Геодезия және оның міндеттері

Жоспар

Кіріспе

1. Геодезия және оның міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2. Халық шаруашылығын дамытудағы геодезиялың ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
3. Геодезияның дамуының қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
4.Геодезиялық жұмыстарды жүргізу процестері мен геодезия ... ... ... ... ... ... ..8
5.Геодезиядағы проекциялау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
6. Топографиялық карталар және пландар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
7. Топографиялық карталардың жол.жол сызығы ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
8. Топографиялық карталардың мазмұны және шартты
белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Кіріспе
Геодезия — жер туралы өте ежелгі ғылымдардың бірі. Адамзаттың бағзы заманда жер бетінде қашықтық пен ауданды өлшеудегі ашқан зандылықтары геометрия мен геодезияның ғылым ретінде дүниеге келуіне негіз болды. Грек тілінен аударғанда «геодезия» сөзі «жерді бөлу» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі заманғы геодезияның жерді бөлу мағынасы шеңберінен әлдеқашан шыққаны түсінікті.
Геодезия — жердің немесе оның жекелеген бөліктерініқ пішіні мен көлемік, жерді карталар мен пландарға түсіру, сол сияқты адамның инженерлік қызметініқ сан алуан міндеттерін атқару мақсатында жер бетін өлшеу әдістерін зерттейтін ғылым. Адамзат қоғамының дамуына және ғылым мен техниканың өсуіне байланысты, геодезияның мазмүны да өзгеріп отырды. Соның нәтижесінде өзінің даму процесінде геодезия бірсыпыра дербес ғылыми және ғылыми-техникалық пәндерге бөлінеді: . 1. Жоғарғы геодезия — жердін, және планеталардың фигуралары мен көлемдерін зерттеу, сондай-ақ геодезиялық негізгі тірек жүйелерін құру жөніндегі міндеттерді шешеді. Жоғарғы геодезия Міндеттерін шешу әдістерін егжей-тегжейлі зерттеу үстінде одан жеке пәндер болып геодезиялық астрономия, геодезиялық гравиметрия және ғарыш геодезиясы бөлінеді.
Геодезиялық астрономия — геодезиялық тірек жүйелері үшін аспан шырақтарын бақылау негізінде координаталық бастапқы мәліметтерді анықтап беру мәселелерімен айналысады.
Топографиялық картада бейнеленген кез келген пункттің немесе объектінің ендігі мен бойлығын анықтауға ыңғайлы болу үшін оның рамкасы бір минутңа (10 тең кесінділерге бөлінген, ал әрбір минуттық кесіндіде нүктелермен он секундқа (10") тең бөлімдер белгіленген. Сонымен бірге бүкіл топографиялық картаны бастырып тік бүрышты координаталар торын құрайтын вертикаль және горизонталь сызыңтар жүргізілген (қосымшадағы немесе атластағы топографиялық картадан географиялың тор мен тік бүрышты координаталар торының элементтерін табыңдар).
Кіріспе
Геодезия — жер туралы өте ежелгі ғылымдардың бірі. Адамзаттың бағзы заманда жер бетінде қашықтық пен ауданды өлшеудегі ашқан зандылықтары геометрия мен геодезияның ғылым ретінде дүниеге келуіне негіз болды. Грек тілінен аударғанда «геодезия» сөзі «жерді бөлу» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі заманғы геодезияның жерді бөлу мағынасы шеңберінен әлдеқашан шыққаны түсінікті.
Геодезия — жердің немесе оның жекелеген бөліктерініқ пішіні мен көлемік, жерді карталар мен пландарға түсіру, сол сияқты адамның инженерлік қызметініқ сан алуан міндеттерін атқару мақсатында жер бетін өлшеу әдістерін зерттейтін ғылым. Адамзат қоғамының дамуына және ғылым мен техниканың өсуіне байланысты, геодезияның мазмүны да өзгеріп отырды. Соның нәтижесінде өзінің даму процесінде геодезия бірсыпыра дербес ғылыми және ғылыми-техникалық пәндерге бөлінеді: . 1. Жоғарғы геодезия — жердін, және планеталардың фигуралары мен көлемдерін зерттеу, сондай-ақ геодезиялық негізгі тірек жүйелерін құру жөніндегі міндеттерді шешеді. Жоғарғы геодезия Міндеттерін шешу әдістерін егжей-тегжейлі зерттеу үстінде одан жеке пәндер болып геодезиялық астрономия, геодезиялық гравиметрия және ғарыш геодезиясы бөлінеді.
Геодезиялық астрономия — геодезиялық тірек жүйелері үшін аспан шырақтарын бақылау негізінде координаталық бастапқы мәліметтерді анықтап беру мәселелерімен айналысады.
Топографиялық картада бейнеленген кез келген пункттің немесе объектінің ендігі мен бойлығын анықтауға ыңғайлы болу үшін оның рамкасы бір минутңа (10 тең кесінділерге бөлінген, ал әрбір минуттық кесіндіде нүктелермен он секундқа (10") тең бөлімдер белгіленген. Сонымен бірге бүкіл топографиялық картаны бастырып тік бүрышты координаталар торын құрайтын вертикаль және горизонталь сызыңтар жүргізілген (қосымшадағы немесе атластағы топографиялық картадан географиялың тор мен тік бүрышты координаталар торының элементтерін табыңдар).
        
        Жоспар
Кіріспе
1. ... және ... ... шаруашылығын дамытудағы ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу ... ... ... ... ... ... Топографиялық ... ... ... ... мазмұны және шартты
белгілері...................................................................
..............................................23
Қорытынды...................................................................
.............................28
Әдебиеттер..................................................................
.............................29
Кіріспе
Геодезия — жер туралы өте ежелгі ғылымдардың бірі. Адамзаттың бағзы
заманда жер бетінде ... пен ... ... ... зандылықтары
геометрия мен геодезияның ғылым ретінде дүниеге келуіне негіз болды. Грек
тілінен аударғанда «геодезия» сөзі «жерді бөлу» ... ... ... ... ... ... бөлу ... шеңберінен әлдеқашан
шыққаны түсінікті.
Геодезия — жердің немесе оның жекелеген бөліктерініқ ... ... ... ... мен пландарға түсіру, сол сияқты адамның инженерлік
қызметініқ сан алуан міндеттерін атқару мақсатында жер ... ... ... ... ... ... ... және ғылым мен
техниканың өсуіне байланысты, геодезияның мазмүны да өзгеріп отырды. ... ... даму ... геодезия бірсыпыра дербес ғылыми және
ғылыми-техникалық ... ... . 1. ... ... — жердін, және
планеталардың фигуралары мен көлемдерін зерттеу, ... ... ... ... құру ... міндеттерді шешеді. Жоғарғы геодезия
Міндеттерін шешу әдістерін егжей-тегжейлі зерттеу үстінде одан жеке пәндер
болып геодезиялық ... ... ... және ... геодезиясы
бөлінеді.
Геодезиялық астрономия — геодезиялық тірек ... үшін ... ... ... координаталық бастапқы мәліметтерді анықтап
беру мәселелерімен айналысады.
Топографиялық картада бейнеленген кез ... ... ... ... мен ... ... ... болу үшін оның рамкасы бір
минутңа (10 тең кесінділерге бөлінген, ал әрбір ... ... он ... (10") тең ... белгіленген. Сонымен бірге бүкіл
топографиялық картаны бастырып тік ... ... ... ... және горизонталь сызыңтар жүргізілген (қосымшадағы
немесе атластағы топографиялық картадан географиялың тор мен тік ... ... ... ... ... және оның ... гравиметрия — жер бетінің жекелеген нүктелрінің ауырлық
күшін арнайы аспаптармен өлшеу ... ... ... ... ...... ... серіктерінің көмегімен жер беті
нүктелерінің геометриялық арақатынастарын ... ... ... жер ... біршама шағын учаскелерін түсірумен
байланысты мәселелерді зерттейді.
Қартография жер бетінің едәуір территорияларынын кескіндерін әр ... ... ... жасау әдістер:мен процестерін, оларды жасау
және көбейту технологиясын ... ... ... мен ... фотосуреттер және әуеден
түсірген фотосуреттер бойынша жа-
саудың әдістерін талдаумен айналысады.
Теңіз геодезиясы. мұхиттар мен ... ... ... ... ... ... түсіруге байланысты арнайы өлшеу әдістерін талдап жасайды.
Қолданбалы геодезия іздеулер, құрылыстар мен инженерлік ғимараттарды ... ... ... ... ... ... ... табиғат
байлықтарын пайдалану кезінде атқарылатын геодезиялық жұмыстардың әдістерін
зерттеумен ... ... ... ... ... ... ... кең пайдаланады,ал кейбір жағ-
дайларда оны өз ... мен ... ... шешеді.Геодезия мен
топография пәнінің негізгі ғылыми-техникалық міндеттеріне мына ... ... жер ... жекелеген нүктелердің орындарын таңдап алынған
координаталар жүйесінде анықтау;
б) әр түрлі ... ... ... және салу ... қатар ауыл шаруашылығы өндірісінде, жер бетінің және қойнауының
табиғат байлықтарын пайдалануда қажет болатын ... ... ... ... ... ... жер бетінде немесе жер астында атқару;
г) еліміздің қорғаныс мұқтаждығын геодезиялық ... ... ... ... дамытудағы геодезиялың ролі
Геодезияның халық шаруашылығының ... ... ... ... ... бар. Мәселен, геодезиялық өлшеулер жолдар,
каналдар, жер асты құрылыстары (метро, кабельдер, құбырлар), әуе ... ... ... желілер) трассаларын белгілеу кезінде, пайдалы
кен орындарын ... және ... ... кең ... ... ... мен совхоздарды орналастыруда, жерді құрғату мен
суландыруда, ... ... ... кезінде қолданылады. Карта әскери
істе белгілі бір жерді зерттеу, оның бетіне әскери ... ... ... ... талдау жасау және т. б. ... ... ... ... яғни ... физика,
астрономия, автоматика, телемеханика, радиотехника, география, геология,
геоморфология, гравиметрия және ... ... ... ... осы ... тығыз байланыстылығы күмән
туғызбайды.
Математика геодезияны әр түрлі ... ... ... ... сондай-ақ өлшеулердің нәтижелерін өңдеудің
талдауларымен, әдістерімен ... ... ... ... ... ... ... оптикалық-механикалық және
электронды-оптикалық аспаптар мен ... ... ... толықтырады. Астрономия геодезияны геодезиялық тірек жүйелерін
дамыту үшін ... ... ... ... ... және ... ... ғылым мен техника
жетістіктерінің негізінде аса жаңа ... ... ... ... білу жер ... ... ... элементтерін, жер бетінің
табиғи жамылғыларын және адам қызметінің нәтижелерін дұрыс ... ... Жер ... пішіндерін және олардың өзгеру
заңдылықтарын танып-білуде ... мен ... ... келеді.
Жердің фигурасын зерттеу оның ... ... ... ... ... Ал ... ... мен аспаптарын
пайдаланбай, мұндай зерттеулер жүргізу мүмкін емес. Пландар мен карталарда
графикалық сапалы безендіру топо ... сызу ... ... ... ... ... қысқаша тарихы
Геодезия ете ерте заманда жер бетін шаруашылық мақсаттар үшін
зерттеу қажеттігі туған ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен дамуына ерекше қолайлы жағдайлар туды. Онда ... ... егін ... өте ерте заманда-ақ пайда болып, кең
дамыған еді. Астық өнімінің мол ... ... ... ... ... Ол кезде әр жыл сайын Ніл өзенінің су тасқыны жер
танаптарын шайып кетіп ... ... бұл ... ... ... ... тура келді. Әрине, бұл жағдай жер танаптарын
межелеп' бөлу, ... ... ... ... ... ... алып
келеді, сөй-тіп «жерді өлшеу» (геометрия) және «жерді ... ... ... ... тез дамуына септігін тигізді. Біздің
заманымызға ... ... ... Қытайда «бүкіл жерді» зерттеу
мақсатында ... ... ... бұл жұмыстар жер танаптарын
өлшеуіш тізбектер мен өлшеу шеберліктерінің болғандығын көрсетті.
Геодезия атам заманғы (антикалық) ... ... ... ... геодезия теориялық жағынан негізделді. Оған ... ... ... ... туралы» және «Ауданды өлшеу» атты
кітаптары дәлел бола ... Бұл ... ... ... мен
геодезиялық құралдардың сипаттамалары келтірілген. Грек ғалымы Эратосфен
(б. з. д. ... ... ... ... ... ... Ол жер шарының
радиусы шамамен алты мың километр екенін анықтап берді.
Геодезиялық жүмыстардың Ресейде ғылыми жолға қойылуы I ... ... ... Осы ... өнеркәсіптін, теңізде жүзудің,
әскери істің және сауданың кең дамуы гео-дезиялық ... мен ... жаңа ... ... Осы ... мемлекеттің аз зерттелген
аудандарында түсіру жүмыстарын жасау үшін арнайы ... ... ... ... Ертісте, Камчаткада және Куриль аралдарында алғашқы
топографиялық түсірулер жасалынды.
XIX ғасырдың бірінші жартысында Ресейдегі геодезиялық жұмыстардың
ғылыми ... ... ... көп ... ... атақты орыс астрономы
және геодезисі, Пулков астро номиялық обсерваториясының негізің салушы ... ... В. Я. ... болды.
Геодезиялық қызмет Қеңес өкіметі жылдарында қарқындап дами бастады.
Осы кезеңде негізгі геодезиялық жұмыстар мен ... ... үшін ... және ... геодезиялық ұжымдар құрылды. Сол
уақыттан бастап геодезияның ... ... ... ... ... мен дамытуға жәрдемдесу болды.
Бүгінгі таңда геодезия жоғары ғылыми деңгейде, аса жаңа техникалық
базада дамып, ... ... ... ... ... 1925 ... бастап бүрынғы одақта мемлекеттік карталар
жасау үшін жер ... ... ... ... ... ал ол ... жердің бетін картаға түсірудің ең негізгі әдісі болып табылады. Ал
геодезия жұмыстары үшін авиацияны қолдану қысқа ... (1945 ... ... ТМД территориясының 1 : : 1000000 ... ... ... ... ... Соғыстан кейінгі кезеңдегі геодезиялық
қызметтің елеулі жетістігі 1954 жылға қарай 1 : 100000 ... ... ... ... ... 1 :25000 ірі ... карталарды жасаумен
сипатталады.
Топографиялық-геодезиялық жұмыстардың және картография ... әрі алға ... ... ... ... ... ... байланысты
болып отыр.
Келешекте халық шаруашылығының шұғыл есіп отыратын қажеттерін
ғарыштан суретке түсірмей жүзеге ... ... ... ... ... ғарышты борттық аппаратуралардың мүмкіндіктері сондай орбитадан
қабылданған бейне-ақпараты өзіне ... ... ... ... ... ... ... көпшілігін жасауға мүмкіндік
береді, демек олар кең диапазбнды масштабтағы кар-таларды тікелей даярлауға
жағдай туғызып отыр ... ... 1974 ... ... шельфті жалпы
мемлекеттік картаға түсіру одан әрі ... ... ... ... мен ... ... ... кескінделді. Теңіз түбін
түсіру үшін жер бетін ... ... ... ... ... ... ... мен планын алуға мүмкіндік беретін қазіргі заманғы техникалық
қүралдар ... ... ... ... ... ... және оны практикаға ендгру саласында Ресей ғылымы.
К. Красовский зор жұмыстар істеді. ... және ... аса ... ... осы ғалымдардың және профессорлар А. А.
Михайлов, А. А. ... А. С. ... М. С. ... Н. А. ... В. Данилов, В. В. Попов және т. б. ... ... ... ... жүргізу процестері мен геодезиялық
қызметтің ұйымдастыруы
Геодезиялық ... ... және ... өңдеу жұмыстары болып
бөлінеді. Далалық жұмыстардың ең басты мазмұны өлшеу ... ... ал ... ... жұмыстары есептеу және графикалық процестерден
тұрады.
Өлшеу процесіне пландар мен ... ... үшін ... ... мысалы, трассалар жүргізу, барлау траншеялары мен құрылыстарын
бөлу үшін ... жер ... ... ... ... мынадай элементтерді қамтиды:
горизонталь және вертикаль бұрыштар, еңкіш, горизонталь және вертикаль
қашықтықтар. ... ... үшін әр ... ... ... қолданылады.
Оларға мыналар жатады: а) қашықтықтарды өлшеуге арналған аспаптар — өлшеуіш
ленталар, сым, рулеткалар, оптикалық қашықтық өлше-уіштер, ... ... және т. б.; ә) ... өлшеуіш аспаптары: теодолиттер,
буссольдар, гониометрлер және т. б.; б) ... ... ... ... ... ... және т. б.
Геодезиялық өлшеулер нәтижелері тиісті журналдарға енгізіледі және
дала жағдайында түсірілетін объектінің схемалық ... ... ... ... деп ... процесі өлшеулердің сандық. нәтижелерін жүйеге келтіру мен
өңдеуден және оларды пайдалануға неғұрлым жарамды түрге келтіруден тұрады.
Есептеуді ... ... ... тез табу және есептеу жұмыстарының
дұрыстығын дер кезінде тексеріп отыру үшін барлық есептеулер ... ... ... ... ал бұл ... есептеулердің әрбір түріне
арнайы талдап жасалады. ... ... ... үшін әр ... қосымша
қүралдар: кестелер, графиктер, номограммалар, ... ... және т. с. с. ... ... ... және ... ... белгіленген
шартты белгілерді сақтай отырып, мәліметтерді сызба
түріне келтіруден тұрады. Геодезияда сызбалар топографиялық жұмыстардың
түпкі ... ... ... Одан арғы есептеу мен ... ... ... ... ... ... әрі дәл мәліметтер
нәтижесінде жасалынуы керек және графикалық жағынан салынуының ... ... ... ... басқарманың негізгі өндірістік міндеттері мынадай:
Республика территориясында геодезиялық тірек жүйесін дамыту және карталар
жасауда қажетті топографиялық түсірулер ... ... ... дәлдіктегі
жұмыстарды ұйымдастыру.
Алуан тектегі және түрлі мақсаттағы карталарды, пландар мен ... және ... ... шығару.
Әр түрлі мекемелер жасаған геодезиялық және топографиялық жұмыстарды
үйлестіріп, мемлекеттік бақылау жасап отыру.
Геодезия және ... бас ... ... ... картографиялық және геодезиялық жұмыстардың бәрі ... ... қор және ... ... қадағалау
басқармасы бар. Бұл мемлекеттік басқарма топографиялық және ... ... ... ... олардың орындалу сапасын бақылайды, әрі
келешектегі геодезиялық жұмыстар үшін ... ... ... материалдарды бір жүйеге келтіреді.
5. Геодезиядағы проекциялау әдісі
Кеңістіктегі әр ... ... мен ... ... ... ... ... әдісі қолданылады. Жердің физикалық бетіндегі нүктелердің
орны эллипсоидтың бетіне нормаль болып ... тік ... ... Осы ... ... ... тікбұрышты
(ортогональды) проекциялары алынады.
Жер бетінің едәуір территориясын кескіндеу жердің деңгей-лік бетіне
жасалынады, бұл жағынан оған тік сызықтар нормаль ... ... ... ... бетінің бір бөлігі болсын делік. Сонда жердің
физикалық бетіндегі бір-бірінен едәуір ... А, В, С және ... ... бетке Р тік сызықпен проекцияланады. Тік ... ... ... а, Ь, с және й ... жер ... тиісті
нүктелерінің горизонталь проекциялары деп аталады.
Жер бетінің А, В, С және В ... орны ... ... ... ... нүктелерге дейінгі тік сызықтардың (аА, 6В, сС,
(Ю) ұзындығымен және тиісті география немесе тікбұрышты координаталармен
анықталады.
Деңгейлік ... ... ... ... ... дейінгі ара
қашықтық (метрмен алынған) нүктенің абсолют ... деп ... ... . Кез ... ... Р жазықтығына параллель шартты ... ... ... ... ара ... ... ... нүктенің шартты
биіктігі деп аталады. Бір нүктенің екінші бір ... ... ... ... ... салыстырмалы биіктік (Ю деп аталады.
Вертикаль қашықтықтың сандық мәні биіктік деп ... ... На ... А ... ... биіктігг брлса, ал Н'а =10,793 м осы нүктенің шартты
биіктігі болып саналады. Ал һ=Нр — Ш А нүктесімен ... В ... ... ... ... ... ... орташа жағдайын мүхит деңгейін көп жылдар бойы
бақылау арқылы анықтайды. Қазақстанда абсолюг ... ... ... ... ... нөлі қабылданған. Футшток дегеніміз бөліктері
бар мыс тақта, осы ... ... ... ... ... ... Кронштадт футштогының нөлдік бөлігі шамамен Балтық ггёңізінің
орташа деңгейімен дәл ... Жер ... ... ... ... ... жазықтыққа (2-сурет)
Бір-біріне параллель перпендикулярмен проекцияланады.Ма, ВЬ, Сс,
Ой проекциялау сызықтары V ... ... ... онда аЬ, ... және йа ... мен олардыд арасындағы рь 02, Рз, Р4 бұрыштары жердің
тиісті жақтары мен бұрыштарының ... ... ал ... ... ... ... бетінде орналасқан АВСӘ төртбұрышының
горизонталь проекциясы болып ... ... ... АВСӘ ... ... ав, Ьс, сй, йа жақтарының ұзындығы және олардың арасындағы
горизонталь бұрыштары (Рь Рг, Рз, $а) ... ... онда оның ... ... ... түсіруге болады. Жер бетінде тікелей АВ, ВС, ... ара ... және рі, рг, Рз және ... ... ... Жер бетіндегі өлшенген түзудей ДС) оның ... ... (ВС\ = вх) ... ... ... Жердегі түзудің
горизонталь жазықтығындағы ортогональ проекциясының ұзындығы осы ... ... деп ... ... ... ... жердегіС түзуі мен
оның горизонталь жазықтығындағы ӘС{ ... ... ... ... ... оны тікелей өлшеуге болады. ... ... ... ... ... £7=*$ созү ... ... Демек, жердегі фйгураны горизонталь жазықтықта кескіндеу
үшін оның ... ... ... және ... горизонталь бұрыштарын білу қажет.
6. Топографиялық карталар және пландар
Жер бетін планда немесе ... ... жер ... ... ... ... бірме-бір көрсету мүмкін емес.
Демек, план ... ... жер ... ... ... ... ... Пландағы, яғни картадағы кесінді ұзындығының
жердегі тиісті кесіндінің ... ... ... ... ... ... деп аталады. Масштаб:
1 11 К. 1 ... ' 1000 ' 2000 ' 5000 > 10000 ' ... т. с. с. ... ... ... ... деп аталады, оның бөлімі ... план мен ... ... ... ... ... ... 1 : 1000 масштаб планда барлық ұзындық өлшемдер 1000
есе ... яғни ... 1 см ... 10 м-ге ... ... Масштаб әрбір план мен карта бетінің рамкасының оңтүстік қабыр-
ғасының астында сандық (сандық масштаб) және графикалық (сызықтық ... ... ... ... біле отырып, картада жердегі өлшенген
кесіндінің ұзындығын, керісінше картадағы ара ... ... ... шамасын табуға болады. Мысалы, егер жердегі ... ... 145,3 м-ге тең ... 1 см 10 м-ге тең) ... ... 1 ... ... ұзындығы 145,3 : 10= 14,53 см. Егер картадағы кесіндінің
ұзындығы 9,13 см, ал ... ... 1 : 10000 ... 1 см — 100 м) ... ... ... горизонталь ара қашықтығы 9,13-100 = 913 м болады.[4]
Планды не картаны жасағанда жердің ... ... ... бір санға кішірейту қажет; оған сызықты масштабты пайдаланған кезде
қол жеткізуге болады. Сызықтық масштаб масштабтың ... деп ... ... см ... тең ... ... тік сызық болып табы-
лады. Мұндағы шеткі сол жақтағы кесіндіні әдетте 10 тең бөлік-
ке бөледі. Сызықтық масштабтағы әрбір ... ... ... бір ... ... Нөлдік сызықшадан оңға қарайсалынған кесінділер 1 : 2000
масштабта жердегі 20, 40, 60, 80,100, 120, 140, 160 м-ді, ал ... ... ... 6, 8,10, 12, 14, 16, 18,20 м-ді ... ... аЬ ... 88 м ... сәйкес(1-суретке) келеді.
Сызықтық масштабтың көмегімен 0,5 мм ... ара ... ... ... болады. Ара қашықтықты өте ... ... үшін ... ... ... ... кесінділерді пропорционал бөлуге
негізделген график болып табылады. Көлденен масштабты салу үшін ... рет 2 ... ... ... ол ... негізі деп аталады.
Бөлінген нүктелерден перпендикуляр тұргызылады. Масштабтың негізіне
параллель тең ... ... ... ... жүргізіледі. Масштаб
негізінің шеткі сол жақтарын жоғарыдан және төменнен 10 ... ( 2 ... 3- ... ... алынған нүктелерді көлбеу түзулермен
қосады. BE ... ... ... ... ... ... ... оннан бір бөлігіне тең болады, яғни ED=AB/10, ал BD ... BE ... ... ... ... масштаб табанының жүзден бір
бөлігіне тең. Сірә, осы кесінділердің ең кішісі (t) ED ... 10 ... яғни ... Осындай масштаб нормальды жүздік көлденен масштаб
деп аталады.
3-сурет
Көлденең масштабты қолданып ... ... ... оның ... ... қандай ара қашықтықтарға сәйкес келетінін анықтау, яғни 2
см, 2 мм, 0,2 мм план ... ... ... неге тең ... ... Мысалы, 1 : 5000 масштабтағы план үшін — 100 м, 5 м, 0,5 ... ... ... ... инесін диаметрі 0,1 мм шеңбер ретінде
қабылдауға болады. Осы шамадан кем кесінділерді сызбаға ... іс ... ... ... 0,1 мм нақты масштабына сәйкес келетін жердегі ... ... ... деп ... Мысалы, 1/500,1/1000, 1/2000,
1/5000, 1/10000 масштабтары үшін олардың дәлдігі 0,05 м, 0,1 м, 0,2 м, ... 1,0 м-ге тең. ... осы ... кесінділерден кем кесінділер
берілген масштабтағы планда кескінделмейді.[5]
Геодезиялық өлшеулер мен жекелеген учаскелердің түсірулері жер беті,
оның ... ... ... ... ... ... табиғи,
жер ресурстарының халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... дәрежеде толық
мағлұмат бере алмайды. Халық шаруашылығына қажетті осы сияқты және т. б.
мәліметрді ... ... ... ... пен ... процестер
мен құбылыстардың өзара байланысы және өзгеруі туралы ... ... мен ... ... туралы ғылым.
Карта дегеніміз жер бетінің едәуір территориясының Жердің қисықтығын
еске ала ... ... ... ... ... кішірейген
кескіні. (Қарта арқылы шешілетін міндеттердің сан ... ... ... олардың масштабтары жағынан да әр ... ... ... ... ... ... карталар жалпы географиялық және
тақырыптық болып бөлінеді.
Жалпы географиялық ... жер беті ... ... ... ... ... гидрография және т. б.) және адам
қызметімен байланысты объектілер (елді ... ... ... ... және т. т.) ... 1 : 10000-1 : 1000000 ... ... ялық карталар топографиялық карталат деп аталады. Олар ірі
масштабты - 1: 10000, 1 : 25000, 1 : 50000; орта ... — 1 : 100.0, ;
: 200000, ұсақ ... — 1 : 500,000, 1 : 1000000 ... ... 1 ... 1 : 1000, 1 : 2000 және 1 : 5000 ... топографиялық карталар
топографиялық пландар деп аталады. Жер ... ... ... ... мен ... зонталь проекцияда қағаз бетінде кішірейтіп және
осы кескіндеуді (Жер қисықтығы ескерілмейді) топографиялық план деп атайды.
Ұсақ ... ... ... шаруашылығының дамуын негізгі жобалау
кезінде жерді ... ... су ... және жер ... ... ... ... инженерлік объектілерді алдын ала жобалауға,
еліміздің қорғаныс мүддесіне арналған.
Орта масштабты карталар егжей-тегжейлі ... және ... ... ие ... олар ауыл ... ... ... трассаларды, электр жеткізу желісін ... ... ... ... ала жоспарлау және салуға, пайдалы қазбалардың қорын
барлау және ... ... ... ... мен пландар әр алуан жұмыстарды неғұрлым дәл
егжей-тегжейлі жобалау (суландыру, құрғату, көгалдандыру, қалалардың ... ... ... ... және ... ... жасалады.
Тақырыптық арнайы карталар жалпы географиялық карталардың негізінде
жасалынады, бірақ олардың элементтерінің бірі ғана ... ... ... ... ... ... ... геологиялық карталар және
т. б.).
Қазіргі уақытта пайдалы қазбалар кенін барлау және ... ... ... ... ... және ... жөніндегі шараларды жүзеге
асыруда, жолды салуда, айналадағы ортаны қорғауда және ... ... ... ... салалық карталар жасалынады.[3]
Топография - географиялық және геометриялық әдістерді пайдалана
отырып жергілікті ... ... ... ірі ... карталарды құру
жолдарын зерттейді. Картографияның басқа ғылымдармен байланысының ауқымы
өте кең ... ... ... ... ... география мен
жаратылыстану ғылымдарының ішінде физикалық география, ... ... ... ... ... ... ... Астрономиялық, геодезиялық өлшеу жұмыстарының
нәтижесінде картография жердің пішіні мен ... ... ... ... ... орны ... ... алады. Жер бетінде жүргізілетін
әр түрлі кескіндеу жұмыстарының нәтижесінде жер бетін оқып үйренуге ... ірі ... ... ... ... - халықты шаруашылықпен мәдени қажеттілігін
өтейтін заман талабына сай, сапасы ... ... ... мен
атластар, глобустар және басқа да картографиялық өнімдермен қамтамасыз ету.
Географиялық карталар ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақпараттар сақтаған қуатты құрал
болып ... ... және ... ... ... ... ... ғылыми негізі ... ... ... ... ... және топографияның теориялық
негіздерімен таныстыру ... ... ... ... ... оқи білу дағдыларын қалыптастыру.[2]
Геодезиялық өлшеулер мен жекелеген учаскелердің түсірулері жер ... ... ... ... ... ... ... табиғи,
жер ресурстарының халық шаруашылығының барлық салаларында пайдаланудағы
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... бере ... ... шаруашылығына қажетті осы сияқты және т. б.
мәліметрді картография береді. Картография ... пен ... ... құбылыстардың өзара байланысы және өзгеруі ... ... ... мен ... ... ... ... Қазіргі сақталған
көне картографиялық кескіндер Вавилония мен Египетте б. з. б. 3—1 ... ... ... ... ... ... Грециядан тараған
(карта шығаруда Жердің шар тәрізділігі ... ... ... ... ... ... нұсқауы (2 ғ.)» шын мағынасында геогр.
карталарды жасауға жетекші құрал ... Онда ... жүзі ... мен ... ... 16 ... ... . Қайта өрлеу және географиялық ұлы
ашулар заманында (15— 16 ғ.) ... ... ... ... байланысты геогр. әсіресе дүние жүзі. карталарға мұқтаждық
шұғыл артты. Бұл жағдай жаңа картографиялық ... ... ... ... ... ... жағдай туғызды. Орта ғасырда
картографияға Г. Меркатордың еңбектері үлкен үлес ... ... ... ... ж. шыққан атласы). Россияда ғылми картография 18 ғ-да ... ... ... ... ... ... байланысты болды. 1745
ж. тұңғыш толық «Россия атласы» дайындалып, баспадан шықты. 19 ғ-да соғыс
ісі ... ... ... ... ... талап етті. Бұл кезде
картографияның геодезияның бөлімі болып саналатын. Ғылымның одан ... 19 ... ... көптеген тақырыптық карталар
(геологиялық, климаттық, экономикалық, топырақ) ... ... ... ... оның ... көп ... дейін үлкен бөгет болды.
Жаңа көзқарас бәрінен бұрын СССР-де қалыптасты, өйткені жоспарлы шаруашылық
елді үнемі ... ... ... 30 ... картографиялық карта
жасау және оны басып шығару процесінің әдісі туралы ғылым ретінде ... Бұл ... ... ... прогрессивті құбылыс еді.
Дегенмен карталардың мәнін түсіну және оларды пайдаланудың әдістерін жасау
әлі де ... ... қала ... ... ... күрделі картографиялық
еңбек (Дүние жүзінің үлкен советтік атласы т. б.) осы ... ... ... ... ... жедел дамытуға себеп болды. Соның
нәтижесінде осы ... ... ... ... ... ... идеялары мен ғылми негіздерін дамытуға тұңғыш советтік
географиялық атластар т. б. ... ... 1920— 21 ж. В. И. ... ... және ... ... оның ... документтерінің маңызы
өте зор болды. Бұлар құбылыстарды, олардың әр ... ... ... ... қайшылығын еске ала отырып, көрнекті,
толық және дәл ... ... ... ... ... ... география ғылымдарымен тығыз байланысты.
Геодезия картографияға Жердің ... мен ... ... өтеө ... ... ... оған негізгі картографиялық
деректерді және барлық географиялық карталардың ... ... ... ірі
масштабты топографиялық карталарды дайындап береді. Географиялық ғылымдар
картографтарды картографияланатын құбылыстардың сандық, сапалық сипаттарын
түсіне оты-рып талдауға және ... ... ... ... ... ... ... біліммен қаруландырады.
4-сурет
7. Топографиялық карталардың жол-жол сызығы
Топографиялық карталар үлкен территорияларға жасалады, олар
көптеген ... ... ... ... ... сызық, ал беттің
белгісін картаның номенклатурасы деп атайды.Топографиялық картаның ... ... ... ... оған номенкяатура беріледі.жол бетінің
номенклату-расы ... ... ... үстінде орналасқан.
Номенклатураның жанында, басқа осы жерде, ең ірі болып саналатын ... аты ... ... ... тағы да ... ... ... көрсетіледі, мұның өзі карталарды жалғастырып жапсырған
кезде оларды іріктеуді жеділдетеді. Осы ... ... ... ... ... ... номенклатурасы негізін 1 : 1000000 масштабтағы ... оның ... ... ... 6°, эл ... 4°. Осы масштаб
бетінің нсшенклатурасы белдеуді білдіретін латын алфавитінің бас әрпінен
және ... ... ... ... ... ретінде М-41-60-Б-Г карта бетінің номенклатурасының 1 :
1000000 масштабтан бастап рет-ретімен ... ... бет 1 : ... масштабтағы 144 бетке бөлінеді, олар 1, 2, 3,
..., 144 цифрлары мен белгіленеді. Осы ... ... ... М-41-60 боладьг:""""~ - ^—
1 : 100000 масштабтағы М-41-60 картасының бір беті I : ... ... 4 ... ... ... олар А, Б, В және ... белгіленеді. Осы шасштабтың екінші бетінің но-менклатурасы М-41-
60-Б болады.
Осы бетті 4-ке бөлуден 1 : 25000 масштабтағы ... 4 ... бүл ... а, б, в, г ... ... Осы ... ең ... бетінің номенклатурасы М-41--бО-Б-г-4 болады.
1 :5000 масштабтағы картаның номенклатурасының негізі болып 1 :
10000 масштабтағы картаның беті ... ал ол ... 1 :5000 ... 256 ... ... 1 : 5000 ... ... ең соңғы
бетінің номенклатурасы / М-41-60 (256) болады.
1 : 2000 масштабтағы ... ... алу үшін 1 : ... картаның беті 9 бөлікке бөлінеді; оларды орыс алфавитінің кіші
әріптерімен ... ... 1 : : 2000 ... ... ... ... М-41-60 (256-и) болады.
Жер бетінің карталары географиялық карталар деп аталады. Әдетте
олардың масштабы ұсақ ... Жер беті ... ... 1 млн. ... ... бейнеленеді. Ірі мас-гатабты карталар (1 : 200 000 және
одан ірі) ... ... деп ... Олар ... ... ... ... жатады (нөліктен?). Неғұрлым ірі масштабты (1 : ... 1 : 50 000, 1 : : 100 000) ... ... жер ... жүргі-
зілген топографиялың түсірулер мен өлшеулердің нәтижесінде жасалады. Оның
өзінде аэрофотосуреттер кеңінен пайдаланылады.
Ірі масштабты ... ... ... ... жер бетінің іс
жүзінде жазықтыққа жақын біршама шағын бөлігін бейнелейді. Сондықтан ұсақ
масштабты ... ... ... ... ... өте ... ... оларды ескермеуге болады. Масштаб
картаның барлық жерінде бірдей болып келеді.
Топографиялық кар-таларда үлкен территорияны бейнелеу үщін ... көп ... ... ... ... ... ... жер бетінің меридиандармен және
парал-лельдермен шектелген уч-аскесін алып жатады. Мы-салы, 1 : 1000 ... ... ... ... 6° сайын жүргізілген меридиандармен және
бір-бірінен 4° қашықтықтағы параллельдермен шектеледі. Соның нәтиже-сінде
жер шарында мөлшері ... ... 6° және ... ... 4° трапециялар
пайда болады. Тым ірі ... ... үшін ... ... ... ... 1 : 100 000 ... картаның
трапециясының мөлшері бойлық бойынша 30' және ендік бойынша 20', ал 1 : 25
000 масштабтағы топографиялық картаның табақ ... ... ... ... 30" және ендік. бойынша 5'.Сонымен, топографиялыц карталардың ... ... ... ... ... ... Рамканың жоғарғы
(солтүстік) және төменгі (оңтүстік) қабырғалары параллельдер, ал ... және ... ... ... табылады. Осы меридиандар мен
параллельдердің градус есебімен ... ... ... ... көрсетілген.
8. Топографиялық карталардың мазмұны және шартты
белгілері.
Атласта (6-бет) немесе оқульщқа берілген ... ... ... ... ... онда не бейнеленгенін, яғни ... ... Бұл ... ... үшін атластың 7-бетінде (немесе
қосымшада) көрсетілген топографиялың карталардың шартты белгілерін оқып
үйрену ... ... ең ... белгілердің негізгі топтарын бөлейік.
5-сурет
Мемлекеттік геодезиялық тор пункттері. Олардың шартты ... ... тең ... ... ... ... ... пункттің
картадағы орнын көрсететін ... ... оның ... алынған
координаталары нүктенің жер бетіндегі орнына сәйкес келеді. Белгінің жанына
қойылған цифрлар геодезиялық тор пунктінің ... ... ... көрсетеді. Картаның солтүстік-батыс бүрышындағы Дубровино тауына
орналасқан геодезиялық пункттің белгісін табыңдар. Оның ... ... м. Елді ... ... ... бөлігінің пішінін көрсететін
кескіндермен бейнеленеді. Түрлі түспен отқа төзімді және отқа төзімсіз
құрылыстардың ... ... ... жеке құрылыстар бейнеленеді.
Атаулардың жазулары әр ... ... ... Олар елді ...... қала және село үлгісіндегі поселкелерді бейнелейді.
Село үлгісіндегі елді ... ... ... ... ... үйлердің
санын көрсетеді.
Жекелеген жергілікті заттар (өнеркәсіп және әлеуметтік-мәдени
объектілер) ... тыс ... ... ... Олар — заводтың,
су диірмен мен ағаш тілетін заводтың, электр станцияның, ... ... ... т. с. с. белгілері.
Гидрография. Өзендер мен жылғалар картада көк түсті ... ... ... ... ... пішіні көгілдір түспен
көрсетіледі. Көк түсті цифрлармен өзендердегі, көлдердегі су кемері, яғни
су деңгейінің абсолют биіктігі, ... ... және ... өзен
ағысы-ның бағыты мен жылдамдығы, оның ені мен тереңдігі, өткелдің сипаты
белгіленеді. Арнаулы шартты ... ... ... мен ... ... Гидрография элементтеріне топографиялық карталарда
көрсетілетін құдықтар мен ... да ... ... ... және бояуы әр түрлі сызықтық белгілермен
бейнеленеді (темір жолдар, тас ... жол ... ... ... түсі ... түрін, тарту күшінің түрін көрсетеді. Сонымен қатар
арнаулы белгілермен тас жолдың ені мен ... ... ... жол ... сияқты жол сипаттамалары көрсетіледі.
Өсімдік жамылғысы карталарды жасыл түстің әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... ағаш
түқымдарының басым түрлері көрсетіледі, цифрлармен және жазулармен
ағаштардың орташа биіктігі, ... ... ... ... қүрамы
белгіленеді. Шалғындарды, бауларды, ... ... ... ... ... ... жас ағаш ... т. б. көрсету үшін
арнаулы белгілер қолданылады. Жер ... яғни жер ... ...... ... ... ... аныңтайтын аса ... ... ... Жер ... ... ... зерттеп, есепке
алмайынша, территорияны игеру, оны шаруа-шылық маңсатына дүрыс пайдалану
қиын.
Топографиялыц карталарда жер ... ... ... ... ... жер ... биіктігі бойынша өзара тең
аралықтар арқылы жүргізілген горизонталь ... ... із ... болады. (Атластың 7-бетінің төменгі жағындағы «Жер бедерін горизон-
таль сызықтармен бейнелеу» ... ... ... ... ... ... ... айырмасын көрсететін көршілес
қима -жазықтықтардың арасындағы қашықтықты ң и ма б и і кт і г і ... ... ... горизонтальдар бейнелесе, оның соғүрлым
биік болғаны. Горизонтальдар бір-біріне неғұрлым жақын орналасса, ... тік ... және ... ... ... алыс ... соғүрлым жатық беткейді бейнелейді. Демек, горизонтальдарға қарап,
беткейлердің ... мен ... кез ... ... ... ... жер ... нүктелердің бір-бірінен арту биіктігін анықтауға болады.
Жер бедері ... ... және ... ... ... оның оңтүстік
рамкасының астында көрсетіледі.
¥сақ масштабты географиялық карталарда горизонтальдарды ... қима ... ... және ... ... ... және атлас карталарындағы СССР физикалық картасынан биіктік
шкаласын қара). Олар жер ... ... мен ... ... ... еңістері туралы тек жалпы түсінік береді. Ұсақ ... ... ... ... ... ... қоса ... (изогипстермен)
бейнеленеді. Горизонтальдар биіктік сатыларды шектейді, ал жақсы көрнекілік
үшін горизонтальдардың ... ... ... ... ... ... ¥сақ масштабты карталарда ... ... ш к а л а деп ... ... ... өңі мен ... бір ... бірте-бірте өзгерісін көрсететіндей, жер
бедерінің көрнекі, пластикалық бейнесін беретіндей етіп таңдап алынады.
Қорытынды.
Мектептің оқу ... ... ... мен ... ... ... ... реңімен, қыратты және таулы учаскелер сары, қызғылт сары ... ... өңге ... ... мен ... ... жер ... көгілдір түстен көк түске дейінгі қат-қабат бояумен қоса изобата-
лармен (бірдей тереңдіктердің сызықтары) бейнелейді. Биіктік пен ... ... ... ... Жер ... шартты
белгілеріне сонымен бірге жыраны, жарды, қорғанды, тастарды бейнелейтін
арнаулы ... ... ... және ... ... белгілерін
көрсететін цифрлар да жатады.
Картадан жер бедерін ажыратып оңу ... ... мен ... ... ... ... ... жердің ой-қырының түрін
(пішінін), ... ... ... және ... бір-
бірінен арту ... ... ... ... әр ... горизонталь сызықтармен ... ... алып ... ... ... ... ... айыру үшін картада
беткейдің бағыты арнайы көрсетіледі. Ол үшін б е р ... ... ... ... ... қолданылады. Бергштрихтер
беткейдің қай бағытқа қарай аласара беретінін ... ... ... ... сандық белгілер және биіктік белгілері
олардың теңіз ... ... ... ... бойына
жазылған цифрлардың жоғарғы жағы әр уаңытта беткейдің биіктейтін жағына
қарайды. Жер беті әдетте су ...... көл, ... қарай
аласарады. Сондықтан карта бойынша жер бедерін оқып ... ... оқып ... ... ... болады Топографиялық
карталардың шартты белгілерін талдау ... ... ... ... ... ... ... Өйткені оларда жер бетінің
негізгі табиғи сипаттамалары және ... ... А.В. ... с ... ... ... Н. ... топографии и картографии- Москва ,1972 г.
3.Қалыбеков С. Топография негіздері – Алматы 1993 ж.
4.Бахрамелев А. ... ... 1986 ... С. Қ. ... белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
6.Полярлық координаттар. – ... және ... 2005, N ... В. Г. Топография – Москва 1974 г.
8.Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы ... және ... ... 2.
10.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – ... мен ... ... ... ... ... ... және табиғат. 2003, N.6

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
GPS құрылғылары және геодезиялық аспаптар мен жабдықтар51 бет
«мақташы» мектебінің құрлыс барысы16 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Автокөлік жолын СКЕБО кешенінде трассалау48 бет
Алматы облысы жайлы73 бет
Алматы қаласында ауыр металдар мөлшері бойынша жерді аумақтарға бөлу83 бет
Алматы қаласындағы метро құрылысы30 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет
Астана қаласы Нұрсая ықшам ауданындағы жер асты автокөлік тұрағы бар тұрғын үйді жобалау60 бет
Аэрофотогеодезия29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь