Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі


Қоғамымыздың іргетасын нығайту үшін бүгінгі жастарға үлгілі, өнегелі тәрбие беру - қазіргі міндеттердің бірі.
Оқушыда жалпы адамзаттық құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен жеке тұлғалық қатынасын (этикалық, эстетикалық, адамгершілік тұрғысынан) тәрбиелеу мақсатын халқымыздың мәдени рухани мұрасының, салт-дәстүрінің озық үлгілерін оның бойына дарыту арқылы жүзеге асыруға болады. Осымен байланысты бағдарлама халқымызға тән әдептілік, қонақжайлық, мейірімділік, т.б. сияқты қасиеттер, табиғатқа деген қарым-қатынасындағы біздің халыққа тән ерекшеліктер. Жас ұрпақ өз халқының мәдениетімен, асыл мұраларымен ұлттық әдебиеттер арқылы танысып келеді. Халық ойынды тәрбие құралы деп таныған. Ойынды сабақта қолдану оқушылардың ой-өрісін жетілдірумен бірге, өз халқының асыл мұраларын бойына сіңіріп, кейінгі ұрпаққа жеткізе білу құралы.
Бірақ оны жүргізуге арналған нақты әдістемелік құралдар жоқтың қасы. Зерттеу жұмысында орыс тілінде жазылған әдебиеттер қолданылды. Соның нәтижесінде қазіргі таңда тақырыптың өзектілігі туындап отыр.
Халық педагогикасының адам, отбасы, өскелең жас ұрпақты тәрбиелеу туралы арман-мақсаттарын, орныққан пікірлерін, ұсыныстарын қамтып көрсететін педагогикалық идеялар мен салт-дәстүрлері өткен мен қазіргінің арасындағы байланысты көрсетеді.
Ол тарихи даму барысындағы әлеуметтік мәні бар ақпаратта (білім, білік) т.б. жиналып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырады.
Ең алдымен, халық педагогикасы өскелең ұрпақтың еңбек пен өмір сүру бейнесінің негізі болып, оларды келешектегі қызметіне дайындайды. Біздің халықтық педлагогикада еңбек тәрбиесі өте ертеден бастау алады.
        
        Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі
1. Ұлттық ойындарды оқу және тәрбие үрдісінде пайдаланудың өзектілігі
Қоғамымыздың іргетасын нығайту үшін ... ... ... ... беру - қазіргі міндеттердің бірі.
Оқушыда жалпы адамзаттық құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен
жеке ... ... ... эстетикалық, адамгершілік тұрғысынан)
тәрбиелеу мақсатын халқымыздың мәдени рухани ... ... ... оның бойына дарыту арқылы жүзеге асыруға болады. Осымен
байланысты ... ... тән ... қонақжайлық, мейірімділік,
т.б. сияқты қасиеттер, табиғатқа деген қарым-қатынасындағы біздің халыққа
тән ерекшеліктер. Жас ... өз ... ... асыл мұраларымен
ұлттық әдебиеттер арқылы танысып келеді. Халық ойынды тәрбие құралы деп
таныған. ... ... ... ... ... жетілдірумен бірге,
өз халқының асыл мұраларын бойына сіңіріп, кейінгі ... ... ... оны ... ... нақты әдістемелік құралдар жоқтың қасы.
Зерттеу ... орыс ... ... ... ... ... қазіргі таңда тақырыптың өзектілігі туындап отыр.
Халық педагогикасының адам, отбасы, өскелең жас ... ... ... ... ... ... қамтып
көрсететін педагогикалық идеялар мен салт-дәстүрлері ... мен ... ... ... ... даму ... ... мәні бар ақпаратта (білім,
білік) т.б. жиналып, ... ... ... ... алдымен, халық педагогикасы өскелең ұрпақтың еңбек пен өмір ... ... ... оларды келешектегі қызметіне дайындайды. Біздің
халықтық педлагогикада еңбек тәрбиесі өте ... ... ... Ертеден
келе жатқан еңбек тәрбиесінің әдіс-тәсілдер құралы, сөз жоқ, ... ... ... ... ... мен тәрбиеленуінде бір ұрпақтан екінші
ұрпаққа өмірлік тәжірибе береді және халықтың даму барысында шешуші ... ... ету ... ... ... ақыл-ой, эстетикалық дамуы мен
еңбек тәрбиесі қатар жүреді.
Халықтық педагогиканың ең бір көне тиімді ... ... ... Ойын ... бала қоршаған ортаны өз бетінше зерделейді.
Сөйтіп, өзінің ... ... іске ... қоршаған адамдардың
іс-әрекетіне еліктейді.
Соның нәтижесінде өзі көрген жағдайларды отбасылық тұрмыс пен қызмет
түрлерін жаңғыртады. Мәселен, ... ... ... ... ... сақа», «Хан талапай», «Қыз қуу», «Тоғызқұмалақ» т.б. балалардың
еңбекке деген қарым-қатынасы мен қабілеттерін ... ...... ... ... ... ... ойдан-
ойға жетелейтін, тынысы кең, алысқа меңзейтін, қиял мен ... ... ... ... ... ... ... ертегісіз,
творчествосыз, фантазиясыз толық мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды», -
дейді. ... ... ... ... ... ... ... арқылы
баии түседі.
Оқу үрдісінде ұлттық ойын элементтерін пайдалану сабақтың тақырыбы мен
мазмұнына сай ... ... ғана оның ... ... маңызы арта
түседі. Оқушыларды әсіресе, «Сиқырлы қоржын», «Көкпар», «Асық» секілді
ұлттық ойындарға қатыстыру өте ... ... көз ... қиын ... ... жаңа ... бекіту немесе қайталау кезінде қолдану ... ... бар. ... ... ... не ... ... қатысу
белсенділігіне қарай түрлі баға алуы мүмкін. Мұғалім әр ... ... ... ... ... ... ... маңызы мынада: ол
баланы зеректікке, білгірлікке баулиды.
Бабаларымыздың асыл қазыналарына ... ... ... ... сезінуге үйретеді. Батылдыққа, өжеттікке тәрбиелейді. ... ... ... ... ойындар арқылы сабақтасытырып түсіндіру ... тез, ... ... ... етеді. Оқушының сөздік қорын
байыта түседі.
Халқымыздың ұлы перзенттерінің бірі, аса көрнекті жазушы М.Әуезов:
«Біздің ... өмір ... ұзақ ... ... ... ... бар ғой. Ойын ... менің түсінуімше көңіл көтеру, жұрттың көзін
қуантып, көңілін шаттандыру ғана ... ... ... бір ... ... - деп тегіннен тегін айтпаса керек. Одан ... ... ... бай ... ... ... және оның ... ұлт
ойынының тәрбиелік маңызы туралы пікір айтқандар ... ... ... ... ... ... П.П.Пашин, Г.С.Запряжский, А.Шиле, А.Харунзин,
А.Горячкин, П.Ходыров, Е.Букин, О.Әлжанов, т.б. ... ... өз ... ... ұлт ... тақырыпқа өте бай
және әр алуан болады», - дей ... ұлт ... ... үш ... бөліп
топтастырған.
Ә.Диваев «Игры киргизских детей» атты еңбегінде ... ... ... ұлттық ойындарын үш топқа бөліп қарастырады.
Қазақ балаларының ұлттық ойынына тоқталғандардың бірі – орыс ... ... оның «О ... и воспитании детей ... и ... ... ... 1891) атты ... ... ... ойындарды халық мәдениетінен бастау алар қайнар көзі, ойлау
қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің ... деп ... ... ... ойындарды зерттеген авторлар
қатарында ... ... ... ... ... атауға болады.
Кеңес Одағы кезіндегі ұлттық ойындардың маңызы мен ... ... ... ... «Қазақтың ұлттық ойындары»
(Алматы, 1994) атты еңбегінде қазақ ойындарын бірнеше топқа ... ... ... ... үшін ... ... зерделеп, ойын білдірген.
Сабақта және тәрбиеде, яғни балабақшалар мен ... ... ... ... пайдаланса, алдымен еңбекке баулу және дене шынықтыру
пәндерінде ... өз ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан негізделсе, онда оқушылардың білімге деген
құштарлығын арттыруға және халықтың асыл ... ... ... ... ... болады.
2. Қазақ халқының ұлттық ойындарының зерттелуі
Қай халықтың болмасын, оның ... ... ... бір ... ... ... ... қасиеттері болады. Сондықтан халық
арасында қалыптасқан ойындар туралы сипаттамалық жинақтар, деректер және
құжаттар дұрыс зерттеу мен ... ... ... ... ... ойындарының ел арасындағы ... ... ... орны және ... ... өсірудегі қажеттілігі, оның шығу
тарихы туралы ғылыми тұрғыдан бізге дейінгі ғалымдар да көп ізденді. ... ... ... ... еңбектерді біз хронологиялық
шектігіне қарай бірнеше топқа ... ... ... ... ... ... алғашқы орыс әскери
шенеуніктері мен миссионерлерінің ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі Орта Азия және Қазақстан халықтарының
ұлттық ойындары туралы жазылған ғылыми еңбектер;
3. Мектеп жасына дейінгі ... дене ... ... әдістерін
педагогикалық сипаттағы бағыт-бағдарлама тұрғысынан зерттелген жинақтар.
4. Тәуелсіз егеменді елдер кезеңіндегі (1992 жылдан бүгінге ... ... ... ... ... еңбектің тарихнамалық тізгінін Ә.Диваевтың еңбегін
талдаудан бастайық. Ол өзінің ... ... ... атты ... ... рет ... ... ойындарын үш топқа бөліп қарастырады.
Ә.Диваев алғашқы топтағы ойын түріне рулық-қауымдық құрылыс кезеңінде
өмірге келген ойындарды, ... ... ... ... қозғалыс
ойындарын, үшінші топқа – спорттық ойын түрлерін ... ... ... ... ... ... ... қимыл-
қозғалысын дамытумен қатар денсаулығын шыңдауда ... ... ... ... «Как ... ... детей» деген мақаласында: «бала
бас бармағын көтеріп оған пайғамбарымыз не дейді деп көк ... ... ... ... сұраған», - дей келіп, «Бес саусақ» ойыны мен саусақ
атауларын алға тартады және аталған мақалада ... пен ... ... ... ... ... шынықтырудың үлкен даналық
философиялық мағынасы жатқандығы сөз етіледі.
Қазақ ... ... ... ... бірі – орыс ... Мәселен, оның «О рождении и ... ... ... и ... ... ... 1891) атты еңбегін атауға болады.
Автор бұл еңбегінде көшпенді қазақ ... өмір сүру ... ... келген сәтінен бастап өсу динамикасына дейін ұлттық ойын
мен қимыл-қозғалыс әрекетінің алатын орны және ... ... ... ... ... ... жеке халық ойындарының ... ашып ... ... ... ... ағартушылары А.Құнанбаев,
Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин халық ... ... ... ... мәнін жоғары бағалап, өткен ұрпақтың дәстүрі мен алтын құрметтеп,
адамдардың ойы мен ... ... ... ... ... ой ... өсуіне оның атқаратын қызметін жоғары бағаласа,
М.Жұмабаев ойындарды халық мәдениетінің бастау алар ... ... ... өсу ... ... дене ... тәрбиесінің негізгі
элементі деп тұжырымдайды. Ұлттық ойындар халық ... ... ... ... ... ойындарда халықтың өмір сүру әдісі,
тұрмыс-тіршілік еңбегі, ... ... ... ... адалдыққа, күштілікке ұмтылуы, шыдамдылық, т.б. құндылықтарға мән
берілуі – халық данышпандығының белгісі.
ХХ ғасырдың ... өмір ... ... ... ... ... былайша жіктейді:
1. Жалпы ойындар;
2. Қарсыласу мен күресу сипатындағы ойындар;
3. Ашық алаңқайдағы ойындар;
4. Қыс мезгіліндегі ойындар;
5. Демалыс ... Ат ... ... ... ойындар.
Қазақтың ұлттық қозғалыс ойындарын спорттық ойындардан ажыратып,
алғаш рет ... ... ... ... ... ... топтамалық жіктеу
жасай отырып, ұлттық ойындарды оқу ... ... ... жасайды.
Бұл жерде айта кететін бір жайт, Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1943
жылғы шешіміне сәйкес 1949 жылы ... ... ... сборник казахских
народно-национальных видов спорта» атты еңбегі М.Гуннердің ... ... ХХ ... ... ... халықтар: қазақ, өзбек,
қырғыз, түркімен, қалмақ, т.б. отар елдері туралы этнографиялық ... ... ... ... ... – халық ойындары, оның
ішіндегі құрамдас бөлшегі болар ойынын жинап зерттеуді Түркістан генерал-
губернаторы ... ... мен ... ... ... Орыс
ғалымы А.Васильев «Игры сартовских детей» атты мақаласында Ферғана ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
түрлерін ажыратып, топқа бөліп, нақты зерттеген.
Ізденіс барысында автор Ферғана балаларының күнделікті ... келе ... ... ... ... бошимга» ойыны Ташкенттегі сарт
балаларына таныс емес ... ... Ал ... ... «Перепелиный спорт у Ташкентских сартов» атты мақаласына өзбек
халқының ойын түрлерінің айрықша ... жыл ... ... ... ... (тауық, қаз, т.б.) ойнаудың ... ... ... ... ... жылдарында қазақтың ұлттық дәстүрлі халық ойындары күн
тәртібіндегі өзекті ... ... ... сол ... ... ... ... зерттеген авторлар қатарында М.Тәнекеев,
Б.Төтенаев, ... ... т.б. ... ... ... ... ... ұлттық және дәстүрлі ойындарын зерттеген
деректерінің өзі жеке мәселе. Оның негізгі ... ... ... дене ... ... ... Ең бастысы, ол дене тәрбиесінің
халықтық педагогикасы сияқты көкейтесті ... ... ... ... шыққан алғашқы туынды «Казахские национальные
виды спорта и игры» (Алматы, 1957). Бұл ... ... ... ... ... тәтіптерін таразылап, халық ойынының қажетті
жақтарын ашып, сонымен қатар басқа да ұлттық ... ... ... ... ... ... ... құнды мұрағат деркетеріне сүйене
отырып, ғылыми сараланған пікірлер айтады. Ғалым негізінен ... ... ... ... дене ... мәдениетінің дамуын талдай
отырып, тарихта тұңғыш рет, дене мәдениеті мен спорттың екі даму ... ... және ... деп ... оны ... әдістемеге
сүйеніп, яғни таптық тұрғыдан қарастырады. Сонымен бірге ғалым зерттеуіне
әскери ... ... бар ... ... және ойын ... ... ... патшалық өкіметінің саяси көзқарасын көрсетеді. М.Тәнекеевтің
аталған ... ... ... көзқарас тұрғысынан сол
заманға сай зерттелгеніне қарамастан, бүгінгі күні өз құндылығын ... ... аса ... еңбек болып табылады. М.Тәнекеевтің басшылығымен
бұдан басқа да ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындардың маңызы мен қажеттілдігін көрегендікпен
қарастырған ғалым ... ... ... ... ... 1994) ... ... қазақ ойындарын бірнеше топқа бөліп, ойын ... ... үшін ... мәнін дәлелдеп, ойын зерделеген.
Аталған автор қаламынан халықтың этнопедагогика мен ... ... ... және ... ертеңгі болашаққа керекті қасиеттілігін
зерттеген басқа да қомақты ізденістер ... ... ... ... ... ... «Ұлттық ойындарды оқу-тәрбие ісінде
пайдалану» (Алматы, 1993) деп аталады. Ғылыми еңбекте қазақ ... ... ... ... ... ... жекелеген классификацияларға топтап,
оны сабақта және сабақтан тыс ... ... ... ... ... халық ойындарына педагогикалық талдау жасалып, оқу
үрдісінде пайдалану қажеттілігі негізделеді. ... ... жылы ... ... ... ойын ... және оның ... мәні»
жинағында ұлт спорты түрлері мен ұлттық спорт ойындарының ... ... ... ... ... ... және ат спорты мен
ұлттық ойындардың ережесі ... ... ... ... ... ... ... 1985) атты еңбегіндегі ат ... ... ... жорға жарыс, аударыспақ, жамбы ату, аламан бәйге, т.б. жарыс
түрлеріне салыстырмалы талдау ... Бала ... ... ... ... және ... алатын орны, формасы және мазмұны
үлкен адамның тұрмыстық ... ... ... және ... ... ... бір тұсы ... дағдыға үйрету
екендігін байқаймыз. Ғалым А.Усова өз еңбегінде ... ... ... ... ... өзгерістерді танып-білуге, белсенді әрекет
етуге жол ашуы ретінде түсіндіреді. ... ... ... өмірде баланың
аты – бала. Өз бетінше әлі ештеңе тындырып жарытпайтын жан. ... ... ... кете ... Ол ойын ... ол ... ... адам
тәрізді өз күшін сынап көреді». Мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... ... Л.Былеева, В.Яковлев,
Н.Поддьякова, Н.Михайленко, Д.Куклова және тағы ... ... ... И.Давыдов ойын мен ойыншық және дидактикалық құралдарға ғана
сүйеніп, мектепке дейінгі балалық ... ... ... ... ... ... ... деп түсіну қателік деп дәлелдейді. Бұл ... ... мен ... ақыл-ой дамуына, жалпы түсінік пен ұғымның
қалыптасуында, маңызды ... ... ... ... ... ... организм деп аударған. И.Давыдов ойын-ойыншық ... ... ғана ... ... ... ... ... жөнінде жекелеген нақты түсініктер ... ... деп ... деп дәлелдейді. Бұл кезде дене шынықтыру мен ақыл-ой дамуына, жалпы
түсінік пен ұғымның қалыптасуына, маңызды ... ... ... ... қабілеттеріне қажетті организм деп тұжырымдайды.
Д.Хухлаеваның пікірінше, дене шынықтыру жаттығуларын ... ... ... ... ... бейімділігінің қалыптасуы
айқын сезіледі, сондықтан дене шынықтыру күнделікті қажеттілік болуымен
қатар денсаулықтың, ... пен тез ... ... болып
табылады.
М.Контарович, Л.Михайлованың авторлығымен жазылған еңбекте жыл
мезгіліне сәйкес қыс айларында ойналатын ... топ ... ... ... ... ... ... өткізілетін қимыл-қозғалыс ойындарының
әдістемелік нұсқауы берілген. Ойын түрлері мен ... бала ... ... ... жасап, бірнеше халық ойындарын ұсынған. Олардың ішінде
«Қояндар» (2-3 жасарларға), «Аңшы мен ит және қояндар» (4 жастағылар ... мен ... (5-6 ... ... ... ... ... түсірген.
А.Быкованың басшылығымен баспадан шыққан «Физическое воспитание в
детском саду» кітабында балабақшаның әр ... жас ... ... ... ... ұйымдастыру және оны өткізу әдістері,
т.б. мәселелер қарастырылған. ... ... ... ... ... бастап балаларды өзін-өзі тежеуге үйрету, сонымен ... ... ... ... ... емес ... яғни ... мен
жайбасар әлсіз балалар арасындағы тепе-теңдікті сақтау ... ... ... ойынға тарту арқылы шыңдау, ұмтылдыру, бірнеше рет бір ойынды ойнату
барысындағы баланың физиологиялық ... ... ... ... ... ... ... құндылығын жоғарылатады.
Еліміздің егемендік алуы Қазақстандағы дене шынықтыру, ұлттық ойындар
мәселесіне басқаша сын көзбен ... ... ... Осы ... ... ... қарастырып отырған ізденіс тьақырыбымызға орай бірнеше ғылыми
еңбектер жарық ... ... ... ұлттық ойындарын дамыған
қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық құрылыммен байланысты ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындарының
тәжірибелік жағымен біртұтас алып қарайды.
А.Құралбекұлы мен С.Әкімбайұлы жалпы білім беретін қазақ мектептерінің
дене шынықтыру жүйесінде ... ... ... оның ... ... мен ұлттық ойындарды тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... еңбегінде орыс тілінде оқытатын мектептердің бастауыш
сынып оқушыларын тәрбиелеу ... ... ... ... ойындарын
пайдаланудың теориялық-әдістемелік негіздері жасалып, олардың тәрбиелік
мүмкіндіктері айқындалған.
Сонымен ... ... ... ... ... басқа
халықтардың ұлттық ойындарынан айырмашылығы - оның шығу, пайда болу тегінің
ерекшелігіне байланысты ... бір ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі туралы46 бет
Мектеп оқушыларына қазақ тілі сабағындағы ұлттық ойындарды тиімді қолданудың әдіс-тәсілдері33 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
Балабақшадағы аралас топ балаларын ұлттық ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу80 бет
Балабақшаларда ұлттық ойындарды пайдалану11 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш оқыту процесінде ұлттық ойындарды қолданудың педагогикалық негіздері95 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні13 бет
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь