Қасым ханның хандығы

Жоспар

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

II. Негізгі бөлім
1.Қасым ханның хандығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2. Қазақ хандығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

Әдебиеттер
Кіріспе
Қазақ хандығы ХV-ХVI ғасырлардың аралығында нығая түсті де ол еуроазиялық қарым-қатынастар саласында тұрақтандырушылық фактордің рөлін атқара бастады. Өйткені ол осы құрлықтағы күштер мен мүдделердің тепе-теңдік балансын сақтап, халықтардың әскери-саяси және экономикалық интеграциясын қамтамасыз етіп отырды. Осы кезден бастап Қазақстан мен Ресей жағрафиялық жағынан бір-бірімен іргелес жатқан елдерге айналды және дипломатиялық қарым-қатынас жасай бастады. 1594 жылы Мәскеуге, Федор Иванович патшаның сарайына Тәуекел ханның Құлмұхаммед бастаған алғашқы ресми қазақ елшілігі Орыс мемлекетімен достық келісім-шарт жасасу үшін барды. Ал 1595 жылы Қазақ мемлекетінің сол кездегі астанасы Түркістан қаласына Бельямин Степанов басқарған орыс елшілігі келеді де қазақ елінің басшыларымен келелі келіссөздер жүргізеді.
Қазақстан аумағындағы өзінен бұрынғы мемлекеттік құрылымдардан өзгеше Қазақ хандығының, әсіресе XVI ғасырдың басынан бастап анағұрлым кең және берік этникалық негізі болды да, оған қазақ халқын құраған этникалық топтардың бәрі және олар мекендеген бүкіл алқап түгелдей дерлік біртіндеп кірді. Сөйтіп барлық қазақ рулары мен тайпалары Жетісуда алғаш рет бір мемлекетке бірікті.
Қазақ хандығының дәуірлеуі Жәнібек ханның ұлы Қасымның (1511-1518 жылдар) есімімен байланысты. Ол өз тұсында "жерді біріктіру" процесін жедел жүзеге асырған көрнекті қазақ хандарының бірі болған еді. Қасым 1511 жылдан бастап толық өктемдік жүргізген хан. Осы кезден бастап хан билігі ұзақ мерзімге Жәнібек ұрпақтарына көшеді.

1.Қасым ханның хандығы
Билікті тартып алып Мауереннахрда орныққан Мұхаммед Шайбани хан қазақ хандығының күшеюіне жол бермеуді көздеп, Сырдария бойындағы қазақ билеушілерінің дәуірлеуіне қарсы әр түрлі әрекет жасайды. Тіпті ол Түркістан халқының қазақ көпестерімен қандай да болсын сауда жасауына тыйым салатын арнайы жарлық шығарады. Мұхаммед Шайбанидың іс жүзіндегі осындай экономикалық қоршауы, сондай-ақ әскери әрекеттеріне қазақ хандары жағынан дәл осындай қарсы қимылдар жасалуы табиғи нәрсе еді. Оңтүстік Қазақстанның қалалары үшін соғыс ұзаққа созылған сипат алды. Осындай қантөгіс қақтығыстарда Қасым хан Түркістан, Сайрам және басқа қалаларды Мұхаммед Шайбанидан тартып алады. Хандықтың оңтүстіктегі шекарасы Сырдарияның оң жағалауына дейін созылып, Түркістан қалаларының көп бөлігін, оңтүстік-шығысында Жетісудың тау баурайлары мен жазық даласының едәуір бөлігін қамтыды; солтүстік пен солтүстік-шығысындағы шекарасы Ұлытау таулары мен Балқашты басып Қарқаралы тауларына, Солтүстік батысында Жайық өзені аңғарына дейін жетті. Қасым ханның тұсында халық саны бір миллионға жуықтады да 300 мың сарбаз шамасында әскер болды.
"Бүкіл Дешті Қыпшаққа әмірін толық жүргізген Қасым ханның атақты да құдіретті болғаны соншалықгы, ондайға Жошы ханнан кейін ешкімнің қолы жеткен емес", - деп жазды сол кездегі белгілі тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати. Шебер дипломат ретінде де Қасымның атағы зор болды. Ол ноғайлармен, монғолдармен, қашғарлармен дипломатиялық байланыс жасап, шайбанилықтарға қарсы күресте осы бір достық қатынастарды өз мақсатына пайдалана білді.
Қасымның тұсында Қазақ хандығы біртіндеп халықаралық қатынастарға тартыла бастады. Қазақ хандығымен дипломатиялық байланыс орнатпақ болған алғашқы мемлекеттердің бірі ұлы князь Василий III билігін жүргізген Мәскеу мемлекеті. Қасым ханның тұсында қазақтар дербес халық ретінде Батыс Еуропаға мәлім бола бастады.
Қасым хан жасаған құнды құжаттар қазақтардың тарихында "Қасымның
Әдебиеттер.

1.Нығымет.М.Қазақтың қысқаша тарихы.-Алматы,1994.
2.Маданов.Х.Қазақтың арғы бергі тарихы.-Алматы,1995.
3.Қожабекұлы,Б.А.Тарихи таным.-Алматы,1994.
4.Рыспайұлы.К.Қазақстан республикасының тарихы.-Алматы,2004.
5.Қазақстан тарихы.Т.1. -Алматы,2005.
        
        Жоспар
I.
Кіріспе.....................................................................
.................................3
II. Негізгі бөлім
1.Қасым ... ... ... ХV-ХVI ... ... нығая түсті де ол еуроазиялық
қарым-қатынастар саласында ... ... ... атқара
бастады. Өйткені ол осы құрлықтағы күштер мен мүдделердің ... ... ... әскери-саяси және экономикалық интеграциясын
қамтамасыз етіп отырды. Осы кезден бастап Қазақстан мен Ресей жағрафиялық
жағынан бір-бірімен ... ... ... ... және ... ... жасай бастады. 1594 жылы Мәскеуге, Федор Иванович патшаның сарайына
Тәуекел ханның ... ... ... ... ... ... ... достық келісім-шарт жасасу үшін барды. Ал 1595 жылы ... сол ... ... ... ... Бельямин Степанов
басқарған орыс елшілігі келеді де ... ... ... ... жүргізеді.
Қазақстан аумағындағы өзінен бұрынғы мемлекеттік құрылымдардан өзгеше
Қазақ хандығының, әсіресе XVI ғасырдың басынан бастап ... кең ... ... негізі болды да, оған ... ... ... ... бәрі және олар ... бүкіл алқап түгелдей дерлік біртіндеп
кірді. Сөйтіп барлық қазақ рулары мен ... ... ... рет ... ... хандығының дәуірлеуі Жәнібек ханның ұлы Қасымның (1511-1518 жылдар)
есімімен байланысты. Ол өз тұсында "жерді біріктіру" процесін ... ... ... ... ... бірі ... еді. ... 1511 жылдан бастап
толық өктемдік жүргізген хан. Осы ... ... хан ... ұзақ ... ... ... ханның хандығы
Билікті тартып алып Мауереннахрда орныққан Мұхаммед Шайбани хан қазақ
хандығының күшеюіне жол ... ... ... ... қазақ
билеушілерінің дәуірлеуіне қарсы әр түрлі ... ... ... ... халқының қазақ көпестерімен қандай да болсын сауда жасауына тыйым
салатын ... ... ... ... ... іс ... ... қоршауы, сондай-ақ әскери әрекеттеріне қазақ ... ... ... қарсы қимылдар жасалуы табиғи нәрсе еді. Оңтүстік Қазақстанның
қалалары үшін соғыс ұзаққа созылған ... ... ... қантөгіс
қақтығыстарда Қасым хан Түркістан, Сайрам және ... ... ... ... ... Хандықтың оңтүстіктегі шекарасы Сырдарияның оң
жағалауына ... ... ... ... көп бөлігін, оңтүстік-
шығысында Жетісудың тау баурайлары мен ... ... ... ... ... пен ... шекарасы Ұлытау таулары мен
Балқашты басып Қарқаралы тауларына, Солтүстік батысында ... ... ... ... ... ... ... халық саны бір миллионға
жуықтады да 300 мың сарбаз шамасында әскер ... ... ... ... ... ... Қасым ханның атақты да
құдіретті ... ... ... Жошы ханнан кейін ... ... ... - деп ... сол ... белгілі тарихшы Мұхаммед ... ... ... ... де ... ... зор ... Ол ноғайлармен,
монғолдармен, қашғарлармен дипломатиялық байланыс жасап, шайбанилықтарға
қарсы күресте осы бір ... ... өз ... ... білді.
Қасымның тұсында Қазақ хандығы біртіндеп халықаралық қатынастарға тартыла
бастады. Қазақ хандығымен дипломатиялық байланыс орнатпақ болған алғашқы
мемлекеттердің бірі ұлы ... ... III ... ... ... ... ... тұсында қазақтар дербес халық ... ... ... бола ... хан ... құнды құжаттар қазақтардың тарихында "Қасымның қасқа
жолы" деген атпен ... Олар ... ... ... ... негіз болды.
Қасым хан 1523 жылы 70 жасында Сарайшықта қайтыс болды.
ХV-ХVІІ ғасырларда қазақ ... ... ... із ... ... ... қатарына мыналар жатады: Хақназар (Ақназар) (1538-
1580), Шығай (1580-1582), Тәуекел (1582-1598). Олар хан ... ... ... ... орнығып алуға ұмтылды, ішкі саяси жағдай ауыр
еді: хандықгың солтүстік-батыс және солтүстік ... ... ... ... мұнда ноғай ұлыстарының феодал билеушілерінің бір
бөлігі орыс бодандығына өтуге ұмтылды, ал екінші бір бөлігі қазақ хандығына
іш ... онан соң бұл ... ... ханы ... ... ... ... болатын.
Қасым ханнан кейінгі бүліктердің салдарынан әлсіреген хандықты нығайтып,
біріктіруге оның ... ... хан ... ... ... ... орнығып алуды көздеген Хақназар 70-жылдардың аяқ шенінде Абдолла
ханның Ташкенттің ... ... ... ... бөлінгісі келген
Барақ ханның баласы Баба сұлтанға қарсы күресін өз мүддесі үшін ... ... Бұл ... ол ... ... ... бірде бір
жағын, бірде екінші жағын қолдап отырды. Бастапқы кезде ... ... ... ... уәде берді. Мұны сезіп қалған Абдолла хан 1579
жылы әскерін Сайрамға қарай ... ... көп ... сұлтандарымен
және әскерімен бірге Таласта тұрған қазақханынан оған елші келіп, өздері
онымен ... ... ... пен ... ... және ... ... да адал
болатындығына уәде беретіндігін айтты.
Хақназар қазақтардың қолына түскен Баба сұлтанның баласын бұларға бермек
болады. ... хан ... ... ... болған бұл қолдауға
Түркістандағы кейбір аудандарды оларға беру арқылы жеткен. 1580 жылы ... ... ... ... ... ... ханды өлтіреді.
Хақназардың мүрагері Жәнібек ханның немересі Шығай қартайып қалса да хан
болды. Ол өзінің баласы ... ... Баба ... ... ... ханы ... ... отырды. Тәуекел 1582 жылы маусым айында Баба
сұлтанның әскерін талқандап, оны өлтіреді. Осыдан кейін көп ұзамай ... ... ... ... ... ханға беріледі.
1583 жылы Тәуекел өзбек ханымен Хақназар жасасқан "ант беріскен шартты"
бұзды да, 1586 жылы Түркістанның ... ... ... алып, Ташкентке
қауіп төндірді. Қаланың билеушісі қазақ жасақтарын кері қарай қуып тастады.
Тәуекел хандықтағы өз билігін ... ... әрі орыс ... көмегіне
иек арта отырып, 1597-1598 жылдардың қысында Ташкент түбінде ... ... 1598 жылы ... ... ... мен Түркістанның
Қазақ хандығының құрамына қосылуы жайында келісімге қол жетті.
2.Қазақ хандығы
Қазақ хандығы құрылғанымен ол бір ... ... ... бола
алмады. Оған шаруашылық сипаты, рулық құрылыс және алып кеңістік мүмкіндік
бермеді. Сондықтан да XVII ғасырда оның саяси ... ... ... Қазақ
жүздері арасында тұрақты экономикалық және саяси қатынастар қалыптасып
үлгермеді, ... Кші жүз бен Орта ... Ұлы ... ... ... еді.
Қазақхандығының экономикалық жағынан мешеулігі, натуралды шаруашылықтың
үстемдігі, ішкі рыноктың ... ... ... ... -
осының бәрі қазақ жерлерін бір орталыққа бағынатын мемлекетке біріктіруді,
бытыраңқылықты жоюды мүмкін етпеді, ал бұл ... ... ... ... ... ауыр ... ... бытыраңқылық күшейе түскен
еді.
Феодалдық қырқысулар елді барған сайын кеулеп ыдырата түсті, түрлі феодал
топтар өзара ... ... ... ... ... ... ... алу үшін
және өздеріне көбірек бодандарды қарату үшін күресті. Бұқаралық ... ... ... ... ... ... Әсіресе қазақтың
екі ханының - билікті тартып алған Есім (1598-1628) мен Тұрсын арасындағы
таққа талас әскери қақтығыстарға ... ... ... ... 1627 жылы ... ... қаза ... ханнан кейін Қазақ хандығының жағдайы одан ... ... ... ... үлғайып, жоңғарлар Жетісудың бір бөлігін уақытша басып
алды. Бүкдр әскерлері ... ... ... ... ... бірі ... (1645-1680) өз өмірінің денін ... ... ... ... ... ... ... кезінде қаза тапты.
1680 жылы хандықтың тағы Жәңгірдің баласы Тәукеге (1680-1718) ... ... ... ... ... ... ... билер сияқты қоғамдағы
әлеуметтік тіректің көмегі арқылы нығайтуға тырысты. ... ... және ішкі ... ... ... ... ... шешкен
кезде билер маңызды рөл атқарды, сондай-ақ олар сот міндеттерін де атқарып
жүрді. Феодалдар арасындағы ... ... ... үш ... ... тікелей араласуы арқылы шешіліп отырды. Билер: Төле - Ұлы жүзде,
Қазыбек - Орта ... ... - Кіші ... ... ... ... ... алды. Солардың қатысуымен Тәуке ханның тұсында аса құнды құқықтық
құжат - " Жеті жарғы" ... Ол ... ... ... таза
ұлттық мемлекетінің алғашқы Ата Заңы деуге әбден лайық. Дана бабаларымыз
сол ... ... ... ... келе, оның басты-басты
жеті әлеуметтік-экономикалық саласын ... ... ... ... ... ... ... сол құжаттан айқын көрінеді. Заң ... ... яғни ... жеті ... ... ... олар мыналар:
жер, отбасы, ел бірлігін сақгау, ел мен ел, ру мен ру ... ... ... ұрлық-зорлық, барымтаға байланысты ережелер, құн төлеу,
жесір дауы. Соңғы екі дау ел арасында бүлік ... ... ... бас ... көз ... ... бастайтын, шым-шытырық,
күрделі даулар болғаны мәлім. Сондықтан құл дауы да, ... дауы да ... ... ... билік жүргізу рәсіміне дейін мұқият
қарастырылған. ... онда ... құны мың қой ... ... ... дене ... зақым келтірсе де, соған сәйкес қүн тағайындалған
(бас бармақ - жүз қой, шынашақ - 20 ... ... ... ... ... және ... Сырдария бойындағы Сығанақ қаласы болса, енді Сырдария
өңіріндегі қалалар қазақ хандығына өткеннен кейін оның астанасы Түркістан
болды, яғни ... ... ... ... 200 жылдан астам (ХУІ-ХУІП
ғасырлар) хандардың Ақ сарайы қызметін атқарды.
Қазақ-жоңғар қатынастары XVII ғасырдың ... ... ... ... мен қазақтардың арасындағы әскери қақтығыстар жиілей
түсті. Ойрат феодалдарының қазіргі ... ... ... ... XV
ғасырдың өзінде-ақ басталған болатын. XVII ғасырдың басынан ... ... ... ... ... ойрат тайпаларының бірігу процесі
жүріп жатты. Осы күрестің барысында феодалдардың бір бөлігі өзіне бағынған
руларды ... ... ... ... солтүстік өңірлеріне, содан
кейін батысқа қарай қоныстанды.
XVII ғасырдың 20-жылдарының бірінші жартысында ... ... және ... ... күштері тарапынан ойрат тайпалары өзінің агрессиялық
пиғылдарының желігін басатындай тойтарыс алды. Алайда қауіп азаймады.
XVII ғасырдың ... ... ... ... жеріне
қысымы босаңсиды. Тәуке билік қүрған кезде Қазақ хандығының нығаюы,
қазақтар мен ... ... ... ... тыйым болды, бұл
одаққа қарақалпақтардың бір бөлігі де қосылды.
XVII ғасырдың аяғындағы соғыс жанжалдарының жаңа ... ... ... хандығына елеулі қатер төндірді. Ресейдің саяси-әскери ... ... ... хан ... жақындасу, сауда байланысын дамыту үшін бірнеше
қадам жасайды. Осы мақсаттағы дипломатиялық ... тек ... ... бес рет елшілік жібереді, бірақ Ресейдің оңдай жақындасуға
барғысы келмеді, өйткені осы бір ұлан-ғайыр кеңістікте орталықтанған ... ... ... ұнатпады.
Жоңғарлар төндірген жаңа қатерлі қауіп жағдайында ... ... ... құрмақ болады. Оған берік негіз де бар ... ... мен Ақ Орда ... қарағанда Қазақ хандығының
ерекшелігі - оның анағұрлым кең де ... ... ... - ... ... ... ... қазақ хандықтарында етек алған феодалдық қырқысулар кедергі
жасады. Орталықтанған мемлекеттің болмауы сыртқы жауларға қарсы күресуге,
халықтың күшін ... де ... ... ... ... ... енді қазақ хандықтарының тарихы
басталды. Хан билігінің сабақтастығы жалғаса ... ... бүл ... ... ... ... тобы - ... Шыңғысхан
әулетінің титулына құқылы еді. Әкімшілік және сот биліктерінің тізгіні
солардың қолында болып, түрлі алым-салым ... ... ... ... ... патриархалдық құл иелену институты
болды, оның негізгі көздері ... еді: ... ... ... ... ата-
анасының еркімен құлдыққа сатылған қолы бос жастар, қарыздарын өтей
алмағандар т.с.с.
XVII ... ... ... алып ... Қазақстан бытыраңқы ел болып
қалып қойды, қазақ ... ... ... ... ... ... ... болмады.
Қорытынды
Бұл уақытта қазақхалқына тән материадцықжәне рухани мәдениеттің сипатты
белгілері орнықгы. Оны ... да, әрі ... да ... ... ... сол ... үстемдік еткен қоғамдық құрылысқа тән нәрсе
-мәдениетте халықтық және феодалдық тенденциялардың орын ... ... ... ... ... ... ... қалалық орталықтарда ол
көшпелі және жартылай көшпелі ... ... ... ... мен ... одан әрі ... Шаруашылықтың негізгі
түрі оларға өз таңбасын салды. Қазақтарда бірқатар ... ... ... ... ұсталық, зергерлік, слесарлық, кен өндіру, былғары жасау,
егіншілік, кілем тоқу қолөнерлері басым болды. Қолөнершілердің ... ... ... ... ... ... түсіп отырды, олар
"шебер" немесе "іскер" деп құрметпен аталатын. Киім ... ... ... ... үй ... ... түгелдей әйелдердің қолымен атқарылатын.
Қолөнершілер жасаған киіз үйлердің ағаш жабдықгары ... жоқ ... ... малға айырбасталып отырды. Қолөнер өндірісінің ауыл
шаруашылық қүралдары, ер-түрман, қару-жарақ, сауыт-саймандар ... да ішкі ... ... өткізіліп түратын заттар болды. Текеметтер,
шекпендер, қымбат ішік-жарғақтар, кілемдер сатуға ... ... ... ... Ресейге жөнелтілетін. Тұтас алғанда айырбас ... ... ... ... ... өнімдері аз еді.
Әдебиеттер.
1.Нығымет.М.Қазақтың қысқаша тарихы.-Алматы,1994.
2.Маданов.Х.Қазақтың арғы бергі тарихы.-Алматы,1995.
3.Қожабекұлы,Б.А.Тарихи таным.-Алматы,1994.
4.Рыспайұлы.К.Қазақстан ... ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандығы туралы4 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
«Қазақ хандығын» Керей мен Жәнібік ханның құруы8 бет
Бұрындық хан6 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет
Есім хан туралы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь