Өсімдіктердің тіршілік формаларының жүйесі



Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Курстық жұмыс

Тақырыбы: Өсімдіктер әлемінің пайда болуы және дамуы

Орындаған: Баубаева А.

Тексерген: __________________
_____________________________

Алматы 2008

ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ

Өсімдіктер әлемі әр түрлі ортада тіршілік етуге бейімделген басқа
тірі организмдер сияқты тіршілік-тынысы, пішіні, көлемі жағынан алуан
түрлі. Өсімдіктер шөлдерде, ағысы қатты өзендердің, теңіздер мен
мұхиттардың түбінде, сол сияқты биік таулардың қар жамылғысы белдеулерінде
де өсе алады. Бұлардың әрқайсысының өзіне тән тіршілік нысаны бар.
Өсімдіктер көлемі жағынан да әр түрлі. Ең майда тірі организмдерге
вирустар мен фагтар жатады. Оларды 100-300 мың және одан да артық есе
үлкейтіп көрсететін электрондық микроскоп арқылы ғана көруге болады. Таяқша
тәрізді бактериялардың кейбіреулерінің ұзындығы 1-10 мкм ені 0,2-1 мкм (1
мкм – 10-6м). Темекіде теңбіл (мозайка) ауруын туғызатын вирустың ұзындығы
орташа есеппен 300 нм (1 нм -10-9 м), ені 15 нм. Ал бактериофагтардың
көлемі 50-100 нм аралығында.
Жоғары сатыдағы гүлді өсімдіктердің де ергежейлі өте майдалары мен
алыптары бар. Мысалы, тұщы сулардың бетінде қалқып жүріп тіршілік ететін
көпжылдық кіші балдыршөптің жапырақ тақтасының диаметрі 5-10 мм болса, су
өсімдігі вольфияның жапырақ тақтасы 1-1,5 мм-дей ғана. Бұларға қарама-қарсы
құрлық өсімдіктерінің ішіндегі ірісі — секвойядеңдронның биіктігі 100 м-ден
асса, діңінің диаметрі 10 м-ге жетеді.
Өсімдіктердің мұндай алуан түрлілігі өте ұзақ әрі күрделі эволюциялық
даму барысыңда үнемі өзгеріске түсуден және орта жағдайларына бейімделуден
болса керек.
Ғылыми деректерге сүйенсек тіршілік алдымен суы бар ортада —
дүниежүзілік мұхиттарда пайда болған. Олар: тіршіліктің қарапайым формалары
клеткаланбаған, ядросыздар, сол сияқты ядролылар - бір клеткалылар және
колониялылар. Бұлардан кейін құрылымы едәуір күрделі көп клеткалылар пайда
болды.
Тірі организмдердің, жаңа формаларының пайда болу процесі сулы ортада
баяу жүреді, бұл Дүниежүзілік мұхиттарда орта жағдайларын түзетін
экологиялық фактор элементтерінің ауытқушылығының төмендігіне,
бірыңғайлығына байланысты. Сондықтан да осы уақытқа дейін сулы ортада
құрылысы қарапайым бір клеткалы, колониялы өсімдіктер — көк-жасыл және
жасыл балдырлар тіршілік етуде.
Жердің даму тарихын бес эраға бөлу қабылданған. Олар: архей,
протерозой, палеозой, мезозой, кайнозой. Өз ретінде әрбір эра геологиялық
кезендерге бөлінеді және олардың, әрқайсысы біздің планетамызды мекен еткең
өсімдіктердің, жануарлардың тасқа айналған қалдықтарымен, шөгінді тау
жыныстарымен сипатталады. Осы мәліметтерге сүйене отырып жүргізілген
зерттеулер нәтижесінде тірі табиғат әлемінің дамуы туралы көріністі
анықтауға, сондай-ақ кейбір жер бетінен жоқ болып кеткен жануарлар мен
өсімдіктердің құрылыс ерекшеліктерін білуге мүмкіндік туды. Жер бетінде
алғашқы өсімдіктердің қашан пайда болғаны әзірше беймәлім. Мұньң өзі көне
заман өсімдіктері құрылысының қарапайымдылығынан, олардың тасқа айналған
қалдықтарының біздін дәуірімізге жете алмай құрып кетуінен деп
түсіңдіріледі.
Біздің планетамызда тіршілік бұдан 3,5 млрд. жылдай бұрын архей
эрасында пайда болған. Архей тау жыныстарынан бактериялар мен балдырлардың
тіршілік өнімдерінің табылуы осының дәлелі.
Бұған дейінгі катархей эрасында (шамамен 4,5 млрд. жыл бұрын) дүние
жүзінде физикалық-химиялық процестер жүріп, тіршіліктің пайда болуына
қажетті орта жағдайлары қалыптасты.

ӨСІМДІКТЕР ЭКОЛОГИЯСЫ

Жер шарында өсімдіктердің 500 млн. астам түрі бар. Жыл сайын ғылыми
лабораторияларда олардың бірнеше жаңа түрлерін өсіріп шығарады. Өсімдік —
жер шарының "өкпесі" деп бекер айтылмаған. Тірілілік атаулыны өсімдіксіз
елестетуге болмайды. Жер шарында өсімдіктер жамылғысы біркелкі таралмаған.
Қазақстанда орман қоры 21,8 млн. ға жерді алып жатыр. Яғни,
республикамыздың барлық жерінің 3,35 %-ын құрайды. Біздің еліміздегі
ормандар жүйесі, негізінен, солтүстік және шығыс аймақтарда шоғырланған.
Ормандардың бірнеше типтері бар. Олар — сексеуіл, қарағай, шырша, самырсын,
қайың ормандары, тоғайлар мен бұталар. Орман қоры жер шары бойынша жылдан-
жылға азая тусуде. Құрылықтың 62 млн. км2 жерін өсімдіктер мен орман алып
жатыр. Республикамызда ормандар аз және олардың жағдайы мәз емес. Оның
негізгі себептері - адам факторы, өрт, ауа райының өзгеруі мен айнала
қоршаған ортаның ластануы.
Орманды қорғау біздің міндетіміз. Орманның адам мен жалпы биосфера
үшін маңызы зор.
Орман топырақтағы ылғалды сақтай отырып, су балансын тұрақтандырады.
Ылғалды жер өсімдік жамылғысы мен жан-жануарлардың көбейе түсуіне ықпал
етеді. Орманды алқаптардағы жер асты сулары өзен мен көлдерді
қоректендіреді. Орман аң мен құстың мекені, дәрі-дәрмектік өсімдіктер мен
жеміс-жидектердің панасы әрі колайлы тіршілік ортасы болып табылады.
Ормандардың егістік алқаптарын қорғауда да ролі зор. Орманды жерде
топырақ, су және жел эрозиясы болмайды. Ал ормансыз жердің топырағы кеуіп,
шөлге айналады. Ағаштарды қар тоқтату үшін де отырғызады.
Орманның ауаны тазартатын да қасиеті бар. Мысалы 1 га орман бір күнде
220—280 кг көмірқышқыл газын сіңіріп, 180-200 кг оттек бөліп шығарады.
Яғни, ауаның құрамын толықтырып отырады.
Орман сонымен бірге денсаулық сақтау ортасы. Сондықтан курорт пен
сауықтыру кешендері, т.б. демалыс орындарының тек қана орманды жерде
салынуы тектен-тек емес.
Қазақстанда орманға қарағанда табиғи жайылымдар басым. Өсімдіктің
біздің жерімізде 57000 түрі өседі. Оның 506 түрі қорғауды қажет етіп отыр.
Жойылып бара жатқан өсімдіктерді сақтап қалу мақсатымен 1981 жылы "Қызыл
кітап" шығарылды. Оның мақсаты құрып бара жатқан өсімдіктерді есепке алып,
оларды сақтап қалу. Ол үшінл көптеген мемлекеттік шаралар жүргізіледі.
Солардың бірі — сиреп бара жатқан өсімдіктер өскен жерлерді адам
камқорлығына алып қорықтар ұйымдастыру.
Қорық ұйымдастыру ісіне біздің республикамызда соңғы жылдары көп көңіл
бөліне бастады. Қазірдің өзінде 9 мемлекеттік қорық, 5 ұлттық парк, 17
ботаникалық, 40 зоологиялық 2 ботаникалық-геологиялық қорық қорлар
құрылған. Алматы, Шымкент, Қарағанды, т.б. ірі қалаларда ботаникалық бақтар
жұмыс істейді. Осының бәрі сиреп бара жатқан өсімдіктерді қалпына келтіру
жұмыстарымен айналысады. Орман мен өсімдіктерді қорғау ересектермен қатар
мектеп оқушыларының да міндеті. Көптеген аймақтарда жастардың белсенділігін
арттыру мақсатымен "Жас орманшылар", "Жасыл патрульшілер", "Жас экологтер",
"Жас патурадистер" атты үйірмелер ұйымдастырылған. Олар - едіміздегі орман
шаруашылығыны? белді көмекшілері.
Сирек және дәрілік өсімдіктерді де қорғау баршаның ісі. Біздің жеріміз
дәрілік өсімдіктерге өте бай. Олар кебінесе Ілс Алатауы, Жонғар Алатауы,
Алтай таулары мен Қаратау тау жоталарында көп шоғырланған. Әсіресе алтын
тамыр, марал оты, дәрмене, жусан, қылша, шайқурай, жалбыз, бәйшешек, тартар
жапырақ, түймедақ, мыңжапырақ, тау жуасы, сарымсақ тасжарған, алтай
рауғашы, қызылжидек, сасыр, т.б. өсімдіктер медицинада кеңінен қолданылады.
Мәселен, Шымкент қаласында осындай дәрілік өсімдіктерден дәрі-дәрмек
жасайтын формоцевтік зауыт жұмыс істейді.
Қазақстанда дәрілік өсімдіктермен қатар сирек кездесетін, сәндік үшін
өсірілетін өсімдік түрлері де бар. Олардың саны азайып барады. Мысалы,
Қаратау аймағында өсімдіктердің 1500 түрі өседі. Сондықтан болар Қаратау
өсімдіктердің Меккесі деп аталады. Табиғаттың әсем көріністері табиғи
ортаның ластануынан, жайылымдардың тозу салдарынан сирек кездесетін
өсімдіктердің азаюынан бүлінуде. Қазір кең байтақ даламыздан
қызғалдақтардың көптеген түрлері, қызыл адыраспан, согеті сасыры, іле
бөріқарақаты, іле ұшқаты, жатаған шырша, алтай қасқыр жидегі, кәдімгі
пісте, жіңішке көкпәр, алмұрт-шөп, сарытұңғиық, шықшөп, меруертгүл, жабайы
жүзім, т.б. бірте-бірте жойылып барады. Оларды қорғау біздің міндетіміз.
Республикамыздың шөл-шөлейтті белдемдерінде орналасқан Мойынқұм,
Таукұм, Сарыесікатырау, Жалпаққұм, Қызылкұм сияқты ерекше құм жоталары бар.
Олардың бәрі бірішніден, тұнып тұрған өсімдіктер ортасы болса, екішіден,
жайылым қоры болып саналады. Бірақ елімізде полигондар мен жел эрозиясына
ұшыраған жердің көлемі 25 млн. гектарға жегіп отыр. Осыған орай, біз
шұрайлы жайылымдар қорын сақтап қалу үшін осы жерлерді ерекше қорғалатын
аумақтарға жатқызып, қамқорлыққа алуымыз керек.
Сирек өсімдіктердің қатарына ағаштар да жатады. Оларды кесіп отын,
құрылыс материалы үшін пайдалануды азайту керек. Қазірдің өзінде Іле
шыршасы, самырсып, шетен, ырғай, тораңғыл, долана, шырғанақ, емен, т.б.
ағаштары қорғауды кажет етіп отыр. Әсіресе орман ағаштарын кесу етек алуда.
Орманды қорғаудың ең маңызды бағыты - жасанды жолмен орман қорын көбейту.
Жыл сайын орман шаруашылығы мыңдаған түп ағаштар отырғызады. Осылайша
ормандарды қалпына келтурі жүзеге асады. Орманды қорғау мен қалпына келтіру
шараларына оқушылардың араласуы қажет.
Орманды жерге саяхат жасағандағы ең қауіпті нәрсс — өрт. Өрт көбінесе
адамдардың жіберген ағаттыныған болады. Олар негізінен отқа деген
жауапсыздықтан туады. Яғни, сіріңкені, темекі қалдығын өшірмей тастаудан
болатын орман өрті ете қауіпті. Әсіресс қылқан жапырақты ормандар өртін
сөнідру қиынға соғады. Кейде орман өртін басуға ұзақ уақыт қажет болады.
Жыл сайын адамдардың ағаттығынан мыңдаған гектар ормандар, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Өсімдіктердің тіршілік формалары
Тіршілік туралы түсінік. Табиғаттағы өсімдіктердің маңызы
Өсімдіктердің дамуы
Организмдердің тіршілік формалары
Тіршілік эволюциясы
Оқу жұмысын ұйымдастыру формаларының тарихы
Тіршілік формалар туралы ғылым
Өсімдіктердің маңызы
Информатиканы оқыту формаларының әртүрлілігі
Тіршілік
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь