Мұнай - газды аймақтардың техногендік ландшафтары


Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 29 бет
Таңдаулыға:   

Мазмұны

Кіріспе

Негізгі бөлім

1. Антропогендік геожүйелер ұғымы, антропогендік геожүйелердің тұрақтылығы.

2. Техногендік ландшафтар. Техногендік әсер ету факторы.

3. Мұнай-газды аймақтардың техногендік ландшафтары.

3. 1. Каспий маңы мұнай-газ провинциясы.

3. 2. Бозашы түбегі мұнай-газ аймағы. Табиғи ерекшеліктері.

3. 3. Түбек геожүйелері компоненттерінің техногендік факторлар әсерінен өзгеріске ұшырау дәрежесі.

3. 3. 1. Мұнай кәсіпорынының ішкі суларға әсері

3. 3. 2. Түбектің топырақ жамылғысы мен биоценоздарына әсер

3. 3. 3. Атмосфералық ауаның ластану деңгейі

3. 3. 4. Геологиялық ортаға техногендік әсер ету сипаты.

3. 3. 5. Кен орнындағы радиациялық жағдайдың шиеленісуі

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Адам мен табиғат арасындағы өзара әрекет әр уақытта да күрделі бір ғылыми проблема болып қала бермек. Адам іс-әрекеті техникалық прогрестің артуына байланысты соңғы кезде ландшафтының әсер етуші күшті факторлардың қатарына қосылуда.

Антропогендік процестердің қарқыны да, аумағы да күн сайын артып келеді. Қазір жер бетінде адам әрекетінің тікелей және жанама әсерлері тимеген бірде-бір ландшафт жоқ. Көптеген ландшафт адам әрекетінің нәтижесінде табиғи қалпын өзгертіп, антропогенді ландшафтының тобын құрыстыруда.

Антропогендік фактор нәтижесінде жаңа сипатқа ие болатын ландшафттың құрамдас бөліктерінің тұрақтануы ортаның экологиялық жағдайымен үйлесім тапқанда ғана байқалады. Олардың құрамдас бөліктер тізбегінен орын алуы тарихи жағдайлармен ландшафтының өздігінен даму ерекшеліктеріне байланысты болып келеді.

Анторопогендік фактордың тікелей әрекеті көбіне ландшафтының морфологиялық құрылымдық бөліктерінің өзгерісінде тез байқалады. Ондай құбылыстар мен процестерге жер бетінің жыралануын, топырақ жамылғысының шайылуын, құм шағылдардың көшпелі құм жондарына айналуын, тағы басқаларды жатқызуға болады. [1]

Жанама әсер ететін адам әрекеті негізінен ландшафттың құрамдас бөліктерінің өзара байланыстарын бұзады. Олар алғашқыда көзге көрінбейтін табиғат құбылыстарын қоздырады да, ұзақ уақыттардан кейін ғана нәтиже береді. Көпшілік жағдайда ландшафтының қалпына келмейтін өзгерісін тудырады. Ф. Энгельс «Табиғат диалектикасы» еңбегінде: «Месопотамияда, Грецияда, Кіші Азияда және басқа жерлерде, егістік жер таппақ болған адамдар орман ағаштарын түп-тамырымен қопара қазғанда, осы арқылы өздерінің бұл елдерді ормандарымен бірге ылғалды жиып, сақтайтын орталықтарынан айырғаны, бұл елдердің қазіргі тып-типыл қалыпқа түсуін бастап бергені түстеріне де кірген жоқ», - деп жазған. Кітапта: «Альпілік итальяндар таудың теріскей беткейінде мұқият сақталып күтілетін қылқанды ағаштарды кесіп тастағанда, олар осы арқылы өз аймағында биік тау баурайларындағы мал шаруашылғының тамырына балта шабамыз, деп ойлаған жақ, олардың мұнан да бетер бір болжай алмаған нәрсесі-олар осы арқылы өздерінің таудан шығатын бұлақтарын жыл ішінде көп уақыт бойы сусыз қалдырды», - деп адам әрекеті мен табиғат құбылыстарының бір-біріне өтулері арқылы әсер ететінін өте нанымды тұжырымдады. [4]

Антропогендік геожүйелер ұғымы

Антропогендік геожүйелердің тұрақтылығы

Ғылымда «жүйе» термині, өзара байланыстағы және бірігіп белгілі бір тұтас бірлестік құратын элементтер қауымдастығы ретінде анықталады. «Геожүйе» термині күрделі географиялық обьектілердің жүйелік сипатын ашып көрсеті үшін қолданылады.

«Геожүйе» термині көп жағдайда табиғи, әлеуметтік-экономикалық, табиғи-техникалық территориялық жүйелерді сипаттау үшін қолданылып жүр.

Табиғи ортаға антропогендік фактордың әсерін, әсер ету мөлшерін зерттеу қазіргі кезде өте қажет шара болып отыр. Геожүйелер антропогендік факторлардың әсеріне шексіз көніп, бейімделе алмайды, яғни белгілі бір шекке жеткенде, геожүйелердің бейімделу қасиеті азаяды да бірте-бірте жойылады. Нәтижесінде орын алған экологиялық стресс геожүйенің компоненттері арасындағы өзара қарым-қатынастың өзгеруіне апарып соғады. Өзге территорияларды игеру немесе табиғи ресурстарды пайдалану барысында пайда болған адамзаттың іс-тәжірибесін негізге алған жағдайда геожүйелердің немесе ландшафтардың тұрақтылығын сақтауға болады. Бұл жерде биотикалық факторлар қатарына жататын тұрғындардың алатын орны ерекше.

Физикалық-географиялық процестер үнемі даму үстінде болатындықтан, абсолютті түрдегі тұрақтылықты іздеудің қажеті жоқ, себебі табиғатта мұндай тұрақтылық болмақ емес. Себебі, даму шапшаңдығы мен соған байланысты орын алатын өзгерістердің жылдамдығы түрлі географиялық обьектілерде әртүрлі. Осыған байланысты, география ғылымында адам өмірі бойында байқала бермейтін өзгерістерді тұрақты процестер деп алу қабылданған, яғни тұрақтылық дегеніміз салыстырмалы шартты ұғым. Табиғи процестердің тұрақтылық деңгейін оны басқа құбылыстармен салыстыру арқылы ғана анықтауға болады. Антропогендік ландшафтардың тұрақтылық жағдайын анықтау үшін, біріншіден ландшафтың техногендік әсерлерге тұрақтылығын салыстыратындай эталондық ландшафт болуы керек. Екіншіден, ландшафтың бірнеше қарапайым құрамдас бөліктерден тұратын күрделі табиғи жүйе екендігін есте сақтау керек. Дегенмен, әрбір компонент әртүрлі жылдамдықпен дамиды. Демек, кез-келген ландшафтың даму тұрақтылығын сөз еткенде, ландшафт құрушы «материалдардың» тұрақтылық жағдайына тоқталмай өту мүмкін емес. [] Геожүйелер тек ортаның қалыпты тербелістерінің орнын толтыратын ғана емес, сондай-ақ стихиялық құбылыстарға да (жер сілкіну, вулкан атқылау, сел, су басу) бейімделетіндей механизмдерге ие.

В. Н. Солнцев бойынша (1983ж), әрбір геожүйе эрозиялық процестер мен таулардағы тектоникалық қозғалыстар, жер асты суларының эрозия базисі мен су деңгейінің өзгеруінен туындайтын әсерлерге төтеп бере алады. Аталған әсерлердің барлығы геожүйелерде пайда болады және энергетикалық және ақпараттық құрылымға ие бола отырып, геожүйелердің абиотикалық бөлігінде реакция тудырады, ал кейін ол абиотикалық факторлардың өзгеруіне апарады. Бұл өзгерістер сыртқы факторлар, яғни геожүйе тарапынан және ішкі факторлар-ішкі механизмдердің өзінің әсерінен жүзеге асады.

Адамзат геожүйені мекендей отырып, оны өзінің қажеті үшін қайта құруға тырыса бастайды. Бұзылған ландшафтар табиғи ландшафтардай тұрақты емес, себебі олар өзінің бастапқы табиғи күйіне қайтып келуге тырысады. Ландшафттың антропогендік бұзылыстары өзінің масштабына қарай үшке бөлінеді: қарапайым-биотикалық факторлардың өзгеруі. Бұл кезде геоматикалық (фондық) орта өзгере қоймайды. Ірі өзгерістер-ландшафттың су режимінің өзгеруі . Өте ірі масштабтағы өзгерістер литогендік негіздің қайта құрылуымен тығыз байланысты. Оның сипаты (төселме беттің, қабаттардың қасиеті мен құрамы) шапшаң өзгеріп жатқан жерде тұрақты, берік компоненттік жүйелер пайда болуы мүмкін емес, олар үнемі өзгеру үстіндегі орта жағдайына бейімделуге тырысады. Бұл тенденция әсіресе, жылу мен ылғал жағдайына тікелей тәуелді биоценоздарға тән. Ал литогендік негізге антропогендік фактор әсер етпейтін жерлерде тұрақты биоценоздар пайда болады да, өзгеріске түскен аймақтарда фитоценоз сукцессиялық процестерден шыға алмайды. Сөйтіп, геожүйелер мен олардың құрамдас бөліктері арасындағы байланыстың тұрақтылығы литогендік негізбен тікелей байланысты. Каспий маңы ойпаты секілді платформалық фундаменті төрттік дәуірдің қалың борпылдақ шөгінділерімен жабылған аймақтарда геожүйелер динамикалы және тұрақсыз.

Техногендік ландшафтар

Техногендік ландшафтар дегеніміз техногендік факторлардың қоршаған ортаға әсер етуі нәтижесінде қалыптасатын табиғи-антропогендік құрылымдар. Қазіргі заманғы техногендік факторларға тау-кен және мұнай өнеркәсібі, құрылыс, транспорт тәрізді өндірістік кешендердің әсерінен дамитын антропогендік факторларды жатқызуға болады. Олар бір жағынан жасаушы, екінші жағынан бұзушы қызметтер атқарады.

Ортаны ластап отырған факторларды ноқат түріндегі, сызықтық және территориялық типтерге бөлуге болады. Бұл жерде мән беруді қажет ететін бір мәселе- ластану ареалдары, ландшафтардың өзара әрекеттесу заңдылығына сай ластаушы көздердің орналасқан жерімен сәйкес келмеуі мүмкін.

Техногендік ландшафтар -бұл салыстырмалы түрде балансталған табиғи кешендерде орын алып отырған парадинамикалық жүйелер. Олар орталардың контрастылығы мен олардың арасындағы зат және энергия алмасуының активтендірілуі жағдайында дамиды. Нәтижесінде белсенді әрекет етуші, күрделі парадинамикалық жүйелер пайда болады. Ал олардың онан әрі дамуы уақытқа байланысты өзгереді.

Егер техногендік ландшафтардың даму ауданын олардың қоршаған ортаға тигізетін әсеріне сай бағалайтын болсақ, олардың еліміздің өте аумақты территориясын алып жатқанын байқаймыз. Техногендік ландшафтардың қоршаған ортамен арасындағы парадинамикалық қарым-қатынасы қалыптасуының ерте сатысында заттардың минералдық (жылжу, эрозия, ығысу), биогендік(жаңа өсімдіктер қауымдастығы мен жануарлар дүниесінің пайда болуы), су (батпақтану, су толуы т. б. ) миграциясы үлкен роль атқарады.

Ал кейінгі, жетілген даму сатысында техногендік ландшафтар мен сыртқы орта арасындағы қарым-қатынас барынша табиғиланған, баяуланған сипатқа ие болады. Дей тұрғанмен де, бұл сатының өзінде парадинамикалық процестердің белсенділігі артуы әбден мүмкін. Мыс, минералдық шикізаттар өндірілетін аймақтарда бірнеше ондаған жылдар өтіп кетуіне қарамастан, террикондер мен жылжымалы учаскелердің, жарық, опырылмалардың пайда болуы. Бұрынғы КСРО-ның құрамында Қазақстан қоғасынның, вольфрамның, висмут, ванадий, барийдің қоры жөнінен 1 орында, мыс, фосфорит, молибден, кадмий, асбест, мұнай, табиғи газдың қоры жағынан 2 орында болды. Техногендік ландшафтар полиметалл рудаларын, көмір, құрылыс материалдарын ашық немесе шахталық әдіспен өндіретін өте аумақты территорияларында қалыптасты. Ашық өндіру процесі нәтижесінде (Екібастұз көмір бассейні, Маңғышлақ уран кен орындары) өте үлкен территорияларды алып жатқан жаңа антропогендік рельеф формалары пайда болды. Мұндай жұмыстар ландшафтың барлық компоненттерін түбегейлі өзгертіп, ашық қалған литогендік негіз жыныстары мен әртүрлі микрорельеф формалары, өсімдіктер қауымдастығы, беткі ағыс арасында жаңа қарым-қатынастың пайда болуына негіз болады. Қазба байлықтарды игеру барысында литогендік негіздің заттық, минералдық, гранулометриялық өзгерістері орын алады. Нашар үгілген, биогендік негізі қалыптаса қоймаған жыныстар тереңнен жамылғы қабатқа шығып қалады. Барлық химиялық процестердің бағыты мен шапшаңдығы түбірімен өзгереді. Тереңде жатқан жыныстарға тән химиялық процестер, бұл жыныстар гипергенез зонасына орын ауыстырғанда өзінің сипатын күрт өзгертіп, биота үшін зиянды, улы активті қосылыстардың пайда болуына әкеп соғады. Осындай антропогендік процестер әсерінен биологиялық өнімділік шамасы, тіпті, зат және энергия алмасуы түбірімен өзгеріске түседі. [6]

Техногендік әсер ету факторлары

Соңғы кезде техника мен ландшафт арасындағы тіке және кері байланыстың көп факторлығына байланысты техногендік аномалиялардың шығу тегін түсіндірмей-ақ, тіркеуге алу тенденциясы орын алып отыр. Түрлі табиғат зоналарындағы біртұтас табиғи түзіліс ретіндегі ландшафтардың техногендік факторларға жауап реакциясын зерттеу нәтижесінде белгілі бір зонаға тән геожүйелердің техногендік әсердің белгілі бір түріне салыстырмалы түрде тұрақтылық көрсете білетіні анықталды. Техногендік әсерді басынан кешіріп отырған ландшафтардың бұзылу дәрежесі табиғат компоненттерінің жекелеген түрлерінің немесе кешеннің тұтастай өзгеріске түсу деңгейімен анықталады. Соған орай, ландшафтардың өзгеруін оның техногендік модификациясы түрінде немесе бүкіл кешен түзуші құрамдас бөліктердің қайта құрылуы түрінде көрініс береді. Ғалымдардың көзқарасы бойынша Қазақстан Республикасының аридтік ландшафтарының техногендік модификациялануы оның морфологиялық құрамының барынша қарапайымдануына апарып соғады, ал дамудың алғашқы сатыларында жаңа жіктенуші факторлардың қосылуы әсерінен керісінше, күрделілік сипатта болады.

Қазақстанның ұлан байтақ территориясының көп бөлігін өнеркәсіп орындары, атап айтқанда тау-кен өнеркәсібі, мұнай-газ өнеркәсібі кәсіпорындары алып жатыр. Орталық Қазақстанның, Оңтүстік Арал маңының, Алтайдың көп бөлігін алып жатқан тау-кен өнеркәсібі елде өндірілетін өнімнің 30 пайызын, экспорттың 80 пайызын. Бұл аймақтарға аридтік климаттың әсерінен онан сайын күшейетін мықты техногендік факторлар әсер етеді. [8]

Мұнай-газды аймақтардың техногендік ландшафтары

Тау-кен өнеркәсібімен қатар ластаушы факторлар қатарына мұнай-газ кәсіпорындары да жатады. Каспий маңы ойпатының қазақстандық бөлігінде тұз қабатты шөгінділерден 100 жылдан бері қарай мұнай өндіру жүзеге асырылып келеді.

Өлкедегі кен орындарын игеру үшін мұнда «Аджип», «Сименс АГ», «Бритшгаз» секілді бірлескен кәсіпорындар мен акционерлік компаниялар, қоғамдар құрылды. Қазіргі кезде Қазақстанда 100-ден астам кәсіпорындар игерілуде.

Олардың ішінде ең алғаш игерілгені Мақат және Доссор кен орындары (1915 ж) . Осы Ембі провинциясына 1995 жылдан бері игеріле бастаған Матай кен орыны да жатады.

Олардан басқа бұл провинцияға Қысынбай кен орыны жатады. Мұнда мұнай 30 скважинадан 1600 метр тереңдіктен өндіріледі. 1991 жылы 80 млн тоннаға дейін мұнай беретін әлемдегі ірі кенорындарының бірі Кенбайды игеру басталды. Мұнай кәсіпорындары Құлсары мен Мұнайлыда да жиі кездеседі. Барлығы Қазақстанда 300-500 м-лік тереңдіктен «қара алтын» өндіретін 700-ден астам бұрғылау жүйелері жұмыс істейді.

Каспий маңы ойпатының топырақ түзуші тау жыныстарының, топырақ жамылғысының, және ылғалдану жағдайының ерекшеліктері мұндағы техногендік ластанудың басты сипатын анықтайды. Ландшафтішілік коррелятивтік қарым-қатынас аймақтың ластануының динамикалық заңдылықтарын ашуға мүмкіндік береді. Мұнда техногендік ластанулармен қатар, екінші реттік-посттехногендік бұзылыстар кең етек алып отыр. Олардың қатарына тереңде жатқан жыныстарды гипергендік өңдеу салдарынан жер бетіне улы қосылыстардың шығып қалуы, су режимінің өзгеруі, ауа қабатының ластануы, т. б. процестерді жатқызуға болады. Ал мұндай екінші реттік ластануға душар болып отырған аймақтардың көлемі ластанудың тікелей ошақтарынан бірнеше есе артық. [9]

Өнімділіктің айтарлықтай төмендеуі, табиғи потенциялдың тым жұтаңдауы осы құбылыстарға душар етіп отырған процестерді толық зерттеуді қажет етеді. Табиғи ортаны оптимизациялаудың ғылыми негізделген шараларын жүзеге асыру үшін ластаушыларды құрамдық деңгейіне, кеңістікте таралу дәрежесіне және әртүрлі табиғи орталардың тұрақтылық, қалпына келу қасиеті секілді ерекшеліктеріне мән беру керек.

Геожүйелерді ластаушы басты факторлар қатарына Теңіз комплексінің Досмұхамбетов, Ақтобе, Прорва, Қараарна кенорындары жатады. Ластанған-өзгерген территорияларды зерттеудің бір тәсілі ландшафт өзгерісіне геохимиялық анализ жасау болып табылады:

а) кеңістіктік (әсер ету ошағы-ол әсерін тигізетін аймақ схемасы бойынша),

б) уақыт бойынша ( таңдап алынған белгілі бір территорияда ай сайын және тәулік сайын динамикалық бақылау жүргізу) . Геохимиялық активті заттардың біртипті әсері барлау кезеңдерінің өзінде-ақ білінеді де, 2-3 жылдан соң олардың тұрақты миграциялық ағындары өзара айқын қарым-қатынас пайда етеді. Осыған байланысты Теңіз комплексі орналасқан Каспий маңы ойпатының солтүстік-шығысында геожүйенің барлық орталарында-топырақта, беткі және жерасты ағындарында, ауада битумды заттар мен жалпы көміртегі мөлшері бірте-бірте арту үстінде.

Каспий маңы ойпатының солтүстік-шығыс бөлігіндегі геожүйелерге мұнай өндіру барысында туындайтын техногендік әсерлердің түрлері. [12]

№:
Мұнай өндіруПроцесінің атауы:

Мұнай өндіру

Процесінің атауы

Техногендік әсер түрлері: Техногендік әсер түрлері
Геохимиялық активтіластаушылар:

Геохимиялық активті

ластаушылар

№: 1
Мұнай өндіруПроцесінің атауы: Алаңдарды игеруге дайындау
Техногендік әсер түрлері: Жол салу, алаңдарды қаптау, бұрғылау және механизмдерді сынақтан өткізу
Геохимиялық активтіластаушылар: Бұрғылау, шаю ертінділері, қабаттарға әсер етуге арналған түрлі реагенттер, мульсия, цемент түрлері: гипс, силикат, сода, ізбес, тұз т. б.
№: 2
Мұнай өндіруПроцесінің атауы: Кен орындарын игеру
Техногендік әсер түрлері: Мұнайды өндіру және тасымалдау
Геохимиялық активтіластаушылар: Мұнай (тасымалдау немесе апаттар кезінде төгілген) коміртегі, иісті көмірсулар, сфальт шайыры, т. б. қосылыстар, минералданған сулар (әсіресе хлоридті)
№: 3
Мұнай өндіруПроцесінің атауы: Мұнайды алғашқы өңдеу
Техногендік әсер түрлері: Мұнайды алғашқы өңдеуден өткізу және серіктес газ бен газ конденсатын өртеу
Геохимиялық активтіластаушылар: Мұнай және мұнай өнімдері, мине-ралданған сулар, толықтай өртелме-ген газ бен газ конденсатының өнім-дері: көмірсутектердің түрлі өкілдері, фенол, хлоридті және сульфатты-хло-ридті сулар, ауыр көмірсулар: бензпи-рен, азотты және күкіртті қосылыстар
№: 1
Мұнай өндіруПроцесінің атауы: 2
Техногендік әсер түрлері: 3
Геохимиялық активтіластаушылар: 4

Шөлдің қызғылт топырағы мұнаймен ластанғанда топырақ профилінің беткі элювилі қабатында мұнайдың көмірсутекті фракциясы болытабылатын битумоидтар, ал иллювилі сорбциялық қабатта асфальтты-шайырлы заттар шоғырланады.

Битумды қосылыстар арасында канцерогенді ауыр көмірсулар, әсіресе, 3, 4-бензпиреннің ролі зор. Ауыр көмірсулардың басым бөлігі ландшафтарда серіктес газдарды жағу барысында жинақталады. Бұл заттар басқа газ тәріздес және аэрозольдық заттармен бірге табиғи миграциялық ағынға қосылады да барлық табиғи орталарға таралады. Олар топырақ профилінің түрлі генетикалық горизонттарында кездесуі мүмкін және олардың мөлшері автоморфтық топырақ типтеріне қарағанда гидроморфтық типтерде көбірек болады. Нәтижесінде тек топырақ жамылғысы ғана емес, сондай-ақ беткі және грунт сулары, ауа қабаты да ластанады. Топырақтың түрлі генетикалық горизонттарында ластаушы қосылыстар бірдей мөлшерде таралмайды: олардың неғұрлым көп шоғырлануы топырақ-геохимиялық барьерлерде байқалады. Таблицадан көріп отырғандай, әсіресе сорбциялық-биохимиялық (Ао және А1 горизонттары) және сорбциялық (В горизонты) барьерлердің әрекеті белсенді. Бензпиреннің басым бөлігішөлдің қызғылт-қоңыр топырағының беткі горизонттарында шөгіп қалады да техногендік обьектілердің маңында ала-құла ластанған ореолдар пайда етеді.

Ал геохимиялық анализдер олардың беріктігін анықтап отыр. Мұндай ластанған аймақтардың аумағы өте үлкен және тек жергілікті обьектілердің маңында ғана емес бүкіл Теңіз комплексіне таяу жатқан территориялардың барлығын шарпып жатыр. Бұл мұнай қысымының және мұнай мөлшерінің жоғарылығымен (20% астам), мұнайлы горизонттардың тереңде орналасуымен түсіндіріледі.

Орталық және Батыс Прорва кенорынындағы ластанған топырақтардағы

көмірсу мен бензпиреннің шамасы. [17]

Горизонт: Горизонт
Тереңдік: Тереңдік
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері
Горизонт: Ао
Тереңдік: 0-10
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 3, 6
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 2, 61
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 9, 2
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 26, 7
Горизонт: А1
Тереңдік: 10-16
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 3, 2
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 2, 20
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 9, 0
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 16, 06
Горизонт: А1 А 2
Тереңдік: 16-28
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 2, 8
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 1, 28
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 0, 6
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 3, 75
Горизонт: А2 В
Тереңдік: 28-50
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 1, 2
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 95
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 0, 5
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 1, 99
Горизонт: В1
Тереңдік: 50-75
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 0, 9
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 95
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 0, 4
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 57
Горизонт: В2
Тереңдік: 75-120
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 0, 6
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 62
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 0, 5
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 1, 29
Горизонт: С
Тереңдік: 120-150
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақ-ты топырақтағы С мөлшері: 0, 1
Табиғи қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 20
Ластанған қоңыр, шалғын-батпақты топырақтағы С мөлшері: 0, 4
Ластанған қоңыр, шалғын батпақты топырақтағы БП мөлшері: 0, 71

Каспий маңы ойпатының солтүстік-шығыс бөлігі ландшафтарын өзгертуші келесі бір фактор-суда еритін тұздардың сыртқа шығып қалуы болып табылады. Олар топырақтың геохимиялық процестерін түбегейлі өзгертеді. Мұндай тастандылар әсіресе, Каспий теңізіне қарай бағытталатын уақытша өзендердің қызметі күшейетін қар еруі мен су тасуы кезінде артады.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Қазіргі геокешендердің эволюциялық дамуына әсер ететін табиғи-антропогендік факторларды анықтап, негізгі ландшафттардың жіктелуін анықтау
Антропогендік ландшафттардың дамуының алғышарттары
Шарын өзені алабының климаттық ерекшеліктері
Өскемен қаласы топырақ жамылғысының экологиялық жағдайы
Мұнай өндірісінің қоршаған ортаға әсері
Жердiң газды қабатының биогеохимиясы
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»
Биологиялық ресурстарды сақтау
Қазақстандағы ауаның ластануының экологиялық проблемалары
Төтенше жағдайлардың алдын алудың және оларды жоюдың мемлекеттiк жүйесiн дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған бағдарламасы
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz