Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданы Арасан өзені бойындағы су қойманың жобасы


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ
МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
НУГМАНОВА А. Ж.
Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданы Арасан өзені бойындағы су қойманың жобасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖОБА
5В081000 - Мелиорация, жерді баптау және қорғау мамандығы
Алматы 2018
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ауыл шаруашылығы
минисТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Гидротехника, мелиорация және бизнес» факультеті
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖОБА
Тақырыбы:
Орындаған
(аты-жөні)
20___ ж. «___» қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жетекші
(қолы) (аты-жөні)
Арнайы тараулар кеңесшілері:
(тарау) (қолы) (аты-жөні)
(тарау) (қолы) (аты-жөні)
Норма бақылау
(қолы) (аты-жөні)
Сарапшы
(қолы) (аты-жөні)
Алматы 2018
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Гидротехника, мелиорация және бизнес» факультеті
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
5В080500 - «Су ресурстары және суды пайдалану» мамандығы
Дипломдық жобаны (жұмысты) орындау
ТАПСЫРМАСЫ
Студент
(аты-жөні)
Жұмыс (жоба) тақырыбы
Университет бойынша 20___ж «» № бұйрығымен бекітілген
Дайын жобаны (жұмысты) тапсыру мерзімі 20___ж «»
Жобаның (жұмыстың) бастапқы деректері
Дипломдық жобаны (жұмысты) өңдеуге арналған мәселелер тізімі
Графикалық материалдардың тізімі (қажетті жағдайда)
Ұсынылатын негізгі әдебиеттер
Жобаның (жұмыстың) арнайы тараулары бойынша кеңесшілері
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жоба жетекшісі
(қолы) (аты-жөні)
Тапсырманы орындауға
қабылдадым, студент
(қолы) (аты-жөні)
Дипломдық жобаны (жұмысты) орындау
ГРАФИГІ
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жоба жетекшісі
(қолы) (аты-жөні)
Тапсырманы орындауға
қабылдадым, студент
(қолы) (аты-жөні)
МАЗМҰНЫ
ТӨЛҚҰЖАТ
биіктігі
Ені
Жоғарғы еңістік
Төменгі еңістік
Кестенің жалғасы
Жотасы бойынша
Табаны бойынша
КІРІСПЕ
Еліміз пайдаланатын судың 50 % дай көлемі басқа елдерден келетін өзендер құрайды. Оның ішінде Қытайдан - 19 пайыз, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстаннан - 17 пайыз және Ресейден 7 пайыздай су алады.
Бұл су ресурстары шаруа қожалықтары мен егіс даласын суаруға пайдаланылады. Яғни атап көрсетіп отырғанымыздай, негізгі су көздері шетелден келеді.
Қазақстан Республикасының жалпы аумағында су ресурстарының тапшылығы жалдан жылға қатты сезілуде. Ел аумағында топырақтың құнарлылығын арттырып, әртүрлі мелиорациялық шараларды өткізуді қажет етпейтін бір де бір гектар жер жоқ десе де болады. Жердің басқа негізгі өнеркәсіп құралдарынан өзгешелігі, оны дұрыс пайдаланған жағдайда ол тозбайды, қайта құнарлылығы артады.
Қазақстан Республикасының жер аумағы егін егу жөнінен тәуекелділік белдемге орналасқандықтан мұнда жылма жыл тұрақты егін өнімдерін тек қана суармалы жерлерден алуға болады. Су қоры жетіспегендіктен көктемгі су тасуды ұстап қалу үшін әр түрлі су қоймалары мен тоғандарды тұрғызуға тура келеді. Вегетациялық маусымнан тыс кездегі жиналатын артық су қорларын керек кезінде әртүрлі мақсаттарға, оның ішінде егін шаруашылығына пайдалануға болады.
Бұл жобада вегетациялық маусымнан тыс кездегі қоры есебінен толтырылатын су қоймасын 280 гектар жерді суаруға және бұл жерде ет бағытына бейімделген ірі қара малды ұстауға арналған Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданы Арасан өзені бойындағы су қойманың жобасы қарастырылған.
1 ЖАЛПЫ БӨЛІМ
1. 1 Жобаланып отырған су қоймасының орналасқан жері және оның атқаратын қызметі
Қарастырылып отырған нысан Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай ауданы «Жетіарал» шаруа қожалығының жер аумағында орналасқан.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы мамыр айындағы Жарлығымен Республикамыздағы әкімшілік жұмыстардың өзгертілуіне байланысты Ақсуат ауданы таратылып Қатонқарағай ауданының аумағына енгізіліп Қатонқарағай ауданы деп аталды. Қатонқарағай ауданы - Шығыс Қазақстан облысының Оңтүстік Шығыс бөлігінде орналасқан. Жері 25, 1 мың шаршы км. Аудан халқының саны 59800 адам. Құрамында 16 ауылдық, 1 кенттік округтері, 69 елді мекендер бар. Аудан орталығы - Ақсуат ауылы (1-сурет) .
Оңтүстік Шығыстан Солтүстік батысқа дейінгі орталық бөлігі ашық сарғылтым топырақ қабатымен, тау беткейлері қоңыр топырақты жайылғымен ерекшеленеді.
Аудан жерінің көпшілік бөлігі жазық. Зайсан қазан шұңқыры манындағы құмды, құмдақ және қалын, қабатты сұр топырақты жерлерде жусанды - соран өсімдіктер, ал Зайсан көлінің жағасына таяу шалғынды батпақты топырақта тұрақты шалғындар мен жайылымдар бар.
Тарбағатай тауының етегінде қиыршық тасты боз қызыл-қоңыр топырақтарда тобылғы аралас әр түрлі шөп өседі. Тарбағатайда бірнеше топырақ пен өсімдіктер белдеулері бар 1400 м биіктікке дейін таулы қызыл-қоңыр, таулы қара топырақтарда бозды бетегелі дала зонасы, одан жоғары /1400-1700 м/ қара топырақ тәрізді шымды-шалғындық топырақтарда суальпілік және альпілік шалғындар өскен таулы зонасы бар [1] .
Зайсан қазан шұңқыры - Қазақстанның шығыс бөлігіндегі ойыс. Оңтүстік Алтай, Қалба және Сауыр - Тарбағатай жоталары аралығындағы тектоникалық ойыс.
Ұзындығы - 225 км, ені 100 - 125 км. Зайсан қазан шұңқырының үштік дәуіріндегі көл тасқындарының аллювалдық шөгінділерінен түзілген. Қазан шұңқыр таудан ағатын өзендермен, сай - жырлармен тілімделген ойыстан шөл және шөлейт жерлері жайылымға пайдаланады.
Ауданда жануарлар дүниесінен қасқыр, түлкі, қарсақ, сасық күзен, ақ құлақ борсық, қос аяқ, суыр, елік, тиін, қоңыр аю, арқар, сілеусін бар.
Ауданның далалы өңірінде елік, дуадақ, тырна, безгелдек, торғай, қараторғай, сарышұнақ, дала тышқаны, қос мекенділер мен бауырмен жорғалаушылардың төрт түрі - жасыл бақа, тас бақа және дала сұр жыланы, секіргіш кесіртке кездеседі.
Арасан өзеніндегі салынатын бөгеттің қимасы Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай ауданы «Жетіарал» шаруа қожалығының жер аумағында осы өзен мен Көкжыра өзендерінің қосылатын жерінен 2 км төменде, шаруашылық орталығы Көктүбек ауылынан 7 км қашықтықта орналасқан.
1. 2 Құрылыс жүргізілетін ауданның климаттық сипаттамалары
Қарастырып отырған ауданның климатын сыйпаттау үшін ең жақын орналасқан Тарбағатай метеостанциясының көпжылдық метеорологиялық мәліметтері пайдаланылды.
Ылғалдылық дәрежесі және жылу мен ылғал қатынасы бойынша жасалынған Шығыс Қазақстан облыстық агроклиматтық аудандастыру бойынша құрылыс аумағы өте құрғақ, жылы агроклиматтық аудан болатын І аймақта орналасқан. Аудан климатының элементтері 1 - кестеде келтірілген.
Ауа температурасының абсолютті минимумы минус 45 о С, ал абсолютті максимумы плюс 42 о С дейін жетеді. Температураның жылдық ішкі өзгерісі қысқы тұрақты аязбен, көктемде қысқа уақытта температураның тез көтерілуімен және ыстық жазымен сыйпатталады. Ауа температурасының айлық орташа температураларын салыстыратын болсақ ең ыстық шілде айында ауа температурасы 21, 9 о С жетсе, ең суық ай қаңтар айында -15, 5 о С құрайды. Метеорологиялық станция мәліметтерін қалған элементтерінің графикалық сипаттамалары 2-6 суреттерде келтірілген. 1 кесте және 3 суреттің берілімдері бойынша бұл аймақта жауын-шашынның жылдық мөлшері 322 мм құрайды. Олардың көпшілігі мамыр-шілде айларында (30-дан 34 мм-ге дейін) жауады. Жауын-шашынның 75% қамтамасыздықтағы шамасы 166 мм-ді, 85% қамтамасыздықтағысы 118 мм-ді құрайды. Қысқа айларда жауын-шашынның мөлшері басқа айлармен салыстырғанда кемдеу болады [2] .
Желдің жыл бойындағы орташа жылдамдығы 3, 8 м/с болса, қыс айларында оның шамасы көптеу (4, 2 ден 4, 6 м/с-қа дейін) болса, ал жаз мезгілінде біршама саябырсиды (3, 2 - 3, 6 м/с) . Орташа күшті жел тұратын күндер қысқы айларды 3, 0 күнге деәін жетсе, жазда 0, 6 күнді құрайды.
Су бетінен буланудың жылдық шамасы 872 мм құрайды. Булану мөлшері жаздың ең ыстық айы шілдеде 182 мм болса, ал жылдың суық айларында олардың мөлшері 3-4 мм-ден аспайды (4 - 5-сурет) .
Желдің басым бағыты қысқы айларда ОШ болса, жазға айларда солтүстік-батысты құрайды (6-сурет) .
Кесте 1 - Қатонқарағай метеорологиялық станциясының мәліметтері бойынша климаттың негізгі элементтері
Градация бойынша
Қайталану %
1. 3 Құрылыс аумағының геологиялық және гидрогеологиялық жағдайы
Құрылыс жүргізілетін аумақ мел жүйесінің дислоцациялық шөгінділерінен тұратын жон-белесті жазықтан тұрады. Геоморфологиялық жағынан Арасан өзенінің алқабы эррозиялық аккумлятивті түрге жатады. Аумақтың геологиялық құрылысы негізінен мелдің шөгінділірінен тұрады. Қалыңдығы мардымсыз болып келетін төрттік шөгінділер Арасан өзені алқабының бүйірін ғана жабады. Мел шөгінділіері құм, құмдақ және саз қабаттарынан тұрады. Құм қабаттарында жер асты сулары жиналған. Олардың орналасу тереңдігі 4, 0 - 11, 0 м аралығында ауытқиды. Су кездесетін қабаттың қалыңдығы өзен арнасы аумағында 10 м аспай, өзеннен ұзаған сайын 2 м дейін азаяды. Жер ас ты топырағы суының молдылығы төмен. Сузілу коэффициенті топырақтың механикалық құрамына байланысты 9, 0 -12, 0 м аралығында ауытқиды. Су тұратын горизонттың астында су өткізбейтін қабат саздан тұрады. Су тұщщы, құрамы жөнінен гидрокарбонатты-сульфатты-натрий-кальций болып, құрғақ қалдық мөлшері 1, 0 г/л шамасында. Агрессивті емес. Инженерлік-геологиялық зерттеулер Арасан өзенінің орта ағысы маңында жүргізілді. Өзен аңғары саз, саздақ, құмдақ және құмнан тұратын мел жынысының қабатын қырқып өтеді. Құм-саз қабатының қалыңдығы 14 метрден аспайды. Бөгет ұлтаны негізінен құмдақ, саздақ және саз топырақтарынан тұрады. Ұлтан топырағының түсіндірмесі және физика-механикалық сыйпаттамасы инженерлік геологиялық қорытындыда келтірілген. су қоймасындағы су деңгейі 194 м дейін болғанда бөгет ұлтанындағы су шығыны 4254 м 3 /тәу., ал су деңгейі 191 м болғанда - 2280 м 3 /тәу құрайды. Бөгетті айналып өтетін су шығындары жоқ. Сондай-ақ көрші алқапқа да су өтпейді. Табан мен бүйірледі сумен қанықтыруға кететін шығындар 1462800 м 3 құрайды [3] .
Бөгет денесін толтыру үшін қима жанынан құмдақ, саз топырақтан тұратын карьер аршылады. Суландыруға арналған алаң су бөлінетін жазықта орналасқан. Бұл алаңда жер асты сулары кәрізделінеді, ол тұзданбаған. Жер аумағы тұрақты суландыру үшін өте қолайлы. зерттелінген жержегі топырақ металлға конструкцияларға байланысты коррозиялық және бетонға байланысты сульфаттық агрессия қасиеттеріне ие. Сондықтан конструкцияларды коррозияға қарсы жабындармен қорғау ұсынылады.
1. 4 Құрылыс ауданының гидрологиясы
Арасан өзені Жайсан көлінің саласы болып саналып, суы мол болған жылдары болмаса, көбінесе оған жетпей жерге сіңіп кетеді. . Арасан өзенінің жалпы ұзындығы 38 км, су жинау алабы 437 км 2 , ал есептік жармада 220 км 2 құрайды. Өзеннің еңістігі 3, 7%. Арасан өзеннің ағысына жүйелі түрде бақылаулар жүргізілмеген. Сондықтан гидрологиялық есептеулер ҚНжЕ-435. 72 нұсқауларына және гидрография бойынша ГГИ ұсыныстарына және Жер үсті ресурстары, Шығыс Қазақстан облысы, т 12 шығарылым 3 сәйкес жүргізілді. Шығыс Қазақстан облысы өзендерінде қармен қоректену ағынның жылдық таралымында негізгі анықтаушы фактор болып табылады. Жылдық ағынның көп бөлігі, 80% көктемгі маусымда жиналады. Көктемгі тасқан тұрақты жаз-күздік өзен суының төменгі сабасына ұласады. Ағынның жылдық ішкі таралымы 2 - кестеде келтірілген [4] .
Арасан өзеніндегі жалпы су көлемінің 7 суреттің берілімі бойынша 73, 8 % cәуір айында өтіп кетеді. Арасан өзенінде 50% қамтамасыздықтағы (8 -сурет) су өтімдері сәуір айында 2, 32 м 3 /с болса қалған айларда олардың шамасы аз, 0, 18-0, 28 м 3 /с аралығында болып, жылына 8, 18 млн м 3 көлемде су ағып өтеді. 75 % қамтамасыздықтағы су өтімі сәуір айында 1, 0 м 3 /с, оның жылдық көлемі 5, 53 млн м 3 құрайды. 10% қмтамасыздықтағы су өтімінің мөлшері 4, 78 м 3 /с құраса, осы кезде Арасан өзенінің арнасы бойынша 12, 8 млн м 3 су ағып өтеді (9, 10 - сурет) .
Кесте 2 - Әр түрлі қамтамасыздықтағы Арасан өзенінің ағын көлемі мен су өтімдері
Белгіленуі
Өлшем бір.
Жылдың сулылығы, %
1. 5 Су шаруашылық есептеулер
1. 5. 1 Су қоймасын шөгінді басуды есептеу
Су қоймаларын шөгінді басудың ұзақтығы су шайып және орып әкелетін жүзгіндердің мөлшеріне ғана емес, сондай-ақ оның жүзгінді ұстау немесе аккумуляциялау мүмкіншілігіне де байланысты. Жүзгін мөлшерінің азаю дәрежесі тоғанның реттеуші мүмкіншілігіне тікелей байланысты.
Тоған пайдалануға берілген бірінші жылдары шөгінді басу құбылысы қарқынды жүреді. Одан соң келіп түсетін және су қоймасынан тасталатын жүзгіндердің тепе-теңдігі жағдайына жақын келіп, алғашқы қарқын азяды [5] .
Шөгінді басуды есептеген жағдайда төмендегі мәліметтер қажет болады.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz