Австралия жағаларының пішіні
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
ҮНДІ МҰХИТЫ
ЖОСПАР
1. Үнді мұхитының физикалық – географиялық орны.
2. Мұхитты зерттеу тарихынан
3. Түбінің жер бедері
4. Климаты мен ағыстары
5. Органикалық дүниесі.
6. Табиғат белдеулері.
7. Мұхиттағы шаруашылық әрекет түрлері.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Үнді мұхитының физикалық – географиялық орны. Бұл мұхит планетада
ерекше орын алады: оның көп бөлігі оңтүстік жарты шарда орналасқан.
Мұхит солтүстігінде Евразиямен шектеседі және Солтүстік Мұзды мұхитпен
байланысы жоқ. Үлкен Зонд аралдары мен Австралия оны Тынық мұхиттан бөліп
тұрады. Атлант мұхитымен шекарасы Игольный мүйісінің меридианы арқылы, ал
Тынық мұхитпен шекарасы -— Тасмания аралының меридианы арқылы өтеді.
Мұхиттың жағасы аз тілімденген. Солтүстігінде Бенгал және Парсы
шығанақтары, Аравия теңізі құрлыққа бойлай еніп жатады. Аралдары біршама
аз. Мұхиттың шекарасында ғана ірі аралдар бар. Мұхитта вулкандық және
маржан аралдары бар.
Мұхитты зерттеу тарихынан. Үнді мұхитының жағасы — ежелгі цивилизация
дамыған аудандардың бірі. Ғалымдар онда теңізде жүзу басқа мұхиттардағыға
қарағанда шамамен 6 мың жыл бұрын басталған деп жорамалдайды. Мұхитта жүзу
маршруттарының сипаттамасын тұңғыш рет арабтар жасаған. География ғылымы
үшін Үнді мұхиты жөніндегі мәліметтер Васко да Гаманың жүзген уақытынан
(1497 — 1499 жж.) бері жинала бастады. XVIII ғасырдың соңында ағылшынның
теңізде жүзушісі Джеймс Кук бұл мұхиттың тереңдігін алғаш рет өлшеген.
XIX ғасырдың соңында мұхитты комплексті зерттеу жұмысы басталды.
Челленджер кемесімен шыққан ағылшын экспедициясы аса ірі зерттеулер
жүргізді. Алайда XX ғасырдың соңына дейін Үнді мұхиты жеткілікті
зерттелмеді. Қазіргі кезде ғылыми-зерттеу кемелерін пайдаланатын ондаған
экспедициялар оның байлықтарын ашуда. Олардың ішінде—Михаил Ломоносов,
Океан және басқа ғылыми кемелер бар.
Түбінің жер бедері. Мұхиттың орташа тереңдігі шамамен 3700 м, ал ең
терең жері — Ява шұңғымасында 7450 м-ге жетеді. Мұхитта қайраң онша үлкен
емес. Шарасы басқа мұхиттардағы сияқты, мұхит түбінің ең үлкен бөлігін алып
жатады. Оны толып жатқан жоталар кесіп өтеді. Батыс бөлігінде су асты
жотасы созылып жатыр, ол Африканың оңтүстігінде Атлант мұхиты ортасындағы
жотамен жалғасады. Мұхит түбіндегі терең жарықтар, жер сілкіну және
вулканизм аймақтары жотаның орталығына қарай шоғырланған. Кер қыртысының
жарықтары Қызыл теңізге дейін жалғасып, одан құрлыққа өтеді. Қазіргі кезде
олардың құрылысын орыс ғалымдары зерттеуде. Олар сүңгуір аппаратпен теңіз
түбіне түсіп, жас базальт лаваларын бақылады. Бұл лавалардың пайда болуы
мантиядан заттардың жоғары көтеріліп, Қызыл теңізде жер қыртысының
ажырағанын, сөйтіп жаңа мұхиттық жер қыртысының түзілгенін көрсетеді.
Климаты мен ағыстары. Мұхиттың географиялық орны климаттың
қалыптасуына күшті әсер етеді.
Мұхит климатының ерекшелігі — оның солтүстік бөлігінде маусымдық
муссон желдері соғып тұрады. Мұхиттың бұл бөлігі субэкваторлық белдеуге
орналасқандықтан, оған құрлықтың айтарлықтай әсері тиеді.
Оңтүстікте мұхитқа Антарктиданың суық ағысы әсер етіп, оның суын
едәуір салқындатады; мұхиттың ең суық аудандары осында орналасқан.
Су массаларының қасиеттері климаттың ерекшеліктеріне байланысты.
Мұхиттың жақсы қызатын әрі суық су құйылмайтын солтүстік бөлігі — оның ең
жылы бөлігі. Мұндағы судьщ температурасы басқа мұхиттардың осындай
ендіктеріндегі судың температурасына қарағанда жоғары (-)-30сС-ге дейін).
Оңтүстікке қарай судың температурасы төмендейді. Тұтас алғанда,
Дүниежүзілік мұхиттың орташа тұздылығына қарағанда, судың беткі қабатының
тұздылығы жоғары болады, ал Қызыл теңізде ол ерекше жоғары (42.%о--ге
дейін).
Мұхиттың солтүстік бөлігінде ағыстардың пайда болуына желдердің
маусымдық ауысуы әсер етеді. Муссондар судың қозгалу бағытын өзгертеді,
оларды араластырады, ағыстар жүйесін өзгертеді.
Органикалық дүниесі. Үнді мұхиты тіршілікке бай. Балықтардан солтүстік
бөлігінде сарданелла, скумбрия, акула; оңтүстік бөлігінде — ақшыл қанды
балық, мысалы, мұзбалық және басқалары тіршілік етеді. Маржан рифтерінің
маңындағы қайраңдар мен суы таяз жерлер тіршілікке ерекше бай. Балдырлар
тоғайы су түбі шалғындарын түзеді. Африканың, Азияның және Австралияның
жағасында шаян тәрізділер өте көп шоғырланған. Моллюскалардан каракатицалар
мен кальмарлар көп.
Табиғат белдеулері. Мұхит бірнеше табиғат белдеулеріне орналасқан.
Тропиктік белдеуде қоршап жатқан Құрлықтың әсерімен әр түрлі су
массаларының қасиеттері бар комплекстер қалыптасады. Тропиктік белдеудің
батыс бөлігінде жауын-шашын аз түседі, булану өте көп, құрлықтан су мүлде
құйылмайды деуге болады. Су массаларының тұздылығы жоғары. Мұхиттың
солтүстік-шығыс бөлігіне, керісінше, жауын-шашын мол түседі және Гималайдан
басталатын өзендер арқылы тұщы су көп құйылады. Мұнда беткі суы аса
тұщы комплекс қалыптасады.
Мұхиттың экваторлық белдеуінде оның түбін жоталар кесіп өтеді, маржан
аралдары көп, судың беткі қабатының температурасы аз өзгереді. Аралдардың
маңайынан тунец балықтарын аулайды.
Оңтүстік қоңыржай белдеудің су массалары ңыста суық жазда біршама жылы
болады. Жиі соғып тұратын теңіз дауылдары судың беткі қабатын араластырады.
Бұл мұхит толқындары еш бәсеңдеместен, бірнеше жүздеген километрге дейін
жететін гуілдеуік ендіктер.
Субантарктикалың белдеудің суы балыққа, крильдерге (теңіз шаяндары)
бай; оларды киттер қорек етеді. Қыста мұхиттың бетін мұз басады. Суда теңіз
мұздарынан басңа, мыңдаған айсбергтер ығып көшеді.
Мұхиттағы шаруашылық әрекет түрлері. Үнді мұхитының табиғат байлықтары
тұтас алганда әлі де жеткілікті зерттеліп, игерілмеген. Мұхит қайраңдары
пайдалы қазбаларға бай. Парсы шығанағының түбіндегі шөгінді жыныстар
қабаттарында мұнай мен газдың орасан зор қоры табылған. Мұнайды өңдеу және
тасымалдау суды ластау қаупін туғызады. Мұхиттың солтүстік-батыс жағалауына
орналасқан, тұщы суы мүлде жоқ дерлік елдерде тұзды суды тұщыландыру
жұмыстары жүргізілуде. Мұхит жағасына орналасқан дамушы елдердің техникалық
мешеулігінен балың аулау кәсіпшілігінің маңызы онша үлкен емес. Үнді мұхиты
арқылы көптеген кеме жолдары өтеді. Мұхиттың осы күнге дейін желкенді шағын
кемелерді пайдаланатын солтүстік бөлігінде теңіз жолдары айрықша көп.
Олардың бағыттары муссондарға байланысты.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Материктер мен мұхиттар географиясы В.А.Коринская, В.А.Щенев,
И.В.Душина
АВСТРАЛИЯ
ЖОСПАР
1. Жер бедері
2. Австралия жағаларының пішіні.
3. Австралияны ашу және зерттеу тарихы
4. Пайдалы қазбалары.
5. Климаты. Ішкі суы
6. Табиғат зоналары.
7. Органикалың дүниесінің ерекшеліктері
8. Халқы.
9. Байырғы халықтың тіршілік жағдайы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Физикалың-географиялың орны мен пішіні. Ашылу және зерттелу тарихы.
Жер бедері
Австралия — көлемі жағынан біздің планетаның ең кішкентай, ең құрғақ
және халық ең аз қоныстанған материгі. Мұнда біз үшін әдеттегіден өзгеше
көріністер көп-ақ: солтүстікке қарай жүрген сайын ыстық, оңтүстікке қарай —
суық бола түседі. Мұнда басқа континенттерде кездеспейтін өсімдіктер мен
жануарлар айрықша көп. Австралия толығымен оңтүстік жарты шарда жатыр
(латынша austral— оңтүстік деген сөз). Материкте, Тасмания аралында және
ұсақ аралдарда бір ғана мемлекет — Австралия Одағы орналасқан. Оның
астанасы — Канберра қаласы.
Австралия жағаларының пішіні. Африканың жағалары сияқты, Австралияның
жағалары да аз тілімденген. Мұнда қойнаулар аз: олардың ең қолайлылары
материктің оңтүстік-шығысына орналасқан, онда ірі порттар салынған.
Материктің солтүстік жағалауының жағалық сызығы көп тілімденген.
Австралияға Үнді мұхиты мен Тынық мұхитының жылы суы ұласып жатады:
Температура жағдайлары маржандардың өсуіне мүмкіндік береді, олардан
таңғажайып пішінді әктасты құрылыстар пайда болады. Сондықтан Австралияның
солтүстік-шығыс бөлігін бойлай жағалық сызықтың пішінін қайталағандай
болып, Үлкен Тосқауыл рифі деп аталатын дүние жүзіндегі ең үлкен маржан
рифі 2 мың км-ден астам қашықтыққа созылып жатады.
Австралияны ашу және зерттеу тарихы. Европалықтар Австралияны адам
тұратын материктердің бәрінен кейін ашты. Европадан шалғай әрі оқшау
орналасуы оның ашылуына кедергі келтірді. Ежелден-ақ ғалымдар Оңтүстік
тропиктен оңтүстікке таман жатқан жер бар деп жорамалдаған. Бұл жерді
голландықтар ашқан. XVII ғасырдың бірінші жартысында оларға материктің
бүкіл солтүстік, батыс және оңтүстік-батыс жағалауы түгелдей дерлік белгілі
болған. Австралияны жақсы білу үшін голландиялық теңізде жүзуші А б е л ь Т
а с м а н экспедициясының зор маңызы болды. Ол материктің солтүстік және
солтүстік-батыс жағасын зерттеп, 1642 ж. кейін өзінің атымен аталған
Тасмания аралын ашты.
Австралияның шығыс жағалауын XVIII ғасырдың екінші жартысында
ағылшынның аса көрнекті теңізде жүзушісі және зерттеушісі Джеймс Кук ашқан
болатын . Кук зерттеулерінің нәтижесінде оңтүстікте үлкен материктің бар
екендігі туралы аңыз біржолата жоққа шығарылды және Австралияның бұрын
жұрттың ойлағанындай белгісіз Антарктикалық материктің бөлігі емес, дербес
материк екені дәлелденді.
XVIII ғасырдың аяғынан бастап Австралияны игеру жұмысы басталды.
Ағылшын үкіметі әуелі Австралияға қылмыскерлерді жер аударды. Материктің
оңтүстік-шығысында айдалған адамдардың қонысы ретінде Сидней қаласы бой
көтерді. Австралияда мал өсіру үшін пайдалануға болатын.
51-сурет. Үлкен Тосқауыл рифіндегі маржандар
жақсы жайылымдар европалықтардың назарын аударды. Сондықтан материктің ішкі
аудандарын зерттеу европалық қоныс аударушылардың малдары үшін жайылммдар
мен су іздестіруден басталды.
Аса бай алтын кен орындарының аішшуына байланысты XIX ғасырдың
ортасында Австралияға көптеген бақыт іздеушілер ағылды. Осы кезде Англия
Сүкіл материкті өзінің отары деп жариялады.
Африканың жер бедері сияқты, Австралиясның жер бедері де айтарлықтай
күрделі емес. Оның негізінде Австралия платформасы жатыр. Материктіқ
шығысында өте мүжілген, ежелгі қатпарлы аласа таулар — Үлкен Суайрық жота
жатыр. Жарықтар мен өзен аңғарлары тауларды жекелеген тау сілемдеріне
бөледі. Олардың шыңдары әдетте күмбез тәрізді болып келеді. Таулардың шығьк
беткейлері теңізге тік құлама жасайды, ал батыс беткейлері — едәуір
түйетайлы болады. Таулардың ең биік бөліктері қыр оңтүстік-шығыста
орналасқан. Ол батысқа қарай төмендеп, бетін шөгінді ^
Материктің батыс бөлігі көтеріңкі келеді. Мұнда биіктігі 400—600 м
болатын кең-байтақ таулы үстірт бар. Үстірттің әр жерінен таңғажайып
пішінді, аласа таулар шығып түрса баурайын — шағыл ... жалғасы
ЖОСПАР
1. Үнді мұхитының физикалық – географиялық орны.
2. Мұхитты зерттеу тарихынан
3. Түбінің жер бедері
4. Климаты мен ағыстары
5. Органикалық дүниесі.
6. Табиғат белдеулері.
7. Мұхиттағы шаруашылық әрекет түрлері.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Үнді мұхитының физикалық – географиялық орны. Бұл мұхит планетада
ерекше орын алады: оның көп бөлігі оңтүстік жарты шарда орналасқан.
Мұхит солтүстігінде Евразиямен шектеседі және Солтүстік Мұзды мұхитпен
байланысы жоқ. Үлкен Зонд аралдары мен Австралия оны Тынық мұхиттан бөліп
тұрады. Атлант мұхитымен шекарасы Игольный мүйісінің меридианы арқылы, ал
Тынық мұхитпен шекарасы -— Тасмания аралының меридианы арқылы өтеді.
Мұхиттың жағасы аз тілімденген. Солтүстігінде Бенгал және Парсы
шығанақтары, Аравия теңізі құрлыққа бойлай еніп жатады. Аралдары біршама
аз. Мұхиттың шекарасында ғана ірі аралдар бар. Мұхитта вулкандық және
маржан аралдары бар.
Мұхитты зерттеу тарихынан. Үнді мұхитының жағасы — ежелгі цивилизация
дамыған аудандардың бірі. Ғалымдар онда теңізде жүзу басқа мұхиттардағыға
қарағанда шамамен 6 мың жыл бұрын басталған деп жорамалдайды. Мұхитта жүзу
маршруттарының сипаттамасын тұңғыш рет арабтар жасаған. География ғылымы
үшін Үнді мұхиты жөніндегі мәліметтер Васко да Гаманың жүзген уақытынан
(1497 — 1499 жж.) бері жинала бастады. XVIII ғасырдың соңында ағылшынның
теңізде жүзушісі Джеймс Кук бұл мұхиттың тереңдігін алғаш рет өлшеген.
XIX ғасырдың соңында мұхитты комплексті зерттеу жұмысы басталды.
Челленджер кемесімен шыққан ағылшын экспедициясы аса ірі зерттеулер
жүргізді. Алайда XX ғасырдың соңына дейін Үнді мұхиты жеткілікті
зерттелмеді. Қазіргі кезде ғылыми-зерттеу кемелерін пайдаланатын ондаған
экспедициялар оның байлықтарын ашуда. Олардың ішінде—Михаил Ломоносов,
Океан және басқа ғылыми кемелер бар.
Түбінің жер бедері. Мұхиттың орташа тереңдігі шамамен 3700 м, ал ең
терең жері — Ява шұңғымасында 7450 м-ге жетеді. Мұхитта қайраң онша үлкен
емес. Шарасы басқа мұхиттардағы сияқты, мұхит түбінің ең үлкен бөлігін алып
жатады. Оны толып жатқан жоталар кесіп өтеді. Батыс бөлігінде су асты
жотасы созылып жатыр, ол Африканың оңтүстігінде Атлант мұхиты ортасындағы
жотамен жалғасады. Мұхит түбіндегі терең жарықтар, жер сілкіну және
вулканизм аймақтары жотаның орталығына қарай шоғырланған. Кер қыртысының
жарықтары Қызыл теңізге дейін жалғасып, одан құрлыққа өтеді. Қазіргі кезде
олардың құрылысын орыс ғалымдары зерттеуде. Олар сүңгуір аппаратпен теңіз
түбіне түсіп, жас базальт лаваларын бақылады. Бұл лавалардың пайда болуы
мантиядан заттардың жоғары көтеріліп, Қызыл теңізде жер қыртысының
ажырағанын, сөйтіп жаңа мұхиттық жер қыртысының түзілгенін көрсетеді.
Климаты мен ағыстары. Мұхиттың географиялық орны климаттың
қалыптасуына күшті әсер етеді.
Мұхит климатының ерекшелігі — оның солтүстік бөлігінде маусымдық
муссон желдері соғып тұрады. Мұхиттың бұл бөлігі субэкваторлық белдеуге
орналасқандықтан, оған құрлықтың айтарлықтай әсері тиеді.
Оңтүстікте мұхитқа Антарктиданың суық ағысы әсер етіп, оның суын
едәуір салқындатады; мұхиттың ең суық аудандары осында орналасқан.
Су массаларының қасиеттері климаттың ерекшеліктеріне байланысты.
Мұхиттың жақсы қызатын әрі суық су құйылмайтын солтүстік бөлігі — оның ең
жылы бөлігі. Мұндағы судьщ температурасы басқа мұхиттардың осындай
ендіктеріндегі судың температурасына қарағанда жоғары (-)-30сС-ге дейін).
Оңтүстікке қарай судың температурасы төмендейді. Тұтас алғанда,
Дүниежүзілік мұхиттың орташа тұздылығына қарағанда, судың беткі қабатының
тұздылығы жоғары болады, ал Қызыл теңізде ол ерекше жоғары (42.%о--ге
дейін).
Мұхиттың солтүстік бөлігінде ағыстардың пайда болуына желдердің
маусымдық ауысуы әсер етеді. Муссондар судың қозгалу бағытын өзгертеді,
оларды араластырады, ағыстар жүйесін өзгертеді.
Органикалық дүниесі. Үнді мұхиты тіршілікке бай. Балықтардан солтүстік
бөлігінде сарданелла, скумбрия, акула; оңтүстік бөлігінде — ақшыл қанды
балық, мысалы, мұзбалық және басқалары тіршілік етеді. Маржан рифтерінің
маңындағы қайраңдар мен суы таяз жерлер тіршілікке ерекше бай. Балдырлар
тоғайы су түбі шалғындарын түзеді. Африканың, Азияның және Австралияның
жағасында шаян тәрізділер өте көп шоғырланған. Моллюскалардан каракатицалар
мен кальмарлар көп.
Табиғат белдеулері. Мұхит бірнеше табиғат белдеулеріне орналасқан.
Тропиктік белдеуде қоршап жатқан Құрлықтың әсерімен әр түрлі су
массаларының қасиеттері бар комплекстер қалыптасады. Тропиктік белдеудің
батыс бөлігінде жауын-шашын аз түседі, булану өте көп, құрлықтан су мүлде
құйылмайды деуге болады. Су массаларының тұздылығы жоғары. Мұхиттың
солтүстік-шығыс бөлігіне, керісінше, жауын-шашын мол түседі және Гималайдан
басталатын өзендер арқылы тұщы су көп құйылады. Мұнда беткі суы аса
тұщы комплекс қалыптасады.
Мұхиттың экваторлық белдеуінде оның түбін жоталар кесіп өтеді, маржан
аралдары көп, судың беткі қабатының температурасы аз өзгереді. Аралдардың
маңайынан тунец балықтарын аулайды.
Оңтүстік қоңыржай белдеудің су массалары ңыста суық жазда біршама жылы
болады. Жиі соғып тұратын теңіз дауылдары судың беткі қабатын араластырады.
Бұл мұхит толқындары еш бәсеңдеместен, бірнеше жүздеген километрге дейін
жететін гуілдеуік ендіктер.
Субантарктикалың белдеудің суы балыққа, крильдерге (теңіз шаяндары)
бай; оларды киттер қорек етеді. Қыста мұхиттың бетін мұз басады. Суда теңіз
мұздарынан басңа, мыңдаған айсбергтер ығып көшеді.
Мұхиттағы шаруашылық әрекет түрлері. Үнді мұхитының табиғат байлықтары
тұтас алганда әлі де жеткілікті зерттеліп, игерілмеген. Мұхит қайраңдары
пайдалы қазбаларға бай. Парсы шығанағының түбіндегі шөгінді жыныстар
қабаттарында мұнай мен газдың орасан зор қоры табылған. Мұнайды өңдеу және
тасымалдау суды ластау қаупін туғызады. Мұхиттың солтүстік-батыс жағалауына
орналасқан, тұщы суы мүлде жоқ дерлік елдерде тұзды суды тұщыландыру
жұмыстары жүргізілуде. Мұхит жағасына орналасқан дамушы елдердің техникалық
мешеулігінен балың аулау кәсіпшілігінің маңызы онша үлкен емес. Үнді мұхиты
арқылы көптеген кеме жолдары өтеді. Мұхиттың осы күнге дейін желкенді шағын
кемелерді пайдаланатын солтүстік бөлігінде теңіз жолдары айрықша көп.
Олардың бағыттары муссондарға байланысты.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Материктер мен мұхиттар географиясы В.А.Коринская, В.А.Щенев,
И.В.Душина
АВСТРАЛИЯ
ЖОСПАР
1. Жер бедері
2. Австралия жағаларының пішіні.
3. Австралияны ашу және зерттеу тарихы
4. Пайдалы қазбалары.
5. Климаты. Ішкі суы
6. Табиғат зоналары.
7. Органикалың дүниесінің ерекшеліктері
8. Халқы.
9. Байырғы халықтың тіршілік жағдайы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Физикалың-географиялың орны мен пішіні. Ашылу және зерттелу тарихы.
Жер бедері
Австралия — көлемі жағынан біздің планетаның ең кішкентай, ең құрғақ
және халық ең аз қоныстанған материгі. Мұнда біз үшін әдеттегіден өзгеше
көріністер көп-ақ: солтүстікке қарай жүрген сайын ыстық, оңтүстікке қарай —
суық бола түседі. Мұнда басқа континенттерде кездеспейтін өсімдіктер мен
жануарлар айрықша көп. Австралия толығымен оңтүстік жарты шарда жатыр
(латынша austral— оңтүстік деген сөз). Материкте, Тасмания аралында және
ұсақ аралдарда бір ғана мемлекет — Австралия Одағы орналасқан. Оның
астанасы — Канберра қаласы.
Австралия жағаларының пішіні. Африканың жағалары сияқты, Австралияның
жағалары да аз тілімденген. Мұнда қойнаулар аз: олардың ең қолайлылары
материктің оңтүстік-шығысына орналасқан, онда ірі порттар салынған.
Материктің солтүстік жағалауының жағалық сызығы көп тілімденген.
Австралияға Үнді мұхиты мен Тынық мұхитының жылы суы ұласып жатады:
Температура жағдайлары маржандардың өсуіне мүмкіндік береді, олардан
таңғажайып пішінді әктасты құрылыстар пайда болады. Сондықтан Австралияның
солтүстік-шығыс бөлігін бойлай жағалық сызықтың пішінін қайталағандай
болып, Үлкен Тосқауыл рифі деп аталатын дүние жүзіндегі ең үлкен маржан
рифі 2 мың км-ден астам қашықтыққа созылып жатады.
Австралияны ашу және зерттеу тарихы. Европалықтар Австралияны адам
тұратын материктердің бәрінен кейін ашты. Европадан шалғай әрі оқшау
орналасуы оның ашылуына кедергі келтірді. Ежелден-ақ ғалымдар Оңтүстік
тропиктен оңтүстікке таман жатқан жер бар деп жорамалдаған. Бұл жерді
голландықтар ашқан. XVII ғасырдың бірінші жартысында оларға материктің
бүкіл солтүстік, батыс және оңтүстік-батыс жағалауы түгелдей дерлік белгілі
болған. Австралияны жақсы білу үшін голландиялық теңізде жүзуші А б е л ь Т
а с м а н экспедициясының зор маңызы болды. Ол материктің солтүстік және
солтүстік-батыс жағасын зерттеп, 1642 ж. кейін өзінің атымен аталған
Тасмания аралын ашты.
Австралияның шығыс жағалауын XVIII ғасырдың екінші жартысында
ағылшынның аса көрнекті теңізде жүзушісі және зерттеушісі Джеймс Кук ашқан
болатын . Кук зерттеулерінің нәтижесінде оңтүстікте үлкен материктің бар
екендігі туралы аңыз біржолата жоққа шығарылды және Австралияның бұрын
жұрттың ойлағанындай белгісіз Антарктикалық материктің бөлігі емес, дербес
материк екені дәлелденді.
XVIII ғасырдың аяғынан бастап Австралияны игеру жұмысы басталды.
Ағылшын үкіметі әуелі Австралияға қылмыскерлерді жер аударды. Материктің
оңтүстік-шығысында айдалған адамдардың қонысы ретінде Сидней қаласы бой
көтерді. Австралияда мал өсіру үшін пайдалануға болатын.
51-сурет. Үлкен Тосқауыл рифіндегі маржандар
жақсы жайылымдар европалықтардың назарын аударды. Сондықтан материктің ішкі
аудандарын зерттеу европалық қоныс аударушылардың малдары үшін жайылммдар
мен су іздестіруден басталды.
Аса бай алтын кен орындарының аішшуына байланысты XIX ғасырдың
ортасында Австралияға көптеген бақыт іздеушілер ағылды. Осы кезде Англия
Сүкіл материкті өзінің отары деп жариялады.
Африканың жер бедері сияқты, Австралиясның жер бедері де айтарлықтай
күрделі емес. Оның негізінде Австралия платформасы жатыр. Материктіқ
шығысында өте мүжілген, ежелгі қатпарлы аласа таулар — Үлкен Суайрық жота
жатыр. Жарықтар мен өзен аңғарлары тауларды жекелеген тау сілемдеріне
бөледі. Олардың шыңдары әдетте күмбез тәрізді болып келеді. Таулардың шығьк
беткейлері теңізге тік құлама жасайды, ал батыс беткейлері — едәуір
түйетайлы болады. Таулардың ең биік бөліктері қыр оңтүстік-шығыста
орналасқан. Ол батысқа қарай төмендеп, бетін шөгінді ^
Материктің батыс бөлігі көтеріңкі келеді. Мұнда биіктігі 400—600 м
болатын кең-байтақ таулы үстірт бар. Үстірттің әр жерінен таңғажайып
пішінді, аласа таулар шығып түрса баурайын — шағыл ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz