Қожа Ахмед Яссауи

Қазақстан - көне мәдениет өлкесі. Ерте замандардан ақ оны мекен етушілер мал бағып, егін салумен шұғылдана жүріп, өзіндік өрнегі мол өнерін, мәдениетін де қалыптастырды.Біздің заманымызға дейін сақталған обалар мен қала орындары, қорғаныстық бекіністер, мавзолейлер мен тұтас кенттер кеңінен дамыған көне мәдениеттің тамаша ескерткіштері болып табылады. Бұлардың арасынан Орта ғасырлық сәулет өнерінің теңдесі жоқ туындысы- Қожа Ахмед Яссауи мавзолейі айрықша көзге түседі. Ол ХІҮ ғасырдың аяғында қазірг Түркістан қаласында салынған. Бұл құрылыстың бойынан бүкіл өткен ғасырлардың сәулет өнері жетістіктері айқын аңғарылады. Ғимараттардың кей түрлерін салудың композициялық тәсілдері мен әр қилы құрылыс бұйымдарын пайдалану әдістері жайлы Қазақстан территориясында сонау неолит және қола дәуірлерінде - ақ белгілі бір түсінік қалыптасқан еді.
Өткен дәуірлерде құрылыс саласында қол жеткен табыстардың көпшілігін өз бойына жинақтаған осындай ғимараттардың бірі - Түркістан қаласындағы біздің заманымызға дейін жақсы сақталып келген Қожа Ахмед Яссауи мавзолейі.
Яссы шаһарында Ахмед өзінің уағыздаушылық қызметін жүргізді. Ол өмірінің көбін, осында өткізеді, осында жерленді.
Бізге келіп жеткен жазба мәліметтерден көне Яссыда , қазіргі мавзолей тұрған орында, мұсылманның атақты эулиелерінің бірі деп есептелген дәруіштер шайқысы-Қожа Ахмедтің қабіріне XII ғасырдың өзінде - ақ шағын мавзолей орнатылғаны белгілі. Қожа Ахмед біздер үшін (кейіннен оның есіміне «Яссы» қаласының аты қосылып, Яссауи деп аталып кетті) аса ірі түркі ақындарының бірі ретінде қымбат. Ол өз заманында кеңінен әйгілі болған, бүгінгі зерттеушілерге жақсы таныс «Хикмат» («Даналық») атты шығарма жазған еді. Бұл шығармасын Қожа Ахмед қалыптасып қалған ақындар дәстүрі бойынша араб тілінде де, парсы тілінде де жазбай, шағатай тілінде, көшпелі түркілердің оғыз-қыпшақ сөздерін пайдалана отырып жазған-ды.
Кожа Ахмед Яссауи Сайрам шаһарында біздің дәуіріміздің 1103 жылында дүниеге келеді. Әкесі — Ифтихар баласы Махмұдтың ұлы Ибраһим сол Сайрам шаһарында жсрленеді. Ахмедтің шешесі—Қарашаш ананың да бейіті осы қалада. Ахмедтің тұңғыш рухани ұстазы әрі тәрбиешісі атақты
        
        Қожа Ахмед Яссауи
(1103 – 1166-67жж)
Қазақстан - көне мәдениет өлкесі. Ерте замандардан ақ оны ... мал ... егін ... ... ... өзіндік өрнегі мол
өнерін, мәдениетін де қалыптастырды.Біздің заманымызға дейін ... мен қала ... ... ... ... мен ... ... дамыған көне мәдениеттің тамаша ескерткіштері ... ... ... Орта ... ... ... теңдесі жоқ
туындысы- Қожа Ахмед Яссауи мавзолейі айрықша көзге түседі. Ол ХІҮ ... ... ... ... салынған. Бұл құрылыстың бойынан бүкіл
өткен ғасырлардың сәулет өнері жетістіктері айқын аңғарылады. ... ... ... ... тәсілдері мен әр қилы құрылыс бұйымдарын
пайдалану әдістері ... ... ... сонау неолит және қола
дәуірлерінде - ақ белгілі бір түсінік қалыптасқан еді.
Өткен дәуірлерде құрылыс саласында қол жеткен ... ... ... ... осындай ғимараттардың бірі - Түркістан қаласындағы біздің
заманымызға дейін жақсы сақталып келген Қожа ... ... ... ... Ахмед өзінің уағыздаушылық қызметін жүргізді. Ол
өмірінің көбін, осында өткізеді, ... ... ... ... ... ... көне Яссыда , қазіргі мавзолей
тұрған орында, мұсылманның атақты ... бірі деп ... ... ... қабіріне XII ғасырдың өзінде - ақ ... ... ... Қожа ... ... үшін ... оның есіміне
«Яссы» қаласының аты қосылып, Яссауи деп аталып ... аса ірі ... бірі ... қымбат. Ол өз заманында ... ... ... зерттеушілерге жақсы таныс «Хикмат» («Даналық») атты шығарма жазған
еді. Бұл шығармасын Қожа Ахмед қалыптасып қалған ... ... ... ... де, ... ... де жазбай, шағатай тілінде, көшпелі
түркілердің оғыз-қыпшақ сөздерін ... ... ... ... ... Сайрам шаһарында біздің дәуіріміздің 1103 жылында
дүниеге келеді. Әкесі — ... ... ... ұлы Ибраһим сол Сайрам
шаһарында жсрленеді. Ахмедтің шешесі—Қарашаш ананың да ... осы ... ... ... ... әрі тәрбиешісі атақты шайқы Арыстан баб
болған, ол дүние ... ... Қожа ... ... келіп, атақты шайқы
Қожа Юсуф Хамаданидан софылық ілім жайлы дәріс ... ... ... ... ... құқына ие болады. Біраз уақыт бойы ол Бұхарадағы
софылар ... ... ... ... көп ... өз ... осынау хұзырлы орыннан бас тартып, Түркістан қаласына
кайта ... Бұл ... Қожа ... өзінің уағыздаушылық қызметін кеңінен
өрістетеді.
Өз уағыздарында Қожа Ахмед Яссауи адамдарды ізгілікті болуға, ақылгөй
ұстаздың ... аяқ асты ... ... пайдакүнемдік пен нысапсыздықтан
жиіркенуге баулиды.
Қожа Ахмед ... ... атты ... диуанында софылық ілім
негіздерін баяндайды, тұрмыс-тіршілікке татымды кеңестер береді, ... ... ... ... жақтайды.
Қарапайым халық арасында Қожа Ахмедтің өлеңдері зор бедел-құрметке ие
болды. Тіпті Дешті Қыпшақ жерінен тыс өңірлерде де ... ... ... даңқы жыл өткен сайын арта түсті.
Аңызға қарағанда Қожа Ахмед Яссауи Мухаммед пайғамбар жасына келген соң
Мұхаммедті аза тұту белгісі ретінде ... ... өзі ... ... мешіт
іргесінен қазылған жер асты мекенінде өткізіпті. Мұнда тек оның үй іші ... ... ... ілім алып ... ... шәкірттері де болады.
Ол 1166—(67) жылдардың бірінде дүние салды, халықтың аса көп ... ... ... ... ... ... Кейін бұл мавзолей
мұхылмандардың жаппай тәуеп ету ... ... ... ... мавзолейінің «қасиетті орын» ретінде атағы жайылуына
XIV ғасырдын отызыншы жылдарында-ақ монғол ... ... ... ... Сыр ... ... орталықтары болған Сыр бойы қалаларының,
әсіресе Түркістан қаласының қайта гүлдене бастауы ... ... ... аты
аңызға айналған, тұрғындары монғолдардың жер қайысқан ... жеті ай ... ... ... ... ... таныткан Отырармен (аралары 50
шақырым) көршілес болуы да Түркістан ... ... ... ... әсерін тигізген болуы керек. Түркістан қаласында Қожа Ахмед
Яссауидың кызы — ... мен ... ... — Әли ... ... Баба-
Арабтың мешіті және басқа да көптеген ескерткіштер бар.
Бұл кезде Темір Монғолстан әміршісі Хазыр Қожа ханның қызы — ... ... ... ... той ... ... ... Қалыңдықты қарсы
алу үшін Темірдің әмірімен Самарқандта «Дилкуш» («Гүл ... ... ... ... ... алдынан шығуға аттанған Темір жолшыбай ... ... таяу ... ... ... ... ... Сентябрь
айында ол осы арадан Яссы шаһарына соғып, Қожа ... ... ... ... ету ... ... ... жанында тұратын шырақшы мен діни
қызметшілерге қымбат бағалы сыйлықтар береді'.
Белгілі деректерде айтылғандай, XII ғасырда салынған мавзолейді ... ... мұны ... ... ... ... әмір етеді. Темірдің ұсақ-
түйекке дейін есептеп барып берген нұсқауында мавзолейдің негіздері алдын
ала анықталып көрсетілген-ді. ... ... 41 ... ал ... ... тең ... ... Бас фасады қос мұнаралы биік порталмен
кемкерілуі керек еді. Пештақтың ... ... ... 60 ... ... биіктігі — 30 кезге жетуі қажет болатын. Бұдан әрі қабырғаларының
ұзындығы — 30 ... тең, ... ... ... ... ... төрт бұрышты, күмбезді бөлме — жамағатхана орналаспақ еді. Аңыз
бойынша, үлкен қазандықты, алты ... мен екі есік ... ... ... мынадай жеті металдан тұрады: темір, мырыш, қорғасын,
қызыл мыс, күміс, қола, алтын. Әдеби мәліметтерде бұл ... қола деп ... ... ... өз ... игілікті істермен шұғылданатын
Мәулен Убайдулла Садырға жүктеді. Мавзолейді салу жедел қолға алынып, сол
заманғы ... ... аса ... жүргізілді. Негізгі және қосалқы
бөлмелерді салу кезінде де ... ... ... мен ... ... ... отырды.
Осы әдіс Қожа Ахмед ... ... салу ... де ... ... өлшеу нәтижесі мавзолейдің 60,6 ... ... ... ... дәл келіп тұрғанын көрсетті. Ал 60,6
сантиметр — орта ғасырлық бір кезге тең.
Қытайға қарсы ... ... ... ... Темір 1405 жылғы февральда
Отырар шаһарында дүние салды. Ол қайтыс болған соң мавзолей ... ... ... Қожа ... ... ... — аса ... порталды-күмбезді
құрылыс. Оның ені — 46,5 метр, ұзындығы — 65 метр. ... ... ... (ені — 50 ... ... порталдық аркасының ұзындығы— 18,2 метр)
және бірнеше күмбезі бар. Оның орталық ... ... ... ... 35 ... ... ... (мұнда қола қазан түруы себепті
қазандық деп ... ... ұшар ... ... ... ... — 37,5 ... Қазандық бөлмесіне тікелей қомакты пештақ-портал
арқасы арқылы өтуге болады. ... ... ... ... ... қалыңдығы — 3 метр. Жалпы тұрқы симметриялы, жеке
бөлшектері — ассиметриялы боп келетін бұл зәулім мазар сегіз турлі ... ... Ол ... ... ... ал ... беттері тиісінше
оңтүстік батыс пен солтүстік шығысқа қарайтын етіп салынған. Келген адам
орталық ... бас ... ... ... арқылы кіреді. Қазандық Қазақстан
мен Орта ... ... ... ... ... ең ... ... метрлік күмбезбен көмкерілген. Бұл бөлмеден. еткен соң ... ағаш есік ... Қожа ... ... жатқан бөлмеге кіруге
болады.
Қожа Ахмед Яссауи мавзолейі айқын әрі үйлесімді жоспармен ... ... ... құдықхана, ал солтүстік батыс блокта Үлкен Ақсарай
орналасқан. Оң-түстік батыс және солтүстік шығыс ... орта ... ... ... жағынан біртектес, қабатты ...... мен ... және қос ... құжыралар бар. Комплекстің өзге
бөлімдері де әр түрлі шешімін тапқан. ... ... ... алтауы
өтпелі де, екеуі — тұйық. Биіктігі қос қабатты ... ... ... өз ... ... ... бөледі.
Мавзолейдін сырт қабырғаларының көркемделуі үш бөлікке жіктеледі. Оның
орта бөлігіне үлкен көлемдегі гирихтермен өрнектелген ... ... ...... ... ... жағына (ірге белегіне) биіктігі—
1,85 ... тас ... ... Ірге ... ... тас ... ... үш қабырғасының үстінгі ... ... ... ... ... ... жазылған. Фриздің биіктігі—2,37
метр, жоғарыда шектелген жақтаумен қоса есептегендегі биіктігі — 2,62 ... ... ... ... қара көк ... ... ... Ғимараттың солтүстік бетіндегі екі бұрыштың екеуінде де цилиндр
түріндегі үш ширектік ... бар, ... ... ... мен ... ... қиюласты-рылған. Бұл діңгектерге де куфа қарпымен жазылған
жазулар мен ою-өрнектер түсірілген. Ірге мен ... фриз ... ...... ... жері-терракоталық кірпішпен қаланған,
көк түсті гирихпен көмкерілген. Ал оның ішкі ашык ... ... ... ... ... ... арасынан «құдай», «Мұхаммед», «0,
жарылқаушы», «Билік аллада», «Құдай менің әміршім» жэне тағы басқа ... ... ... XVI XIX ... ... ... ... орда
тіккен мекені болып келді.
1864 жылы генерал Черняев бастаған патша әскерлері Түркістан қаласы мен
Ахмед Яссауи мешітін алған ... ... ... ... ... Қожа Ахмед Яссауи ... ... ... Оның
снарядтары ескерткішті он бір жерден опырып кетті.
1898 жылы Рабиға Сұлтан ... ... ... оның ... қазыналық
құрылыстарға пайдаланылды.
Шығыстың архитектуралық ескерткіштерін зерттеуге орыстың озық ойлы
интеллигенциялары, тарихшылар, ... ... ... ... ... жылдары А. Күн 7 дана етіп фотосуретті «Түркістан ... Бұл тек ... ынта ғана еді. Осы ... әлем ... ... стуі ... мавзолейге патшалық Россияның өкімет
орындары да азды-көпті көңіл бөле бастады. 1872 жылы ... ... бойы ... ... пен ... сынықтарынан тазартылды. Ал 1884
жылы патша үкіметі мавзолейді жөндеуге 15 мын, сом ... ... Бұл ол ... орасан мол ақша болатұғын. Алайда, қаржы бұл іске мүлде ... ... ... ... ... ... да ... жөндеу жұмыстары
тарихи ескерткішті қалпына келтіруге игі әсер ете алмады. Жөндеу барысында
сәулетшілер мен инженерлер түрлі архитектуралық бөлшектердің ... және ... ... ... ... шықты. Қейін тарихшы-лар
мавзолейдің, эпиграфикасын зерттей бастады. Ташкенттік Қази ... ... ... 1894 жылы ... 1895 жылы ... университеті жанындағы
археология, тарих, этнография институтына жіберген жазбалары негізінде
мешіттегі жазуларды П. Н. Ахмеров ... ... ... ... ... ... кеткен.
1906 жылы Орта Азияны зерттеу жөніндегі орыс ... ... ... және ... ... суреттерді қағазға түсіру үшін
Түркістан қаласына Н. И. Веселовский ... ... ... жылы Ахмед Яссауи мешітін жөндеуге мұсылман бұқарасынан ерікті
түрде жәр-дем жинауға әрскет жасалды. Едәуір қаражат ... бұл ... ... нәтиже берген жоқ.
1910 жылы Түркістанда ... орыс ... ... ... ... жинау жөнінде арнаулы комитет құрылып, шайқылар
жиған он екі мық сомға ғимараттың төбесі мен ... бір ... ... жүргізілді.
Қазақ жерінде Совет өкіметі орнаған алғашқы күндерден ... ... мен ... ... шынайы камқорлық көрсетіле бастады.
1922 жылы арнаулы комиссия ... ол ... ... ... ... жайлы қау-лы акт жасады. 1923 жылы Түркістан
республикасы ... ... ... мен ... ... ... Түркістандағы тарихи ескерткіштерді қорғау жә-не қалпына ... ... ... 1925 жылы архитектор М. М. Логвинов псн профессор
Б. П. Денике мавзолейді өлшеп, суретке түсіріп, ... ... жылы М. Е. ... мен Т. ... ... ... ... жургізді. Ғимараттың ішіндегі кей
бөлмелер қабырғаларының ірге жағына елеулі жөндсу жүргізіліп, ... ... ... 1938 ... Қазақ ССР Халық Комиссарлары
Советініқ қаулысына сәйкес прорабтық шаруа-шылық ұйымдастырылып, ол кейбір
жендеу мен ... ... ... ... Бұл ... Б. Н.
Засыпкин ақылшылық етті. Мавзолей астына іргетас орнату жұмысы тұңғыш ... жылы ... ... сді. ... ... ... іргетас орнату
үшін (1938 ж.) Б. Н. Засыпкин ... ... ... ал ... ... ... суға берігірек материал ретінде цемент пайдаланылды.
Алайда мұндай шаралардан ... ... аз ... да, ке-йін бұған Засыпкиннің
өзі де өкініш білдірді. Дер кезінде қолға алынғандығына және маңыздылығына
қарамастан, бұрынғы жүргізілген ... ... ... ... ... ... болмаған-дығын атап айту керек. Осының салдарынаң ғимарат
төңірегіне тұрғызылған көптеген ... көне ... ... жол ... ... ... мавзолейі-мен салыстыруға болмайтын
кішкене мавзолейлер мен ... ... ... ... тұрғын
үйлерге көңіл бөлмеудің салдарынан мавзолейдің масштабтық бслгі ... ... ... ... жалғыз қалуына әкеп соқты.
Архитектор А. Ордабаевтың жетекшілігімен Қожа Ахмед ... ... ... ... ... ... ... жаткан істерде орны толмас осындай қателіктер ескерілуде. Бұл
игілікті істе Қазақ ССР Министрлер ... ... ... ... 1972 жылы ... каулысы үлкен роль атқарды.
Бүкіл комплекстің шынайы өз ... ... ... мақсатымен
мемлекет елеу-лі каржы бөліп отыр. Комплексті ... ... ... рет ... ... көркейту мәселелерін тарихи,
архитектуралық және археологиялық түйінді мәселелерді ескере отырып шешуге
толық мүмкіндік туды. Қазақстан ... мен ... ... құрылған өндірістік базаны және жөндеуші шеберлердің ұлттық кадрларын
пайдалана отырып, бүл жұмысты табысты жүзеге асыруда.
Бұрын ғылымға ... ... ... ... ... анықталған объектілер
көне Түркістан қаласының орталығында ерте бой көтерген күрделі де алып
комплекстің ... ... көз ... ... ... ... ... Рабиға Сұлтан Бегімнің, казақ хандары Есім мен ... орта ... ... ... ... тұрғын
үйі, XI—XIV ғасырлардағы тұрғын және кәсіптік құрылыстардық қалдыктары,
жерасты қылует комплексі және ... да ... ... бар. 1975 ... ... ... бас ... жасалып бекітілді. Оған көне
қалашықтар Яссы мен Көлтөбе, орта ... қала ... ... жалпы
аумағы 65 гектар. Көрермендердің көзін тартып, ... ... ... — Қожа ... ... мавзолейі болатындығы сөзсіз.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
Қожа Ахмет Яссауи жайлы13 бет
Қожа Ахмет Яссауи туындыларының әдеби-көркемдік қуаты туралы ғылыми-теориялық пікірлер73 бет
Қожа Ахмет Яссауи өмірі мен шығармашылығы19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің кесенесі20 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірі19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны12 бет
Қожа Ахмет Яссауидың сопылық дүниетанымындағы этикалық мәселелер23 бет
Ақсақ Темір 8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь