Банктердің факторингтік операцияларының экономикалық негіздері

ЖОСПАР

Кіріспе

І. БАНКТЕРДІҢ ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Банктердің факторингтік операциялары және олардың
экономикадағы ролі
1.2. Әлемдік тәжірибедегі факторингтік операциялардың
даму тарихы
1.3. Факторингтік операциялардың түрлері және келісім шарттары

ІІ. ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Факторингтік операцияларды ұйымдастыру және талдау
2.2. Қазақстандық банктердің факторингтік операцияларын талдау
және бағалау
2.3. Факторингтік операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі

ІІІ. ҚАЗАҚСТАНДА ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Қазақстанда факторингтік операцияларды реттеу ерекшеліктері
мен мәселелері
3.2. Факторингтік операцияларды қаржыландыру құралы
ретінде жетілдіру жолдары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Кәсіпкерлік қатынастарда келісім бойынша тауарларды (қызметтерді, жұмыстарды) сатып алушы өзінің міндеттемелерін келісім бойынша белгілі бір мерзім өткеннен кейін орындауды мойнына алатын жағдайлар жиі кездесіп отырады. Экономиканың тұрақсыздығы жағдайларында тауарларды жеткізіп беру және оларды төлеу арасындағы уақыт айырмашылығы түрлі салалардағы кәсіпорындар арасындағы төлемдерді кешіктірумен немесе мүлдем төлей алмау жағдайларымен байланысты болып келеді. Сол себепті, көптеген кәсіпорындар жетпей жатқан қаржы ресурстарын басқа қаржыландыру көздерінен тартуға мәжбүр болады. Осындай қаржыландыру көзін кәсіпорындар дебиторларға деген өздерінің ақшалай талаптарын сату арқылы алуына болады. Мұндай қаржыландыру әлемдік практикада ақшалай талаптарды беру (сату) арқлы қаржыландыру, немесе факторинг, деген атауға ие болды.
Кез-келген кәсіпорын қызмет ету барысында өндірісті қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету мәселесімен тығыз байланысты болады. Өндіріс барысын қаржыландыру үшін кәсіпорындар қаражаттар тартудың алуан түрін қолдана алады. Осындай қаржыландыру көздерінің қатарына факторингтік операциялар да жатады.
Факторингтік операциялар еліміздің қаржы нарығында енді ғана қалыптасып келе жатқан, әлі өзінің қажетті деңгейдегі қоланысын таппаған қаржы құралы болып табылады. Осыған қарамастан, факторингтік операциялар кәсіпорынның ағымды активтерін ұзақ мерзімді қаржыландырудың тұрақты көзі бола алады. Бұған дәлел болар деректер туралы айтар болсақ, онда факторингтік операциялардың банктердің қысқа мерзімді несиелерімен және коммерциялық (вексельдік) несиелермен салыстырғандағы біршама тәуекелсіз болып келетінін ескеруге болады. Бұл факторингтің қаржыландыру құралы ретіндегі ең басты артықшылығы және ерекшелігі.
Алайда, қазіргі таңда еліміздің несие нарығында әлі де болса банктік несиелердің үстемдік құрып тұрғанын, сәйкесінше коммерциялық және факторингтік несиелеудің маңызы төмен екендігін көрсетеді. Сонымен қатар, экономикалық әдебиеттерде факторинг туралы ғылыми мәліметтер жетіспейді, ал статистикалық-анықтамалық әдебиеттерде және есеп беру құралдарында факторингтік операциялар туралы ақпараттар тіпті жоқ.
Ақашалай талаптарды беру арқылы қаржыландыру өзінің негізінде несиелік сипатқа ие. Бұл мәмілелердің бұл түрін цессиядан немесе құқықты басқаға беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең басты шарт. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес факторинг «ақша қаражаттарын талап ету құқығын беру арқылы қаржыландыру» деп анықталады. Алайда, факторингтік операциялардың түрлерін қамтитын банктік операциялар шеңберін анықтайтын заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Осы аталған жағдайлар экономикадағы факторингтің ролінің қарастырудың өзекті бола тұра, әлі де болса толық, қажетті деңгейде зерттелмегенін көрсетсе керек.
Жұмыстың мақсаты. Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – коммерциялық банктерде және жалпы экономикалық деңгейде факторингтік операцияларды ұйымдастырудың және бағалаудың теориялық, әдістемелік және нормативтік негіздеріне сүйене отырып, факторингтің нарықтық экономикадағы ролін анықтау болып табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін курстық жұмыс өз алдына келесідей міндеттер қойып отыр:
- факторингтің экономикалық экономикалық негіздерін қарастыру;
- факторингтік операцияларды ұйымдастыру және бағалау әдістемесімен таныс болу;
- қазіргі таңдағы Қазақстанда факторингтік қатынастарды дамыту мәселелерін қарастыру.
Жұмыс үш тараудан тұрады. Тараудың тақырыптары, мазмұны және теориялық, әдістемелік және ақпараттық қамтамасыз етілуі жұмыстың
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Сейітқасымов Ғ.С., «Ақша, несие, банктер» // Алматы – 2005
2. Жуков Е.Ф. «Деньги, кредит, банки» // Москва «Финансы и статистика» – 2003
3. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2002
4. Бор М.З., Пятенко В.В. Менеджмент банков. Организация, стратегия, планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
5. «Международные расчеты по коммерческим операциям», Москва: Консалтбанкир, 1994, стр.
6. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва - 2003
7. Ван Хорн Джеймс К., «Основы управления финансами», Москва – 1999
8. Роуз П.С., «Банковский менеджмент», Москва: Дело Лтд, 1995, стр.
9. Кувшинова Ю.А., «Этапы развития факторинга: история и современность», Финансы и кредит, 2004, №30
10. Колчина Н.В., «Финансы предприятий», Москва – 2003
11. Красавина Л.Н., «Международные валютно-финансовые и кредитные отношения», Москва: Финансы и статистика, 1994, стр.
12. Масленников В.В. «Зарубежные банковские системы», Москва «Элит» - 2001
13. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и зарубежный опыт», Москва: Финансы и статистика, 1993, стр. 43
14. Ян Виллем Ван ден Бос, «Банковская система Казахстана с точки зрения иностранного банка» // Специальный выпуск журнала «Рынок ценных бумаг Казахстана», апрель 2003 г., стр. 32
15. Красавина Л.Н., «Международные валютно-финансовые и кредитные отношения», Москва: Финансы и статистика, 1994, стр.
16. Бабичева Ю.А., «Банковское дело», Москва – 1994
17. «Финансирование под уступку денежного требования», Бизнес-адвокат, 1997, №9
18. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и зарубежный опыт», Москва: Финансы и статистика, 1993, стр. 43
19. Полищук А.И. Новые банковские услуги и продукты, Банковское дело, 2001
20. Адамова К.Р., «Юридическая трактовка экономической сущности факторинга в международном и российском законодательствах, Финансы и кредит, 2000, №9
21. Ковзанадзе И.К., «Операции факторинга: их виды6 регулирование, учет и аудит», Деньги и кредит, 2001, №11
22. www.bta.kz
23. www.centercredit.kz
24. www.atfbank.kz
25. www.afn.kz
26. Долан Э. Дж., «Деньги, банковская деятельность и кредитно-денежная политика», Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский Оркестр, 1994, стр.
27. Макарова Г.П., «Система банковского маркетинга», Москва: Финстатинформ, 1997, стр.
28. Шим Джей. К, «Финансовый менеджмент», Москва – 1997
29. Уайтинг Д.П., «Осваиваем банковское дело», Москва: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1996, стр.
30. Селезнева В.Г., «Финансовый анализ. Управление финансами», Москва – 2003
31. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. М: Вазар-Ферро, 1994
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
33. Михалева Е.В., «Факторинг операциялары: айналым қаражаттарын несиелеу мүмкіндіктері», Бухгалтер бюллетені, 2001, №15
34. Сборник нормативных правовых актов Национального Банка Республики Казахстан, по состоянию на 1 января 2007 г., Алматы
35. www.banker.kz
36. Лаврушин О.И., «Банковское дело», Москва: Банковский и биржевой научно-консультационный центр, 1992, стр.
37. Пебро М., «Международные экономические, валютные и финансовые отношения»: Перевод с франц., Бабинцевой Н.С., Москва: Прогресс – Универс, 1994, стр.
38. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства, М.ЮНИТИ, 1996
39. Колесников В.И., Кроливецкая Л.П., «Банковское дело», Москва: Финансы и статистика, 1996, стр. 32
40. Сейткасимов Г.С., «Банковское дело» // Алматы – 1998
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І. БАНКТЕРДІҢ ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Банктердің факторингтік ... және ... ... ... ... факторингтік операциялардың
даму тарихы
1.3. Факторингтік операциялардың түрлері және келісім шарттары
ІІ. ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Факторингтік операцияларды ұйымдастыру және ... ... ... факторингтік операцияларын талдау
және бағалау
2.3. Факторингтік операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі
ІІІ. ҚАЗАҚСТАНДА ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ... ЖӘНЕ ... ... ... операцияларды реттеу ерекшеліктері
мен мәселелері
3.2. Факторингтік операцияларды қаржыландыру құралы
ретінде жетілдіру жолдары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... сатып алушы өзінің міндеттемелерін ... ... бір ... ... ... орындауды мойнына алатын
жағдайлар жиі кездесіп отырады. Экономиканың тұрақсыздығы жағдайларында
тауарларды жеткізіп беру және ... ... ... ... ... ... ... арасындағы төлемдерді кешіктірумен немесе
мүлдем төлей алмау жағдайларымен байланысты болып келеді. Сол ... ... ... жатқан қаржы ресурстарын басқа қаржыландыру
көздерінен тартуға ... ... ... ... ... ... деген өздерінің ақшалай талаптарын сату арқылы алуына болады.
Мұндай қаржыландыру әлемдік практикада ақшалай талаптарды беру (сату) ... ... ... деген атауға ие болды.
Кез-келген кәсіпорын қызмет ету барысында ... ... ... ... ету ... ... байланысты болады. Өндіріс
барысын қаржыландыру үшін кәсіпорындар қаражаттар тартудың ... ... ... Осындай қаржыландыру көздерінің қатарына ... да ... ... еліміздің қаржы нарығында енді ғана қалыптасып
келе жатқан, әлі өзінің қажетті деңгейдегі ... ... ... құралы
болып табылады. Осыған қарамастан, ... ... ... ... ұзақ ... ... ... көзі бола алады.
Бұған дәлел болар деректер туралы айтар ... онда ... ... ... ... ... және коммерциялық
(вексельдік) несиелермен салыстырғандағы біршама тәуекелсіз болып ... ... Бұл ... ... ... ретіндегі ең басты
артықшылығы және ерекшелігі.
Алайда, қазіргі таңда еліміздің несие нарығында әлі де ... ... ... ... тұрғанын, сәйкесінше коммерциялық және
факторингтік несиелеудің маңызы төмен ... ... ... ... ... ... туралы ғылыми мәліметтер жетіспейді, ал
статистикалық-анықтамалық әдебиеттерде және есеп беру ... ... ... ақпараттар тіпті жоқ.
Ақашалай талаптарды беру арқылы қаржыландыру өзінің негізінде ... ие. Бұл ... бұл ... ... ... ... басқаға
беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең басты шарт. Қазақстан Республикасының
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ету құқығын
беру арқылы ... деп ... ... ... ... ... банктік операциялар шеңберін анықтайтын
заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Осы аталған жағдайлар ... ... ... ... бола ... әлі де ... ... қажетті деңгейде зерттелмегенін
көрсетсе керек.
Жұмыстың мақсаты. ... ... ... мақсаты – коммерциялық
банктерде және ... ... ... факторингтік операцияларды
ұйымдастырудың және бағалаудың теориялық, әдістемелік және ... ... ... ... ... экономикадағы ролін
анықтау болып табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін курстық жұмыс өз алдына келесідей ... ... ... ... ... қарастыру;
факторингтік операцияларды ұйымдастыру және бағалау әдістемесімен таныс
болу;
қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... үш тараудан тұрады. Тараудың тақырыптары, мазмұны және теориялық,
әдістемелік және ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... тарауда факторинг ұғымының жалпы сипаттамасы мен оның нарықтық
экономикадағы маңызы, әлемдік ... оның даму ... ... Сонымен қатар, мұнда факторингтік операциялардың бірнеше
белгілері ... ... мен ... ... жүргізу
тәртіптері қарастырылады.
Екінші тарауда факторингтік операцияларды ұйымдастыру барысы, банктер мен
шаруашылық ... ... ... ... сөз ... бұл ... факторингтік операциялардың құнын бағалау және оны
банктік несиеге альтернативті ... көзі ... ... ... таныс боламық
Үшінші тарауда бүгінгі таңдағы Қазақстан Республикасындағы факторингтік
операцияларды ... және ... ... және оларды шешу жолдарын
қарастырылады.
Зерттеудің пәні. Диплом жұмысындағы зерттеу пәні ... ... ... мен ... ... ... факторингтік
қаржыландыру мәселесімен байланысты экономикалық қатынастар қарастырылады.
Зерттеу объектісі. Зерттеу объектісі ретінде жалпы халықаралық ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері қарастырылады.
Диплом жұмысы барысындағы зерттеу жұмысының теориялық және әдіустемелік
негіздерін отандық және шет елдік ғалымдардың ... ... ... беттерінде жарияланған мақалалары ... ... ... ... барысында экономикалық, салыстырмалы, статистикалық
және логикалық әдістер қолданылды.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ресми нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... және
басқа да ақпараттар қолданылды.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы – ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін қолданыла
алады.
І. БАНКТЕРДІҢ ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Банктердің факторингтік операциялары және олардың
экономикадағы ролі
Мемлекеттің ... ... ... ... ролі ерекше.
Коммерциялық банктер экономикадағы бос ақша қаражаттарын жұмылдырып, оларды
орналастыру қызметін атқара отырып, ақша айналымының үззіксіз жүріп ... ... ... ... ... ... Олар ... нарығының және
жалпы экономиканың барлық салаларына қызмет көрсететін әмбебап, көпқызметті
ұйымдар болып табылады. Банктер несиелік ... ... ... өз
қолдарында шоғырландырып, өздерінің клиенттеріне ... ... ... ... ... ... есеп айырысу бойынша қызметтер
көрсету, құнды қағаздар мен валюталарды сатып алу және сату, ... ... тағы ... ... /1/
Қазіргі таңдағы коммерциялық банктер, қаржылық дәнекерші қызметін атқара
отырып, маңызды экономикалық қызмет атқарады, ақша капиталының ... ... ... ... ... ... салалар және аймақтар
бойынша бөлу және қайта бөлу ... ... ... сай дамуына және экономиканы құрылымдық өзгертуге септігін
тигізеді.
Коммерциялық банктердің экономиканың нақты секторындағы кәсіпорындарды,
бірінші кезекте шағын және орта ... ... ... ...... операциялар болып табылады. /2/
Ағылшын тілінен аударғанда «factor» ұғымы маклер, ... ... ... ... ... ... ... дәнекершілік
операцияларға жатады. Факторингтік қаржыландыру ... ... өте ... ... ... тек ... ... қарызы
несие беруші ұйыммен кепілдік ретінде қабылданбай, ... ... ... ... несие беруші ұйым мәмілелердің үшінші тұлғасы – дәнекерші
ретінде қатысады. Мұндай ұйымдар ... ... ... ... банктердің факторингтік бөлімшелері болып табылады.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе ... ... ... ... ... ...... сату және сатып алу барысында
кәсіпорындар арасында пайда ... ... әлі ... ... ... ету құқығын факторингтік ... ... ... ... ... ... қатынастар болып табылады. Факторингтік
компания кәсіпорынды қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етіп, ... ... ... өндіріп алу құқығын өз ... ... ... ... өз ... үшін кәсіпорыннан пайыздық
төлемдер талап етеді. /3/
Факторинг – қатерлі болса да пайдасы жоғары банк ... әрі ... ... ... және осы заманғы экономиканың даму ... ... банк ... ... ... ... ... еуропа елдерінде жүзеге асырылатын классикалық түрі
жеткізілген өнімнің төлем мерзімін ұзарту түріндегі ... ... ... шағын және орташа кәсіпорындар үшін, сондай-ақ
келешекте өндіріс көлемі ... ... ... төлемдердің уақытылы
түспеуінен ақшалай қаражатқа мұқтаж қайтадан құрылған кәсіпорындар үшін
факторингтің айрықша тиімді ... ... ... ... ... жөнелткен өнімі үшін жеткізушінің
фактурашотын банктың ... алуы және ... ... ... ... ... талап ету құқығын табыс ету жатады.
Сондықтан да факторингтік операция, сонымен бірге, жеткізушінің ... ... ... ... ... беру деп ... ... мамандандырылған сауда делдарының операциясы ретінде,
кейін сауда банктерінің операциясы ретінде пайда болды. Осы ... ... ... ... ... түрңнде фокторинг
немесе факторлық несие жатады. Бұл, әсіресе, соңғы екі он жылдықта ... ... ... үшін ... ... ... несиенің
айырмашылығы мынада: олар сатылған тауардың төлемін ... ... ... ... сатушы тек вексель ғана алады. Жеткізуші ... ... ... қолма-қол ақша алады, алайда, бұл қолма-қол
ақшаның сомасы ... сату ... ... кеме болады. /4/
Комерцилық банктердің (шетелдердегі арнайы – факторлық - компаниялары -
немесе жай ғана фактор) ... ... өз ... ... және қызмет көрсетуші кәсіпорындар) төлем құжатын (ақшаны ... ... ... және ол ... ... ... (сатып
алушылардан) кейін алуда төлеушіге қойылатын төлем талабының тізімін сатып
алу секілді осындай құқықты бір жолғы сатып алу ... ... ... ... операциялардың қатысушыларының тәртібі келесідей:
коммерциялық банктің факторингтік бөлімшесі немесе ... ...... ... дебиторлық қарызды сатып алушы ... ... ... ... дебиторлық қарыз сатып алынады ... ... ... ... ... ... кредитор) – банкпен ... ... ... – тауарды сатып алушы тұлға (дебитор).
Қарастырылып отырған операцияның мәні мынада: жабдықтаушы кәсіпорын сатып
алушыға ақшасын ... ... ... ... ... ... төлем
құжатын ұсынады. Соңғысына бір мезгілде құжаттын бір данасы беріледі. Бұл
құжаттың негізінде ол ақшаны өзінің ... ... ... ... ... сатып алушыдан төлемнің уақытылы алынуына ... ... ... болса тиісті өсімақы алынады) . Сонымен ... ... ... есеп ... ... ... ... жоғарыда
анықталған төлем бойынша мерзімі ұзартылған берешек пайда болатын болса,
банк оның сомасына ... есеп ... ... ... ... келтіре отырып, тізім құқығына (талаптарды кері табыстау) жүгінуі
мүмкін. /6/
Клиенттің талап сомосының қалған бөлігі (10-30% ... ... ... үшін ... ... екі ... ... төленуі
мүмкін яғни:
қарызгерден қаражаттың түскен уақытына қарамастан компания немесе банктің
тиісті ... ... ... ... ... аударғанынан кейін, яғни, жеткізілген тауардың
төлемі нақты ... ... ... ... ... ... – клиенттің дебиторлық шотын
инкассациялау және оның пайдасына тиесілі төлемдерді алу. Бұл ... ... ... да, ... де ... ... жағдайда банктің клиенті шаруашылық келісім шартына сәйкес ... 30 ... ... дейін) клиенттің пайдасына төлемді алу
мақсатында өнімді жөнелтіп, банк ... ... ... алушысына шотты
ұсынады.
Қаржыландырумен шотты инкассааациялау жағдайында банк клиентпен жөнелтілген
тауар құнының 80–90% - ін ... ... ... ... ... ... ... өз клиентінің айналым капиталын аванстайды (фактура шотты
дисконттау). Жөнелтілген ... ... 10-20% - і ... ... ... оған ... ... бағасына байланысты
кінәрат қойыла қалған жағдайда сақтық үшін жеке шотта брондалады.
Мұндай қызмет көрсетулер жұмыс істейтін кәсіпорындардың ... өтей ... ... бұл ... ... ... ұзартылған сатуды
факторинг арқылы жедел төленетін сатуға айналдыруына ... ... ... өз ... қозғалысын жылдамдатады. /7/
Кәсіпорындардың дебиторлық қарызын сатып алу барысында коммерциялық банктер
көп жағдайларда кері талап ету ... ... ... ... ... өтелгенге дейін бірқатар қызметтер көрсетеді. Банк кәсіпорынның
қарызгерлерінің несие қабілеттілігі тұрғысынан бағалап, ... ... ... ... қояды. Коммерциялық банк шотта қалған дебиторлық
қарыздың қалдық сомасынан пайыздар және комиссиялық төлемдер алып отырады.
Факторингтік ... есеп ... ... ... ... ... ... ағымды активтердің айналымдылығын
арттыруға септігін тигізеді. Факторингтік ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын кәсіпорындар үшін өте қолайлы. Осылайша, факторингтің
кәсіпорындар үшін бірқатар артықшылықтары бар, атап ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары
есебінен қаржыландыру мүмкіндігі;
компанияның қаржылық тәуекелінің төмендеуі;
факторингтік ... ... ... сатып алушы тұлғаның төлем
қабілеттілігі туралы ақпараттар алу.
Алайда, барлық кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты факторингтік
қаржыландыру операцияларын орындаудан бас тартады:
егер ... ... өте көп ... және дебиторлық қарыздардың
көлемі аз ғана сомамен сипатталатын болса;
стандарттық емес немесе арнайы ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету шарты бойынша жұмыс істейтін
кәсіпорындардың қарыздарын;
өздерінің сатып алушыларымен ұзақ мерзімді ... ... ... ... филиалдары мен құрылымдық бөлімшелерінің дебиторлық қарыздары
бойынша.
Факторингтік операциялардың басты кемшіліктері:
факторингтік қызмет көрсету құнының жоғары болуы;
дебиторлық ... иесі ... ... ... ... кәсіпорындарда
(дебиторларда) кері әсерлер пайда болады. /3/
Факторингтік қаржыландырудың шарттары ... ... ... ... ... ... ... жағдайларында олардың
шоттарынан овердрафтық негізде қаражаттар алуына мүмкіндіктер ... ... ... ... үшін ... ... талап етпейді. Кейде
банк кәсіпорын шотындағы қаражаттардың бір бөлігін мүмкін болатын зияндарды
жабу үшін резерв қалыптастыруға кепілдік ... алып ... ... ... ... ... қоғамның пікірі алуан түрлы
болып келеді. Кейбір ... ... ... банктер мен
компаниялар туралы ... ... ... Дегенмен де, көпшіліктің
пікірінше факторингтік ... ... ... ... бірі ... табылады.
Қоғамдағы мұндай қарама-қайшы пікірлердің ... ... ... ... мен кемшіліктерінен келіп туындайды. Факторингтік
қызметтің құны кейбір жағдайларда тым қымбат болып келуі мүмкін. ... ... ... ... банктер көптеген жағдайларда кәсіпорындарды коммерциялық және
вексельдік несиелеумен байланысты есептік пайыздардан арылтады;
дебиторлық қарызды өндіріп алу ... ... ... ... /7/
Фактураны дисконттаудан басқа банк клиенттің негізгі қаржы-шаруашылық
қызметімен және есеп ... ... ... өзге ... орындайды:
дебиторлық берешектердің толық бухгалтерлікесебін жүргізеді;
есеп айырысуларды ұйымдастыру, шаруашылық келісімшартын ... ... алу және ... бойынша кеңес береді;
өткізу нарығы, тауарлардың бағасы, келешектегі алушылардың төлем қабілеті
және т.б. жөнінде ақпарат береді;
көлікпен ... ... ... сақтандыру,жарнамалау және өзге де
қызметтерді ұсынады.
Бұл жағдайда факторинг ... ... ... ... тұрғыдан қызмет
көрсетудің әмбебап жүйесіне айналады. ... тек ... ... ғана
орындаса жетіп жатыр. Факторингтің мұндай формасында клиент ... ... ... қысқарта алады, бұл өнімді өндіру ... ... ... ... ... қалу қаупі фактордың толық хабардар
болуына клиенттің шыға алмауына әкеп ... ... ... сипаты болады. Сол себепті де банк
клиентпен келісім шартқа отырмастан бұрын оның ... ... ... үшін ... ... қржылық жағдайын мұқият зерделеуі қажет:
оның балансының өтімділігі, дебиторлық ... ... мен ... өнімдерді өткізудің мүмкіндігі, ... ... ... ... ... ... алушылардың тобы және
олардың төлем қабілеті секілді ... ... ... ... үшін ... ... өз ... мәліметтері, банк
клиентурасының несиені өтей ... ... ... ... ... есеп ... және өзге де материалдар
пайдаланылады. Аталмыш талдау мәселе жағымды жағына қарай ... ... ... ... ... ... пен ... арасынды бекілген келісімшартта шекті сома қарастырылады. Бұл
сома бойынша клиентке факторингілік несие беріледі немесе құжат ... ... ... факторингтік операциялардың
даму тарихы
Қазіргі кездегі «факторинг» деп анықталатын экономикалық ... ... ... бастау алады және саудалық-қаржылық компаниялардың ... мен ... ... ... ... - қаржылық
қызметтер көрсету практикасының ... ... ... ... ... ... ... компаниялар өндірушілердің тауарларын
өткізіп берумен айналысатын және нарықтық қатынастардың жаппай ... ... ... роль ... ... ... комиссиялық (саудалық) агенттері деп, басқаша айтсақ,
факторлар деп аталатын. Олардың функциясына тауар өндірушілердің өнімдерін
өткізіп беру ғана ... ... ... ... ... ... ... және
айналым капиталдарын несиелеу де кіретін. Комиссионер принципалдың ... ... өз ... тауарды сатып, сатып алушыларға ... Егер ол ... ... ... ... онда, әрине, ол қосымша
сыйақылар алу үшін өз мойнына үлкен тәуекелді алатын.
Кейінгі ... ... ... ... ... коммерциялық
функциялардан бас тартып, өзінің барлық қызметін өздерінің ... ... ... ... ... болатын. Сондай-ақ, уақыт өте келе
факторлар жеткізіп берушілердің ақшалай талаптарын (сатып алушының ... ... ... ... көше ... Дәл осы кезеңде қазіргі
заманғы факторинг қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... қатынастар коммерциялық банктердің несиелерді
ұсыну және кепілдендіру ... ... ... түрлерінің біріне
айналды және олардың қызметінің құрамдас бөлігі ретінде қалыптасып кетті.
/9/
Факторингті ... ... ... ... ол ... ... ... сонымен қатар капиталдың айналым
жылдамдығын арттыруға, осылайша нәтижесінде ... ... ... ... ... Батыстық мамандардың
пікірінше, бұл мәселе ең ... орта және ... ... үшін
көкейтесті сұрақ болып табылады. Факторингті қолдану көптеген жағдайларда
қаржы бөлімшелерін ... ... ... ... ... және
сол арқылы қаржылық қызмет көрсетудің тиімділігін арттыруға ... ... ... кәсіпорындар, факторинг кезінде, банктерге
аударады, ал ... ... ... ... ... есе ... де ... беретін мүмкіндіктері тұрғысынан қарастыратын болсақ,
онда қазіргі жағдайларда факторинг өзінің кең мағынасында қазіргі ... ... ... кәсіпорынды басқару және қаржыландыру,
сондай-ақ тәуекелдерді басқару ... ... ... құралы болып
табылады.
Нарықтық экономикасы және қаржылық инфрақұрылымы дамыған шет мемлекеттерде
факторингтік операциялармен ... ... ... ... ... ... ... клиенттеріне олардың
ақшалай талаптарын сатып ала отырып, оларға алуан түрлі қызмет ... ... ... негізінен қаржы агенті («фактор») мен тауарлар мен
қызметтерді сатушы кәсіпорын («клиент») ... ... ... де ... Бұл ... сәйкес фактор ... ... ... алады (қайта талап ету құқығымен немесе мұндай
құқықсыз) және осы ... ... ... ... ... ... ... клиенттің сауда операцияларының бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік операцияларды жүргізу;
ұсынылған коммерциялық несиені, соның ішінде төлемнің алынуын да, ... ... ... ... факторинг жағдайларында);
клиенттердің ағымды қызметін қаржыландыру. /11/
Коммерциялық банктердің факторингтік операцияларының қысқа ғана тарихы бар.
Олар банктердің классикалық операцияларының ... ... және ... ... ... ... көрсету болып табылады. Қазіргі
формадағы ... ... ... рет ... «First National Bank
of Boston» банкі 1947 жылы ұсынған болатын. ... ... ... 50-ші жылдары Bank of America, First National Bank of Boston,
сондай-ақ Trust Company of Georgia ... ... ... ... Алайда олар ресми түрде АҚШ-та ақша айналысын ... ... ... ... банктік қызметтің заңды түрі деп
таныған соң ғана мойындалған болатын. /9/
АҚШ-та факторингтік операция деп ... ... үшін ... ... ... ... қызмет көрсету: коммерциялық несие бойынша
қарыздарды басқару (сатылымның есебін жүргізу, дебиторлық қарыздың уақтылы
инкассациясы);
несиелік ... ... ... ... жоқтығы);
алдын ала төлеу формасындағы несиелеу. /12/
ХХ ғасырдың 60-шы жылдары факторинг Еуропаға да белгілі бола бастады.
Ұлыбританияда алғашқы факторингтік компания 1960 жылы ... ... ... ... 1965 ... ... енгізілген.
Германияда 1963 жылы Жалпы несиелік сақтандыру Серіктестігі мен ДГ-банкі ДГ
Дисконтбанкін құрып, ол факторингтік ... ... ... ... ... аталған қызмет түрін көрсету бойынша ... ... орын ... ... ... ... көптеген елдерде бірнеше факторингтік
компаниялар қызмет ... ... ... ірі ... ... кезге дейін континенталды ... ... ... ... қаржыландырумен және регресстік факторингті қоланумен байланысты
болатын.
Осылайша, америкалық үлгідегі ... ... ... берушіге
толық қызмет көрсетуді (регресс құқығынсыз) қарастырады және дәл осындай
факторингті 1960 ... ... ... ... ... ... ... факторингің бұл түрі модернизацияға ұшырап, айтарлықтай
толықтыруларға ұшырады. Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... байланысты болған еді, клиенттердің банкрот
болу жағдайы тым сирек ... және ... ... ... тым ... ... Осы фактор және көптеген жергілікті ... ... ... ... ... құқығы бар және жабық
факторингтің, содан кейін оның басқа да түрлерінің пайда болуына ... ... ... әлемдік экономикаға интеграциясының аяқталуы және
нольдік экономикалық өсім банкроттылық мәселесін көкейтесті етіп ... ... ... ... ... бастапқы
формасына қайта көше бастады. /13/
ТМД елдерінде факторингтік операцияларды коммерциялық банктер жүзеге асыра
бастады. Коммерциялық ... ... ... ... және ... негізде экономикалық қатынастарға түсушы шаруашылық
субъектілерінің арасындағы есеп айырысуды жылдамдатумен байланысты несиелік-
төлемдік операциялардың бірқатар түрлерін ... ... ... ... операциялардың бұл жаңа, ТМД елдерінде, соның ... ... енді ғана ... келе ... түрі ... ... реттеуді қажет етеді.
Факторингтік операцияларды жүргізудің тәртібін және ережелерін ... ... ... КСРО ... ... 1989 ... 12
желтоқсанындағы №252 «Жеткізілген тауарлар, орындалған ... ... ... үшін ... ... ... ... алу құқығын беру бойынша операцияларды жүзеге асыру тәртібі
туралы» нұсқаулық хаты ... ... ... ... ... ... емес, оның сатып алушылардан ақшалай ... ... ... көрініс табатын еді. /14/
Халықаралық деңгейдегі факторингтік операциялар ... ... ... ... ... (1998 жыл, 28 мамыр) реттеледі.
Бұл конвенция Халықаралық жеке құқықтық унификациялау жөніндегі институттың
мамандарымен дайындалған және ... ... ... қарастыруға
және осыған қосылуға ұсынылған болатын. Конвенция өз күшіне 1995 жылдың ... ... үш ...... ... және Нигерия арасында
(ратификациядан кейін) енген болатын. Қазіргі кезеңде УНИДРУА Конвенциясына
Гана, Гвинея, Нигерия, ... ... ... ... ... ... Италия, Бельгия, АҚШ, Панами және бірқатар ... ... ... ... ... ... ... келісім» деп
қаржы агенті кем дегенде мынадай екі функцияны атқаратын тараптар арасында
жасалған келісімді айтамыз:
қарыз беруді және ұзақ ... ... ... жабдықтаушыны
қаржыландыру;
тиісті сомалар бойынша бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... жүргізуге ұсыну;
дебиторлардың төлем қабілетсіздігінен сақтандыру.
Конвенция факторинг кезіндегі ... үш ... ... ... тиіс ... құқықтық режимді орнатады. /15/
Алайда практика жүзінде факторингтік қатынастардың жаңа ... ... және ... құқықтық және нормативтік негіздің жоқ ... ... ... ... ... түрлерінің және
мүмкіндіктерінің бірнеше анықтамалары орын алады.
1.3. Факторингтік операциялардың түрлері және келісім шарттары
Көптеген мамандар факторингті ... ... ... ... ... ал бұл ... қаржылық қатынастардың көпқырлы шеңберін шектейді.
Мысалға, факторинг тек коммерциялық несие ... ... ... және ... ... ... кезінде контрагенттер арасында
пайда болатын төленбеген қарыздық ... ... ... ... ... ... коммерциялық банкке беру
(сату) ғана болып қоймайды. Сонымен қатар, клиенттерге факторингтік қызмет
көрсету ... ... ... ... ... және басқа да маңызды элементтер орын алады.
Факторинг шеңберіндегі қаржылық ... ... ... ... ... ... және ... мүдделеріне
сәйкес қаржыландырудың нақты түрі ... ... ... қатысушылары, дебиторлық қарызды сатып алу және өндіріп алу
шарттары, факторингтік келісімнің ... ... ... ... белгілеріне байланысты факторингтің де бірнеше түрлерін бөліп
көрсетуге болады. ... ... ... және ... ... ... ... қызмет көрсетудің белгілі бір ... ... ... ... ... ... бірнеше белгілері қарастырылады. Солардың ішіндегі негізгі
белгілеріне қарай факторингтік ... ... ... ... көрсетуге
болады.
Факторингтік операциялар ішкі және сыртқы (халықаралық) болуы мүмкін. Егер
сатушы және сатып алушы ... ... ... ... банк бір ... ... орналасқан болса, онда бұл
ішкі факторинг болып саналады. Егер де факторингтік ... ... ... ... ... орналасқан болса, онда бұл
халықаралық факторинг болып табылады. /16/
Ақшалай ... беру ... ... ... қатысушылардың
арасында пайда болатын қарым-қатынастардың типіне қарай ашық және ... ... ... атап ... болады. Егер қарызгер
(дебитор) өзінің қарызы банкке сатылғаны туралы хабардар ... онда ... ... болып табылады. Жасырын факторинг ... ... ... ... етпей-ақ, банкпен факторингтік келісім жасайды.
Факторингтік операцияларды жіктеудің бұл ... ... ... ... факторингтік операциялардың ұйымдастырылуы факторингтік келісіміннің
шарттарына байланысты болады. Факторингтің бұл аталған түрлері шет елдік
практикада дәстүрлі болып ... және ... ... операциялар факторингтік төлемдерді алушы
тұлғаралардың ерекшелігімен ... Ашық ... ... ... ... бағытталады, ал жасырын факторинг барысында төлемдер тікелей
өнімді сатушы ... ... ... ... ... кәсіпорын
факторингтік мәміле жасалғанынан бейхабар болады.
Факторингтік операциялар борышты талап ету ... ... ... да ... ... құқығымен және регресс құқығынсыз деп
жіктеледі. Дебиторлық қарызды талап ету құқығын қайтарып беру ... ... ... ... өз ... орындаудан бас тартқан жағдайда
кәсіпорынға борышты талап ету құқығын өзіне қайтарып береді. Яғни кәсіпорын
банктің қаражаттарын қайтарып ... және ... ... өтеп ... ... несиелік тәуекелді сатушы кәсіпорын көтереді.
Егер факторингтік келісім жоғарыда аталған шарттарды қарастырмайтын болса,
онда банк дебиторлық қарызды өндіріп ... ... өз ... алады және
кәсіпорынға бұл құқықты қайтарып бере ... ... ... де банк өз ... ... ... талап ету құқығын қайтарып беру шарттары қарастырылған
келісім жасау барысында кәсіпорын банкке сатылған ... ... ... бір ... өз ... Мұндай шарттар, ... ... ... ... міндеттемелер пайда болмасына
сенімді болған жағдайда немесе ол өзінің өнімін сатып ... ... және ... ... жан-жақты зерттеп, оның сенімділігіне көзі
жеткен жағдайларда қарастырылады. Себебі кәсіпорын, мұндай ... ... ... бойынша шығындар жұмсағанша, барлық
тәуекелді өз мойнына алғанды дұрыс көреді.
Факторингтік операциялар ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімде несиелеу шарттарын қарастырады. /17/
Алдын-ала (аванстық) төлемдерді ... ... ... банк кәсіпорынның дебиторлық қарызының 80%-ға дейінгі ... ... ... ал ... бөлігін банк қарызгер кәсіпорын өз
міндеттемелері бойынша алғашқы төлемдерді орындағаннан кейін төлейді.
Белгілі бір ... ... ... ... ... компания
кәсіпорынға қажетті қаражаттарды белгілі бір уақыт өткеннен кейін нақты ... оның ... ... Банк ... ... ... ... (міндеттемені өтеуге жұмсалған шығындарды шегеріп тастағандағы) бір
мезгілде жеткізіп береді.
Сонымен қатар, «ашылмаған факторинг» деген атаумен белгілі ... де ... ... ...... ... немесе
факторингтік компанияға жүгінуге себеп болған ... ... ... ... ... келмеген жағдайларда қолданылатын факторинг түрі болып
табылады. Бұл жағдайда банк (фактор-фирма) өздерінің ... ... ... ... ... алады және өз атынан және өз
қаражаттары ... есеп ... Банк өз ... ... ... ... қаржылық жағдайы туралы ақпарат жинайды ... ... сату ... ... ... банктің (фактордың) және оның клиентінің мүдделерін барынша
қанағаттандыру факторингтің алуан ... ... ... ғана ... ... ... ... немесе факторингтік компанияның)
қаржылық тәуекелдерін төмендету тұрғысынан регресс құқығын қарастыратын
факторинг түрі ... ... ... табылады.
Факторингтік операциялар кәсіпорын мен банк ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету туралы келісім-
шартты, әдетте, банктер мен кәсіпорындар бірнеше жылға (1 – 4 жыл) ... ... ... ... ... пайда болған сайын,
міндеттемелер банкке сатылып, ал кәсіпорынның шоты кредиторлық қарыз шотына
ауыстырылады. ... ... ... бұл ... ... ... ... алады. /18/
Факторингтік келісім-шарт өз күшін келесі себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... банктің тілектері бойынша;
жабдықтаушы немесе қарызгер кәсіпорынның нақты немесе болжамды төлем
қабілетсіздігі ... ... ... ... мен ... ... ... несиені беру барысы мен шарттары;
дебиторлық қарызды өтеп алу құқығының банкке берілуі және оны ... ... ... ... ... сақтандыру бойынша жұмыстар шеңберіндегі шығындардың
лимиті және т.с.с.
Факторингтік келісім-шарттың нақты жекелеген шарттарын банк ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен ... ... ... және ... ... ... ... факторингтік келісім-шартта жабдықтаушы ... ... ... де ... ... ... ... екі құрамдас
бөліктен тұрады:
факторингтік қызмет көрсеткені үшін комиссиялық төлем – есеп ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа қызметтер үшін төлем. Бұл төлемнің
мөлшері жабдықтаушы кәсіпорынның ... ... ... пайыз ретінде
есептеледі. Оның нақты ... ... ... деңгейіне, кәсіпорын
дебиторларының төлем қабілеттілігіне, кәсіпорынның өндірістік қызметінің
көлемі мен ... ... ... ... төлемдер, әдетте,
аударылған дебиторлық шоттың 0,5-3,0% шеңберінде ауытқып отырады;
есептік операциялар үшін төлем. Мұндай төлемді банк ... ... ... ... ... өз ... ... күннен оны нақты
өндіріп алғанға дейінгі мерзім бойынша жабдықтаушы ... ... ... ... ... Бұл ... ... әдетте,
банктік қысқа мерзімді несиелер бойынша мөлшерлемелерден 2-4% жоғары болып
келеді. Бұл ... ... ... ... ... жоғары
болатындығымен түсіндіріледі. /19/
ІІ. ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Факторингтік операцияларды ұйымдастыру және талдау
Факторингтік операциялар қазіргі ... ... ... ... ... кең ... келеді. Факторинг кәсіпорындар қаржы
ресурстарының жетіспеушілігінен қиындықтарға жолыққан жағдайда ... көзі ... ... ... ... компаниядан (немесе
банктің факторингтік қызмет көрсетуші бөлімшесінен) ... ... оны ... ... ... жоқ – мұны ... ... алушы тұлға
(дебитор, борышкер) қайтарады.
Факторингтік операцияларды ұйымдастыру механизмі түсінікті түрде 1 суретте
көрсетілген. ... ... ... ... ... келесідей тәртіп бойынша
жүзеге асырылатынын байқауға болады. Факторингтік ... ... ... бөлімшесі шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... алу ... алады және 2-3 күннің
ішінде шаруашылық жүргізуші субъектіге төлем құжаттарын ұсынған кездегі
тиелген өнім үшін ... ... ... ... ... осы ... ... сатып алушыдан төлемді алғаннан кейін
кәсіпорынға комиссиялық сыйақылар мен пайыздарды ... ... ... ... ... аударады.
Факторингтің құны екі элементтен қалыптасады:
комиссиялық төлемдер (көрсетілген қызмет үшін ... ... ... ... ... бұрын төлегені (аванстық төлем) үшін пайыздық
төлемдер.
Дебиторлық қарыз бойынша қызмет көрсеткені және тәуекелді өз мойнына ... ... ... ... ... номиналдық құнынан 1-4%
мөлшерінде комиссиялық төлем алып ... ... ... ... ... ... ... шоттардың көлеміне, олардың сапасына
байланысты анықталады. Факторингтік компанияға ... ... ... бір ... ... ... кәсіпорын сатылған
міндеттемелер үшін қаражаттарды алдын-ала алуға ... бар. Сол ... ... ... ... ... ... белгілі бір пайыз
төлейді.
Аванстық ... ... ... ... қызмет көрсету мен тәуекелмен
қосылып, факторингтік компанияның несиелік қызметінің құрамдас бөлігі болып
табылады. Аталған қосымша қызметі үшін ... ... ... ... Егер дебиторлық қарыздың жалпы сомасы 1000 мың ... ... ... ... ... сыйақысы 2% болса, онда
факторингтік ... ... 980 мың ... ... Егер
кәсіпорын осы соманы барлық ... ... ... ... келсе, онда ол белгілі бір пайыз, (айталық, айына 1,5%) төлеп
отырады. Егер кәсіпорын ... ... ... ... ал дебиторлық шоттарды
инкассациялаудың орташа мерзімі 1 тең болса, онда пайыздық төлемдер бойынша
шығындар шамамен 0,15×980, ... 14,7 мың ... ... ... ... жалпы шығындар факторингтік компанияның
комиссиялық ... және ... ... ... ... алған қаражаттары үшін пайыздардан құралады. Егер
кәсіпорын дебиторлық қарыздың бүкіл сомасы инкассацияланғанға дейін ... ... ... ... аудармаса, онда, сәйкесінше, ол факторингтік
компанияға ... ... ... ... ... егер кәсіпорын
дебиторлық қарыз толық инкассацияланғаннан ... ... ... ... онда ол, сәйкесінше, факторингтік компаниядан осы
қаражаттарды ... ... үшін ... алып ... ... қарызды инкассациялау мүмкіндігі, яғни өтелмеген ... мен ... ... ақша қаражаттарын алу, ең алдымен,
шағын және орта бизнес ... үшін ... ... ... активтердің
уақытша жетіспеушілігі және дебиторлардың төлем қабілетсіздігі салдарынан
қажетті көлемдегі табысқа қол жеткізе алмау ... ... ... ... ... ... өндірістік қызметінің бастапқы
кезеңдеріндегі факторингтің тиімділігін тілмен айтып жеткізу қиын.
Факторингтік операцияларға қандай жағдайларды иек ... ... ... ... ... алудың тиімділігі олардың мерзімі келгенде
алынуының тиімділігінен артық болған жағдайда ... ... бұл ... ... ... есептік пайыздан және/немесе факторингтің құнынан
асатындай деңгейде рентабельді қолдануға мүмкіндігі болған жағдайда. ... ... ... ... ескере отырып жүргізу керек. Тек
факторинг арқылы тартылған ... ... ... құнынан нақты асатын жағдайда ғана факторингтің ... ... ... ... ... ... бойынша шығындардан асып
кететін қауіп болған жағдайда. Факторингтік ... ... ... ... ... ... (пайыз бойынша). Егер
инфляция деңгейі жоғары болса, онда төлемнің келісімді ... ... мәні жоқ. ... де, өз ... ... ... отырып,
өздерінің оң нәтижелі табыстылығы туралы әрекет жасайды. /20/
Факторингтік операцияларды талдауды банктің ... ... ... үлесін анықтаудан бастаған дұрыс. Бұл операциялар
жоғары табысты операциялардың түріне жатады: ... ... ... ... несиелердің пайыздық мөлшерлемелерімен салыстырғанда
бірнеше пайыздық пунктке жоғары болады. Сол себепті мемлекеттегі ... ... ... ... ... ... ... қолайлы әрі тиімді фактор ... ... ... ... ... ... және ... бағалау үшін талдау ұзақ мерзімді негізде және жүйелі түрде
жүргізілуі тиіс.
Талдаудың келесі ... ... ... ... ... ... Ең алдымен, аталған операциялар бойынша субъектілердің
(клиенттердің) салалық құрылымын ... ... ... талдау тәуекелдерді
диверсификациялауға мүмкіндік береді. Халықаралық ... ... ... ... кәсіпорындарды қаржыландыру төлемсіздік
тәуекелінің өсуінсіз ақ жүргізіле беретін салаларды атап кетуге ... ... ... ... ... ... ... және
т.б. қызметтер көрсететін компаниялар қазіргі кезде төлем қабілетсіздігімен
сипаттала ... ... де, ... үшін ... ... бойынша
тәуекелдерді диверсификациялау міндетті болып табылады.
Салалық құрылымнан басқа аймақтар мен ... ... ... қажет болады. Аймақтар бойынша талдау өзінің қызметін ... жаңа ... ... потенциалды мүмкіндіктерін банк қалай
пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың есебінен қаржыландырылатынын ескерсек, онда
мұндай қызмет түрі бойынша ... ... ... ... ... ... де ... болып табылады. Мұндай ... ... ұзақ ... ... ... ... анықтау үшін қажет.
Факторингтік қызметті талдау барысында бұл операциялардың ... ... өте ... ... ... ... ... табысты шоттар жан-жақты талдауға алынады. Әрбір мәміле ... ... ... ... тиіс. Аталған операциялар жоғары
тәуекелді активті операциялардың қатарына жататындықтан, онда осы ... ... ... шот фактураларды уақытында төлеу деңгейіне басты
назар аудару қажет. Талданатын ... ... ... ... қарастыру, мерзімі ұзартылған қарыздардың үлесін ... ... ... ... ... ... Мұндай талдау факторингтік
операциялардың әрі қарай даму перспективаларын бағалауға мүмкіндік береді.
Табыстылық ... ... ... факторинг бойынша комиссиялық
сыйақылардың құрылымын талдау және ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеге сәйкес факторингтік қызмет көрсеткені
үшін сыйақының құрылымында мынадай үш ... ... ... ... ... үшін ... төлем;
жабдықтаушының (клиенттің) айналымынан тіркеулі ... ... ... ... ... ... ... отырған қызметі үшін төлем болып
табылады, атап айтар болсақ: қаржыландыру төлемінің уақтылы жүргізілуін
бақылау; ... ... ... ... ... төлемдерді
кешіктірген жағдайда дебиторлармен жұмыс жасау; дебиторлық қарыздың қазіргі
жағдайын бухгалтерлік есепке алу және жабдықтаушыға тиісті есеп ... ... ... ... өз ... ... ... үшін сыйақы қосылады:
тауарларды уақтылы төлемеу тәуекелі ... ... ... қабілетсізідігі тәуекелі (несиелік тәуекел); несиелік ... күрт ... кету ... (пайыздық тәуекел).
Әлемдегі көптеген факторингтік компанияларда және банктерде факторингтік
комиссиялық сыйақының ... ... ... ... ... ... жиілігіне, тауарлық нарықтың ерекшеліктеріне қарай ... ... ... ... ... несиелік ресурстардың құны. /21/
Клиенттерді дұрыс таңдай білсе және төлем ... ... ... ... жұмыс істей білсе, факторинг банктер үшін жоғары табысты
операция болып ... ... ... ... ... талдау
және бағалау
Жоғарыда біз несие ұйымдары қаржылық қызмет көрсетудің факторингтік түрін
практика жүзінде асырудың заңнамалық қарапайымдылығымен қоса оны ... үшін ... ... көлемде ресурстардың және клиенттік
базасының болуынан да ұтыс табатыны қарастырған болатынбыз. Сонымен қатар,
Қазақстан Республикасындағы банк ... ... даму ... және ... ... ескере отырып, олар аталған қызмет түрін көрсете ... ... ғана ... ... табыс тауып қана қоймай, ... ... ... секторындағы кәсіпорындардың айналым
қаражаттарын ... ... ... ... сол ... ... ... жағдай жасай алатындай қабілетіне ... ... ... ... банк ... ... клиенттеріне кешенді
қызмет түрлерін көрсетумен айналысып келеді. ... ... ... ... ... коммерциялық банктер арасында өзінің
қажетті қолданысын және дамуын таппай отыр десек ... ... ... Оған ... ... қазіргі қазақстандық коммерциялық банктердің
арасында факторингтік қызмет көрсетумен ... ... ... ... атап ... болады.
Осы орайда, қазіргі таңда ... ... ... ... түрде (қазіргі факторингтік нарықтың жағдайын ескере отырып осылай
деп айтуға болатын ... ... ... ... ... ... ... қысқаша талдау жүргізе кетелік. Мұндай банктердің
қатарына «Банк ТұранӘлем», «Банк ... және ... ... ... ... Енді ... банктердің қызметіне қысқаша және
факторингтік қызметтеріне барынша ... ... ... ... АҚ Қазақстандағы ең жетекші ... ... ... ... ... қажеттіліктерін ескере отырып
2000 жылы еншілес «БТА Лизинг» АҚ ... ... ... ... кезде қаржы нарығында табысты қызмет көрсетуде және өзін сенімді
әрі ... ... ... ... ... ... ... Жапонияның «ORIX» корпорациясы, халықаралық қаржы
корпорациясы (IFC) және ««ORIX ... ... ... «БТА Лизинг»
АҚ акцияларын сатып алу туралы келісімге қол қойды. ... ... «БТА ... АҚ ... ... ... ... өзгерту туралы шешім қабылданды. Компания атауына «ORIX» ... ... ... компания «БТА ORIX Лизинг» деп аталады. 2005 жылдың
28 қазанында компанияның атауы ресми түрде бекітілді.
Қазіргі кезде компания ... ... ... ... Қазақстандағы ең
ірі лизингтік компаниялардың бірі және ... ... құру және даму ... желісін алған және банктік кепілдемесіз ұзақ мерзімді несие тартқан
жалғыз компания болып табылады. Бұл, өз кезегінде, «БТА ORIX ... ... ... жоғары сенімді көрсететіні белгілі. «БТА ORIX Лизинг»
компаниясы бүгінде экономиканың ... ... ... ... және ... ... ... ұлғайта бермек: көлік ... ауыл ... ... ... ... ... құрылысы;
химия өнеркәсібі; өңдеу өнеркәсібі. Компанияның қызметі ұзақ мерзімді қарым-
қатынастарды орнатуға және ... ... «БТА ORIX ... ... нақты секторындағы кәсіпорындарға ұсынатын
факторингтік қызметінің негізгі шарттары мынадай (5 ... ... ... – «БТА ORIX ... АҚ факторингтік қызметінің негізгі шарттары
|Факторингтік |90 ... ... ... мерзімі | ... ең ... |50000 $ ... | ... |1) ... 15% - 17%; 2) ... 18 % - 25%. |
| |Жыл ... ... ... бар соманы игерудің |
| ... ... ... ... қатынастардың |
| ... (мin 0,5 жыл) және ... |
| ... (1,5 ... ... ... |
| ... жиілікке, болашақтағы |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... күніне 0,0388% мөлшерінде орнатылуы |
| ... ал ... ... ... да ... ... ... ... ... ... ... 85%-ға ... |
|аванстық төлем | ... ... ... ... ... ... ... мерзімін кейінге қалдыру негізінде жеткізіп беру;
жеткізілген тауарлар (қызметтер) бойынша талап ету ... «БТА ... ... ... ... берген соң бірден мерзімінен ерте төлемді жүзеге ... ... 80% ... ... ... ... ... ORIX Лизинг» компаниясының комиссиясын шегеріп ... ... (20%) ... ... ... ... ... мәміле (жеткізілімнің, төлемнің нақты графиктері орнатылған);
қаржыландыру сомасынан күніне 0,0416-0,0555% мөлшерлеме;
жыл ішінде ... ... ... ... ұзақтығына қарай
комиссия мөлшері күніне қаржыландыру ... 0,388% ... ... ... одан ... ... орнатылуы мүмкін.
Қарыз алу процедурасы факторинг алушы тарапынан келесідей құжаттар пакетін
ұсынуды қажет етеді:
факторингтік қызметке өтініш;
факторинг алушының ... ... жеке ... ... ... жеке ... және Ішкі істер басқармасынан ... ... ... ... ... туралы анықтама);
Директорды және бас ... ... ... ... және бас ... ... ... туралы Бұйрықтар;
факторинг қызметін тұтыну туралы құрылтайшылардың немесе ұйымның хаттама
түрінде ресімделген шешімі;
жобаның негізгі ... ... ... ... расталған құжаттар (сату және
сатып алу келісімі, шат-фактура, шығындар ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық
құндылықтарды алуға сенімгерлік, сапа сертификаты, ... ... ... ... ... жүк ... ... жағдайында) және басқа да
құжаттар;
кәсіпорынның қызметі туралы құжаттардың көшірмесі (құрылтайшылық келісім,
Жарғы, Мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... ... және ... үлгісі бар карточка, ҚҚС бойынша есепке тұру ... ... ... төленуі туралы құжаттар;
ірі баптардың көрсеткіштерін (кредиторлар, дебиторлар, ... ... ... ашып көрсету арқылы құрылған ... ... үш ... ... ... (табыстар мен шығындар
туралы есеп, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп, меншікті капиталдың
өзгерісі туралы есеп);
есеп шот (441 ... ... және ... (451 ... ... бойынша
айналымдар, түсімдердер мен шығыстардың қысқаша түсініктемесімен қоса;
дебиторлық қарыздың ... ... ... басынан бастап өтініш білдірген уақытқа дейінгі 301, ... 352 ... ... ... жылдағы айналымдық-сальдолық ведомость;
821 (Жалпы әкімшілік шығындар) шотын ашып көрсету ... ... ... және олар бойынша айналымдар туралы анықтама,
қарыздық міндеттемелердің болуы немесе ... ... ... ... ... ... ... анықтама;
салықтық міндеттемелердің, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті
зейнетақы салымдары ... ... ... ... ... туралы талдау;
өтініш берген күнгі акционерлер тізімінен үзінді;
тәуелсіз регистратормен келісім;
ұсыныстар, кеңестер, кепілдіктер мен кепілгерлер (қажет ... ... ... (құрылған кезден бастап компанияның тарихы, ... ірі ... ... нарығы, бизнестік әріптестердің
тізімі, логистика, тауарлық материалдық құндылықтар және т.с.с.);
тізімде көрсетілмеген басқа да құжаттар (келісім ... ... ... ... ... ... қазақстандық банктердің
бірі – бұл «Банк ЦентрКредит».
«Банк ЦентрКредит» АҚ 1988 жылдың 19 ... ... ... ең алғашқы коммерциялық банктердің бірі ... ... ... ... заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсететін
жүздеген филиалдары мен ... бар. Банк ... ... және ... ... ... тегін жүргізіледі.
Банктің «Быстрая выручка» деп аталатын эксклюзивті қызметі компанияларға
Қазақстанның ... ... жеке ... ... ... оңай және ... жинап алуға мүмкіндік береді. Банктің
корреспондеттік желісі 40 шет ... ... ... бұл ... бүкіл әлем бойынша әріптестерімен есеп айырысуға мүмкіндік
береді. Банк клиенттерге үздіксіз, түскі үзіліссіз ... ... ... ... ... де ... ... ЦентрКредиттің» қолданып отырған жоғары технологияларының арқасында
клиенттер әлемнің кез-келген нүктесінен өздерінің шоттарын басқара ... ... ... ... ... уақыт режимінде жұмыс істеуге
мүмкіндік береді. Интернет-банкинг жүйесінің тағы да бір ... ... ... ... шығарады. Клиент банктің орналасқан жеріне
қарамастан оны әріптес ретінде таңдай алады.
«Банк ЦентрКредит» клиенттерге ... ... ... ... ... ... оның ақшалай талаптарынан 60%-дан 90%-ға дейінгі бір банктік
күн ішінде клиент тауарларды жөнелткені және ... ... ... дәлел болатын тиісті құжаттардың ... ... ... ... ... 10-40% ... ... шотына» аударылады. Қарызгер
банкке барлық тиісті төлемдерді толық көлемде жүзеге асырғаннан ... ... ... ... және клиенттің талабының қалған бөлігінің сомасын
қарызгерге ... яғни ... ... 10-40% ... сыйақыларды
шегеріп тастағандағы. Комиссияларды төлеу ... ... ... ... ...... ... АҚ факторингтік операциялары бойынша
комиссиялық сыйақылардың мөлшері
|№ |Комиссияның |Комиссияның мөлшері ... |
| ... | | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... |12-16% |14-18% |14-18% |16-20% ... төлеу |
| |төлемді |(АҚШ ... ... ... |
| ... үшін|доларымен|н |доларымен|н |талаптардың |
| ... ... | ... | ... күнінен |
| | ... | ... | ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... және |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... ... |
|2 ... ... |
|1 |2 |3-4 |5-6 |7 ... |Айналымнан |Айналымнан |Бір ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| |қосымша | | ... ... ... | | ... құрылымына, |
| |үшін | | ... ... |
| ... | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|3 ... |Айналымнан 0.1-3,0% | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ... www. ... ... қызмет көрсету үшін ... және ... ... ... ... үшін ... ... мынадай құжаттарды
талап етеді:
тауарларды, қызметтерді және ... ... ... ... ... ... ... қамтитын, клиентпен келісілген факторингтік
қызметті тұтыну жөніндегі өтініш (банкте ұсынылады);
кәсіпорын жетекшісінің ... бар ... ... ... құқығы бар факторинг келісімін жасау барысында: клиент-компанияның
қаржылық есебі ... үш жыл ... №1, 2, 3 ... (үш ... ... ... үшін қызмет еткен мерзімдері бойынша) және ... ... ... ... есебі. Мұнда дебиторлық және кредиторлық
қарыздарды ашып көрсету керек (соның ішінде тауарлардың және ... ... ... болу ... ... және бюджеттен тыс қорлар
алдында есепті кезеңде міндеттемелерінің жоқтығы туралы анықтама; клиенттің
шоттары бар банктерде қарыздық ... бар ... жоқ ... ... құқығы бар факторинг келісімін жасау барысында: ... ... ... үш жыл ... №1, 2, 3 ... (үш жылдам кем
қызмет кәсіпорындар үшін қызмет еткен ... ... және ... мерзімге бөлек қаржы есебі. Мұнда дебиторлық және ... ашып ... ... ... ішінде тауарлардың және қызметтердің
атауы, қарыздың пайда болу ... ... және ... тыс ... ... кезеңде міндеттемелерінің жоқтығы туралы анықтама; клиенттің
шоттары бар банктерде қарыздық міндеттемелердің бар немесе жоқ екені ... ... ... қабілеттілігін растайтын оның банкінің сатушы
кәсіпорынға берген кепілдіктері.
Құқықтық сараптама (экспертиза) жүргізу және факторинг келісімін жасау ... ... ... ... ... ... ... келісімнің) көшірмелері;
мемлекеттік тіркеуден немесе қайта тіркеуден өткені туралы куәлік
(нотариуспен ... ... ... ... ... қалыптасқанын растайтын құжаттар (баланс, аудиторлық
қорытынды);
клиенттің салықтық есепке ... ... ... беретін салық
органдарының берген құжаттары (СТН куәлігі);
клиенттің ... ... ... ... ... беру ... шешімі;
қолдардың үлгісі және мөрлердің белгісі бар карточканың нотариуспен
расталған көшірмесі;
кәсіпорын ... және бас ... жеке ... ... көшірмелері.
Клиенттің қарызгерге деген ақшалай талаптарын сипаттайтын құжаттар:
барлық қосымшалары, ... ... және ... да ... ... бар
қарызгермен жасалған келісім, бұл аталған құжаттың міндетті бөліктері болып
табылады және қаражаттарды талап ету үшін қаржы ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді
растайтын құжаттар;
қарызгердің міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ... ... ... ... талаптардың құқығын банкке беруді растайтын ... ... пен ... ... ... сәйкес ақшалай қаражаттарды талап
ету құқығын ... ... да ... ... ... ... ... жұмыстардың атқарылғанын
растайтын актілер, төлем құжаттары, өзара қарыздарды тексеру актісі). /23/
«АТФБанк» факторингтік қаржыландырудың келесідей келесідей ... ... ... ... ... ... ... шарттары мынадай:
тауарды төлем мерзімін ұзарту шарттарымен жеткізіп беру;
жеткізілім бойынша ақшалай талаптарды «АТФБанкке» беру;
регресс құқығымен немесе регресс ... ... ... ерте
төлеу (жеткізілім сомасынан 80%-ға ... ... ... ... ... беру ... график бойынша, ұзартылған мерзімнің соңғы
күні (факторинг-кепілгер);
жеткізілген тауарлар үшін төлемдер ... ... және ... ... ... тастағандағы ақша қаражаттарының сомасы);
қаражаттардың қалдығын төлеу (сатып алушы төлегеннен ... ... ... ... сыйақыны шегеріп тастағанда. /24/
Сонымен, қазақстандық банктердің факторингтік операцияларын талдаудың
қорытындысына қысқаша ... ... ... ... ... ... ... факторингтік қаржыландыру бойынша несиелерінің
мерзімі бір жылға дейінгі қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... мөлшері 12-20%-ды құрайды.
Ал банктік бір жылға дейінгі ... ... ... ... ... 2006 жылы ... ... болғанын ескерсек, аталған
қаржыландыру көзінің біршама қымбат екенін байқауға болады. /25/
Сонымен ... ... ... ... үшін қазақстандық банктер
клиенттерден өте көп құжаттар талап ететіні көрініп тұр. Клиенттерден ... ... саны 20-25 ... ... Факторингтік операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі
Шетел тәжірибесі шағын және орта кәсіпорындар үшін, сондай-ақ келешекте
өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қаражатқа мұқтаж қайтадан құрылған кәсіпорындар үшін факторингтің
айрықша тиімді болатындығын көрсетіп берді. Осы орайда ... ... ... және қолайлылығын дәлелдейтін ... ... ... ... ... /26, ... ... дебиторлық қарызбен жұмыс жасау ... ... ... ... ... әсер ететінін білулері керек.
Дебиторлық қарыз қаржыландырылған жағдайда, қаржыландыру құны өсіп ... ... ... Мысалы, факторингтік қызмет көрсету ... ... құны өсіп ... төленбеген соманы талап ету
құқығы коммерциялық банкке аударылса, қаржыландыру құны ... ... ... дебиторлық қарыз арқылы қаржыландырудың шығындарын анықтап,
ең тиімді, арзан нұсқаны таңдауы керек.
1 мысал. Коммерциялық банк кәсіпорынның айлық 1200 мың ... ... ... ... алды және осы ... 80% ... ... берді.
Несиенің мөлшерлемесі жылдық 14% және сатып алынған дебиторлық қарыздан
қосымша 1,5% ... ... ... ... ... ... анықтау қажетү
Осы факторингтік операцияның құнын, яғни факторингтік келісіммен байланысты
шығындарды анықтаудың әдістемесі 3 кестеде ... ... ... – Факторингтік операцияның құнын анықтау
|Шығындар ... ... ... |
| | |мың ... ... ... |(0,015×(1200×12)) |216 ... ... ... |(0,15×(1200×0,8)) |134,4 ... ... | |350,4 ... ... Шим Джей К. ... менеджмент», Москва – 1997 ... ... ... ... ... ... ... 350,4 мың теңгені құрайды.
Факторингтік операциялардың құны кәсіпорынның дебиторлық қарызының сапасына
да байланысты ... ... ... ... ... ... мен ... күмәнді міндеттемелердің үлесін жатқызуға болады.
Әдетте факторнигтік қызмет көрсетуші ұйымдар мен банктер күмәнді ... ... ... ... шығындарды жабу үшін кәсіпорынның шотында
міндетті түрде ... бір ... ... ... ... көрсекіштердің
факторингтік қаржыландыру құнына қалай әсер ететінін ... ... ... ... ... ... отыруды жоспарлап отыр.
Кәсіпорынның сатылым көлемі 27000 мың ... ... ... ... 9 рет және ... ... ... дебиторлық
қарыздың резерві 17%. Коммерциялық банктің дебиторлық ... ... ... ... көлеміне белгілеген комиссиялық мөлшерлемесі 2%. Пайыздық
мөлшерлеме ... ... ... 16%-ды ... және ... мен ... соманы шегеріп тастағаннан кейін берілетін ... ... ... ... нақты шығындардың көлемін анықтау керек.
Бірінші кезекте дебиторлық қарыздың орташа шамасын анықтап ... ... ... ... сату нәтижесінде алатын нақты қаражаттар
сомасын есептеу әдістемесі кестеде берілген.
4 кесте – Факторингтік ... ... ... ... ... ... ... мың|
| | | ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... қарыз |ДО |3000 |
|2 ... ... ... ... |–510 |
|3 ... ... ... |–60 |
|4 ... ... ... сома |1қ. – 2қ. – 3қ. |2430 |
|5 ... ... ... |43,2 |
|4 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|6 ... ... ... |4қ. – 5қ. |2386,8 |
| ... ... шығындар: | | |
|7 ... ... ... |60 |
|8 ... ... ... |43,2 |
|9 |Әр 40 күн ... шығындар |360/9 |103,2 ... ... | |×9 ... ... ... шығындар |9қ.×10қ. |928,8 ... ... Шим Джей К. ... ... ... – 1997 ... ... бойынша нақты жылдық шығындардың мөлшері ... ... ... ... ... ... ресми түрде мың 928,8
теңге шығын көрсе, ал нақты іс жүзінде оның шығындары 38,9%-ды құрап отыр.
Факторингтік ... ... ... қарастыратын болсақ, онда
факторинг ағымды активтерді қаржыландыру ... ... ... ... ... ... мәні бойынша вексельдік
операциялармен ұқсас ... сол ... ... ... ... ... қаржы құралы ретінде қарастырылады.
Кәсіпорынның қаржы менеджерлерінің басты міндеттерінің бірі өндіріс
барысына қаржы ... ... ... ... және ... ... білу болғандықтан, факторингтік операциялар да ... ... ... тиіс. Кәсіпорындар факторингтік операцияларды банктік
несиелермен салыстыра отырып, тиімді нұсқаны таңдай білулері керек. /29/
Факторингтік ... ... және ... ... ... салыстырмалы талдау үшін бірнеше мысалдар келтірелік.
3 мысал. ... банк 3% ... ... ... ... ... қарыздың 75% мөлшерінде несие беруге келісім берді.
Міндеттемені сатып алғаны үшін коммерциялық банк айына 1% мөлшерінде пайыз
белгілейді. ... ... ... өнімі айына 4000 мың теңге ... ... ... ... ... 650 мың ... ... бар, сонымен қатар, үмітсіз дебиторлық ... 3% ... ... ... ... ... несие тарту мүмкіндігі бар. ... ... ... дебиторлық қарыздың 75% мөлшерінде қарыз ... ... ... ... ... ... 2% және дебиторлық қарызбен
жұмыс жасағаны үшін қосымша 4%. Несиеге ... өнім үшін ... ... алу) ... 30 ... орайда кәсіпорынның қаржы менеджерінің алында көлденең тұрған басты
сұрақ: егер ... ... ... ... несие алғысы келсе, онда
факторингтік несие туралы келісімге отырған дұрыс па, әлде банктік ... ... ... ... ... ... ... аталған екі нұсқасын салыстырмалы түрде талдау
үшін есептің берілген ... ... ... ... ... құралық. /28/
5 кесте – Факторингтік және банктік несиелеу операцияларын салыстырмалы
талдау
|Шығындар ... ... ... |
| | |мың ... |
|Факторинг бойынша шығындар ... ... ... ... ... |120 ... төлем ... |30 ... ... | |150 ... ... құны ... ... ... |60 ... жұмыс жасағаны үшін төлем |0,04×3000 |120 ... ... үшін ... ... |65 ... ... | ... ... ... ... ... |80 ... шығындар | |325 ... ... Шим Джей К. ... менеджмент», Москва – 1997 ... ... ... ... операциялардың құны 150 мың
теңгені құраса, банктік қаржыландыру бойынша ... ... 325 ... ... Демек кәсіпорын факторнигтік операциялар жасау келісімін
қабылдаған ... ... ... 2500 мың ... көлемінде қаражат керек. Кәсіпорын
банктік несие алу немесе ... ... ... ... ... ... ... Банктік несиенің шарттары 18%-дық
мөлшерлемені, дисконттауды және 20% ... ... ... ... ай ... ... алатын шот-фактураларға 4% мөлшерінде
комиссиялық төлем белгілеп отыр; сатып алынатын шот-фактуралардың пайыздық
мөлшерлемесі 12% және бұл сома ... ала ... ... Факторингтік
компаниямен келісім жасаған жағдайда кәсіпорын несиелеу ... ай ... ... ... үнемдеп отырады, сонымен қатар факторингтік компанияға берілетін
дебиторлық қарыздың құрылымындағы 3% үмітсіз ... ... ... ... ... ... кәсіпорын үшін
тиімді?
Кәсіпорынға қажетті 25000 мың ... ... ... алып ... ... ... ... несие бойынша нақты пайыздық мөлшерлеме мынаған тең:
.
Енді кәсіпорынға қажетті 2500 мың ... ... ... ... ... несиенің сомасына артық немесе аз екенін анықтау үшін
факторингтік келісімге назар ... 2500 мың ... ... ететін дебиторлық қарыздың факторингтік
келісім-шартта көрсетілетін сомасы келесідей әдістеме бойынша анықталады:
.
Факторинг бойынша дебиторлық қарыздың ... ... ... ... болады:
Енді қаржыландыру көздерінің аталған екі ... ... ... ... ... ...... және банктік несиелерді салыстырмалы талдау
|Шығындар ... ... ... |
| | |мың ... |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... ... ... ... |357,5 ... ... ... |119 ... ... | |476,5 ... ... құны ... ... ... |725 ... ... үшін |10×12 |120 ... | | ... шығындар бойынша шығындар |2976×0,03 |89,3 ... ... | |934,3 ... ... Шим Джей К. ... ... Москва – 1997 |
Сонымен, кестенің ... ... ... ... ... ... ... келісім шартқа отыру банктік
несие тартумен салыстырғанда кәсіпорын үшін тұтастай екі есе ... ... ... және сатып алушы үшін тауарды коммерциялық ... ... ... жәен ... ... факторлық несиеден айырмашылығы жоқ,
алайда, факторлық несилеудің ... ... бар: ... ... ұзақ ... кейін қайтарып алуы мүмкін. Сонымен қатар, қарызды
біртіндеп төлеуге де рұқсат етіледі. Бұл тауарларды факторлық бөлім ... ... ... ҚАЗАҚСТАНДА ФАКТОРИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Қазақстанда факторингтік ... ... ... ... ... ... ... қаржы индустриясының дербес мықты
саласына айналды. Оны сатып алушыға тауар ... яғни ... ... ... ... ... қызмет саласындағы жүз мыңдаған компаниялар
пайдаланады. /
Қазақстан Республикасы жағдайларында бірінші кезекте ішкі факторинг кеңінен
қолданылмайды, өйткені қазақстандық экспорттың негізін ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Біздің экономикалық
жағдайымызда бұдан әрі даму үшін ... ... ... ... ... қарқындап өсуін қамтамасыз ете отырып, ... ие бола ... ... ... мекемеден ақша қаражаттарын
алғанмен, оларды қайтаруға міндетті емес – мұны ... ... ... ... ... тез ... ... шартта белгіленген мерзімде
қаражаттар тарту болып табылады. Нәтижесінде сатушы сатып ... ... ... ... ... ... ... жағдайда,
банк сатып алушымен оның төлемдеріне кепілдік беру туралы немесе ... ... ... ... ... ... құжаттарын төлеу құқығын
факторингтік компанияға беру туралы шарт жасайды. /31/
Қазақстан Республикасында факторингтік операциялар дербес ... ... әлі ... ... Елімізде арнайы факторингтік компаниялар
қызмет көрсетпейді, ал факторингтік операцияларды жүзеге асыру коммерциялық
банктердің ... ... ... ... ... қызмет көрсету бөлімшелерінің қызметіне жүктеледі.
Қазақстан Республикасында бүгінгі таңда факторингтік операцияларды реттеуге
және бақылауға бағытталған нормативтік-құқықтық актілер жоқ ... ... ... ... жалғыз ғана көзі Қазақстан Республикасы
Азаматтық кодексі болып табылады.
Азаматтық кодекстің «Ақша қаражаттарын талап ету ... беру ... ... деп ... 37-тараумен реттеледі. Ақша
қаражаттарын талап ету ... беру ... ... ... бойынша бір
жақ (қаржы агенті) өз құқығын басқаға береді немесе ақша қаражаттарын басқа
жақтың (клиенттің) қарамағына беруге міндеттенеді, ал ... ... ... ... ... пен ... ... яғни борышкердің
(дебитордың) қатынастарынан туындайтын өзінің ақша қаражаттарын талап етуге
байланысты ... осы ... ... ... ... ... ... Борышкерге ақша қаражаттарын талап ету құқығын, сонымен ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету мақсатында клиент
қаржы агентіне беруі мүмкін (ҚР ... ... ... ... және өзге де ... ... қаржылық қызметтің осы түрін, яғни
факторингтік ... ... ... ... ... бар ... ... (факторингтік ұйымдар) қаржы агенттері ретінде
қарастырыла алады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... сәйкес
қаржыландыру үшін ақша қаражаттарын талап ету құқығын беруге төлем ... ... ... бар) ... талаптар сияқты болашақта туындайтын
ақшалай қаражаттарды алу құқығы да жатады. Егер факторингтік келісім-шартта
басқаша жағдайлар ... ... ... ақша ... ... ... ... құқығын басқа тұлғаға беруге болмайды.
Борышкер (дебитор) клиенттен немесе қаржы агентінен ақша ... ... ... осы ... ... беру ... жазбаша хабарлама алса және
хабарламада орындалуға жататын ақша ... ... ету ... ... төлем жасалуға тиісті қаржы агенті ... онда ... ... төлем жасауға міндетті (ҚР Азаматтық кодексінің 735-бабы).
Банк (факторингтік ұйым) мен сатушының (клиенттің) ... ... ... ... қарым-қатынастары Қазақстан Республикасы Азаматтық
кодексінің 346-бабында белгіленген талаптар ... ... ... ... келісім-шартпен реттеледі (ҚР Азаматтық кодексінің 730-бабы). ... ... ... банк ... ... мен сатып алушының
(дебитордың) несиелік ... ... және ... ... ... ... бойынша шекті соманы ... ... ... ... ... алмау қаупінсіз жүргізілуі мүмкін. Осы ... банк ... ... ... ... ... ... төлейді.
/32/
Келісім-шарт ашық немес жабық (құпия) түрде болуы мүмкін. Ашық түрдегі
келісім-шартта банк ... ... ... ... ... қатысуы туралы мәлімдейді, жабық түрдегі келісім-шартта –
дебиторлар факторингтік ... ... ... ... ... ... ... келісім-шартта регресс құқығы, дебиторлық
қарызды талап ... ... ... кері ... құқығы болмайтыны
(немесе болатыны) көзделеді.
Сонымен, ақшалай талаптарды беру арқылы қаржыландыру өзінің ... ... ие. Бұл ... бұл ... ... ... ... беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең басты ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын
талап ету құқығын беру ... ... деп ... ... ... ... ... операциялар шеңберін
анықтайтын заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Коммерциялық банктер клиенттерге белгілі бір ... ... оның ... ... 80-90%, ... де, ... тұлғаның төлем
қабілетсіздігі жағдайында алған ақшалай ... бір ... ... өз ... алады. Мұндай диалектика банктің несиелік қызметі
шеңберінде ешқандай қиындықсыз шешілуі мүмкін, тек банк ... ... ... ... ... Ал егер де ... операцияларды
жүргізуге банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ... ... не ... ... олар ... ... ... жүргізу
үшін Қаржы ұйымдарын қадағалау Агенттігінен лицензия алуы тиіс. ... орын ... ... ... талаптарды беру арқылы операцияларды
аталған ұйымдар жүргізе алады, ал қандай ... ... ... факторинг, кепілдік негізінде несиелеу, құқықтық талаптарды ... ... ... ... алу ... ... бірі ... келетін
несиелік операциялар туралы сөз қозғалып отыр. /33/
Бұған қоса, ... емес ... ... ... меншікті қаражаттарын
Қазақстан Республикасының заңнамасына және өзінің Жарғысына сәйкес дербес,
өз бетінше басқара алады, сондай-ақ банктік емес ... ... ... да ... ... ... (әрине, бұл үшін олар тиісті лицензия
алады). Атап айтар болсақ, сенімгерлік негізде жеке және ... ... ... бағалы қағаздар нарығында операциялар жүргізу үшін несиелік
ұйымдар қосымша лицензиялар алады. ... ... ... ... операциялардың санатына жатпайды. /34/
Сонымен, Қаржылық қадағалау Агенттігі факторингтік операциялар жүргізу ... ... ... деп ... Демек, кез-келген банктік лицензия
негізінде несие ұйымдары (банктік және банктік ... ... ... ... ... ... сөз. Сонымен қатар, елімізде факторингтік
компаниялардың жоқтығы да ... ... ... ... бере алмай отыр.
Осылайша, банктік мекемелер бүгінде факторингтік ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Осы арқылы олар тауар ... ... ... ... ... болған жағдайдағы мәселесін шешіп бере алатын ... ... ... қала ... ... ... ... көрсетудің аталған түрін практика ... ... ... қоса оны ... ... ... ... көлемде ресурстардың және клиенттік базасының
болуынан да ұтыс табады. Оған ... ... ... және ... ... ... ... көрсете отырып, коммерциялық банктер
қаржы нарығында кешенді қызмет ... және ... ... ... жаңа клиенттер тарту арқылы клиенттердің шеңберін
кеңейтудің потенциалды мүмкіндіктерін жүзеге асырады. ... ... ... мен ... ... өздерінің
контрагенттерінің және сатып алушыларының да аталған ... ... ... болып келеді. Келісесіз бе, тауар өндіруші және ... ... ... де, ... ... де бір ... қызмет тұтынатын
болса, есеп айырысу бойынша қарым-қатынастарыңыз тұрақты әрі тиімді болады.
Өзара саудалық қатынастармен ... ... ... бір ... ... ... есеп ... оңайлатады, төлемсіздік
жағдайларының айтарлықтай үлесін қысқартады, ... ... ... ... ... қызмет ететін болса, онда коммерциялық
банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуге септігін тигізеді. /35/
Ақшалай талаптарды беру арқылы қаржыландырудың ... және ... ... ... ең ... ... ... жағдайларда өнім
өндіруші және қызмет көрсетуші ... ... ... ... ... ... /36, 37/
Жоғарыда аталған мәселелерді ескере отырып, Қазақстан ... заң ... ... ... бір ... бар екені
туралы қорытынды жасауға болады. Осы ... айта ... ... ... ... секілді қаржылық агенттердің дамуына деген қажеттілігі
әлі де болса заң шығарушыларды тек ... ... үшін ғана ... ... ... ... немесе банктік емес
факторингтік несие ұйымдары үшін де факторингтік ... ... ... ... және ... алып ... ... Факторингтік операцияларды қаржыландыру құралы
ретінде жетілдіру жолдары
Қазіргі таңда банктік несиелер ... ... ... ... ... ... белгілі. Осы орайда қазақстандық
кәсіпорындар қымбат қаражат көздерін ... ... ... ... ... қатар қазіргі таңда қаржыландырудың арзан көздері де бар. ... ... ... ұзақ ... ... ... кездегі
бірден-бір тиімді жолы – бұл лизингтік қаржыландыру болып табылады. Ал
кәсіпорынды қысқа ... ... яғни ... ... жағдайына келетін болсақ, онда банктік несиелерге ... ... ... мен ... операцияларды қарастыруға
болады. Алайда, соңғы аталған екеуі қысқа мерзімді қаржы құралы ретінде
бүгінде өз ... ... ... операциялар отандық ... ... ... бағыттарының негізгілерінің бірі ... бар. ... ... мерзімін жылдамдатуға, қаржыландыру
құнын төмендетуге, дебиторлық қарыздың және ... ... ... ... және ... ... ... қаражаттарын босатуға, сондай-ақ қосымша табыстар
табуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... операциялардың кәсіпорындар үшін тиімділігін жоғарыда айтып
кеттік, оны ... ... ... ... бағалау әдістемелерімен таныс
болдық. Алайда осы қаржыландыру операциясы осы күнге дейін ... ... ... ... ... Осы ... елімізде
факторингтік операциялардың дамуына бөгет болып тұрған мәселерді ... ... ... ... реттеудің арнайы нормативтік-
құқықтық базасының жоқтығы. Жоғарыда айтып ... ... тек ... ... ... кодексінде ғана
қарастырылған. Факторингтік операцияларды жетілдіру мақсатында мемлекет
тарапынан қажет етілетін бірінші ... шара – ... ... актіні
қабылдап, іске қосу. Сонда ғана «факторинг» деген ұғым кәсіпорындардың,
қаржы ... жеке ... ... тереңінен сіңіп, осы
қаржы құралына деген қызығушылықты арттыра түседі.
Екіншіден, факторингтік операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... операцияларды жетілдірудің
тағы да бір шешілмеген мәселесі ... ... ... операциялардың
құнын анықтау әдістері, комиссиялық және пайыздық төлемдерді ... ... сату және ... алу ... ... ... банкі тарапынан белгіленіп қана қоймай, ... ... ... ... ... ... ... олардың орындалуы тиісті
деңгейде бақылауға алынуы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін тартымсыз етіп ... ... ... ... ... бөлімшелері, көптеген жағдайларда
олардың лизингтік қызмет көрсететін еншілес компаниялары, ... ... ... ... ... асырады. Банктердің негізгі
қызметі несиелер беру болғандықтан, олар несиелеумен салыстырғанда аз ... ... ... ниет ... ... ... келе факторингтік
операциялар үшін жауапкершіліксіздік, қажетті деңгейде факторингтік қызмет
көрсетілмеу секілді деректер орын алады. Бір сөзбен ... ... ... компаниялар көптеп пайда болмайынша факторингтік қызмет
көрсету нарығында ... ... етек ... Нәтижесінде
кәсіпорындардың факторингтік қызметтерді тұтынудың ... ... ... ... ... ие бола ... ... және еліміздегі қолданыста бар шет елдік экономикалық
әдебиеттерде факторинг ... ... ... ... ... мардымсыз мәліметтер кәсіпорын
қызметкерлеріне қажетті деңгейдегі білімді бере ... ... ... ... факторингтік операциялардың құнын анықтау әдістемелері
ғана қарастырылады. ... ... ... ... есепке
алу, қаржылық есеп беруде көрсету, бұл операциялардың кәсіпорынның қаржылық
нәтижелеріне қалай әсер ететіні ... ... ... ... Ал
тәжірибе жүзінде осы айтылғандардың маңызы ерекше екені баршаға мәлім.
Клиенттерді ... ... ... және төлем талаптары бойынша төлемдерді
алу бойынша ... ... ... ... кезінде факторингтік
операциялар экономиканың нақты секторын қаржыландырудың жоғары табысты түрі
болып ... ... оның ... ... де ... үшін ... болып
қала бермек. Факторингтік операциялар ... ... ... ... ... салалары және мемлекеттің аймақтары бойынша
диверсификациялау арқылы жүргізіледі. Диверсификациямен ... ... ... ... сыйақы орнату арқылы жүзеге асырылады. Комиссиялық
сыйақы факторингтік операциялар бойынша барлық ... ... ... өз мойнына алған тәуекелдердің айтарлықтай бөлігінің ... ... ... – бұл ... отандық несие ұйымдарының
факторингтік қызметті дамытуға дайын еместігі болып табылады. Мұндағы басты
мәселе таза ... ... ... факторингті бірде несиелік
операцияларға, ... ... ... ... банктің басқа да
операцияларына жатқызады. ... де, ... банк ... бөлігі, таза
банктік операция болып саналмайды, өйткені бір жолғы мәміле емес, тұрақты
қаржылық ... ... ... ... Осының бәрі шешімдер қабылдаудың
және ... ... ... ... қажет етеді.
Факторингтік операциялардың дамуына кедергі болып тұрған екінші бір мәселе
... ... ... ... ... олар үшін жаңа ... ... мерзімді инвестициялар салуға дайын еместігі болып табылады.
Мұндағы негізгі кедергі болып отырғаны факторингтік қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ұзақ және
айтарлықтай шығынды «нольдік цикл» болып табылады. Бұл цикл тіпті кәсіпқой
мамандардың командасы әрекет ... ... 6 ... 12 айға ... қамтиды.
Сонымен, елімізде факторингтік операцияларды ... және ... ... ... ретінде жетілдіру осы аталған мәселермен ... ... бұл ... ... ... ... да, өз кезегінде,
әрі қарай жетілдіру шараларын ... ... ... ... де, ... ... ... алғы шарттары болып табылады, содан
кейінгісін Қазақстанның экономикалық ... ... мен ... бере ... механизмді шағын бизнес саласында тиімді дамыту үшін ... ... ... ... және ... сол жерлерде бірінші кезекте шағын және орта кәсіпорындарды
факторингтік қызметпен қамтамасыз ету бойынша фактор-фирмаларды және фактор-
банктерді құру ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар банк
қарызды қайтарғанға дейін және ... өзін ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ... ... ... сақтандыру, несиелік қызмет көрсетуді де жүзеге
асыруы тиіс. Бұл клиентке ... ... және ... операцияларын
жүзеге асыруға мүмкіндік береді. /38, 39/
Сонымен, факторингтің жалпы перспективаларын көңіл қуантарлық деп айтуға
ауыз бармайды. ... ең ... ... ... ... айналысатын
банктердің тіпті шектеулі екені дәлел болады. /40/
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекеттің қаржы-несие жүйесінде коммерциялық банктердің ролі ... ... ... бос ақша қаражаттарын жұмылдырып, оларды
орналастыру қызметін атқара отырып, ақша айналымының үззіксіз жүріп отыруын
қамтамасыз етудің негізгі буыны болып табылады. Олар ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін әмбебап, көпқызметті
ұйымдар болып табылады.
Қазіргі таңдағы коммерциялық банктер, қаржылық дәнекерші қызметін атқара
отырып, маңызды экономикалық ... ... ақша ... салааралық
және аймақаралық бөлінуін қамтамасыз етеді. Капиталды салалар және аймақтар
бойынша бөлу және ... бөлу ... ... объективті
қажеттіліктеріне сай дамуына және экономиканы құрылымдық өзгертуге септігін
тигізеді.
Коммерциялық банктердің экономиканың нақты секторындағы ... ... ... және орта ... ... ... ... – факторингтік операциялар болып табылады.
«Факторинг» ұғымына ... ... ... ... Факторинг – тауарды
сату және сатып алу барысында кәсіпорындар арасында ... ... ... ... дебиторлық қарызды талап ету құқығын факторингтік компанияға
немесе банктің факторингтік бөлімшесіне ұсынумен байланысты ... ... ... ... кәсіпорынды қажетті қаржы
ресурстарымен қамтамасыз етіп, оның ... ... ... ... ... өз ... алады. Сәйкесінше, факторингтік компания өз ... ... ... ... ... ... операциялардың қатысушыларының тәртібі келесідей:
коммерциялық банктің факторингтік бөлімшесі немесе арнайы факторингтік
компания – өздерінің клиенттерінен ... ... ... ... ... мекеме. Дәлірек айтқанда, дебиторлық қарыз сатып алынады да,
клиент-кәсіпорынды қаржыландыру жүзеге ... ... ... ...... ... ... кәсіпорын – тауарды сатып алушы тұлға (дебитор).
Факторингтік операциялар есеп айырысуды жылдамдатуға, ... ... ... сондай-ақ ағымды активтердің айналымдылығын
арттыруға септігін тигізеді. ... ... ... ... қарыздың уақтылы өтелмеуіне байланысты қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын кәсіпорындар үшін өте қолайлы.
Факторингтік операциялардың басты кемшіліктері:
факторингтік қызмет көрсету құнының ... ... ... иесі ауысқан жағдайда сатып алушы ... кері ... ... ... ... факторингтік операцияларының қысқа ғана тарихы бар.
Олар банктердің классикалық операцияларының қатарына жатпайды және банктер
тарапынан ... ... ... ... ... ... Қазіргі
формадағы факторинг қызметтерін тұңғыш рет америкалық «First National Bank
of Boston» банкі 1947 жылы ... ... ... ... ... 50-ші ... Bank of America, First National Bank of ... Trust Company of Georgia ... ... ... ... ХХ ... 60-шы жылдары факторинг Еуропаға да ... ... ... ... ... компания 1960 жылы ашылған
болатын. Францияда факторинг процедурасы 1965 ... ... ... 1963 жылы ... ... ... Серіктестігі мен ДГ-банкі ДГ
Дисконтбанкін құрып, ол факторингтік ... ... ... ... ... ... ... түрін көрсету бойынша ... ... орын ... елдерінде факторингтік операцияларды коммерциялық банктер жүзеге асыра
бастады. Коммерциялық банктердің ... ... ... және ... ... ... қатынастарға түсушы шаруашылық
субъектілерінің арасындағы есеп айырысуды жылдамдатумен байланысты несиелік-
төлемдік операциялардың бірқатар түрлерін жүзеге асыруға ... ... ... бұл ... ТМД ... ... ішінде Қазақстанда
да, енді ғана дамып келе жатқан түрі ... ... ... ... ... деңгейдегі факторингтік операциялар Халықаралық факторинг
операциялар бойынша УНИДРУА Конвенциясымен (1998 жыл, 28 ... ... ... ... жеке ... унификациялау жөніндегі институттың
мамандарымен дайындалған және бүкіл халықаралық қауымдастыққа ... ... ... ... болатын. Конвенция өз күшіне 1995 жылдың 1
мамырынан бастап үш мемлекет – ... ... және ... ... кейін) енген болатын. Қазіргі кезеңде УНИДРУА Конвенциясына
Гана, Гвинея, Нигерия, Филиппины, Танзания, Марокко, ... ... ... Италия, Бельгия, АҚШ, Панами және бірқатар елдер
келісім берген.
Әлемдік практикада өндірістің және ... ... даму ... ... ... ... бір түрлері қалыптасып үлгерді.
Экономикалық әдебиеттерде факторингтік операцияларды ... ... ... ... ... негізгі белгілеріне қарай
факторингтік операциялардың бірнеше түрін бөліп көрсетуге болады.
Факторингтік операциялар ішкі және ... ... ... ... ... беру ... ... мәмілесіне қатысушылардың
арасында пайда болатын ... ... ... ашық және жабық
(жасырын) факторингтік операцияларды атап көрсетуге болады. ... ... ... ету ... ... беру ... ... регресс құқығымен және ... ... деп ... ... төлем мерзімдеріне қарай кәсіпорынды алдын-ала
несиелеу немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... факторинг» деген атаумен белгілі қаржыландыру
түрі де кездеседі.
Факторингтік операциялар кәсіпорын мен банк ... ... ... ... реттеледі. Факторингтік қызмет көрсету туралы келісім-
шартты, әдетте, банктер мен ... ... ... (1 – 4 жыл) ... дебиторлар немесе дебиторлық қарыздар ... ... ... ... ... ал ... шоты кредиторлық қарыз шотына
ауыстырылады. Содан кейін кәсіпорын бұл қаражаттарды ... ... ... ... ... ... таңда қаржыландыру ... ... ... кең қолданылып келеді. Факторинг кәсіпорындар қаржы
ресурстарының жетіспеушілігінен қиындықтарға жолыққан жағдайда тиімді
қаражат көзі ... ... ... факторингтік компаниядан (немесе
банктің факторингтік ... ... ... ... ... оны қайтарып берудің қажеті жоқ – мұны өнімді ... ... ... ... ... операцияларды талдауды банктің активті ... ... ... ... ... ... Талдаудың келесі
кезеңі факторингтік операцияларды құрылымдық талдау болып табылады. Салалық
құрылымнан басқа аймақтар мен ... ... ... қарастыру
қажет болады. Факторингтік қызметті талдау барысында бұл операциялардың
табыстылығын ... ... өте ... Қалыптасқан халықаралық тәжірибеге
сәйкес факторингтік қызмет көрсеткені үшін сыйақының құрылымында ... ... ... ... ... ... өңдегені үшін тіркеулі
төлем; жабдықтаушының (клиенттің) айналымынан тіркеулі пайыз (комиссия);
жабдықтаушыны қаржыландыруға қажетті несиелік ресурстардың ... ... ... ... және ... талаптары бойынша дебиторлармен
қажетті көлемде жұмыс істей білсе, факторинг банктер үшін жоғары табысты
операция ... ... ... ... ... ... асырумен белсенді түрде
(қазіргі факторингтік нарықтың жағдайын ескере отырып осылай деп ... ... ... ... еліміздің танымал коммерциялық
банктерінің қызметіне қысқаша ... ... ... ... ... «Банк ТұранӘлем», «Банк ЦентрКредит» және «АТФБанк» секілді
банктерді жатқызуға болады.
Шетел ... ... және орта ... ... сондай-ақ келешекте
өндіріс көлемі өсетін, алайда дебиторлардан төлемдердің ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін факторингтің
айрықша тиімді болатындығын көрсетіп ... ... ... ... ... ішкі ... ... өйткені қазақстандық экспорттың негізін қазіргі таңда нақты
факторлық ... ... ... ... ... ... экономикалық
жағдайымызда бұдан әрі даму үшін айналым қаражаттары жетіспеушілігі кезінде
факторингтік компанияның қарқындап өсуін қамтамасыз ете ... ... ие бола ... ... несиелік мекемеден ақша қаражаттарын
алғанмен, ... ... ... емес – мұны ... сатып алушы
қайтарады.
Сонымен, ақшалай талаптарды беру ... ... ... ... ... ие. Бұл ... бұл ... цессиядан немесе құқықты
басқаға беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең ... ... ... ... ... сәйкес факторинг «ақша қаражаттарын
талап ету құқығын беру ... ... деп ... Алайда,
факторингтік операциялардың ... ... ... шеңберін
анықтайтын заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Банктік мекемелер бүгінде факторингтік операциялар ... ... ... ... ... ... ... отыр. Осы арқылы олар
тауар өндіруші компаниялардың уақытша қаржы ресурстары жеткіліксіз болған
жағдайдағы мәселесін ... бере ... ... ... ... ... қала
береді.
Факторингтік операциялардың кәсіпорындар үшін тиімділігін жоғарыда айтып
кеттік, оны шартты мысалдар келтіру ... ... ... таныс
болдық. Алайда осы қаржыландыру операциясы осы ... ... ... ... деңгейде қолданылмай келеді. Осы ... ... ... ... ... болып тұрған мәселерді атап
көрсетуге болады.
Біріншіден, факторингтік операцияларды реттеудің ... ... ... жоқтығы. Екіншіден, факторингтік операцияларды жүзеге
асыру ... ... ... ... ... ... ... тағы да бір шешілмеген ... ... ... Қазақстанда арнайы факторингтік компаниялардың
жоқтығы да ... ... үшін ... етіп ... ... және ... қолданыста бар шет елдік экономикалық әдебиеттерде
факторинг тақырыбындағы мәліметтердің жетіспеушілігі.
Мейлінше ... ... – бұл ... ... ... ұйымдарының
факторингтік қызметті дамытуға дайын еместігі болып табылады. Факторингтік
операциялардың дамуына кедергі болып тұрған екінші бір ...... ... ... ... олар үшін жаңа ... ... мерзімді инвестициялар салуға дайын еместігі болып табылады. Мұндағы
негізгі кедергі болып отырғаны факторингтік ... өзі ... ... ... жеткілікті деңгейдегі ұзақ ... ... ... ... ... табылады. Бұл цикл тіпті кәсіпқой
мамандардың командасы әрекет еткеннің өзінде 6 ... 12 айға ... ... ... ... операцияларды тиімді және ... ... ... ... жетілдіру осы аталған мәселермен тығыз
байланысты. ... бұл ... ... ... жағдайда да, өз кезегінде,
әрі қарай жетілдіру шараларын қажет ететіні ... ... де, ... ... ... алғы ... ... табылады, содан
кейінгісін Қазақстанның экономикалық дамуының ... мен ... бере ... ... ... ... ... тиімді дамыту үшін мыналар
қажет:
банктік құрылымдарға, инвестициялық-қаржылық компанияларға және ... сол ... ... ... ... және орта ... қызметпен қамтамасыз ету бойынша фактор-фирмаларды және фактор-
банктерді құру туралы ұсыныс беру;
факторингтік құрылымдарды дамытуды кеңінен қолдану, ... ... ... ... дейін және қарыздың өзін алғанға дейін ғана
бқаржыландыруды ғана ... ... ... ... ... жарнамалық, сақтандыру, несиелік қызмет көрсетуді де ... ... Бұл ... ... өндірістік және саудалы операцияларын
жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сейітқасымов Ғ.С., ... ... ... // ...... Жуков Е.Ф. «Деньги, кредит, банки» // Москва «Финансы и ... ... ... А.М., ... ... ... – 2002
4. Бор М.З., Пятенко В.В. Менеджмент банков. Организация, стратегия,
планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
5. «Международные расчеты по коммерческим ... ... 1994, ... ... Е.С., ... ... Москва - 2003
7. Ван Хорн Джеймс К., «Основы управления финансами», Москва – 1999
8. Роуз П.С., «Банковский менеджмент», Москва: Дело Лтд, 1995, ... ... Ю.А., ... ... ... история и современность»,
Финансы и кредит, 2004, №30
10. Колчина Н.В., «Финансы предприятий», Москва – 2003
11. Красавина Л.Н., ... ... и ... Москва: Финансы и статистика, 1994, стр.
12. Масленников В.В. «Зарубежные банковские системы», Москва «Элит» - 2001
13. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и ... ... ... и ... 1993, стр. 43
14. Ян Виллем Ван ден Бос, «Банковская ... ... с ... ... ... // ... ... журнала «Рынок ценных бумаг
Казахстана», апрель 2003 г., стр. 32
15. Красавина Л.Н., «Международные валютно-финансовые и кредитные
отношения», ... ... и ... 1994, стр.
16. Бабичева Ю.А., «Банковское дело», Москва – 1994
17. «Финансирование под уступку денежного ... ... ... ... Е.Б., ... коммерческих банков и зарубежный опыт»,
Москва: Финансы и статистика, 1993, стр. ... ... А.И. ... ... ... и продукты, Банковское дело, 2001
20. Адамова К.Р., «Юридическая трактовка экономической сущности факторинга
в ... и ... ... ... и ... ... Ковзанадзе И.К., «Операции факторинга: их виды6 регулирование, учет и
аудит», Деньги и ... 2001, ... ... ... www.atfbank.kz
25. www.afn.kz
26. Долан Э. Дж., «Деньги, банковская деятельность и ... ... ... ... 1994, ... ... Г.П., ... банковского маркетинга», Москва: Финстатинформ,
1997, стр.
28. Шим Джей. К, «Финансовый менеджмент», Москва – 1997
29. Уайтинг Д.П., «Осваиваем ... ... ... ... и ... 1996, стр.
30. Селезнева В.Г., «Финансовый анализ. ... ...... ... В.М. Современный коммерческий банк. М: Вазар-Ферро, 1994
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... Е.В., ... ... ... қаражаттарын несиелеу
мүмкіндіктері», Бухгалтер бюллетені, 2001, №15
34. Сборник нормативных правовых актов Национального Банка Республики
Казахстан, по ... на 1 ... 2007 г., ... ... ... О.И., ... дело», Москва: Банковский и биржевой научно-
консультационный центр, 1992, стр.
37. Пебро М., «Международные экономические, валютные и финансовые
отношения»: Перевод с франц., Бабинцевой Н.С., ... ... ... 1994, ... Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства,
М.ЮНИТИ, 1996
39. Колесников В.И., Кроливецкая Л.П., «Банковское ... ... ... ... 1996, стр. ... ... Г.С., ... дело» // Алматы – 1998
-----------------------
1 сурет – Факторингтік операцияларды ұйымдастыру
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... алу
Дебитордың төлем қабілеттілігін талдау
Өнімді жеткізу
Сатып алушы кәсіп-орын (дебитор)
Жабдықтаушы кәсіп-орын (кредитор)
2 сурет – ... АҚ ... ... схемасы
Қарызгер (тауарларды сатып алушы
Клиент
«АТФБанк» Қаржылық агент
Тексеру актісі (3)
Факторинг (4)
Тауарды жеткізу (1)
Тексеру актісі (2)
Тексеру актісі бойынша сома (5)

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктер операциялары-қоғамдық экономикалық дамуында негізгі факторы19 бет
Факторинг - жаңа банктік қызмет ретінде23 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Коммерциялық банктердің активті операциялары27 бет
Ақша және есеп айырысу операцияларының есебі17 бет
Банк операцияларының аудиті6 бет
Банк операцияларының аудиті туралы7 бет
Банктердің форфейтингтік операцияларының экономикалық негіздері89 бет
Бюджетпен есеп айырысу операцияларының есебі34 бет
Касса операцияларының есебі. Кассадағы және есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттар есебі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь