тұрмайды, оның
қастерлейтіні ылғи да сөз бен ... ... ... ... ... болса,
соның мінезі бірқалыпты да келеді. Бұл екеуі мінездің егіз қозыдай, бірінен
екіншісі ешқашан ажырамайтын бітістері.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Орысша-қазақша түсіндірме ... ... / О 74 ... ... ... ... Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006. - ... ... ... ...... ... ... К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы:
Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Темперамент және мінездің теориялық негіздері31 бет
Темперамент пен мінездің өзара байланысы9 бет
Адам темпераменті27 бет
Бастауыш сынып оқушыларының оқу іс – әрекеті барысында мінез – құлық ерекшеліктерін зерттеу жолдары62 бет
Жалпы психология213 бет
Жасөспірімдік шақ және жыныстық тәрбие11 бет
Жоғары сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу тарихы23 бет
Жүсіпбек Аймауытұлының өмірбаяны66 бет
Мінез және оны тәрбиелеу68 бет
Мінез психологиясы.Қабілет және дарындылық15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь