Қарабұта өзеніндегі бөгеттік су алу торабын қайта құру


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҒЫ
МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
МЫРЗАБАЕВ Е.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Қарабұта өзеніндегі бөгеттік су алу торабын қайта құру
5В080500 - «Су ресурстары және суды пайдалану» мамандығы
Алматы 2018
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ауыл шаруашылығы
минисТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Гидротехника, мелиорация және бизнес» факультеті
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Орындаған
(аты-жөні)
20___ ж. «___» қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жетекші
(қолы) (аты-жөні)
Арнайы тараулар кеңесшілері:
(тарау) (қолы) (аты-жөні)
(тарау) (қолы) (аты-жөні)
Норма бақылау
(қолы) (аты-жөні)
Сарапшы
(қолы) (аты-жөні)
Алматы 2018
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Гидротехника, мелиорация және бизнес» факультеті
«Су ресурстары және мелиорация» кафедрасы
5В080500 - «Су ресурстары және суды пайдалану» мамандығы
Дипломдық жұмысты (жобаны) орындау
ТАПСЫРМАСЫ
Студент
(аты-жөні)
Жұмыс (жоба) тақырыбы
Университет бойынша 20___ж «» № бұйрығымен бекітілген
Дайын жұмысты (жобаны) тапсыру мерзімі 20___ж «»
Жұмыстың (жобаның) бастапқы деректері
Дипломдық жұмысты (жобаны) өңдеуге арналған мәселелер тізімі
Графикалық материалдардың тізімі (қажетті жағдайда)
Ұсынылатын негізгі әдебиеттер
Жұмыстың (жобаның) арнайы тараулары бойынша кеңесшілері
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жұмыс жетекшісі
(қолы) (аты-жөні)
Тапсырманы орындауға
қабылдадым, студент
(қолы) (аты-жөні)
Дипломдық жұмысты (жобаны) орындау
ГРАФИГІ
Кафедра меңгерушісі
(қолы) (аты-жөні)
Жұмыс жетекшісі
(қолы) (аты-жөні)
Тапсырманы орындауға
қабылдадым, студент
(қолы) (аты-жөні)
МАЗМҰНЫ
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілеулер мен қысқартулар
Кіріспе
1
Негізгі жағдайлары
1. 1 Аумақтың физико-географиялық жағдайлары және климаты
1. 2 Қарабұта өзені жөніндегі гидрологиялық мәліметтер
1. 3 Қарабұра өзені су жинау аумағының геоморфологиялық сипаттамасы
1. 4 Ауданның геологиядық құрылысы
1. 5 Суару массивінің гидрогеологиялық жағдайлары
1. 6 Суғару массивінің инженерлік-геологиялық шарттары
1. 7 Гидрогеолого-мелиоративтік аудандастыру
2
Есептік бөлім
2. 1 Тоғанның топографиялық сипаттамасы
2. 2 Тоғанның су тепе-теңдігі
2. 3 Тоғанның лайлану есебі
2. 4 Топырақ бөгетін жобалау
2. 5 Бөгет денесінің өтетін судың сүзгілік есебі
2. 6 Топырақ бөгеттің төменгі беткейінің орнықтылығын есептеу
2. 7 Су жібергіш құрылымы және еспетеулері
2. 8 Су қашыртқы құрылысы
2. 9 Су қабылдағыштың тұндырғышы
2. 10 Өндіріс жұмыстарын жүргізуге нұсқаулар
3
Өндірістік және ұйымдастыру жұмыстары
3. 1 Өндірістік және ұйымдастыру жұмыстары туралы қысқаша мәліметтер
3. 2 Жұмыс жүргізу кезеңі
3. 3 Құрылысты сумен және энергиямен жабдықтау
3. 4 Техника қауіпсіздігі
4
Пайдалану бөлімі
4. 1 Су торабын пайдалану туралы қысқаша мәлімет
4. 2 Қоршаған ортаны қорғау
5
Экономикалық бөлім
5. 1 Смета құжаттамасына түсініктеме жазу
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Нормативтік сілтемелер
«Қазақстан Республикасының Су кодексі» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 9 шілдедегі N 481-ІІ КодексіҚазақстан Республикасының Президенті - Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы ««Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» 2012 жылғы 14 желтоқсан
ҚР СНжЕ 1. 03-05-2001 «Құрылыстағы техника қауіпсіздігі және еңбекті қорғау»
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы № 212-III Экологиялық Кодексі (22. 07. 2011 ж. жағдай бойынша өзгертулер мен толықтырулармен бірге) .
«Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясына Киото хаттамасын ратификациялау туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 26 наурыздағы N 144-IV Заңы «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 7 шілдедегі N 175 Заңы «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шiлдедегi N 160 Заңы.Анықтамалар
Бөгет - су деңгейін көтеруге арнап су ағынын немесе су қоймасын жабатын гидротехникалық құрылым. Ол сонымен бірге құрылымның орналасқан жерінде арын және су қоймасын жасау үшін де қолданылады.
Канал - су жүруге арналған жасанды арна
Су қоймасы - халық шаруашылығында пайдалану үшін суды жинау және сақтау мақсатында өзен аңғарында су бөгеуші құрылымдар арқылы жасалынатын жасанды су қоймасы.
Арын (гидравликада және гидромеханикада) - сұйықтың меншікті механикалық энергиясы. Метрмен өлшенеді.
Берма: суды әкету және басқа мақсаттар үшін бөгеттің беткейінде орналастырылатын азғантай еңістігі бар горизонталь аумақ;
Бьеф - гидротехникалық құрылымға жанасатын өзеннің, каналдың, су қоймасының немесе басқа су нысанының бөлігі. Гидротехникалық құрылымнан ағыс бойынша жоғарғы бөлінде орналасқан су нысандарының бөлігін жоғарғы бьеф, төмен орналасқандарын төменгі бьеф деп атайды.
Су өтімі - уақыт бірлігінде көлденең қима арқылы өтетін су көлемі. Су өтімі бірлігімен (м 3 /с) өлшенеді.
Су жібергіш - су қоймасынан артық суды төменгі бьефке жіберуге арналған гидротехникалық құрылым.
Жоғарғы беткей: бөгеттің жоғарғы бьеф жағындағы беткейі;
Жота: бөгет денесінің төбесі;
Дренаж: сүзілу және жер асты суларын әкететін құрылғы;
Бөгеттің тісі: сүзілу жолын ұзарту мақсатында бөгеттің негізіндегі жеке төмендеулер;
Төменгі беткей: бөгеттің төменгі бьеф жағындағы беткейі;
Бөгеттің табаны: негізге жанасатын бөгеттің беті;
Белгілеулер мен қысқартулар
ҚР - Қазақстан Республикасы
СШМ - су шаруашылығы мекемесі
ПӘК - пайдалы әсер коэффициенті
МС - метеорологиялық станция
ҚТД - қалыпты тірелген деңгей
МТД - максимальды тірелген деңгей
ПК - пайдаланылмайтын көлем
км - километр
м - метр
м/с - секундына метр
0 С - Сельция градусы
мм - миллиметр
см - сантиметр
м 3 /с - секундына метр куб
км 2 - шаршы километр
ҚНжәнеЕ - құрылыс нормалары және ережелері
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы экономикасының аграрлық секторында суармалы жерлер мен тиімді су пайдаланудың маңызы зор. 90-жылдардың басында елімізде егістікке пайдаланылатын жерлердің ішінде суғармалы жерлер (2, 3 млн га артық) 6% құрағанымен өсімдіктерден алынатын өнімнің үштен біріне жуығын беріп отырды. Суармалы жерлерде рентабельділігі жоғары болып табылатын мақта, қант қызылшасы, күріш, жүгері, бау-бақшалар т. б. өсірілді. Ал дәндә дақылдардан алынатын өнім тәлімді егін шаруашылығымен салыстырғанда екі-үш есе көп. Өнімділіг аз жерлерді түбегейлі өзгертіп оны жоғары өнімділікке айналдыруға ирригацияның роль өте зор. Бірақ соңғы жылдарда елімізде болған меншіктің, шаруашылық түрінің, жүргізудің формаларының, материалдық-техникалық жабдықтау, қамтасыз ету және баға белгілеу принциптерінің өзгеруі суармалы жерлер зонасында өнім өндірудің өнімділігін арттырмай отыр. Егер ауылшаруашылығы өндірісінде 2, 3 млн. га суармал ы жерлер пайдаланылған болса, қазір 1, 2 млн га жер ғана суғарылып отыр.
Еліміздің экономикасын дамытуда ең негізгі мақсаттардың бірі - су шаруашылық құрылысын, энергетиканы одан әрі дамыту, су ресурстарын комплексті пайдалану, суғармалы жерлерді сумен қамтамасыз ету, су транспортын және балық шаруашылығын өркендету, сондай-ақ су көздерін құрып кетпеудің қорғау болып табылады.
Құрылыс конструкциясын прогрессивті, үнемді қолдануда және оларды тұрғызу тәсілін дамытуда мамандарының көз қарамын қазіргі дәуір саласына қаратуға нәтижелі жетістіруге жететін бағдарлама орындалуы қажет.
Соңғы жылдары дүние жүзілік бөгет құрылысында топырақ, бөгет көп қолданылады. Шет елдерде біраз қарапайым конструкциялы топырақ бөгеттер салынады. Мұндай жауапты құрылыс жобалауда және тұрғызуда үлкен талап қойылады. Топырақтың құрылыстық қасиетіне лабораториялық жағдайда және құрылыс балында көп жақты экспериментті зерттеулер жүргізуді сондай-ақ есептеудің жаңа тәсілдері қарастыралады.
Қазіргі уақытта сенімді және үнемді құрылыс конструкциясын қарастыруда жыл зерттеуде бірақ тәжрибе жинаған. Әр жағдайда бөгет тұрғызуда топырақтың тапталу нәтижесін бақылауда және құрылыс басында тұрғын әр жақты сауалдарға жауап берілген. Топырақ бөгетінің жобалауда және тұрғызуда кеткен қателіктерін кей кезде әр түрлі зақымданулар апат жағдайлары кездесіп тұрады.
Қазіргі бар мелиоративтңк жүйелер бірнеше шаруашылықтың немесе ауданның жерін қамтыған ірі жер массивтерін суландыру үшін құрылған. Соңғы кездегі суладырылатын жердегі майда шаруашылықтардың көбеюі, маман кадрлардың болмауы, ирригациялық-егіншілік дәстүрдің сақталмауы суармалы жүйелердің бұзылуына әкеліп соғуда. Көптеген гидротехникалық құрылымдар иесіздіктің, қараусыз қалудың салдарынан көміліп, бүліншілікке ұшырады. Соңғы кезде Қазақстан Республикасы үкіметі тарапынан суармалы жерлерді игеуге біршама көңіл бөлінуде, ауылшаруашылығы министрлігі және жергілікті әкімшілік осы мақсатқа қаражат бөлуде.
Қарабұта өзенінде салынатын су алғыштан Ақтоған каналы бастау алады. Ақтоған каналы 1000 га жер көлемін тұрақты суырып отыруға арналған. Қиғаш таулы аймағынан өтетін бас канал Үржар сумен жабдықтау мекемесінің шаруашылық аралық каналына жатады. Ақтоған каналының шаруашылық аралық бөлігінің ұзындығы 1, 55 шақырым.
Жасалынып отырған жобаның мақсаты климаттық және жергілікті жердің геологиялық гидрогеологиялық ерекшеліктерін зерттей отырып, Қарабұта өзенінде орналасатын су торабы орнын анықтау. Су алғыштың құрамына кіретін құрылымдарды белгілеу және өзеннің гидрологиялық берілімдеріне байланысты қажетті есептеулер жүргізу, онда жорындалатын жұмыстардыңкөлемін және жұмсалатын қаражаттың мөлшерін анықтау болып табылады.
Сондай-ақ жобада құрылыс жүргізу кезінде өндірістік және ұйымдастыру жұмыстары, қажетті машиналар мен мехнизмдер санын анықтау, техника қауіпсіздігін сақтау, су торабын пайдалану, қоршаған ортаны қорғау мәселелері де қарастырылады. Құрылыстың қаржы жұмсау жүнінде сметасы жасалынып, құрылыс жүргізу мерзімі анықталынады.
1 Негізгі жағдайлары
1. 1 Аумақтың физикалық-географиялық жағдайлары және климаты
Административтік жағынан аталып отырған гидроторабы бар массивтің территориясы Семей облысы Мақаншы ауданының құрамында болған. Суармалы жерлер «Мақаншы» және «Бақты» созхоздарының жер пайдалану аумағына қараған. Ірі елді мекендердіен бұл аумақта «Қарабұра» ауылы, бұрынғы Мақаншы совхозының орталығы және Бұғыбай ауылы бар. Қазіргі кезде гидроторап пен суармалы массив Шығыс Қазақстан облысының Үржар ауданына қарасты.
Аумақтың оң жақ бөлігінен Аягөз - Мақаншы - Бақты тас жолы өтеді. Мақаншыдан Қарабұта ауылыныа дейінгі арақашықтық 62 км құрайды.
Аумақтың климаты жалпы алғанда күрт континентальды. Температураның жылдық және сондай-ақ тәуліктік өзгерісінің амплитудасы өте үлкен. Қысы суық және жазы құрғақшылық.
Ауданның климаттық сипаттамалары Бақты метеорологиялық станциясының бақыланған көпжылдық мәліметтері бойынша келтірілген. Ауаның жылдық орташа температурасы +6, 2 о С, ең суық айдың (қаңтар) орташа температурасы -13, 8 о С, ал ең ыстық айдың орташа температурасы +23, 1 о С құрайды. Жылы периодтың ұзақтығы 233 күн. Жауын-шашынның жылдық орташа шамасы 262 мм, оның 50%-тен астамы жылдың жылы мерзімінде жауады. Қыстың соңындағы қар жамылғысының қалыңдығы 20-25 см құрайды. Желдің орташа жылдамдығы 2, 2-3, 5 м/с. Жылына күшті желдердің (15 м/с артық) күндерінің саны 30 күнге жетеді. Жыл бойында шығыс, батыс және оңтүстік батыстан соғатын желбің бағыттары басым болады. Көбінесе қарқыны әлсіз және орташа суаңшылық байқалады.
Сурет 1. 1 Үржар ауданының географиялық орналасуы
1. 2 Қарабұта өзені жөніндегі гидрологиялық мәліметтер
Қарастырып отырған аумақтың гидрографиялық желісі өте сирек және онда тек Алакөл көлінің су жинау алабына жататын Қарабұра және Үшқатты өзендері бар. Олардың тау бөлігіндегі өзеннің аңғарлары тік су ағысы, кей жерлерде кедргілері бар ұзына бойлық кескін мен көлденең қимасында каньон түріндегі аңғар жармасы болады. Таудан шыққан жерде жер бетіндегі су ағыны шығару конусындағы шөгінділердің ішіне еніп кетеді. Тау маңындағы жазықта өзендердің арналары иректелгенжәне сынық ірі материалдардан тұрады, жағалауы тік. Өзендердің аңғарларының тереңдігі 0, 5 м 3, 0 м аралығында. Олардың режимі жыл ішінде өте тұрақсыздығымен сипатталады. Бастауын тау баурайынан және таудан алатын өзендердің су өтімі максимумы көктемнің наурыз айында, көктемгі қар еру мерзімінде болады. Негізгі қоректену көзі атмосфералық жауын-шашын мен жер асты суларының шығуы болып табылады. Қарабұта өзененің өзгермелілік коэффициенті 0, 84 құрайды. Қарабұта ауылындағы өзеннің көпжылдық орташа су өтімі 1. 1 кестеде келтірілген.
Кесте 1. 1
Қарабұта өзенінің айлар бойынша көпжылдық орташа су өтімдері
Кесте 1. 2
Көпжылдық орташа су өтімі шамаларының эмпирикалық қамтамасыздығын есептеу
Құбылмалылық коэффициенті төмендегі формула бойынша есептеліеді:

Сурет 1. 2. Қарабұта өзенінің көпжылдық орташа гидрографы
Сурет 1. 3 Қарабұра өзенінің көпшылдық орташа су өтімінің
қамтамасыздық қисығы
1% қамтамасыздықтағы көктемгі тасқынның максимальды өтімін анықтау
Бұл су өтімі көктемгі гидрографпен бірге су жібергіш құрылымдағы су өтімін есептеуге, су қоймасындағы максимальды көлемді анықтауға және су қоймасының режимін белгілеуге қажет. Гидрометеорологиялық мәліметтер болмаған жағдайда көктемгі тасқын судың максимальды су өтімі редукциялық формула бойынша анықталады:

Мұнда: К 0 - көктемгі қар еруінің бір мезгілділігі, рельефке және табиғи зонаға байланысты 1. 3 кестеден анықталынады. Далалық зона үшін оның шамасы 0, 020 тең.
Кесте 1. 3
К 0 коэффициентінің шамалары
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz