Ақша айналысының құрылымы

Мазмұны

Кіріспе

1.Ақша айналымының түсінігі және мәні

1.1 Ақша айналымы және ақша айналымының заңы

1.2 Қолма . қол және қолма . қол емес ақша айналымдары

2. Ақша айналысының кұрылымы

2.1 Ақша массасы және оның жылдамдығы

2.2 Ақша агрегаттары және ақша базасы

3 Қазақстан Республикасындағы ақша айналысы

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
        
        Мазмұны
Кіріспе
1.Ақша айналымының түсінігі және мәні
1.1 Ақша айналымы және ақша айналымының ... ... – қол және ... – қол емес ақша ... Ақша ... ... Ақша ... және оның жылдамдығы
2.2 Ақша агрегаттары және ақша базасы
3 ... ... ақша ... ... айналысы қазіргі нарықтық экономикада маңызды элементтердің бірі
болып табылады. Себебі ақша құрылымының есебін ескермеген жағдайда халық
шаруашылығы ... ... ... ... ... ... іс ... өткізу кезінде көптеген қателіктер болуы мүмкін.
Ақша айналысының тұрақтылығы оның ... ... ... ... ... барысында ақша қатынастары бірнеше маңызды өзгерістер
мен қиыншылықтарды ... ... ... ... ол ... ... ... тигізді. Ақша айналысы мен ... ... ... ... ... ... тепе –
теңдіктің қамтамасыз етілуінің алғышарты болып табылады.
Ақша айналымындығы инфляцияның маңыздылығы нарық механизмнің үзілуіне,
өндірістің құлдырауына, ... ...... ... ... ... ... игеру қазіргі таңда Қазақстан экономикасындағы аса
маңызды және қажетті ... бірі ... ... ... ... ... ақша айналымының теориялық негіздерін
қарастыру және оның құрылымына ерекше көңіл бөлу мен жеке сипаттау болып
табылады. Сондай – ақ, ... ... ... ... оны ... және ... ала ... Қазақстан Республикасында пайдалануға
мүмкіндік беретін жағдайларды қарастыру.
Осы мақсатқа жету үшін мынадай міндеттерді ... жөн деп ... ақша ... ... мен ... ... оның ... мен құралдарын жеке сипаттау;
• ақша айналымының формаларын құрастыру;
• Қазақстан Республикасында ақша ... ... ... ... ... қорытынды жасау;
Курстық жұмыстың ақпараттық негізіне отандық және шетелдік экономист
ғалымдарының оқулықтары, ... ... ... Ал осы ... ... ... ... ақша айналымының ерекшеліктері жатады.
1 Ақша айналымының түсінігі және мәні
1. Ақша айналамы және ақша ... ... ... - бұл ... ... ... барысындағы қолма –
қол және қолма – қол емес ... ... Ол ... ... – ақ тауарлы емес төлемдерді және ... ... ... асырады.
Елдің ақша айналымы ақшаның қозғалысын көрсете отырып, келесілердің
арасындағы айналысты ... ... банк және ... банктер;
• коммерциялық банктер; коммерциялық ... және ... ( ... ... халық );
• кәсіпорындар мен ұйымдар;
• физикалық тұлғалар;
• банктер және әр түрлі қаржы институттары, сондай – ақ ... мен ... ... жоспарлы экономика кезінде және ... ... сай ... тән әр ... ... ... ... экономика жағдайында ақша айналысының
ерекшеліктері:
• Қолма – қол ақша да ... – қол емес ақша да ... ... ала ... қызмет атқарды. Барлық қоғамдық өнім өндіріс
құралдары және ... ... ... яғни ... ... – техникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы
бөлінді;
• Мемлекет заң ... ақша ... ... – қол ақша және ...... ... бөліп, ақша айналымының қай түрі қандай бөлу ... ... ... Сөйтіп, қолма – қол ақша қозғалысы
халықтың ақшалай табысын бөлуді көрсетсе, ... – қол емес ... ... ... – жабдықтарын бөлуді көрсететті;
• Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің ... ... ... реттелді;
• Ақша айналымы біртектес мемлекеттік меншік ... ... ... Ақша ... алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте
шоғырланып, оған мемлекеттік банк бақылау жүргізді;
• Мемлекеттік ... ... ала ... баға ... ... ... ... бекітумен де шұғылданды;
• Қолма – қол ақша және қолма – қол емес ақша ... ... банк ... ... негізінде шығарды;
Ал енді нарықтық экономика үлгісі жағдайындағы ақша айналымына
тоқталатын болсақ, онда оған ... ... ... Ақша ... ... шаруашылықтағы нарықтық қатынастарға қызмет
жасайды, ал бөлу қатынастарының тек аз ғана бөлшегін қамтиды;
• Қолма – қол ақша және ... – қол емес ақша ... ... ... Ақша ... ... ... банктердің, заңды және жеке
тұлғалардың жоспарлы болжауының объектісі болып табылады;
• Ақша айналымы әр түрлі меншіу ... ... ... Ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері орталықтанбаған,
яғни олар әр түрлі ... және ... ... ... – қол ақша және ... – қол емес ақша айналымы бір – бірімен
тығыз ... ... ... – қол ақша ... ... банк ... ал ... – қол
емес ақша белгілерін коммерциялық банктер шығарады;
Сонымен, ақша ... деп ... – қол және ... – қол емес түрінде
үзіліссіз қозғалыста жүретін ақша белгілерін айтады.
Айналыста жүретін тек қолма – қол ақша – ол ақша ... тек ... ... белгілі бір мезгілде қолма – қол ақшамен өтелген ... ... тең ақша ... ... ақша айналысы болып
табылады. Ал ақша айналымы - бұл ... – қол және ... – қол емес ... ... ... және ... төлемдер мен шаруашылықтың есеп
айырысуын қамтамасыз ететін ақшаның қызметі.
Ендеше ақша айналымы екі бөліктен: қолма – қол және қолма – қол ... ... ... ақша ... заңына тоқтала кетейік. Ақша айналысы заңы – құн
заңының ... ... ... Ол ... – ақша ... ... ... формацияларға тән.
Айналыстағы ақшаның саны Карл Маркс ашқан ақша ... ... ... айналысына қызмет ету үшін қажетті ақша ... ... бір ... ... бір жылда сатылуға тиіс бағасының қосындысына;
• ақша айналысының ... ... ... ... заңы мына ... ... мөлшері = Смб/Ажылд.
А – ақша мөлшері;
Смб – сатылуға тиіс тауар бағасы;
Ажылд. – ақша ... ... ... ... мәні мынада: ақшаның айналыс құралы қызметін
орындауы үшін қажетті ақша ... ... тиіс ... ... бір ... ақша ... ... санына бөлгенге теңесуі керек.
Ақша тек ... ... ғана ... ... қатар төлем құралы
қызметінде болатындықтан, айналысқа қажетті ақша мөлшері де несиеге сатқан
тауарлар сомасына байланысты азаяды. Қарыз ... бір ... – қол ... есеп айырылысқанда өтеледі, яғни олар қарыз талаптары
мен міндеттемелерін өзара есептеу жолымен де өтеледі.
Сөйтіп, ... даму ... ақша ... кері әсерін тигізеді;
тауардың неғұрлым көп ... ... ... ... соғұрлым аз ақша
мөлшері қажет. Одан басқа ... ... әлде ... ақша мөлшері
шаруашылықтың, халықтың тұрақты ақша қорын ... ... ... ... заң мына ... ... = ( ( Стбн + Ст – Сө ) / ... ) + Ақ
Мұндағы:
Амөлш. – айналыс құралы және төлем құралы қызметтеріне қажет ақша
мөлшері;
Стбн – несиеге ... ... ... ...... және ... ... бойынша төленетін сома;
Сө - өзара өтелетін талаптар мен міндеттемелердің сомасы;
Ақ – ақша ...... ... және ... ... ... ақша
айналымының орташа саны ( айналыс жылдамдығы );
Осы теңдіктегі ел экономикасында сатылған тауарлар ... ... ... кем ақша ... ... ... - ... проблемасының
болуы. Сол кезде Ст мөлшері теріс сан болады. Бірақ бұл Қазақстанда және
басқа да ... ... ... ... ... ... кездесіп отырған кәсіпорындар арасындағы төлеушілік
проблемасы жай ақша массасын ... ... ... көрсетпейді.
Себебі төлеушіліктің көптеген себептері бар. Олар: төлем ... ... ... ... банкноттардың болуы,
банкноталардың тиімді тәжірибесінің ... ... ... төлем құралдарының дамымауы және тағы басқалар.
Сөйтіп айналысқа ... ақша ... ... даму жағдайларына
әсер ететін көптеген факторларға байланысты өзгереді; айналыстағы тауарлар
мөлшеріне тауарлар мен ... ... ... және тағы ... ... ... ақша ... ақша айналысының жылдамдығына кері
пропорционалды ... Ал ақша ... әсер ... ... ... ... даму ... егер тауардың көп бөлігі несиеге сатылса,
айналысқа сонша мөлшерде кем ақша қажет;
• қолма – қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
• ақша айналымының ... ... ақша екі ... ... ( ... ): ... – қол
ақша, яғни айналымдағы банкнота және майда монеталар, банктік айналымдағы
ақша ... яғни ... ... ... ... Екі деңгейлі банк
жүйесінде ақшаның бірінші формасын, яғни қолма – қол ... ... ... банк ... да, ал ... – қол емес ақша белгілерін
коммерциялық банктер жүйесі шағарады.
Ақшаның екі формасы бір – бірімен тығыз байланыста болады. Егер ... - ... ... иесі өз қаражатын қолма – қол ақша формасында
салса, онда банктік айналымдағы ақша ... ... ... * ... ... ... клиенттің шотқа жазу арқылыбанкке ақша
сомасын салуы қолма – қол ... ... ... ақша формасына
айналуын көрсетеді
2. Қолма – қол және ... – қол емес ... ... ... формасына сәйкес оны қолма – қол және қолма ... емес ақша ... деп ... – қол ақша ... – бұл ... – қол ақша ... қағаз ақшалардың, банкноталар, монеталар, тағы басқалары. Яғни,
бұл - бір субъектінің екіншісіне тауарлар үшін, көрсетілген ... ... ... ... ... да жағдайлар үшін берілетін нақты
ақша белгілерінің айналымы. ... ... ... ... ... шығарады, ал айналымға оларды банкноталармен бірге орталық банк
жібереді. Қолма – қол есеп айырысуда ... ... ... ... ... ... бар банкноталар қолданылады.
Қолма – қол ақшалар келесілер үшін қолданылады:
• тауарлар мен қызметтер айналымын ... ... ... ... ... ... есеп ... және соған сәйкес төлемдерді
төлеу үшін;
• бағалы қағаздарға ... және олар ... ... төлеу үшін;
• коммуналдық және тағы басқалар ... ... ... ... ... қолма – қол ақшалар жүретіндіктен, оларды ... деп ... ... және ... ... ... ... ақша
белгілері айналыста болады. Бұл кез келген мемлекеттің ақша айналымының аз
ғана ... ... оның ... өте зор. ... ... – қол ... ... табысының басым көп бөлігін алуға және оны жұмсауға қызмет
етеді.
Қазақстан Республикасында қолма – қол ақшаны Ұлттық Банк ... ... ал ... ... ... оның ... – қол емес формада төлеп алады. Коммерциялық банктердің операциялық
кассасынан қолма – қол ... көп ... ... беріледі. Яғни
клиенттер заңды тұлғалар болатын ... онда ақша ... ... ... ... , ал клиент жеке тұлға болатын ... ... ... ... беріледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасындағы
қолма – қол ақшаның бір ... ... ... ... ... ал
басым көп бөлігі халыққа әр түрлі ақшалы табыс түрінде ( яғни ... ... ... ... ... мен бағалы қағаздарды
сатудан түскен түсім және сол сияқты түрінде ) беріледі.
Қолма – қол ... ... ... ... ... және ... ... Бірақ ақшаның көп бөлігі жарна, сақтандыру төлемін,
пәтер ақысы мен коммуналдық төлемін, қарызды өтеуге, тауар ... алу ... ... ақы ... ... ... мен лотерея сатып алуға,
айып пұл және тағы сол сияқтыларды төлеуге жұмсалады.
Жалпы ... ақша ... ... ...... клиенттер арқылы айналысқа түсіп, белгілі бір мерзімнен кейін
клиенттердің ( ... ... ... және ... қызмет көрсететін
орындардың ) кассасы арқылы айналыстан шығады. Сөйтіп, қолма – қол ақшаның
қайталама айналысы ... ... – қол ақша ... – бұл ... бір ... қолма – қол формада жүргізілген барлық төлемдердің сомасына тең
ақша айналымының бөлігі. Бұл айналым көбіне халық табыстарының түсуімен
және ... ... ... ... ... ... ... элемент- қолма- қол ақшаны
пайдалану. Қазіргі кезде біздің елде кәсіпорындар арасындағы өзара ... қол ... тек ... ... төрт ... ... көлемінде
пайдаланумен және банктегі салым иелерінің бөлшек саудамен есеп ... ... ... ... шектелуде.
Қолма – қол емес ақша айналымы ( төлем ... ) – ол ... ... жазбаша бұйрығы бойынша шоттағы ақша қалдығының ... ... ... ... ... ... ... Ол бүкіл ақша
айналымының басым бөлігін құрайды. Төлем айналымы төлеушілері мен ... ... ... ... ... түрде, сол сияқты олардың өзара
талаптарын есептеу жолымен жүзеге асырылады.
Қолма – қол емес ақша айналымы қазіргі таңда ... ... ... Ол ... чектер арқылы, несие карточкалары төлем
тапсырыстары арқылы, төлемнің электронды ... ... және тағы ... ... құжаттары арқылы ( ... ... ... етеді.
Қолма – қол емес ақшаның төлем айналымын екі ... ... ... операциялар бойынша және қаржылық міндеттемелері бойынша төлем
айналымы. Бірінші топқа тауарлар және көрсетілген қызметтер бойынша ... ... ал ... бютжет төлемдері ( табысқа салық, қосымша
құн салығы, жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы және тағы осы ... ) және ... тыс ... банк ... өтеу, несиенің
пайызын төлеу, сақтандыру компанияларымен есеп айырысулар кіргізіледі.
Қазіргі кезде пластикалық картачкаларды қолдану қолма- қол ... ... ... ең бір ... ... ... ... дәлелдеп отыр. Олардың көптеген түрлерінің ... ... ... бары кең қолданылады. Өркениетті мемлекеттерде жоғары
қорғалу дәрежесі бар микропроцессорлы карточканы ... ... ... ... жүргізілуде.
Қолма – қол емес ақша айналысы – бұл ... бір ... ... ... ... несиелік ұйымдарға немесе ... ... ... – қол ... қолданбай, ақшалай қаражаттарды аудару.
Бұл айналыс мемлекеттің ақша айналысының үлкен бөлігін құрайды.
Қолма – қол ақша және қолма – қол емес ақша ... ... ... және бір – ... ... ... ақша ... бір айналыс
аясынан кетпей, оған одан әрі қызмет жасай береді. Ал ... ... ... ... – қол ... ... ... Сондықтан қолма
– қол емес ақша ... ... ... – қол ақша ... ... болып табылыды және екуі бірге қосылып ... ақша ... ... ... банк ... негізгілерінің біріне
жатады. Есеп ... ... ... үшін әр ... ... Олардың арасында кең тарағандары: ағымдағы, есеп айырысу және
тағы басқа шоттары.
Банктердің ... ... ... ... және ... ... әр турлі құжаттарды пайдаланып, клиенттердің тапсыры бойынша
және олардың шотына банктердің ақша түсіру операциясы. Инкассоға чектер,
векселдер, бағалы қағаздар және т.б. ... ... ... екі түрі ... жай инкассо – клиенттің банк арқылы коммерциялық құжатсыз қойған
төлем талабы негізінде ... ... ... ақша ... ... Жай ... ... есеп айырысуда
қолданылыды;
• құжатты инкассо – үшінші жаққа клиенттен алған ... ... оны тек ... ... – қол ... ... акцептелгенде
ғана беру нәтижесінде банктің жүргізетін операциясы.
Аудару операцияларында клиент банкідегі өз шотынан белгілі бір соманы
көрсетілген ... ... ... тапсырма береді. Мұндай операцияны
жүргізгені үшін банк коммерциялық ақы алады.
Аккредитив ( латын сөзі – « сенемін » ) – бір ... ... ... ... ... орындағанда белгілі бір соманы жеке
немесе заңды тұлғаға төлеу жөнінде берген ... ... ... ... ақшалы және құжатты.
• Ақшалы аккредитив – атаулы ақшалы құжат. Онда ... ... ... көрсетілген соманы түгел немесе бөліп ... оны ... ... ... ... - ... ... жазылған.
• Құжатты аккредитив – ... ол ... ... - ... ... және оның ... бойынша үшінші жаққа
төлемді жүргізу немесе оның үкімі бойынша төлеуі, сондай – ақ ол
берген аударым ... ... ... ... ... алуы ... ... - банк көрсетілген операциялардың кез
келгенін жүргізу өкілдігін басқа банкке беруіне болады.
Электронды төлем жүйесі – ол ... ... ... ... ... ақша ... аудару. Ол банктік шоттардың жағдайын бақылау,
сондай – ақ ... және есеп ... ... жүргізу үшін
қолданылады.
Банк клиенттеріне қызмет көрсететін электрондық төлем жүйесіне:
• автоматтандырылған есеп ... ... ... ... ... ... терминалдар;
• үйде банктік қызмет көрсетулер жатады.
Электрондық төлем жүйесін қолдану ақша айналымын жеделдетуге, айналыс
шығындарын азайтуға, есеп айырысуды ... ... ... ... – қол ... ... кең жол ... бүкіл ақша айналымы: қолма – қол және қолма – қол ... ... ... ... – ақ:
• өнімді өндіру және сатупроцесін, яғни ... ... ... ... ақша ... ... емес ... есеп айырысулармен байланысты ақша
айналымы;
• ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және ... ... ... ... ... ... Ақша айналымының құралдары
1. Ақша массасы және оның жылдамдығы
Қандай да болмасын елдің ақша – несие ... ... ... болып ақша массасы саналады. Ақша ... ... ... ... ... үшін ақша ... ... ретінде
анықтауға болады. Ақша массасы экономикалық ... ... ... ... – есеп ... ... ... істеуіне әсер етеді.
Ақша массасы – бұл жеке тұлғаларға, кәсіпорындар мен мемлекетке тиісті
және шаруашылық ... ... ... ... алу және ... құралдарының
жиынтығы.
Ақша массасының компоненттерін анықтаудың әр түрлі концепциялары бар.
Бірінші концепция бойынша ақша массасы ... ... – қол ақша ... – қол ақша айналысынан немесе қолма – қол емес ... ... ... ... ... әр ... бағалы қағаздар қолданылуы
мүмкін – вексельдер, чектер депозиттік сертификаттар, тағы басқалары.
Екінші концепцияны қолдаушылар вексельдерді, чектерді және кей ... да ... ... ... – қол емес ақша айналымына жатқызады.
Үшінші концепцияны қолдаушы экономистер қолма – қол ақшаның барлығына
қарсы ... да, ақша деп тек ... – қол ... ... ... ... сол ... несие – ақша жүйесімен анықталады.
Ақша массасының нақты құрамы әр мемлекттің өзіне тән ақша - ... ... ... АҚШ- та ақша ... ... үшін - ... мен Германияда - үш, Ұлыбританияда- бес, Францияда - екі ақша
агрегаттары қолданылады.
Өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... ... қолданылады:
М1 – айналыстағы нақты ақшаларды және ... ... ... ... – М1 + ... ... ... және жинақ салымдары ( 4
жылға дейінгі );
М3 – М2 + арнайы ... ... ... ... – М3 + ірі коммерциялық банктердегі депозиттік сертификаттар;
Қазақстан Республикасының ақша массасының құрлымына ... ... ... М0 - айналыстағы қолма- қол ақша;
• М1 - өзіне М0 агрегатын және ... ... есеп ... басқа депозиттерінің, заңды тұлғалардың күрделі қаржыландыру
шотының, ... және ... ... ... және ... емес ... шоттарының қалдығын және халық пен ... ... етіп ... ... ... М2 - ... М1 ... сонымен бірге жеке және заңды тұлғалардың
мерзімді салымдарын біріктіреді;
• М3 - өзіне М2 ... және ... займ ... ... ... ... өсуі мүмкін:
• банкноталар мен монеталар эмиссиялау есебінен.
• Орталық банктен ... ... ... алуымен;
• мемлекеттк бюджеттің кемшілігін жабу үшін орталық банктің үкіметке
несие беруімен
• Орталық ... асыл ... ... ... ... ... қағаздарды сатып алуымен;
• чек шығарумен немесе коммерциялық банктердің салым ... заим ... ... ... несие ақшаларын
шығару);
Ақша массасының көлемі және оның өсу темптері маңызды экономикалық
айнымалыларға әсер ... ... ... ... ... да әсер етуі ... массасын өлшеудің екі түрі бар: трансакциондық және өтімділік
бойынша өлшеу.
Ақша массасын трансакциондық өлшеу ақшаның айналым құралы ... ... Бұл ойды ... ақшаның мәні тауарлармен
қызметтерді төлеу үшін қолданылады деп санады. Олардың ойынша , айналыс
құралы қызметін ... ... яғни ... ... ... ... ... Барлық активтер құнды сақтау қызметін
атқарады, олардың ішіндегі кейбіреулері ғана айналыс құралы ... ... ... ... ... ... қызметін атқаратын
активтерді ғана есептеу керек. Мұндай активтерге көбінесе төлем құралы
ретінде қолданылатын монеталар және ... ... ... ... ... ... ... ( ағымдағы шоттарды ) жатқызуға болады.
Өтімділік ... ... ... өлшеу ақшаның мәні оның өтімді
актив болу қасиетімен байланыстырылады. Өтімділік ... ... ... кез келген уақытта аз шығындармен және жеңіл өткізуін
білдіреді. Бұл ой бойынша ақшалар ... ... сапа ... ... жоқ. Біз ... тек оның ... дәрежесі бойынша ғана
ажырата аламыз. Әрбір актив құнды сақтау қызметін атқарады, бірақ олардың
өзгешелігі тек олардың өтімділігінде.
Ақшалар – ең ... ... ... иесі ... немесе қызметті
сатып алудың алдында оларды басқа еш нәрсеге айырбастамау ... ... үйді ... ... оның ... өте ... Өтімділігі төмен
тауарларды сату көп уақытты алады.
Тауарлы ... ... үшін ... ... ... білу ... ... жылдамдығы әрбір ақша бірлігі бір жыл көлемінде кез
келген келісім шарт ... үшін ... ... ... өлшенеді.Тауар
бағасының қажетті сомасысын және ... ... ... ... ... ... болатын. Оны Фишер теңдігі деп атайды, ... = PQ, ... M = PQ / ... – ақша айналымына қажетті ақша массасы;
PQ – тауар бағасының сомасы;
V – ақша айналымының ... ... ... ... байланыстырса да, ол бұдан ертерек те мәлім
болған. К.Маркс өзінің « Капиталының » І ... бұл ... ... ... ... = ... сомасы / ақша бірліктерінің айналым саны
Сондай – ақ К.Маркс қажетті ақша көлемін толығырақ сипаттады:
М = ( Ц*Т – Кц + П – Вп ) / ...... ... сомасы;
Кц – несиеге сатылған тауарлар сомасы;
П – ертерек сатылған тауарлар сомасы, ... олар ... ... ... ... ... – ақша ... айналым саны;
Коммерциялық банктердің несиелік ақшаларды шығару интенсивтілігі
депозиттерді міндетті түрде резервтер көмегімен реттеп отырады, қаншалықты
резервтеу ... ... ... соншалықты банктер несиелеу үшін аз
қаражатты пайдаланады. Осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... және ол ақшаны мультипликациялау
коэфицентімен анықталады. ... ақша ... ... ... банк
жүргізетін ақша – несие саясатымен тығыз ... деп ... ... ең ... ... ақша ... ... сақтау екенін көруге
болады. Мақсатты белгілеуде Орталық Банк ... ... ... ... бейнелеудегі ЖҰӨ -нің болжанатын өсімі;
2. жоспарлы кезеңдегі ақша ... ... ... ... ... ... максималды рұқсат етілген
деңгейі;
Ақша массасы өсуінің бақылау көрсеткіштері ... ... ... ... және оның пайдалану дәрежесін ескере
отырып есептеледі. Бұл көрсеткіштің тәжірибе үшін де маңызы зор.
Ақша ... ... ... ... ақша ... ... оның ... жылдамдығы да әсер етеді.
Ақша массасының жылдамдығы – ақша қозғалысының интенсификациялы
көрсеткіші. Яғни, ... ойы ... ақша ... ... ... жылдамдығын көрсетеді″.
Ақша массасының айналым жылдамдығы жалпы экономикалық факторларға,
экономиканың циклы мен ... ... ... таза ... яғни ... ... құрылымына, несиелік операциялар мен
өзара есеп айырысудың дамуына, ақша ... ... ... ... ... ... өзгереді.
Ақша массасы айналымының баяулауы – ұлттық жиынтық өнімді ... ... ... көрсеткіші. Егер ақша ... ... онда ... ... ... және ақша ... шапшаңдығын көрсетеді. Ақша айнаысының жылдамдығы айналыстығы
ақша санына кері пропорционалды әсер ... яғни ақша ... ... әсер ... ... қосымша ақша эмиссиясының қажеттілігі
азаяды деп санауға болады.
Ақша массасы айналысының баяулауы шаруашылық ... ... ... ұмтылысын және ақша массасының құрылымында банктердегі ұзақ
мерзімді салымдардың ұлғаюын көрсетеді.
″Самуэльсон П. ... – М.: ... Т. 1. 1997. С. ... ... ...... ... жылдамдығы» және «төлемдердің
өту жылдамдығы» деген ұғымдардың бір – бірінен ... бар. ... ... ... ... Оны шапшаңдататын факторларға:
өзара есеп айырысу жүйесін дамыту, банк ісіне электронды есептегіш
техниканы және ... ақша ... ... ... ... елдерде ақша массасы айналымының екі көрсеткіші
болады:
1. Табыс айналысы ... ... ... ... ... ұлттық өнімнің немесе ұлттық табыстың ақша ... ... М1 не М2 ... ... Бұл ... ... мен экономикалық даму процестерінің арасындағы
байланысты көрсетеді.
2. ... ... ақша ... ...... ... бойынша аударылған қаражаттар сомасы мен ақша
массасының орташа көлеміне қатынасы.
2. Ақша агрегаттары және ақша базасы
Ақша айналымының екі ... ( ... ... ақша мен ... ақшаның ) бірлігі, олардың бір формасының екіншісіне алмасуы
жалпы ақша массасының құрамын анықтауды ... ... ... ақша ... ... айналымының сандық көрсеткіші. Белгілі бір мерзім аралығында және
белгілі бір күнге ақша ... ... ... ... ... ... ақша массасының көлемін және оның өсу қарқынын реттейтін іс -
шаралар ... үшін әр ... ... ... Ондай
көрсеткіштер ақша агрегаттары деп аталады.
Ақша агрегаттарының құрылымы тұрақты, қалыпты болмайды. Ол ақша ... ... ... өзгереді.
Ақша агрегаттары бір – бірінен өтімділігі бойынша ажыратылады. Ең
өтімділігі ... ... ... М0 ( ... – қол ақша ) ... М1 ... ... М0 – ге қарағанда азырақ, бірақ М2 – ден жоғары.
М2 ақша ... ... қол ақша және ... – қол емес ... ... өз ... олар халықтың жинақ жасауымен және ... ... ... ... ... ... бұдан
мынадай ойға келуге болады: халықтың жинақ жасау үрдісі интенсивті түрде
жүрсе, халық банктерге сенеді және өз ... ... ... онда ... банк ақша ... ... ... Ендеше халықтың
жинақтар жасауы жаңа ақшалардың пайда болуын қамтамасыз ету ... деп ... ... елдегі ақша агрегаттарының құрамы бірдей емес. Мысалы, АҚШ- та ақша
массасын анықтау үшін төрт ақша ... ... ... – ақ М2 –нің
құрамына бір күндік операциялар бойынша бағалы қағаздар, ақша нарығының
депозиттік ... Ал М3 –ке М2 –ге ... ... қазынаның қысқа
мерзімді вексельдері, коммерциялық банктермен жасалатын сатып алу туралы
жедел келісімшарттар кіреді. Ал Жапония мен ... үш ақша ... ... ... болсақ, онда бес ақша агрегаты қызмет етеді.
Енді осы ақша агрегаттарының әр қайсысына бөлек – ... ... ақша ... ... ... ... бар, оған ... ақшалар мен мерзімсіз депозиттерді жатқызады.
Кейбір елдерде бұған барлық ағымдағы салымдарды, мысалы, Ұлыбританияда
тек олар бойынша пайызбен есептелмейтін депозиттерді ғана жатқызады. АҚШ ... ... – ақ М1 ... ... емес ... ... - 7 күн бұрын алдын ала хабарлауға
жататын депозиттерді де жатқызады.
Негізінде, М1 агрегата ... ақша ... « тар » ... ... ... ... ... ол өте маңызды, себебі ол ақшаның
төлем құралы функциясымен тығыз ... Ол жеке ... ... ... ... Осы ... ... М1 агрегаты пайыз
ставкасының және халықтың өтімділікті таңдауының арақатынасы деп саналды.
Себебі М1 агрегатына ... ... ... ... ... әкелмейтін.
Өкінішке орай қазіргі кезде бұл заңдылық ... ... бар ... пайда болуына байланысты бұзылған.
М2 және М3 агрегаттарын ... ... ... ... ... бар.
Францияда М2 агрегатына М1 агрегатымен қоса, төрт жылға дейінгі
мерзімсіз депозиттер; АҚШ - та ... ... ... ... ... ... АҚШ – ғы ... және шетелдегі
банктердегі АҚШ резиденттерінің ... ...... ... ... бір ай ... хабарлайтын депозиттерді
жатқызады.
М3 агрегаты М2 агрегатынан ... ... ... ... ... мерзімді депозиттерді, кассалық бондар және қаржы
мекемелерінің депозиттік ... ... ... ... ... ... ... валютадағы депозиттер
мен сертификаттарды жатқызады. Яғни М3 агрегаты ақша массасының « кең ... ... ... ... ... ... ... алу қабілетінің толық соммалы
көрсеткіші деп санауға болады. ... ... көп ... ... ... және ... ақша ... реттеу мақсатында
қолданады.
Сонымен, барлық ақша агрегаттары иерархиялық ... ... ... ... өзінің алдындағы агрегатты қосып алады.
Ал енді Қазақстан Республикасындағы ақша агрегаттарын көрсетейік:
М0 – айналыстағы қолма – қол ақша ... банк ... тыс ... – М0 + ... емес ... ... мен ... теңгедегі аудармалы
депозиттері;
М2 – М1 + теңгедегі басқа да депозиттер және ... емес ... мен ... ... ... ... ... – М2 + банктік емес заңды тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы
басқа да депозиттері;
Ақша ... ... ... ... бола ... ... – бір әсер ... фактор - ақша нарығы құралдары дамуының өзгеруі.
Ақша массасының негізгі компоненті – ол ақша ... Ақша ... ... ... және ... ... білдіреді. Ол
келесі формуламен анықталады:
МВ = СІС + RR + ...... ... ақшалар;
RR – міндетті резервтер;
DCB – екінші деңгейдегі банктердің ұлттық банкідегі корреспонденттік
шоттарындағы ... ... ақша ... ықпал етуі ақша мультипликаторы
көмегімен ... ... ... есептеледі:
А = М3/МВ
2. Қазақстан Республикасындағы ақша айналымы
Қазақстан экономикасының нарықтық ... ... ... ... мақсаты инфляциялық процестерге және осы ... ... ... үшін ақша ... ... болып табылады. Бұл ақша
айналымының реттеуші құралдарын қолдану ... ... ... ... ақша
массасын реттеу, валюталық реттеу.
Екі деңгейлі банк жүйесін қалыптастырғаннан кейін,ақша ретеушілері
жиынтық сұранысты реттеуге және ақша ... әр ... ... бір ... ... мүмкіндігін қамтамассыз ету үшін
бағытталған болатын.
Ақша массасының ... мен ... ... ақша
айналымының реттеу механизімін ... ... зор. ... ақша
көлемі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... кезінде, алтынволюталық
қорлардың өсуі және шетел волютасын ... алу ... ... ... Бұл, ... ... ... өсуіне, яғни
ақша агрегаттарының ( қолма – қол ақша, ... ... ) ... әкеледі.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қолма – қол
ақша айналымын реттеудегі ... ... бірі - ... қажеттілігін ұлттық валюта ақша белгілерімен дер кезінде
және тұтас қанағаттандыруы.
Осы жұмыстарға байланысты Ұлттық Банкінің ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің кассалық ... ... ... ... ... ... ... қолдау, айналымнан ескі үлгілерді алып тастау жүргізіледі.
Ұлттық Банкінің ақша – несие ... ... ... ... ... ... қалыптасуда, өнеркәсіптер мен
халықтың мемлекет саясатына сенімнің артуы мемлекеттегі ақша ұсынымына ... ... ... табыс пен ақша массасы көрсеткіштерінің өсуі, ... өсуі ... – қол ... ... банк депозиттерінің өзімен
байланысты. Ол монетизация деңгейін көтереді. 2004 жылы оның 19,8 % дейін
көтерілуі ( 2003 ... ... 18,6 % ) ... пен ... ... ... сенімін көрсетеді.
Қазіргі кезде қолма – қол ақша эмиссиясының көлемі және ұлттық валюта
белгілерінің көлемі тек шаруашылық субъектілердің сұранысына байланысты.
Қорытынды
Осы курстық ... ... ... ... ... ... - ... мен қызметтерді қолма – қол және қолма – қол ... ... ... ... ішкі экономикалық айналымындағы
ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналымы екі бөліктен тұрады: қолма – қол ақша ... ... – қол емес ақша ... ...... бір мезгілде қолма – қол ақшамен өтеліп, ақша
айналымының бөлігі болып табылады. Ал ақша айналымы қолма – қол және ... қол емес ақша ... ... ететін ақшаның қызметі.
Ақша айналысының заңы, яғни оның мәні – ақша мөлшері сатылуға тиіс
тауарлар бағасының қосындысын ақша ... ... ... ... ... теңесуі ақша айналысының құралы қызметін орындау үшін қажет.
Сонымен қатар, ақша айналысына әсер ... ... ... ... бірі – ол ... даму деңгейі. Егер тауардың көп бөлігі
несиеге сатылса, ... ... ... кем ақща ... және тағы
басқалар.
Сондай – ақ, ақша ... ... ...... ... ... ... түсіп, белгілі бір мерзімнен кейін
клиенттердің кассасы арқылы айналыстан шығады. Сөйтіп, қолма – қол ақшаның
қайталама айналысы аяқталады.
Ақша айналымын жеделдету үшін ... ... ... қолданылады. Ол
сонымен бірге айналыс шығындарын азайтуға, есеп айырысуды тездетуге,
айналыстағы қолма – қол ақшаны азайтуға кең жол ... – қол емес ақша ... ( ... ... ) – ол ... ... жазбаша бұйрығы бойынша шоттағы ақша қалдығының өзгеруі немесе
ақшаның төлем құралы ... ... ... ... – қол емес ... ... екі ... бөлуге болады: тауарлы операциялар бойынша және
қаржылық міндеттемелері бойынша ... ... – қол ақша және ... – қол емес ақша айналымдары өзара тығыз
байланысты және бір – біріне тәуелді.
Ақша массасы – бұл жеке ... ... мен ... ... ... ... қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы. Ақша массасының компоненттерін анықтаудың әр түрлі концепциялары
бар. Оның құрамы сол елдегі ... – ақша ... ... бір ... ... және ... бір күнге ақша
айналымындағы сандық өзгерістерді талдау үшін, сол сияқты ақша ... және оның өсу ... ... іс - ... жүргізу үшін әр
түрлі көрсеткіштер қолданылады. Ондай ... ақша ... ... Республикасындағы ақша агрегаттары келесідей:
М0 – айналыстағы қолма – қол ақша немесе банк жүйесінен тыс ақша;
М1 – М0 + ... емес ... ... мен ... ... ... – М1 + ... басқа да депозиттер және банктік емес заңды
тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы ... ... – М2 + ... емес ... тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы
басқа да депозиттері;
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қолма – ... ... ... басты қызметтерінің бірі - ... ... ... валюта ақша белгілерімен дер кезінде
және тұтас қанағаттандыруы.
Осы жұмыстарға байланысты Ұлттық Банкінің филиалдарының эмиссия ... ... ... ... ... кассалық жұмысы,
купюралық құрылымды жақсарту, ұлттық валютаның ақшалай белгілерінің
саудасын ... ... ескі ... алып ... жүргізіледі.
Ұлттық Банкінің ақша – несие саясатының ... ... ... жағдай жағымды қалыптасуда, өнеркәсіптер мен
халықтың мемлекет саясатына сенімнің артуы мемлекеттегі ақша ... ... ... ... ... О. Ю. ... Кредит. Банки. Серия «Учебники, учебные
пособия». – Ростов – на – Дону: «Феникс», 2001. – ... ... Б. А. ... ... ... ... қатынастары. Оқу
құралы / - Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
3. Ақша. Несие. Банктер: Оқулық / ... ... ... ... ... – Алматы: Экономика, 2001. – 466 бет.
4. Матлин А. М. Деньги и экономические решения. – М.: Дело, ... 272 ... ... О.М. Деньги. Кредит. Банки. – Москва, 1999. –
6. Баймуратов У. Б. Национальная экономическая ...... 2000. – ... ... К.А. ... ... Дробат Ю.Л. Экономическая система.-Москва.:Асафа 2004.-302с.
9. Есипова Р.Р. Денежный ... ... ... Е.Г. ... ... денег.-Тараз,2000.-401с.
11. Торова Ю.П. Экономические решения.-Москва,2003.-365с.
12. Миронов П.О. Деньги.Кредит.Банки.-Москва,1999.-473с.
13. Немигаило П.В. Эволюция ... ... М.Д. ... ... Микосян А.И., Ефремова П.Ч. Денежный оборот.-Екатеринбург
-ЮНИТИ,2001.-492с.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысының эволюциясы37 бет
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері42 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің ерекшеліктері мен дамуы29 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Ақша айналымы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь