Сақтар мен ғұндар

Казақ халқының негізін құраған, халық болып қалыптасуына. мәдени-рухани жаңғыруына жол салған тайпа, ұлыстардың арасында сақтар мен ғұндардың орны бөлек. Сақтар туралы айтқанда оның казақ атауының шығуына да әсерін тигізгені көптеген еңбектерде көңілге қонымды келтіріледі. Мәселен тарихшы Мұсатай Ақынжанов «Қазактың тегі туралы» деген еңбегінде «Қазақтар — түрік, моңғол тектес халықтардың екі бұтағынан (ғұн мен сақ тарауынан) кұралған ежелгі халық» дей отыра, қазақ деген сөз «қас» (нағыз), «сақ» (сақ тайпасы) деген сөздердің қосылуынан шыққан деген болжам айтады. Сақтар әулеті біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда тарих аясы-на шығып, біздің заманымыздың II — ғасырына дейін өмір сүрген. Оның іргесін қалап, шаңырағын кетерген Алып Ер Тұнға (Афрасияб), жайлаған жері, мекен-тұрағы Орта Азия-ның бүгінгі байтақ Қазакстанның далалары, Шығыс Түркістан өңірі болды. Сның шаруашылық-мәдени типінін негізі кешпелі, жартылай көшпелі және отырықшылық болды. Негізінен қой, түйе, жылқы және ірі қара өсірген көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан сақтар Батыс және Орталык Қазақстан жерлерінде, шөл және шөлейт далаларда жыл бойы кешіп жүріп мал, жан бағып күнелтіс етті. Тянь-Шань, Алтай тауларының бауырайы, Жетісу, Шығыс Кдзакстанның таулы-орманды, ашык-жазық алкаптарын мекендеген жартылай көшпелі шаруашылықпен айналысатын сактар малдарын кыс-та тұрақты қора жайларда, жазда жайлауда үстады. Малдың кора-жайларына жақын жерге ағаштан киып, тастан қалап жылы тұрғын үйлер салып, өздері сонда түрды. Отырыкшы болып мал үстап, егіншілік-диканшылыкпен айналыскан сак-тар табиғи су қорлары мол, шабындык жайылымдык, алқапта-ры көп Оңтүстік Қазақстан жерін, Сырдария, Шу, Талас, Арыс өзендерінің бойын мекен етті.
Грек, Рим, Ахамендік Иран жазбаларында «скифтер» деген атпен белгілі болған сақтардын, өте жауынгер халық ретінде аты шықты. Қарсыласына қатал, досқа адал сактар кастасқан жауы-ның қанын ішпей тынбаған. Шайкастарда жеңілген жауынын жан терісінен шылбыр, бас сүйегінен ішімдік ішетін ыдыс жасап, жыл сайын өткізілетін мереке-мейрамдарда осындай ортак ыдыстан үрыстарда ерлігімен көзге түскен батырлар жұрт алдында ішімдік ішу бақытына ие болған.
Біздің заманымызға дейінгі 529—558 жылдарда парсы елінде патшалық құрған Кирдін ажалы да сақтардан болыпты. Сақ әулетін басып алмақшы болып жорыкка шыққан Кирдің әскерлеріне қаһармандықпен карсы тұрып, оларды қанды май-данда қырғынға үшыраткан сактар Кирдін өзін қолға түсірген. Оны түтқындаған сак әулетіне кіретін массагет тайпасының жа-сақтары екен. Грек тарихшысы Геродаттын, айтуында, «массагеттердің» әйел патшасы Томирис шайкаста парсыларды
жеңгеннен кейін жарғак тұлыпқп қан толтырып. онын ішіне паі сы патшасы Кирдің басын салып. «аңсағаның кан еді, іш ен; соны!» — деп
        
        Cақтар мен ғұндар
Казақ халқының негізін құраған, халық болып ... ... жол ... ... ... ... ... мен ғұндардың орны
бөлек. Сақтар ... ... оның ... атауының шығуына да әсерін
тигізгені көптеген еңбектерде көңілге қонымды келтіріледі. Мәселен тарихшы
Мұсатай ... ... тегі ... ... ... ...... тектес халықтардың екі бұтағынан (ғұн мен сақ тарауынан) ... ... дей ... ... ... сөз «қас» (нағыз), «сақ» (сақ тайпасы)
деген сөздердің ... ... ... ... ... Сақтар әулеті біздің
заманымызға дейінгі VII ғасырда тарих аясы-на шығып, біздің заманымыздың II
— ғасырына дейін өмір ... Оның ... ... ... ... ... Тұнға (Афрасияб), жайлаған жері, мекен-тұрағы Орта Азия-ның бүгінгі
байтақ Қазакстанның далалары, Шығыс Түркістан өңірі болды. Сның ... ... ... кешпелі, жартылай көшпелі және отырықшылық болды.
Негізінен қой, түйе, жылқы және ірі қара ... ... мал ... ... ... және ... ... жерлерінде, шөл және шөлейт
далаларда жыл бойы ... ... мал, жан ... күнелтіс етті. Тянь-Шань,
Алтай тауларының бауырайы, Жетісу, Шығыс Кдзакстанның таулы-орманды, ашык-
жазық ... ... ... көшпелі шаруашылықпен айналысатын
сактар малдарын кыс-та тұрақты қора жайларда, жазда жайлауда ... ... ... жерге ағаштан киып, тастан қалап жылы ... ... ... ... түрды. Отырыкшы болып мал үстап, егіншілік-
диканшылыкпен айналыскан ... ... су ... мол, ... ... көп ... ... жерін, Сырдария, Шу, Талас,
Арыс өзендерінің бойын мекен етті.
Грек, Рим, Ахамендік Иран жазбаларында «скифтер» деген атпен ... ... өте ... ... ... аты шықты. Қарсыласына қатал, досқа
адал ... ... ... ... ... ... ... жеңілген
жауынын жан терісінен шылбыр, бас сүйегінен ішімдік ішетін ыдыс жасап, жыл
сайын ... ... ... ... ... ... ... түскен батырлар жұрт алдында ішімдік ішу ... ... ... ... ... жылдарда парсы елінде патшалық құрған
Кирдін ... да ... ... Сақ әулетін басып алмақшы болып жорыкка
шыққан Кирдің әскерлеріне ... ... ... ... ... ... ... үшыраткан сактар Кирдін өзін қолға түсірген. Оны түтқындаған
сак әулетіне кіретін массагет тайпасының ... ... Грек ... ... ... әйел ... ... шайкаста
парсыларды
жеңгеннен кейін жарғак тұлыпқп қан толтырып. онын ... паі сы ... ... салып. «аңсағаның кан еді, іш ен; соны!» — деп тұлыпты дарияға
лақтырған.
Бұдан сабақ жасамай. ... ... ... ба ... парсы патшасы
Дарпя біздің заманымызға дейіні 918 жылы ауыр ... ... ... ... ... бұл да ... ... карсылығынан катты жеңіліск
ұшыраған. Осы соғыста ержүрек сактардың ... ... ... ... ... мәңгі өшпентін даңқк бөлеген. Солардын бірі
Шмрақдеген сакжігітінің ... гре ... ... ... ... Ол
өзінің денесін пы шакпен жаралап, парсыларға қашып барып өзін сак ... ... ... етіп ... ... ... руласті рынан кек алатын
кісі кейпіне кіріп, парсы әскерлерін ... ... ... деп ... ... ... ... Парсы баскыншылары судан, шөлден кырылады.
Ақырынд Ширак оларға «мен ... ... ... ... ... алып ... мен ... жеттім. Енді қолдарыи нан келгенінді істей
беріңдер», — деп басын құрбандыкка тігі келгенін паш етеді.
Әлемнін. көп ... ... ... қолбасШ; атанған Александр
Македонскийдің әскерлері де сактарда! ауыр жеңіліске ұшырап, қолбасшысының
өзі ... ... ... Ширактың ерлігін естіп, сактардын батыр лығы
мен батылдылығынан сескенген ол әскерін кері әкетуг асыккан.
Сактардын ұзак жылдар дамып қалыптаскан биік мәдениеі ... ... ... ... ... ... рун жа зуы ... жазуы деп ееептеледі.
Осы жазумен жазылы калған көптеген деректер ... ... ... ... Сактардың жалпы адамзаттык мәдениеттің асы нүсқасы деп бағаланып
жүрген даналық ... ... кий ... стиль) бүгінгіге жеткен
мүра көп. Олар ... дағы ... ... ... ... ... ... жылдарда Алматы қаласына таяу жердегі Ео өзенінің сол ... Есік ... ... ... ... ... өнірін жайлаған
сақтардың экономикалы өмірі. өнері мен ... ... ... мс ... ... ... ... «алтын адам» деген атпе
белгілі болған бүл мүра басын батысқа беріп ... ... 17—18 ... сақ ... ... ... Оның ... шошақ төбелі, биіктігі 60—70 см. ... ... ... ... күстьщ бейнесімен өрнектелген екі жүзден аса таза алтын
әше-кеймен безендірілген. Бас ... ... ... ... ... ... ... және ұзынша екі ... ... ... ... ... ... үшынан жолбарыстың басы көрініп түр. Жас жігіттің жұка
токылған ішкөйлегі, онын сыртынан киген кызыл былғары бешпеті бар ... үш ... жуық ... ... ... ... кесек алтынмен
безендірілген қапыс белбеу буынған жас жігіттің он ... үзын ... сол ... ... ... әдемі канжар асылыпты. Осы кабірден
шыккан отыздан аса ыдыстардын арасындағы күміс ... ... 26 ... екі жол жазу ... ... аныкта-лып әзірге оқыла қоймаған.
«Есік жазуы» деп ... ... бұл ... ... тұрғындарының бұдан
екі, екі жарым мың жылдар бүрын жазу таңбаларын жасап, оларды пайдала-на
білгенін ... ... ... ... кару-жарак: ыдыс-аяктағы басқа нәрселеріне
әртүрлі малдар мен ... ... ... ... ... ... ... суреттерін салып әшекейлеуді үнатқан. Тіпті
канжардын. сабын. ошақтың бүтын, айылбасты тағы ... ... ... ... ... ... ... сақтардын. түрмыс-тіршілігін
бейнелейтін суреттері бар күмістен, темірден жасал-ған ыдыс-аяк, тарак.
каруларды археологтар сактардың ... ... де ... ... ... бұлармен бірге маркұмның көзі тірісінде ... ... аты ... ... ... топырактан оба жасалып ол таспен коршалатын
болған.
Сактардың діні тәңірлік дін. Оларда Көк тәніріне ... ... ... ... ... деп білген. Сақтар-дың қалыптаскан наным-сенімі,
биік мәдениеті болған. Олар-дын. мәдени-рухани ыкпалының ізін ... ... ... ... ... Үнді елдерінен күні бугінге ... ... ... ... зор жер ... коныс мекен еткен,
біздің жыл санауымызға дейінгі екінші ... боіі ... ... ... 216 ... ... емір
сүрген Ғұн ұлысы 24 тайпадан түрған. Бұл тайпалардың басын біріктіріп бір
орталыққа қаратқан, Ғұн ұлысының шаңырағын кетерген ... Моде ... ... елдің шығысында Лиаухы өзенінен батыста Памир тауына ... ... ... ... ұлы Корғанға дейінгі үланғайыр өңірге
үстемдік жүргізген Ғүндар көшпелі мал ... ... ... олар ете ... ... болган. Олардын тегеуріні Шығыста Қытайдын
елін. жерін қорғау үшін үлы Қытай корғанын салуға мәжбүр еткен. Батыста ... ... да ... ... ... еді. ... ... баткан
қытайлар Ғүндар туралы өз шежіре-тарихында мо.і деректер қалдырған.
Ғүндар ... үзак ... ... ... Оған караған тай-палардьщ ежелгі
казак жеріндегі үі^ін. ... ... ара^ ... ... ... ... рулардың Ғұндардан та-рағаны туралы нақты деректерге сүйенген
болжамдар көп. Бү; жөнінде ... ... ... 1 ... ... ... көзге түсетін жай — арғын тайпасының елдік аты ... ... ... Ғүн ... атын еске ... Сол ... аты ... елдік атында сактал-ды деуге болады... Кыпшақ елінін үраны ... ... ... ол ғұндардын атақты батырынын аты. Бұл көптегек
ғалымдардын кыпшактар ғұннан тараған ... ... бірі ... тиіс», —
делінген (451-бет).
Ғүндардын казактың арғы тегі екенін айғактайтын дәлел-дер олардың ... ... ... ... ... ернектердін олардың
құрылымы жағынан қазак арасында кең тараған ою-өрнектермен ұксастығынан да
табыл-ған. Демек. үйсін. ... ... ... ... сак ... ... заңды жалғасы деуге әбден болады Негізінен түркі
тілінде сөйлеген Ғүндардың діні тәңірілік дін ... ... ... ... ... ... ... жаткан көптегеи үрпакты өрбіткен Ғүндар
үлысы кейін бірнеше елдікке бөлініі ... ... ... ... ... ... Ғүн, ақ Гүі үлыстары. Табғаш тайпасы осы Ғүн ... ... ... ... кетеріп. ел болуына атсалысқаі, Түмен,
Моде (Боғда). ... ... ... Айбарьк Оқтар, Әдел (Атилла),
Теңізек, Күнхан. Шамхан сияқті ерлердін есімі тарихтан ... ... ... ... қыпшақ, қаңлы, қырғыз, оғыз, кдрпык сиякты Ғүндаі. дан тараған
тайпалардын, ... ... ... ... ... зор үлес ... айту керек. ^
Солардын, бірі үйсіндер туралы алғашқы деректер ... жыл ... ... ... белгілі болған. Жетісу жерін Шу, Талас, Іле
езендерін, Қаратаудың шығыс ... ... ... ... ... кәсібі,
темір, ағаш өңдеу, үй кәсіпшілігі өрмек токымашылығы қатты дамыған. Олар
қоладан, темірден, қару-жарақ, еңбек, ... ... ... ... ... Әшекейлі ою-өрнектер-мен безендіріліп алтын, күмістен
жүзік, білезік, сырға, алқа, түйреуіштер істеген, тері илеп одан ... ... жүн мата ... ... ... ... бүл тайпа
мәдениетінің үш кезеңнен өткенін айғактайды. ... ... ... ... бұрынғы III—I ғасырлар болса, орта кезеңі — ... I—III ... ... кезеңі III—V ғасырлары болды. Бүл
айтылған кезеңдердің ... қыш ... ... ... ... әрі
шағын, қарапайым болған. Орта кезеңдегілері кол-мен істелген арнаулы
дөңгелек ... ... ... және ... ... іші ... ... Соңғы кезеңдегілері арнаулы дөңгелек аркылы сапалы ... ... ... ... саз балшықтан жасалып, ... ... ... ... ... ... табылған сәндік бұйымдарға көшпелі
тұрмысты, ... ... ... бейнелейтін суреттер,
арыстан, жолбарыс, қабылан, қүлжа, ... ... ... ... ... атты ... ... адамдардың мүсіні койылған шамдалдар, түйелі
көш, әр алуан қүс ... ... ... ... ... өнері мен мәдениетінің әжептәуір дамыға-нын дәлелдейді.
Қазақтың халык болып қалыптасуына ... ... ... ... да
үйсіндермен деңгейлес мәдениеті болды. Қаңлы-лардың ресми жазба зандары
болған. Олар ата-ананың аруағын катты сыйлаған. Жыл ... ... ... ... еске алу ... ... түрған. Музыка мәдениеті күшті дамыған
канлы-лардың қос шекті, бес шекті музыка аспаптары. дандабыл, ... ... ... ... тамашалауға төңіректегі
елдердің бәрі құштарлық көрсеткен. «Қазақтын көне тармхы» де- Д ген ... таң ... бір ... өнер 6 ... ... ... «Биші бикеш» деген әдемі өлең- > де ... ... ... ... ... опкастап, ... ... бой ... кардай ка.іыктап.
Кі'ііындай щйгыи шарыктап.
Мудіруді бі.иіеген,
Бүрй.іи то.іқып ои.іеген —
Ксліпті диксш Кап.іыдаи.
Қаңлылардың жазу ... ... ... ... биік ... ... ... жыл санауымызға дейінгі I—II ғасырларда екі жүз
мын үііі. 600 мың жаны. 120 мын әскері бар ірі мемлекеттердің бірі ... ... ... жатқан алаңдар да мәдениеті дамыған, шаруасы шал-
қыған ел екен. Арал теңізінің ... ... ... алаң елінін ауа райы жылы.
жері қүнарлы. шөбі шүіігін. малға. егіске ... ... ... Бүл ... аландар ал-шын, алаша, алаш сиякты Кіші жүз руларын
ербіткен үлкеи тайпа болған деседі. Жалпы казақ ... ... ... ғүн ... одағы. оған кіретін ру, үлыстар қазак мәденнетінін
кайнар бастауында түрған.
Көне кешпелілер мәдениетінің ... оның ... ... ... ... ... ... мың жыл бүрын қалыптаса бастады.
Шығыстан Батыска созылып жаткан үлы ... ... ... көшпелі ру,
тайпалар туралы деректер біздерге кытай, парсы, грек халықтарының жазбалары
аркылы жетті. Көне парсы сына жазуларында көшпелілерді ... (сак) ... Ал ... ... ... ... ... «скифтері деген.
Сак, скиф халықтары өз ішінде бірнеше ру, тайпалардан күра-лады. Көшпелілер
туралы көне деректерде олардың түбі бір ... баса ... ... ... ... өз ... сақтайпаларын «азиаттық скифтер» деп
атап. ал ... ... ... «сактар» деп атайтын.
Сактар мен скифтер арасында ... ... ... ... Ягни сак. скмф, сармат>ар — түбі бір туыс халыктар болған. Осы
чаманда өмір сүрген ірілі-ұсак-ты көшпелі ру-тайпалардын. басқа да ... ... ... т.б.), ... де ... ... тайпалары ^н
бірлестігіне карай Алтай, Сібір, Орта Азия, Казақстан жерін ... ... ... ал ... Кырым, Кара теңіз жаға- ^Н
лауын, Дон, Қүбан далаларын ... ... ... ... деп ... ... ... көне дәуірдегі енерін ^Н
сак, ... ... деп ... ... ... ... тайпалар мәдениетінде ©зіндік ... ... ... ... ... діні бір. ^Ц
жакындығына байланысты олардын ... ... ... да мол ... мәдениеттін бір бөлігі болатын көшпелілердщ көнс зейнелеу ... да ... ... ... ... мын-ікылдықта басталып, сол
дәуірдін. V—VI ғасырларында өте жо-ғары деңгейге жетеді. ... ... озык ... осы ... ... ... Табиғатпен тығыз байланыста
емір сүрген көшпелі халыктардын өнер ... ... ...... ... мыс. ... тас және мал ... — тері, киіз,
жүн болған көрінеді.
Көшпелілер мәдениетінің ішкі мәні (діни мазмүны. түрмыс-тықфункциясы, т.б.)
бейнелеу өнерінін сырткы ... ... ... ... көшпелі сақ-
скифтер тайпаларына тән стальдік ерекшелігін ... ... ... ... ... өздерінекөрші халықтар мәдениетінің ыкпал-
үлгілерін де қабылдап отырды. Мысалы батыс ... ... ... грек-рим мәдениетінін ыкпалын, ал шығыс-тағы сақтар өнерінде кытай
мәдениетінің, оңтүстіктегі көшпелі ... ...... ... ... ыкпалы күшті болды. Бірак бүл сырткы әсерлер
кешпелілер бейнелеу өнеріне тән ... ... ... ... жоқ. ... ... ... объектісі ан, күс, мал бейнелері болғандык-тан
олардың өнерін ғылымда шартты түрде «хайуанаттар стилі» деп атап ... ... ... ... (һәр ... ... рухы болады деп сену),
анимизм сиякты кене діни на-нымдардан туындаған ... ... ... ... ... ... бейнелер ретінде адамдар түтынған
заттарға салынатын. Сондықтан ... ... ... көбі ... болды.
Адам өлгенде ол үстаған заттардың көбі өзімен бірп кемілетін. Сондыктан
археологнялық ... ... ... ... кайтадан бізге жеткен
ескерткіштерді керкемдіі деңгейінін. жоғарылығына байланысты көшпелілер
өнерінің «ал тын ... деп ... ... Есік ... табылған са«
дәуіріне жататын «алтын адам» сол заман өнерінің бейнесі.
Сақ-скпф өнері ескерткіштерінің көбі алтыннан жасалған Одан кепін ... ...... мыс, ... ... ... теріден. ағаштан
жасалған дүниелер, әрине, аз сақталған Өнер ескерткіштерінін негізі — ... мал ... ... да адам ... де аз кездеепейді. Олардын. өнер
туындыларыи арқау болып жүргенін казірде көп ... ... ... ... ... Сібір, Қазақстан же| аумағы және онда өмір
сүрген түрік тілдес халықтар XVII—XVIII ғасырларда Ресен ... ... ... Бұ; ... орыс ... ... ... па жеңіл пайда іздегендер де келіп. алтын табу үшін ... ... ... ... ... ... еді,
XVIII—XIX ғасырларда оның бел алғаны сонша, мола қазушылаі топтасып шоғыр
қүрып жүмыс істей бастады. ... ... ... ... ... Олар ... ... заттардың алтыннан жасалғандарын ғана
алып, басқаларын лақ-тырып тастап отырған. Алтын дүниелерді өзара бөлісіп.
кейде кұймаға айналдырып сатып ... Көне ... ... ... ... тонауға үшыраған еді.
Көне зираттардан табылған сирек заттар туралы қауесетті естіген ... ... 1718 жылы ... ... ... мүндай көне дүнпелерді
жпнауға, ал мола тонаушыларды жа-залауға бүйырды. ... ... ... кол-лекцияеы» деп аталатын, сақ заманына жататын (обаларды
тонау кезінде табылған) ... көне ... ... баіі ... Бүл дүниелер казіргі ... ... ... ... ... ... Бірақ жүрттың қолынан ал: ғандыктан нактылы қай
обалардан. қай уақытта табылғаны тура-лы ... ... жок. ... бүл заттар ша.мамен біздің дәуірге дейінгі V—III ғасырларға
жатады. «Сібі{ коллекцнясы» казір Эр.митаж (Санкт-Петербург) қорында. ... ... әр ... ... ... тұратын олардын беттерінде
сақтардың күнделікті өмірінен, діни ммфтерінен, эпо старынан ... ... ... ... көне ... археологиялық
түрғыдан зерттеуге, қазба жүмыстарын жүргізугетүрткі болды. Кеңес заманында
1920 ... ... көне ... ... ... ... ... кен көлемде
жүргізіліп, Алтай, Сібір, Қазақстан ... ... кеп ... бәрі ... ... ... ... музейлерінде Сақ
заманына жататын біраз алтын зат-тарды Қазақстанның алтын және асыл ... ... ... ... Енді сол көне ... біріне тоқ-
талайықі
Кешпелілердің өмірі жаугершілікпен өтетін. Олар жаиы-лым иелену, коңыс
кеңейту ... ... ... жерін сырткы жаудан қорғау үшін ... ... ... ... ... ... бір ... Сібір
коллекциясына кіретін алтын әшекей заттың бетінде бейнеленгенЦС. ... ... ... ... I», ... М. — Л., 1962). ... жасалған төрт қыры бар бұл зат бір бүйым сабының ... ... ... ... ... не ай-балта сиякты соғыс құралының сабы
болса керек.Әшекей затта осындай темір құрсанған бір топ ... ... келе ... ... ... ... ... денелеріне берен са-уыт, аяқ-қолдарын
да темірмен корғаған, аттарының жалы ... ... ... ... ... ... де, ... да сауытты, ауыр қару-ланған әскер түрі
болғаны белгілі. Мүндай қарулы топты «ка-тафрактрий» деп атаған. ... ... ... ... түрі ... ... ... олар бар өмірі
соғыста өтетін кәсіпқой жауынгерлер. Бұлар бастарынан талай-талай ... ... ... ... үшін ... ... оралған
жауынгерлер ме, әлдеқоныс ... үшін ... ... ... ма, оны білмейміз.,Көне суретші әдейілеп ... ... ... соғыстарға ортак уақиға желісін өз туындысына өзек еткен. Соғыста
қаза тапқан ... ... ... ... ... ... жауынгерлер
елге карай тартып келеді. Яғни мүнда соғыстын, даңкты да, тра-гедиялы да
жактары бірдей ... ... ... құрылым бүл суретті ... ... ... елеулі тарихи окиға бейнесуреті (иллюстрация)
ретінде карастыруға мүмкіндік береді.
Сактардың парсылармен әскери одактастықта болып, грек ... ... ... ... грек ... шысы ... ... айтылған.
Сак жауынгерлері плрсь патшасыныңарнаулы жеке гвардиясы «ажалсыз он ... ... ... ... ... ... ... суреттер осын-дай белгілі
де. белгісіз де әскери жорықтардан ... ... ... ... көріктемеге (картинаға) қарағанда мүндаі тұйыкталған
заттың бетіне сурет салу, ... ... ком ... ... Егер ... ... жан-жағынан форматпен шектелген бір ғана
композицпя (киысты-ру. орналастыру) ... яғнп бір ғана ... ... ... асты-үсті ғана шектеліп. айналдыра сальт ған
суреттің композпциясы әр жақтан карағанда бірнеші көріністер береді. ... ... ... де жан-жак тан айналдыра карасак. ондағы салт
аттылар бірінін. алдына бір шығып. қозғалып отырғандай әсер ... ... ... ... ... ... ... тууы сияқты құбьг лыс
пайда болады. Түйык композпцнянын мүнда! ерекшеліктерін көне ... ... ... түрде кол-данған. Түйыкталған (баскы бепне мен аякқы ... ... ... мен аякталуы болмайтындықтан. жауынгерлердін
козғалысы шексіз козғалыска. жорықтары бітпептін жорыкка айналып кеткен.
Мәңгілік ... ... ... ... ... ... ... түрғыда салынғанмен. әшекейлік. өрнектік
сипатка да ме. Өрістікте (фон) табиғи орта ... ... ... табиғат бейнесін өзінше елестетуге итермелейді, екіншіден сурет
салынған зат-тын жазықтык бетін бүзбай. формасын сактауға ... ... ... ... ... ... енгізу де әшекейлік функшіясын
арттырып түр. Бүл стильдік ерекшеліктер кейін да-мып, көшпелілер ... ... ... ... ... өте кіші болса да. терен мазмұнды (сұңғытты) әсер калдыратын бүл
беіінесуретті ... көне ... ... ... ... ... көшпелілер өнерінің дәстүрів де сактаіі білген. Бүл — ... ... ... ... ... ... ерлік көрсеткен батыр-ға арналып. онын.
сол ерлігінің белгісі ретінде үстанған затыні ... да. ... ... ... болу ... ... бейнесурет кішкене заттың үлкен тармхпен байланы-сын көрсетеді. Шағын
ғана суреттегі үлкен шеберлікті ... ... өнер ... ... ... ... ауыр ... жауынгерлері денелеріне теріге берен (металл)
тақталар бекітіп жасаған сауыт кпіп. басынан аяғына ... ... ... ... тері ... ... құйыскан. өмілдірік тағылған
ерлермен ерттеледі. Осылай ... сақ ... көне ... ... ... ... әлі де ... жүріп келеді...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтар мен ғұндардың әскери өнері мен мемлекеттік ұйымы: салыстырмалы талдау11 бет
Ғұндар, сақтар, қаңлылар, үйсіндер тарихы21 бет
ДYниенI дYбIрлеткен тYркIлердIң дене тәрбиесI7 бет
Ерте мемлекеттік құрылымдар13 бет
Ерте орта ғасырлардағы түркілер құрған мемлекеттер62 бет
Көне түрік жазбаларындағы алғы философиялық ойлар9 бет
Көне әдебиет көгіндегі көк бөрі фантастикалық бейнесі21 бет
Көшпелілер туралы түсінік21 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Сақ тайпалары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь