Қазіргі кездегі құқықтың жалпы сипаттамасы

Ж О С П А Р

КІРІСПЕ 3

I. ҚОҒАМНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖҮЙЕСІ ҰҒЫММЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ЖЕКЕ ЗЕРТТЕУ 5
1.1. Құқықтың пайда болуы 5
1.2. Құқықтың түсінігі жəне белгілері 6
1.3. Құқықтың қағидалары мен функциялары 10
1.4. Құқықтың типтері 12
1.5. Əлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқық 12

II. ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ 16
2.1. Құқықты түсінудегі қазіргі кезгі бағыттар 16
2.2. Құқық жүйесі 18
2.3. Құқық нормалары 20
2.4. Құқықтың қайнар көздері 22
2.5. Құқықты жүзеге асыру 27
2.6. Құқықбұзушылық жəне заңды жауапкершілік 30

ҚОРЫТЫНДЫ 36
ҚОЛДАНЫЛҒАН НОРМАТИВТІ.АКТІЛЕР ТІЗІМІ 38
ҚОСЫМША 40
        
        Ж О С П А Р
КІРІСПЕ 3
I. ҚОҒАМНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖҮЙЕСІ ҰҒЫММЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ЖЕКЕ ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... 5
1.2. Құқықтың түсінігі жəне белгілері 6
1.3. Құқықтың қағидалары мен функциялары ... ... ... ... Əлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқық 12
II. ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... қазіргі кезгі бағыттар 16
2.2. Құқық жүйесі 18
2.3. ... ... ... Құқықтың қайнар көздері 22
2.5. Құқықты жүзеге асыру 27
2.6. Құқықбұзушылық жəне заңды жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... қоғамның құқықтық жүйесі түсінігі, құрылымы, қалыптасуы
мен дамуы және құқықтық жүйенің нысандары мен тәсілдерін қазіргі ... ... ... ... ... ... оның өзіне тән сипатымен ... ... ... жүйе – қоғамдық қатынастарды реттейтін өзара
байланысты, үйлесімді және өзара әрекеттілік құықтық құрал, әрі ... ... ... ... ... ... сипаттайтын элементтер. Сондықтан
қоғамның құқықтық жүйесі өзінің күрделі құрылымы мен ... бір ... ... өзектілігіне қоғамның құқықтық жүйесі мәселесі
салалық заң ғылымдарымен және жалпы құқық теориясымен ... ... ... – оның ұғым категория аппаратын ... ішкі және ... ... ... ... ... сондай – ақ қоғамның өмір сүруі мен дамуының аса маңызды алғы ... ... ... ... ... ... ... болады. Әсіресе,
тоталитарлық режимді жеңіп құқықтық, демократиялық мемлекеттер ... ... ... ... пен ... ... негізінде
азаматтық қоғам қалыптасып жатқан, кең ... ... ... жаңа ... ... жүйелерді құру кезінде қиындықтар мен қарама
... ... ... ... ТМД ... ... ішінде Қазақстан
жағдайында бұның өзектілігі арта түседі.
Қазақстан Республикасының өз тәуелсіздігінің «сындарлы он жылын» артқа
тастады. ... он ... ... ... ... жас ... мемлекетіміз
өзі тәуелсіздігін баянды ету және мемлекеттің болашақтағы жылжитын ... ... бар ... ... болатын. Жоғарда көрсетілген
жағдайдың барлығы аталған тақырыптың қаншалықты өзекті екендігін айқындауға
мүмкіндік береді.
Тақырыптың зерттеу деңгейі. ... ... ... ... бірнеше ғасырлық дамуын басынан өткерді. Зерттеу жұмысын жазу
барысында ізденуші заң ғылым ... ... ... С. ... Ғ.
Сапарғалиев, С. Зиманов, Рене Давид, Камилла Жофре – Спинози, К. Цвайгерт,
Х. Кетц және т. б. ... ... ... ... сөз ... ... ... құқықтық жүйе ерекше құқық ретінде қарастырылған.
Зерттеу обьектісінде. Барлық қоғамның ... ... ... ... және ... ... ... әдеттік құқықтық қатынастар,
олардың табиғаты, мәні мен ... ... өрбу ... ... ... ... ... нақты пәнін қоғамның құқықтық жүйесі бойынша
құқықтық жүйелердің тәсілдері, нысандары, оны пайдалану жолдары мен ... ... және ... ... ... ... мәселелерін құрайды.
Курстық жұмыстың негізгі және басты мақсаты.
Курстық жұмысытың белгіленген мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... табылады:
- қоғамның құқықтық жүйесі ұғыммен құрылымы жеке ... ... ... ... ... ... құқықтық өмірі саласында құқықтық жүйенің ... ... ... ... ... ... астарының негізгі құрамдас
бөліктерін жіктеу, олардың жеке – жеке орынын ... ... ... ... ... тақырып бойынша екі маңызды әлеуметтік міндетті
тұжырымдауға болады. Біріншіден, құқықтық жүйе құқықты қолдануға байланысты
барлық ... ... ... ... ... жүйе барлық
құқықтық құбылыстардың жаңа деңгейде бірігуін білдіреді.
I. ҚОҒАМНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖҮЙЕСІ ҰҒЫММЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ЖЕКЕ ЗЕРТТЕУ
1.1. Құқықтың пайда ... ... ... ... ерекшелігі болып олардың
адамдардың күнделікті өміріне сіңе отырып ру-дың, тайпаның ... ... ... жəне ... етуі ... Бұл еңбек
құралдарының жетілме-гендігімен, оның ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру, қоғамдық меншікті қалып-
тастыру, өнімдерді теңдік негізінде бөлу қажеттігі туындады, ал бұл жағдай,
өз кезегінде, алғашқы ... ... ... ... ... ... ... болған нормалардың белгілері:
1) алғашқы қауымдық қоғамдағы қарым-қатынастар ең ... ... ... ұзақ ... бойы ... нəтижесінде əдетке айналған,
тарихи қалыптасқан жүріс-тұрыс ережелерімен реттелген;
2) жазбаша нысандағы көрінісі болмастан, адамдардың ... ... өмір ... ... сонымен қатар, сендіру жəне мəжбүрлеу (рудан ... ... ... оларда негізгі реттеу тəсілі болып тыйым (табулар жүйесі, құқықтар
мен ... ... ... олар ру мен ... ... мүшелерінің мүдделерін біл-дірген.
Құқықтың пайда болуының ерекшеліктері. ... ... ... ... ... ... ... себебі, көп жағдайда олар бір-
бірінің тиімділігін қамтамасыз етуге бағыт-талған. ... ... сүре ... ... ... та ... өмір сүре ... құқық
мемлекеттегі саяси билікті ұйымдастырса, мемлекет заң ... ... жəне ... ... ... ... ... таптық құбылыс ретінде пайда болып, ең ... ... ... ... еркі мен ... білдірді. Егер
əдет-ғұрыптар адамдардың санасы мен ... ... ... ... ... болу мақсатында жазбаша рəсімделе басталды. Құқықтың
пайда болуы – əлеуметтік байланыстардың күрделенуінің, ... ... ... ... нормалардың реттей алмауының салдары.
Құқықтық нормалар негізгі үш жолмен қалыптасты:
1) мононормалардың (алғашқы қауымдық əдет-ғұрыптардың) əдет құқығының
нормаларына айналуы жəне ... ... ... ... ... ... ... құралған арнайы құжаттарды – норма-тивтік
актілерді – ... ... ... мемлекеттің құқық-шығармашылық
қызметі;
3) сот жəне əкімшілік органдарымен қабылданатын нақты шешімдерден
құралған жəне ... да ... ... ... ... ... ... құқық.
1.2. Құқықтың түсінігі жəне белгілері
Құқық – бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған, ... жəне ... ... жалпыға міндетті, формальды
анықталған заң ... ... ... ... ... ... ... нормативтілігі;
4) мемлекетпен байланысы;
5) формальды анықталғандығы;
6) жүйелілігі.
Құқықтың қоғамдық жоғарғы мақсаты қоғамдағы ... ... ... етуінен жəне кепілдеуінен, əділеттілікті
қалыптастыруынан, қоғамдық өмірден қателіктер мен өз ... ... ... ... ... жəне ... факторлардың əрекет етуіне
мейлінше жағдай ... ... ... ... – бұл ... азаматтардың жəне жалпы қоғамның
əлеуметтік əділетті қажеттіктері мен мүдделерін қамтамасыз ету ... ... ... қызмет ете алу қабілеті.
Құқықтың əлеуметтік құндылығының төмендегідей негізгі көріністерін атап
өтуге болады:
1) құқық адамдардың əрекеттеріне ұйымдастырушылықты, ... ... ... ... бақы-лануын қамтамасыз етеді, осы
арқылы ол қоғамдық қатынастарға реттеушілік элементін ... ... ... ... айналдырады;
2) құқық тұлғалардың ерекше мүдделерін үйлестіру арқылы олардың жүріс-
тұрысы мен қызметіне əсерін тигізеді, ... ... жеке ... ... керісінше, оны қоғамдық мүддемен үйлестіреді;
3) құқық тұлғаның қоғамдағы бостандығын көрсетуші жəне анықтаушы болып
табылады жəне осы бостандықтың ... ... ... құқық əділеттілік идеясын көрсету қабілетіне ие, яғни, ... ... ... жəне ... ... ... ... азаматтардың заң алдындағы теңді-гін бекітеді;
5) құқық қоғамдық дамудың тарихи кезектілігіне ... ... ... көзі ... ... ... оның құндылығы тоталитарлық
режимдердің құлауы мен жаңа ... ... ... өсе ... ... ... ... жəне ұлтаралық сипаттағы мəселелерді
шешудің негізі жəне жалғыз құралы болып ... мəні ... ... ... қа-тынастарды
реттеуден,нормативтік негізде қоғамның ... ... ... ... экономикалық бостандықтың, тұлға бостандығын жүзеге
асырылуынан көрінеді.
Құқықтың мəнін қарастыруда екі аспектіні ескерудің маңызы зор:
1) формальдық – ... ... ең ... ... ... ... – осы ... кімнің мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Құқықтың мəнін түсінуде келесі тəсілдерді бөліп атауға бола-ды:
- таптық, бұның шегінде құқық ... ... ... таптың
заңда көрініс тапқан мемлекеттік еркін білдіретін, мемлекетпен кепілденген
заң нормаларының жүйесі ретінде анық-талады;
- жалпыəлеуметтік, ... ... ... ... əртүрлі таптардың,
əлеуметтік топтардың арасындағы келісімнің көрінісі ретінде қарастырылады.
Құқықтың объективтік жəне ... ... ... ... ... ... Бұқаралық жəне жеке құқық.
Объективтік құқық – бұл қоғамдық ... ... ... ... жəне ... етілетін, жалпыға міндетті,
формальды анықталған заң нормаларының жүйесі.
Объективтік құқық – бұл ... бір ... ... бір ... заң ... ... ... жəне нормативтік шарттар. Оның
объективтілігі жеке тұлғаның еркі мен ... ... ... ... ... ... ... құқық – бұл тұлғаның жеке ... ... ... ... ... ... құқықтар ретінде адамның нақты құқықтарын (еңбек ... ... жəне т.б. ... ... ... олардың субъективтілігі
тұлғамен байланыстылығынан, оған тиесілігінен жəне оның ... мен ... ... ... ... (объективтік жəне субъективтік құқықтар)
қатар табиғи ... та ... ол өмір ... бос-тандыққа жəне т.б.
құқықтарды қамтиды. ... ... ... ... құқықтар бір жерде
бектілген-бектілмегеніне қара-мастан өмір сүреді, олар өмірдің өзінен
тікелей ... ... ... қарағанда заңды мағынадағы құқық (объек-
тивтік жəне субъективтік құқық) ... ... ... ... ... олар ... мен басқа да қайнар көздерде бекітілген.
Позитивтік құқықтың негізгі сипаттары:
а) оны адамдар немесе ... ... ... субъектілер қалыптастырады, яғни, олардың шығармашылығының, мақсатты
ерікті қызметінің нəтижесі болып табылады;
ə) ол заңдар немесе басқа да қайнар ... ... ... жай ой, ... ғана ... нақты сыртқы көрінісі бар ақиқат ре-тінде өмір сүреді.
Құқықтың пайда болу кезінен бері жəне оның дамуы бары-сында оның ... əрі ... əрі ... ... екі жағы ... Бірінші
жағы – бұқаралық-құқықтық жағы, екінші жағы – жеке-құқықтық жағы.
Бұқаралық құқық – бұл ... ... ... яғни, билік пен
бағыныстылық қатынастарына негізделген мемлекеттің ... ... жəне ... ... ... ... жəне ... құқық – бұл жеке істер саласы, яғни, дербестік, субъек-тілердің
заңды теңдігі бастамаларына негізделген ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеуші ретінде. Құқықтың
түсінігіне кірген аса маңызды белгілерінің бірі ... оның ... ... ... Бұл ... ... ... мемлекет құқықты ресми түрде орнықтырып, оның орын-далуын
мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік еріктің нормативтік көрінісі бола тұра, қоғамдық
қатынастарды таптық, жалпы əлеуметтік жəне басқа да ... ... ... ... ... ... ие, бұл оның ... əлеу-меттік
реттеуші, заңды жəне заңсыз əрекеттерді ... ... ... ... ... басқа əлеуметтік нормаларға қарағанда құқықтың реттеу-шілік рөлінің
ерекшелігі оның ... ... ... байланысты.
1.3. Құқықтың қағидалары мен функциялары
Құқықтың қағидалары – бұл ... ... ... ... ретіндегі
мəнін көрсететін негізгі бастамалар, ережелер, идеялар.
Құқықтың заңдылығын, табиғатын жəне ... ... ... ... ... ... ... тапқан немесе олардың мəнінен туындайтын
жүріс-тұрыс ережелері болып табылады.
Таралу саласына қарай жалпы құқықтық, ... жəне ... ... ... ... ... барлық құқық салаларында күшке ие ... ... мына ... ... ... азаматтардың заң мен сот алдындағы заңды теңдігі;
- ізгілік ... ... ... мен міндеттердің біртұтастығы;
- сендіру мен мəжбүрлеуді үйлестіру.
Салааралық қағидалар бірнеше құқық саласының ерекше мəнді ... ... ... ... жəне сот ... ... т.б. ... бөліп атауға болады.
Салалық қағидалар тек бір саланың шеңберінде ғана əрекет етеді. ... ...... ... ... теңдігі қағидасы;
қылмыстық құқықта – кінəсіздік презумпциясы.
Құқық қағидалары қоғамдық қатынастарды реттеуге қатысады, ... ... əсер ... жалпы бағыттарын анықтап қана қоймай, нақты бір іс
бойынша шешімнің ... де енуі ... ... – бұл құқықтың қоғамдық қатынастарды реттеудегі
рөлін көрсететін, құқықтық əсер етудің негізгі бағыт-тары.
Құқықтың ... ... ... ... ... екі ... түрде бөліп қарастыруға болады:
1) сыртқы жақ, бұған сəйкес құқықтың əлеуметтік ... ... ... (құқық өндірістік қатынас-тарды реттейді,
меншік нысанын бекітеді жəне т.б.), саяси (құқық саяси қатынастарды, ... ... ... реттей-ді жəне т.б.), тəрбиелік ... бір ... ... ... ... ... ... жəне т.б.) функция-лар.
2) ішкі жақ, бұл құқықтың табиғатынан туындайды, олар – ... ... ... ... – бұл позитивтік жүріс-тұрыс ережелерін орынқтырудан,
қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның ... ... ... ... беру ... ... ... субъективтік құқықтар беруден
жəне заңды мін-деттер жүктеуден көрініс табатын, құқықтық əсер етудің ... ... ... ... ... ... оның екі түрін бөліп қарастыра-ды: реттеуші
статистикалық жəне реттеуші динамикалық ... ... ... ... ... ... оларды
белгілі бір құқықтық инстиуттарда бекіту жолымен əсер етуінен көрінеді.
Статистикалық ... ... ... конституцияда бекітілген саяси
құқықтар мен бостандықтар институты ерекше мəнге ие.
Реттеуші динамикалық функция құқықтың ... ... ... ... ... ... ету жолымен əсер етуінен
көрінеді. Ол азаматтық, əкімшілік, ең-бек құқығының институттарынан көрініс
табады.
Қорғаушы функция – бұл ... ... ... ... ұлттық жəне
жеке қатынастарды қорғауға, заңды қорғау мен заңды жауапкершіліктің
шамасын, оларды жүктеу мен орын-даудың тəртібін орнықтыруға бағытталған
құқықтық əсер етудің əлеуметтік мақсатпен ... ... ... ... тарихи типі–бұл белгілі бір экономикалық базиске тəн барлық
құқық жүйелерінің жалпы əлеуметтік сипаттарын ... ... ... сəйкес, базис қоғамдық даумудағы шешуші фактор болып
табылады, ол мемлекет пен қоғамның белгілі бір ... ... ... ... ... ... құлиеленушілік, феодалдық,
буржуазиялық жəне социалистік тип-терін бөліп қарастырады.
Құқықтың құлиеленушілік типі – бұл ... ... ... ... ... құлиеленуші таптың еркін
білдіретін, құлиеленуші мемлекет ... ... ... Бұл ... ... құлиеленуші таптың өмірінің материалдық
жағдайларына сəйкес ... ... типі – бұл бір ... артық-шылығын жəне
келесі бір сословиелердің кемсітілуін бекітетін, феодалдар табының еркін
білдіретін сословиелік-құқықтық нор-малардың ... Бұл ... ... ... ... ... ... сəйкес анықталады.
Құқықтың буржуазиялық типі – бұл капиталистердің еркін білдіретін жəне
олардың мүдделеріне жауап беретін, мемлекетпен ... ... ... ... норма-лардың, жүріс-тұрыс ережелерінің
жиынтығы.
Құқықтың социалистік типі – бұл халықтың еркін білдіретін, мемлекетпен
қалыптастырылғ жəне ... ... ... ... заң нормаларының
жиынтығы.
1.5. Əлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқық
Қоғам реттеуші-ліксіз өмір сүре алмайды, ол дегеніміз адамдардың өмір
сүрудің əртүрлі ... ... ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады, ал ... өз ... жəне ... ... ... нормалар – бұл адамдардың еңбек құралдарын жəне ... ... ... ... Мысалы, техникалық нормаларға мыналар
жатады: белгілі бір құрылыс жұмыстарын орындау ережелері, шикізатты қолдану
ережелері, мемлекеттік ... ... ... ... ... ерекшеліктерге ие: а) бұл жердегі реттеу пəні тек
əлеуметтік сипатта емес; ə) «субъектілік» құрамы тек ... ғана ... ... ... ... ... техникамен де байланысты.
Əлеуметтік нормалар – бұл қоғамдық қатынастарды ... ... ... Оларға құқықтық, ... ... ... ... ... ... жатады. Əлеуметтік нормалар
келесі ерекшеліктерге ие: а) бұл жердегі реттеу пəні тек əлеуметтік сипатта
болады, ол – ... ... ə) ... ... ... өкілдері ретіндегі адамдармен ғана байланысты.
Техникалық жəне ... ... ... ... ... ... айтқанда, қоғам үшін маңызды техни-калық нормаларды мемлекет
пен құқық ... ... олар ... бір заңды салдарды
туындататын, ... ... ... ... ережелеріне
айналады. Мысалы, қылмыстық заңнама құрылыс жұмыстарын жүргізу ... ... бұзу ... үшін ... ... – бұл адам-дардың жүріс-тұрысын жақсылық пен ... пен ... ... ... ... мен қағидалардың
жүйесі. Құқық – бұл мемлекетпен орнықтырылған жəне қамтамы-сыз етілетін,
қоғамдық қатынастарды реттеуге ... ... ... ... заң ... жүйесі.
Құқық пен моральдың ортақ белгілері:
1) əлеуметтік нормалар жүйесінде олар қоғамға ең ... ... ... ... табылады;
2)олардың реттеу объектісі біреу – қоғамдық қатынастар;
3) олар түп негізінде қоғамның өзінен туындайды.
Құқық пен моральдың арасындағы айырмашылықтар төмен-дегідей:
1) пайда ... ... егер ... қоғаммен бірге пайда болса, құқық
мемлекетпен бірге пайда болады;
2) көріну нысаны бойынша: мораль қоғамдық қатынастардан көрініс ... ... ... ... ... актілерден көрініс табады;
3) əрекет ету саласы бойынша: мораль ... ... ... ... ал ... аса ... жəне өзі ... алатын қоғамдық
қатынастарды ғана реттейді;
4) күшіне ену ... ... ... ... олардың түсіну
барысында күшіне енсе, құқықтық нормалар нақты анық-талған мерзімде күшіне
енеді;
5) қамтамасыз ету ... ... ... ... ... əсер ... қамтамасыз етілсе, құқықтық нормалар мемлекеттік əсер ету
шараларымен қамтамасыз етіледі;
6) бағалау негізі ... ... ... ... ... пен ... ... пен əділетсіздік тұрғысынан реттесе,
құқықтық нормалар оларды заңдылық пен ... ... ... ... қайшылық тұрғысынан реттейді.
Діни нормалар деп əртүрлі діндермен орнықтырлған жəне осы дінге ... ... ... табылатын ережелерді атайды. Олар əртүрлі діни
кітаптарда көрініс тапқан: Құранда, Інжілде, Тəуратта, буддистер-дің ... жəне т.б. Бұл ... діни ... ... ... ... ... анықтайды, діни рəсімдерді орындау, шіркеулік
қызмет тəртіптерін реттейді.
Тарихқа көз ... ... ... ... діни ... ... иеленіп, кейбір мемлекеттік, саяси, азамттық-құқықтық, отбасы-
некелік жəне т.б. ... ... ... ... ... ... Құран мен Сүннет мұсылмандардың өмірінің барлық ... ... ... жəне ... ... ... ... табылады.
Діни ұйымдар орнықтырған нормалар бірқатар қатынастарда қолданыстағы
құқықпен тығыз байланысқа түседі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... еркін түрде сену құқығын кепілдей ... ... ... құқықтық негізін бекітеді. Діни бірлестіктерге
заңды ... ... ... ... Олар ... оқу ... етуге құқылы.
Корпоративтік нор-маларға ... ... ... кəсіп-тік одақтардың партиялардың жарғылары мен басқа да
құжатта-рында бекітілген ... ... ... ... ... ... ... бекітілген нормалар жатады.
Қорпоративтік нормалар мен құқықтық нормалардың ... ... де ... бір ... тəртіппен қабылданған жазбаша құжаттарда
бекітілуінен байқалады. Ал корпоративтік нормалардың құқықтық нормалардан
айырмашылығы–олар өзде-ріне сəйкес ... ... ғана еркі ... ... жəне ... үшін ғана ... ... табылады. Корпо-
ративтік нормаларды бұзушыларға ұйымның жарғысында көздел-ген əсер ... ... ... күнделікті қалып-тасқан ... ... ... ... Ұзақ ... бойы өмір сүруінің нəтижесінде
оларды сақтау əдетке айналған нормалар əдет нормалары деп аталады.
Құқық өз өмір сүруі барысында ... ... ... ... ... ... ... сақтау əдеті). Кейбір жағдайларда
санкцияланған əдет құқықтың қайнар көзі бо-лып табылады.
II. ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
2.1. ... ... ... ... ... бағыт. Оны жақтаушылар (Штаммлер, Но-вогородцев, Кельзен
жəне т.б.) құқыққа мемлекетпен қорғалатын нормалар ... ... ... ... ... ... сəйкес, құқық нормалар жүйесі
(пира-мидасы) ретінде түсіндіріледі, оның ең басында заңшығарушы қабылдаған
негізгі (егеменді) норма тұрады, жəне бұл жердегі ... ... ... ... ... күші ... ... алады.
Құқық туралы нормативистік бағыттың мазмұны ақиқатқа ... ... ... ... ... арқылы анықталады.
Құқықтың табиғи-құқықтық теориясы. Бұл құқық ... ... ... ... жəне т.б.) ... ... құқыққа қоса
адамға тумысынан берілетін табиғи құқық та болады деп санаған.
Бұл – өмір сүруге, ... ... ... жəне т.б. ... ... ... (адамның табиғи, мəңгі, өзгермейтін құқықтарының жиын-
тығы) – қолданыстағы құқыққа (заңдар, прецеденттер) қарағанда жоғары ... өз ... сана мен ... ... ... білген құқық.
Бұл теорияның шеңберінде құқық пен заң бөліп қарастырылады, яғни,
позитивтік құқықпен (мемлекет ... ... ... ... ... ... жоғары, шынайы, табиғи құқық та болады.
Құқықтың діни теориясы құқықты түсіндіруде ... ... ... Інжілге негізделеді.
Бұл теорияның өкілдері (Аристотель, Фома Аквинский жəне т.б.) ... ... ... ... ... ... ... Құдай беруі мүмкін деп
санаған.
Құқықтың тарихи мектебі. Оның өкілдері (Ф.Савиньи, Гуго, Г.Пухта жəне
т.б.) құқықты ... ... ол ... ... ... тіл ... өз ... қалыптасады деп санаған.
Құқықтанушы-ғалымдар халық-тық құқықтық рухтың көріністерін дəл тауып,
оның ... заң ... ... ... ... ал заңшығарушы дайын
құқықты тауып, оны қолданыстағы заңнамаға айналдыруы тиіс.
Психологиялық бағыт. Бұл теорияның өкілдері (Л.И.Петра-жицкий, ... жəне т.б.) ... ... ... ... адамдардың
құқықтық санасын да, құқықтық эмоция-ларын да енгізеді.
Психологиялық бағыт ... ... ... ... аса кең
қолданыста болған. Себебі, бұл кезде жаңа заңдар қалыптаспаған ... ... ... ... ... ... мемлекет
мүддесіне сəйкес шешуінде құқықтық санаға жүгінуі танылған еді.
Социологиялық бағыт. ... ... ... өкілдері
(П.Эрлих, Жени, С.И.Муромцев жəне т.б.) құқық табиғи құқықтар мен ... ... ... асырудан көрініс табады деп санаған, яғни, құқықты өз
құқықтарын белгілі бір дəрежеде жүзеге асырушы жеке жəне заңды ... ... ... Құқық ретінде мемлекетті құру тəжі-рибесі де
жарияланған.
Марксистік бағыт. Марксистік теорияның өкілдері (Маркс, Энгельс, Ленин
жəне т.б.) құқықты ... ... ... ... ... айналған еркі
ретінде түсіндірген.
Жəне таптық еріктің ... ... ... ... материалдық
өндірістік қатынастардың сипатымен анықтаған.
Интегративтік бағыт. Бұл бағытқа сəйкес шын ... ... ... ... ... сондықтан, аталған бағыттың өкілдері
əртүрлі теориялардан өз ... ең ... ... алып, құқыққа
мынадай анықтама береді: «Құқық – бұл еркін еріктердің ... ... мен ... реттейтін, ресми қорғаумен қамтамасыз етілген жəне
нақты бір ... ... ... пен ... ... Құқық жүйесі
Құқық жүйесі – бұл ... ... ... оның ... бөлінуі. Құқық-тың жүйелік құрылымы оның белгілі бір
байланыстағы көптеген ... ... ... ... ... ... негізгі сипаттары:
1) оның алғашқы элементі болып құқық нормалары табылады, олар, өз
кезегінде, ... ... ірі ... – институт-тарды, салаларды
құрайды;
2) оның элементтері бір-біріне ... ... ... ... тығыз
байланыстылыққа ие; бұл құқық жүйесінің тұтастығын қамтамасыз етеді;
3) ол əлеуметтік-экономикалық, саяси, ұлттық, ... ... ... ... ... ол ... ... ие, себебі, объективтік сипаттағы
қатынастарға тəуелді жəне адамдардың субъективтік қалауы ... ... ... ... ... бөлу үшін екі ... ... алады:
құқықтық реттеу пəні мен əдісін.
Құқықтық реттеу пəні – бұл құқық реттейтін қоғамдық ... ... ... ... табылады, себебі, қоғамдық қаты-настар объективтік түрде
қалыптасады жəне олардың белгілі бір сипаты сəйкес ... ... ... ... қатынастары еңбек құқығының, ал отбасы қатынастары отбасы-
неке құқығының ... пəні ... ... ... ... ... ... əдісі табылады. Егер пəн құқықтың
нені ... ... ... əдіс оның ... ... ... ... əдісі – бұл олардың көмегімен біртектес қо-ғамдық
қатынастарды құқықтық реттеу жүзеге асырылатын заңды ... ... ... төмендегідей негіз-гі əдістері болады:
1) императивтік – бұл тыйымдарға, міндеттерге, жазаларға негізделген
биліктік ережелер, субординация əдісі;
2) диспозитивтік – рұқсат ... ... ... ... ... марапаттаушы – белгілі бір жақсы жүріс-тұрыс үшін марапаттау əдісі;
4) ұсынушылық – мемлекет пен қоғам үшін тиімді жүріс-тұрысты ... ... беру ... ... – бұл ... бір ... қатынастар түрін (саласын)
реттейтін заң нормаларының жиынтығы.
Құқық саласының белгілері;
- əрбір саланың өз пəні болады;
- əрбір саланың өз ... ... ... ... ... ... субъектілерінің құқықтық жағдайын реттейтін, құқық-тар мен
міндеттерді ... ... ... жəне ... ... жүзеге
асыруға бағытталған мемлекеттік-құқықтық ша-раларды ... ... ... ... салаларының түрлері:
1) негізгі салалар; бұлар басты құқықтық режимдерді ... ... ... ... ... ең басында консти-туциялық құқық, одан
кейін материалдық құқықтар – азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқықтар жəне
оларға сəйкес іс ... ...... іс ... іс ... жəне əкімшілік іс ... ... ... ... ... ... ... қоғамның ерекше
сфераларына бағытталған: еңбек құқығы, жер құқығы, ... ... ... ету ... ... ... түзеу-еңбек құқығы;
3) кешенді салалар; бұларға негізгі жəне ... ... ... ... тəн: шаруашылық құқық, аграр-лық құқық, экологиялық
құқық, сауда құқығы, прокурорлық қа-дағалау, теңіз құқығы.
Құқық институты – бұл қоғамдық қатынастардың ... бір ... ... заң нормаларының жиынтығы. Құқық институты – заң ... ... ... аз ... ... құқық саласында бірқатар
институттар болады. Мысалы, еңбек ...... ... ... ... ... ... – ескіру мерзімі институты, өкілдік
институты жəне т.б.
Белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... негізі болып үш белгі табы-лады: 1) құқықтық
нормалардың заңды теңдігі; 2) қоғамдық ... ... ... ... институтты құраушы нормалардың заңдар мен басқа да нормативтік-
құқықтық актілер-дің тарауларында, бөлімдерінде жəне ... да ... ... ... ... ... – бұл ... таныған жəне қамтамасыз ететін жалпыға
міндетті, формальды ... ... ... ... ... ... қатысушыларының құқықтары мен міндеттері туындайды жəне
осы ереже аталған субъектілердің əрекеттерін реттеуге бағытталған.
Заң нормасы – құқықтың алғашқы буыны, оның ... ... ... бұл ... ... ... ... ретіндегі құқықтың негізгі
белгілерінің тəн болуы заңды да. Алайд, бұл «құқық» жəне ... ... бір ... ... Олар ... ... мен ... ретінде байланысқа түседі.
Құқық нормасының белгілері:
1) жалпыға міндеттілігі – ол ... ... жəне ... қатысты мемлекеттің биліктік ережелерін білдіреді;
2) формальды анықталғандығы – ол жазбаша түрде ресми ... ... ... байланысы – оны мемлекеттік органдар орнық-тырады жəне
мемлекеттік əсер ету шараларымен қамтамасыз ... ... ... – ол бір ... құ-қықтар
берсе, келесі субъектілерге ... ... ... ... ал ... құқықсыз жүзеге асыру мүм-кін емес.
Заң нормаларының түрлері:
1) реттеуші жəне құқыққорғаушы;
2) құқық беруші, тыйым салушы жəне ... ... жəне ... ... – бұл ... ... құқықтары мен
міндеттерін, олардың пайда болу жəне ... ету ... ... ... – бұл ... ... мəжбүрлеу шараларын
қолданудың жағдайларын, осы ... ... мен ... ... беруші норма – бұл субъектіге белгілі бір əрекеттерді жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... ... – бұл субъектіге белгілі бір əрекеттерді жасаудан
бас тартуды міндеттейтін норма.
Міндеттеуші норма – бұл субъектіге белгілі бір ... ... ... ... ... норма – бұл қатаң ережелер түрінде көрініс табатын жəне
құқық субъектілерінің қалауларынан тəуелсіз түрде əрекет ететін ... ... – бұл ... қалау бостандығын білдіре-тін норма.
Құқықтық норманың құрылымы үш элементтен құралады: гипотеза, ... ... – бұл ... мен ... ... болу ... көрсету;
диспозиция – бұл құқықтар мен міндеттердің өзін көрсету; ...... ... туындайтын қолайсыз салдарды көрсету.
Бұл үлгінің сөздік кестесі мынадай: «егер… , онда… , бұлай болмаған
жағдайда…».
Мысалы, займ ... ... ... ... ... тиіс. Логикалық
түрде бұл норманы былай құ-руға ... егер займ ... ... болса,
онда ол жазбаша түрде жасалуы тиіс, бұлай болмаған жағдайда, шарттың күші
болмайды.
Құқық нормасы мен ... акт бабы бір ... ... ... олар ... ... де ... нор-масы – бұл гипотезадан, диспозициядан жəне санкциядан
құралған жүріс-тұрыс ережесі, ал ... ... ... ... ... ... құралы, мемлекеттің ерік білдіру нысаны.
Құқық нормасы нормативтік акті бабының маз-мұны болып табылса, ... ... ... ... ... ... ... байланыс
əртүрлі сипатқа ие.
Жүріс-тұрыс ережесін бекіте отырып, заңнама құқық нормасының логикалық
құрылымының үш ... де ... ... бір ... ... ... бірнеше құқық нормасын енгізуі мүмкін, кейбір жағдайда
құқық нормасы элементтерін əр түрлі ... ... ... немесе бір норматив-тік актінің бірнеше баптарында көрсетуі
мүмкін.
Көрсету ... ... ... ... мен нормативтік акт бабының
арақатынасының үш түрі ... ... ...... нормасы нормативтік акт бабының өзінде тікелей
көрсетіледі;
ə) сілтемелі тəсіл – нормативтік акт бабы норманы толығымен ашпастан,
осы актінің ... ... ... ... бланкеттік тəсіл – нормативтік акт бабы нақты бір ... ... бір ... акті ... ... ... ... қайнар көздері
Пози-тивтік құқықтың өзіне тəн белгісі болып оның формальды сипаты
табылады. Оны құрайтын нормалар ... ... ... ... ... ... көздерде көрініс тапқан жағдайда заң-ды, жалпыға ... ... ... ... ... – бұл ... ... бекітілу жəне көрініс
табуының мемлекет шығарған немесе ол таныған ... ... ... ... міндетті ма-ғына беру.
Құқықтың қайнар көздеріне ресми сипат тəн, ... ... ... ... нормаларды мемлекеттің қолдауын қам-тамасыз етеді. Құқықтың
қайнар көздеріне ресми сипат екі ... ... ... жолы арқылы; бұл жағдайда норма-тивтік құжаттарды
құзіретті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... санкциялау жолы арқылы; бұл жағдайда мемлекетік орган-дар белгілі
бір түрде əлеуметтік нормаларды (əдет-ғұрып, ... ... ... ... күш ... ... ... түрлері:
1. Нормативтік заң актілері – бұл ... ... ... ... нормаларынан құралған жəне белгілі бір ... ... ... ... ... Оларға Конституция,
заңдар мен заңға сəйкес актілер жатады.
2. Санкцияланған əдет нормалары – бұл ... ... орын ... көп рет қолданылуының нəтижесінде əдетке айналған, тарихи қалыптасқан
жүріс-тұрыс ережелеріне мемле-кеттің жалпыға міндетті мəн ... ... ... ... күші ... ... ... заңды мағына беретін мемлекет санкциясы екі
түрлі жолмен беріледі:
а) нормативтік актілерде əдет ... ... ... ... сот ... жəне басқа да мемлекеттік органдар
актілерінде іс ... тану ... ... ... – бұл ... істерді шешуде басшылыққа алынатын жəне
жалпыға міндетті заңды мағынаны иеленетін нақты бір заңды істі ... ... ... ... Нормативтік шарт – бұл екі немесе одан да көп ... ... заң ... ... келісімі.
5. Құқықтың жалпы қағидалары – бұл ... ... ... ... ... ... ... немесе əдет нормасы
болмаған жағдайда заңгерлер əділет-тілік, ар-ождан, құқықтың ... ... ... мүмкін (Грецияның, ... ... ... Діни ...... ... ... құқыққа тəн. Ең алдымен,
бұл Құран мен Сүннет.
Құран – бұл Алланың сөздері, ... жəне ... ... ... ... ... – бұл Мұхаммед Пайғамбардың өмірін
сипаттайтын жинақ.
Норматив-тік ... ... – бұл ... мемлекеттік орган
қабылдайтын, құқық нормаларынан құралған жəне ... бір ... ... ... ... ... құжаттар.нормативтік акті-лерді
нормашығарушылық құзіретке ие органдар қатаң анық-талған ... ... ... ... ... заң актілері екі топқа бөлінеді: заңдар мен
заң ... – бұл заң ... ... ... ... ... ... ерекше
тəртіпте қабылданған, халықтың еркін білдіретін, жоғары заң күшіне ие ... ... ... ... ... ... сəйкес актілер – бұл заң нормаларынан құралған, заң-дардың
негізінде жəне ... ... ... ... ... ... ... Президенттің құзіреті шегінде қабылданған жарлықтар мен өкімдер;
2) Парламенттің құзіреті шегінде ... ... мен ... мемлекеттік аумақтық жəне жергілікті органдардың (өкілдік органдар
мен əкімшілік органдар) актілері – мемлекеттік ... пен ... ... немесе жергілікті өзін-өзі басқару органдары қабылдайды
жəне осы аумақта өмір ... ... ... ... ... ... ... – белгілі бір органның құзіреті шегін-де
қабылданады жəне осы ... ... ғана ... – бұл заң ... ... ... немесе референдум арқылы ерекше
тəртіпте ... ... ... ... ... заң ... ие жəне
маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін норма-тивтік акт.
Заңның белгілері:
1. Заң – бұл ... ... заң ... ... ... ... өзгертуге байланысты құқықшығармашылық əре-кеттер бекітілген заң
актісі.
2. Заң – бұл мемлекеттік биліктің қатаң анықталған жоғары ... Заң ... заң ... ... ... білдіреді:
а) қалған барлық құқықтық актілер заңдарға ... жəне ... ... ... Кез-келген басқа акт заңға қайшы келген жағдайда
басымдылық соңғысына беріледі;
ə) заңды кез-келген ... ... ... ... б) оны қабылдаған
органнан басқа ешкім заңды өзгерте немесе оның күшін жоя алмайды.
4. Заң – бұл ... ... ... ... жəне ... ... мəселелеріне байланысты міндетті нормалардан құралған нормативтік
акт.
Заңның түрлері:
1) Конституция – бұл ... жəне ... ... нысанын,
сот əділдігі жүйесін ... ... ... адам ... ... мен ... бекітетін негізгі саяси-құқықтық
акт;
2) конституциялық ...... ... жəне ... ... ... қабылданады;
3) жай заңдар – бұл қоғамдық өмірдің экономикалық, саяси, əлеуметтік,
рухани жақтарына арналған ағымдағы заңнама актілері.
Нормативтік ... ... ... уақыттық, кеңістіктік жəне
субъектілік шектеріне ие:
1. Нормативтік актілердің уақыттағы күші олардың ... ... ... ... ... сəтіне дейін таралады. Ак-тілер не оларды қабылдаған
сəттен бастап, не нормативтік актінің өзінде немесе оның күшіне енуі ... ... ... ... бастап, немесе оларды жариялаған сəттен
бастап белгілі бір мерзім өткеннен кейін күшіне ... ... ... қабыл-
дауда көрсетілген əрекет ету уақыты өткеннен кейін,не олардың орнына жаңа
акт қабылданған жағдайда, не ... бір ... осы ... ... ... ... ... негізінде өз күш-терін жояды.
Нормативтік актілердің уақыттағы күшіне байланысты жалпы ... екі ... ... ... ... кері күші – ... қабылданған нормативтік акті-нің өз күшін
бұл акт заңды ... ... ... қатынастарға таратуы. Жалпы ереже
бойынша, заңның кері күші болмайды, алайда, заңның кері күшті ... ... ... егер ... өзінде бұл аталып өтсе немесе заң
жауапкершілікті ... ... ... жаңа ... ... ... бойынша өз күшін жойған заңның жекелеген
мəселелерге қатысты күшін сақтап қалуы.
2. Нормативтік ... ... күші олар ... аумақпен
анықталады.
Мемлекеттің аумағы ретінде мемлекеттік шекаралар ішіндегі оның құрғақ
жəне су ... ... ... ауа ... жер ... ... ... елшілік өкілдіктердің аумақтары, ашық теңіздегі
əскери жəне сауда кемелері, мемлекеттің аумағынан тыс ... ұшып ... ... Бұл ... ... кезінде мы-наны ескерген жөн:
заңның ... бір ... ... ... таралмау тəртібі
эксаумақтық деп аталады.
3. ... ... ... ... күші ... ... бір актінің əрекет ету аумағындағы барлық тұлға-ларға ... ... бұл ... де ауытқушы-лықтар бар:
а) мемлекеттер мен үкіметтердің басшылары, елшілік жəне ... ... ... ... ие жəне оларға қылмыстық
заңнаманы жəне əкімшілік құқықбұзушы-лықтар туралы заңнаманы ... ... жəне ... ... ... ... ... нормативтік актілер, мысалы, қылмыстық жауапкер-шілікті
көздейтін актілер, азаматтарға, олардың қай жерде ... жəне ... ... ... сəйкес жа-заны өтегеніне қарамастан, таралады;
б) мемлекет ... өмір ... ... ... мен ... жоқ
тұлғалар құқықтар мен міндеттердің кең шең-берін ... ... ... ... мен ... ... ... олар қарулы күштер қатарында борышын өтемейді, мемлекеттік билік
органдарына сайлана алмайды жəне сайлауға қатыса ... ... ... ... нормалар адамдардың санасы мен еркіне мақсатты түрде əсер ете
отырып, оларды заңнамаға сəйкес ... ... үшін ... ... ... жүріс-тұрыстары арқылы кез-келген
заңшығарушы қалайтын нə-тижелерге жетуге болады.
Құқықтық нормаларды ... ...... ... ... ... ... жүріс-тұрысы, олардың құ-қықтарды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... əрекеттерінің сипатына қарай құқықты жүзеге ... ... ... ... сақтау – қолданыстағы құқықпен тыйым салынған əрекет-терден бас
тарту;
2) орындау – оң ... ... ... орындауға байла-нысты
белсенді əрекеттерді жүзеге асыру;
3) пайдалану – олар арқылы тұлғаның өз ... ... ... ... ... қолдану – құзіретті органдардың нақты бір заңды істі шешуге
байланысты биліктік қызметі, ... ... жеке акт ... қолдану – бұл құқықты жүзеге асырудың ерекше нысаны. Ол
субъектілердің билік органдарының көмегінсіз өз ... мен ... ... ... ... ... Қолдану мына белгілермен сипатталады:
- құқықты тек осыған өкілетті құзіретті органдар ғана қол-данады;
- биліктік сипатқа ие;
- іс жүргізушілік нысанда жүзеге ... ... ... ... ... актіні қолданумен байланысты;
- үш кезеңнен құралады:
1) істің іс жүзіндегі негізін анықтау; бұл кезде іс бойынша объективтік
шындық анықталып, ... ... ... бар ... ... ... істің заңды негізін анықтау; бұл кезде құқыққолданушы осы қоғамдық
қатынасты реттейтін құқықтың саласын, институтын жəне нормасын ... істі ... бұл ... құқық нормасының негізінде ресми мағынадағы
биліктік сипаттағы жеке акт ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бұдан кейін шешім орындалуы жəне нақты қоғамдық қатынас іс жүзінде
реттелуі тиіс.
Екінші кезеңде, ... ... ... ... ... ... қарама-
қайшылығы жəне құқықтағы олқылықтар сияқты құбылыстарды ... ... – бұл бір ... ... реттеуші
құқықтық актілер арасындағы қарама-қайшылықтар. Олар құқықтық жүйеге
келіспеушіліктерді, кемшіліктерді ... ... ... ... заңнаманы қолдануды қиындатады.
Қарама-қайшылықтардың түрлері:
1) Конституция мен басқа барлық актілер ... ... ... заңдар мен заңға сəйкес актілер арасындағы: ... ... бір ... ... арасындағы: уақыты бойынша кейін қабылданған
актіге басымдылық беріледі;
4) əр ... ... ... актілер арасындағы: жоғары тұрған
органның актісіне басымдылық ... ... – бұл ... ... ... заң
нормаларының толығымен немесе жартылай болмауы.
Олқылықты жаңа құқық нормасын қабылдау ... ... ... ... ... құқыққолдану процессі арқылы жеңуге болады себебі, бұл
кезде ешбір жаңа ... ... не ... ... не ... ... ұқсастығы – бұл нақты бір заңды істі ... ... істі ... ... ... негізінде шешу.
Құқық ұқсастығы – бұл нақты заңды істі құқықтың жалпы ... ... ... ... Құқықтағы олқылықтарды жеңудің бұл əдісі ... ... ... осы ... саласында, ұқсас құқық ... да ... ... жағдайда ғана қолданылады.
Құқықты қолдану актісі – бұл нақты бір ... істі шешу ... ... шығаратын, жеке биліктік ережеден құралған құқықтық ... ... ... ... құзіретті орган шығарады;
- мемлекеттік-биліктік сипатқа ие;
- нормативтік емес, жеке сипатқа ие, ... ... ... ... анықталған өзіне тəн нысанға ие.
Құқыққолдану актілерін келесі негіздер бойынша түрлерге бөлуге болады:
1) нысаны бойынша – ... ... ... ... жəне ... оларды қабылдайтын субъектілерге байланысты–мемлекет-тік ... емес ... ... ... ... актілері;
3) құқықтың функциялары бойынша – реттеуші (мысалы, ... жəне ... ... ... істі ... туралы қаулы);
4) заңды табиғаты бойынша – негізгі жəне көмекші; негізгі актілер заңды
істің ... ... ... (мысалы, үкім), ал көмекші актілер негізгі
актілерді шығаруға жəрдемдеседі (мысалы, ... ... ... ... ... қаулы).
5) құқықтық реттеу пəні бойынша – ... ... жəне т.б. ... сипаты бойынша – материалдық жəне іс жүргізушілік.
2.6. Құқықбұзушылық жəне ... ... ... белгілері жəне түрле-рі.
Құқықбұзушылықтың белгілері:
- əрекет немесе əрекетсіздік;
- кінə;
- құқыққа қайшылығы;
- зиянды нəтиже;
- əрекет пен зиянды нəтиженің арасындағы ... ... ... ... ... ... барлық құқықбұзушылықтар қылмыстарға
жəне теріс қылықтарға бөлінеді.
Қылмыстар – бұл қоғамға ... ... ... ... мүдделерге нұқсан келтіретін, нұқсан кел-тірушіліктен қылмыстық
заңнамамен қорғалатын қылмыстық құқықбұзушылықтар.
Құқықбұзушылықтардың басқа түрлеріне ... ... ... ... ... ... нақты анықталған жəне олар
кеңейтілген ... ... ... ... жазалауды көздейді.
Теріс қылықтар – əлеуметтік қауіптіліктің, қылмысқа қара-ғанда, ... ... ... ... əр ... ... жүзеге
асырылуы мүмкін, əр түрлі нұқсан келтіру объектілері мен заңды салдарға ие.
Олар үшін жаза ... əр ... ... ... қылықтардың түрлері:
1. Азаматтық – бұл мүліктік жəне жеке ... емес ... ... ... ... жеке ... ... зиян
келтіруден көрініс табатын, шарт бойынша міндет-темелерді орындауды,
азаматтың ... мен ... ... ... ... жəне т.б. ... ... үшін зиянды өтеу, бұзылған құқықты мəжбүрлі түрде ... ... ... ... ... ... сияқты санкциялар жəне басқа
да құқықты қалпына келтіруші санкциялар көзделген.
2. Əкімшілік – бұл заңмен ... ... ... ... ... қызметі саласын-дағы қызметтік міндеттерді
жүзеге асырумен байланысты емес қатынастарға ... ... ... үшін айыппұл, ескерту, арнайы құқықтан
айыру (мысалы, көлік құралын айдау ... жəне ... ... ... да ... ... ... – бұл еңбек қатынастары саласында жүзеге асыры-латын,
кəсіпорындардың, ... ... ... ішкі ... ... ... Тəртіптік шаралар Еңбек туралы ... үшін – ... ... ... ... тұлғалардың кейбір
санаттары үшін – ... ... ... Бұл ... мекеменің немесе ұйымның əкімшілігі жүзеге асырады.
Құқықбұзушылықтардың барлық түрлері үшін ... ... ... ... келтіруші жəне айып-пұлдық болып бөлінеді.
Құқықты қалпына келтіруші санкциялар міндетті мəжбүрлі ... ... ... ... ... ... келтіруге бағытталған, ал
айыппұлдық санкциялар құқық бұзушының ... бір ... ... ... ... ... ... оны ресми түрде сынға алуды көздейді.
Құқықбұзушылықтың заңды ... – бұл ... ... ... үшін ... жəне жеткі-лікті белгілерінің жүйесі.
Заңды құрамға мыналар жатады:
1. Құқықбұзушылықтың субъектісі – бұл осы ... ... ... ... жеке ... ... ... Құқықбұзушылықтың объектісі – бұл осы құқықбұзушы-лықтың неге
бағытталғанын көрсетеді. Объектінің ... жəне ... ... ... ... объект ретінде қоғам-дық қатынастар орын алса, түрлік
объектіге өмір, денсаулық, абы-рой, мүлік жəне т.б. жатады.
3. Құқықбұзушылықтың субъективтік жағы – бұл ... өз ... ... ... ... субъективтік қатынасын сипаттайтын белгілердің
жиынтығы.
Бұл жерде басты категория болып кінə табылады. Кінə ... ... ... ... ... ... психологиялық қатынасы.
Кінəнің екі түрі болады: қасақаналық жəне абайсыздық. ... жəне ... ... ... ... ... өз ... қоғамға қауіпті сипатын
сезінеді, зиянды салдардың туу мүмкіндігін ... жəне осы ... ... ... тұлға өз əрекеттерінің қоғамға қауіпті сипатын
сезінеді, зиянды салдардың туу мүмкіндігін түсінеді жəне осы ... ... да, ... ... ... ... жол ... да екі нысаны болады: менмендік жəне ... ... өз ... ... ... салдарын түсінеді,
алайда жеткілікті негізсіз олардың алдын алуға тырысады. Немқұрайдылықта
тұлға өз əрекеттерінің қоғамға қау-іпті ... ... ... алайда
дұрыс зейін қойғанда оларды байқауы мүмкін əрі тиіс еді.
4. Құқықбұзушылықтың объективтік жағы – бұл осы ... ... ... ... ... ... ... əрекет немесе əрекетсіздік;
ə) құқыққа қай-шылық;
б) зиянды нəтиже;
в) əрекет (əрекетсіздік) пен зиянды салдың арасындағы ... ... ... ... белгілері жəне қағида-лары. Заңды
жауапкершілік – бұл құқықбұзушылық жасаған тұл-ғаларға заңнамамен көзделген
мемлекеттік ... ... ... бір іс ... ... ... ... сипатта болуы мүмкін:
а) жеке сипаттағы шаралар (бас бостан-дығынан айыру);
ə) мүліктік сипаттағы шаралар (айыппұл);
б) ... ... ... ... босату).
Заңды жауапкершіліктің белгілері:
- оны мемлекет құқықтық нормаларды орнықтырады;
- мемлекеттік мəжбүрлеуге негізделеді;
- арнайы өкілетті ... ... ... жаңа ... міндетті жүктеумен байланысты;
- іс жүргізушілік нысанда жүктеледі;
- тек жасалған құқықбұзушылық үшін ғана ... ... ... іс жүзіндегі негізі болып оның құрамын
құрайтын белгілердің ... ... ... табылса,оның
заңды негізі болып құқық нормасы мен сəйкес құқыққолданушы акт табылады.
Құқыққолдану актісінде құзіретті орган нақты бір ... ... ... ... ... ... мен нысанын анықтайды. Мұндай құқыққолдану
актісі ретінде əкімшілік ... сот ... ... ... жəне ... ... жауапкершіліктің қағидалары:
1) заңдылық – жауапкершіліктің тек ... ... ... ... ... ... ... əрекет немесе
əрекетсіздік) үшін ғана қолданылатынын білдіреді;
2) ...... ... ... теріс қылықтар үшін
қылмыстық санкцияларды белгілеуге жол ... ... ... үшін тек бір ғана ... ... ... негізділік – істің жағдайларын объективтік түрде зерттеуді жəне
нақты жазалау шарасын заңға ... ... ... ... ...... қадір-қасиетін қорлайтын жаза-лау
шараларын белгілеуге жəне қолдануға тыйым салуды біл-діреді;
5) ... ... ... ...... қылмыс үшін
заңды жауапкершіліктің міндетті түрде туындай-тынын білдіреді.
Заңды жауапкершіліктің түрлері. Заңды ... ... ... ... – тек ... үшін ... ... де сот шешімінсіз
қылмыс жасағаны үшін кінəлі деп ... жəне ... ... ... ... жазалау шаралары – кінəлінің ... ... ... ең қатаң нысандары – бас бостандығынан
айыру, өлім жазасы жəне т.б.
2. Əкімшілік – əкімшілік теріс қылықтарды жасағаны үшін ... ... ... ... ... жəне т.б. ... шаралардан көрініс табады.
3. Азаматтық – мүліктік сипаттағы шарттық міндеттемелерді бұзу ... тыс ... зиян ... үшін туындайды.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің негізгі қағидасы – зиянды ... ...... оқу, ... ... тəртіпті бұзу үшін
қолданылады; ... ... ... – сөгіс, қатаң сөгіс,
жұмыстан шығару жəне т.б.
5. ...... мен ... өз ... ... ... ... меке-меге, ұйымға келтірген
зияны үшін туындайды.
Əрекеттің құқыққа қайшылығын жəне ... ... ... ... ... ... есі дұрыс еместік – тұлғаның өз əрекеттеріне есеп бере ... ... ...... қоғамның тұлғаның мүд-делерін
қоғамға қауіпті нұқсан келтіруден қорғау ... ... ... зиян ... ... ... ... қорғаныс шегінен асып
кетпеуі тиіс, яғни, қорғанудың ... ... ... ... мен дəрежесіне айқын түрде сəйкес келмеуі орын алмауы
тиіс;
3) аса қажеттілік – мемлекеттің, ... ... ... ... ... жою ... ... қойы-латын шарт – бұл қауіп басқа
құралдармен жойыла алмауы қажет жəне аса қажеттіліктен ... зиян ... ... аз ... тиіс;
4) қоғамға аса қауіптілігі жоқ құқықбұзушылық;
5) казус (жағдай) жəне т.б.
Сайып келгенде, құқықбұзушылық – бұл қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның
мүдделеріне ... ... ... ... құқыққа қайшы, қоғамға
қауіпті əрекеті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тарихи қалыптасқан нәрсе Қазақстанның құқықтық мәдениетінің ... ... ... ... ... ... Шығыстың құқықтық идеясы
қоғамдық топтық – шектеулі сипаттары анық ... және ... ... ... мен ... ... ... көрінеді.
Осындай өте күрделі класстық және әлеуметтік құрылымдардың дамуы Ежелгі
Шығыстық қоғамда құқықтың прогрессивті даму ... ... ... ... ... ... сол кездегі құқықтық актілер
қазіргі адамдар құқықтар туралы түсініктердің ... ... айта ... жөн.
Бірақ та қазақ даласы Шығыс пен Батыс арасындағы орталықтан орын алып
отырғанын ескеру керек. ... ... ... ... синтездің аталған екі әлемнің диолог ретінде көрінеді. ... ... ... ... жүйесі арқылы іске асырылды. ... ... ... байланысты. Қазақстанның Ресейге ... ...... ... ... келеді. 1917 жылғы Ұлы Казан
төңкерілісінен кейін ... ... ... Қазақстан социализм
жағдайында өмір сүре бастайды.
1991 жылғы желтоқсаннан бастап Қазақстан өз ... ... ... ... ... жұмыс істей бастады. Сондықтан кез ... заң ... ... ... ... ... келмеуі керек.
Құқықтық жүйенің қалыптасуы салыстырмалы ұзақ кезеңді алатын қиын іс болып
табылады. Заңи ... ... жүйе ... ... ... отырады.
Құқықтық жүйе құқықтық материя құрылыммен жақын байланысты яғни, ... көп ... ... аспектілерден тұрады. Құқықтық жүйе
динамикалық даму үстінде болады яғни, ол туралы ұғым ... ... ... жүйе ... ... ... ауыстырмайды және
өзгертпейді. Ол жеке ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде құқықтық жүйе ұғымына кейбір ғалымдар мынадай талдау
береді: ... жүйе ... ... ету ... ... екі ... ... нормативтік негіздердің қалыптасуын, ... ... Бұл ... ... ... ... ерекше орын
алады.
Сондықтан құқықтық және мемлекеттік құрылыстарды олар тарихи дамуында
және өзара байланыстарында қаралуы құқықтық жүйелерді талдауды қажет ... ... кез – ... мемлекетте қайшылықта және ... ... ... ... ... ... даму ... қоғамда оның
қоғамдық экономикалық дәрежесімен анықталады, басқа сөзбен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті жарғы, 1998.
2. Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы «Қазақстан Республикасының
мемлекеттік тәуелсіздігі ... // ... ... 1991. ... ... ... конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы
Парламенті және оның ... ... ... 16 ... 1995, ... 6 ... өзгерістері мен толықтыруларымен қоса // Парламент
жаршысы, 1995. № 10; 1999 № ... ... ... ... заңы «Қазақстан Республикасы
Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері
мен толықтыруларымен қоса // ... ... 1995. № 12; 1999 № ... Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы
Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 ... ... ... қоса // ... ... 1995. № 12; 1999 № ... ... Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы сот
жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000 ... ... ... заңы ... ... ... басқару туралы» 23 қаңтар 2001 ж
8. Қазақстан ... ... ... ... ... - 2030». Жеке ... Алматы: Жеті Жарғы, 2000 ж
Арнайы әдебиеттер:
2. Абенов Е. Децентрализация политической ... как ... ... ... 2011. № ... ... К. Правовое государство. М.: Наука, 2010 г
4. Арын Е.М., Абен Е.М, Галямова Д.Р., ... Р.К. ... ... ... ... власти в контексте
модернизации политической системы ... // ... ... ... ... З.К. ... основы государственной власти в Республике
Казахстан в условиях переходного периода // Саясат. 2011. №8.
6. Баймаханов М.Т. Становление ... ... и ... в Республике Казахстан. Алматы: КазГЮА, 2005.
7. Венгеров А.Б. Несущие конструкции правого государства // ... ... ... Д.А. ... және ... ... Заң ... Алматы –
2006 ж.
9. Исатаев А.Ж., Булгакова Д.А. Мемлекет және құқықтың ... ... – 2010 ... Жоламан Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы – 2011 ж.
ҚОСЫМША 1
ҚОСЫМША 2
ҚОСЫМША ... ...... ... ... барлық тұрғындарға
таралады
ФОРМАЛЬДЫ АНЫҚТАЛҒАНДЫҚ – арнайы мемлекеттік құжаттарда-нормативтік
актілерде көрініс тапқандығы
МЕМЛЕКЕТПЕН БАЙЛАНЫСТЫЛЫҒЫ – мемлекеттен туындайды жəне кез-келген
бұзушылықтардан ... ... ... ... – заңдық нормалардың — жалпыға міндетті тəртіп ережелерінің
жиынтығын білдіреді
ЕРІКТІЛІК СИПАТЫ – халықтың белгілі-бір тобының ... ... еркі мен ... ... БЕЛГІЛЕРІ
Бұл норма бұзылған жағдайда қолданылатын мемлекеттік əсер ету шараларын
белгілейтін норманың бір бөлігі
Бұл құқықтар мен міндеттерді қалыптастыратын норманың бір бөлігі, ... ... ... ... ... қандай жағдайларда əрекет ететіндігін көрсететін
норманың бір бөлігі, субъектілер аясын, олардың құқықтары мен міндеттерін
анықтайды
САНКЦИЯ
(өтем)
ДИСПОЗИЦИЯ (ұйғарым)
ГИПОТЕЗА ... ... ... ... нормалардан тұратын жаңа нормативтік актілерді шығаруы
Заңдық прецедент (нақты бір іс бойынша соттық немесе əкімшілік шешім), оған
мемлекет ұқсас істер бойынша заңдық ... күш ... ... əдет-ғұрыптық нормаларды мемлекетпен санкциялау жəне
оларды əдет құқығының нормаларына айналдыру, оларды мемлекет тарапынан
қорғау
ҚҰҚЫҚТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы66 бет
Қапшағай суқоймасындағы кейбір бөгде балықтардың таралуы56 бет
Қонақ үй қызметтері нарығының мәні және артықшылықтары61 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Гидродинамикалық соққы толқыны пайда болған кезде алғашқы медициналық көмекті ұйымдастыру»10 бет
Іскерлік кездесулер9 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Аса қауіпті инфекциялық ауру қоздырғыштары тараған кезде халықтың іс-әрекеті11 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь