Негізгі құралдарды есептен шығару


Кіріспе
Бүгінде бухгалтерлік есебі басқару жүйесінде ең басты бір орын алады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз баса отырып, тұтынуды, таратуды, айналысты және басқа да өндіріс процесін шынайы көрсетіп береді. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп стандарттарында және субъектердің қаржылық шаруашылық қызметіндегі бухгалтерлік есеп шоттарының бас есеп жоспарында бекітілген жалпы қағидалары мен ережелерінің негізінде құрылады және ол бүкіл алынған ақпараттарды пайдаланушылардың талайына, қызметтің құрылымына, ұйымның нысанына, айрықша ерекшелігіне есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектінің күрделі экономикалық тетігін нақты, жақсы жолға қоймайынша, сондай - ақ толық, сенімді ақпаратсыз басқару жүйесін іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Экономиканың барлық саласындағы кәсіпорындардың иелерімен еңбек ұжымдары шикізат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндіріс қалдықтарын азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды, өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға тырысады. Бұл орайда, шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның материалдық құндылықтарын, ақша қаражаттарын және басқа да ресурстарын заңсыз және тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен мәнін айрықша бағалауға болады.
Есепке алынған ақпараттардың көмегімен шаруашылық жүргізуші субъектердің және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлар жасау үшін, сөйтіп, ел экономикалық даму заңдылықтарын зерделеу және зерттеу экономикалық тетіктің бірі ретінде пайдаланады.
Экономиканың саласындағы мамандар, оның ішінде, бірінші кезекте бухгалтерия қызметкерлері есепке алудың және есеп берудің барлық жүйесін жақсы білулері, оларды оңайлатуды қарастыру қажет, субъект қызметтің бухгалтерлік және салықтық есепке алуды ұйымдастырудың ережелерін, нұсқауларын және басқа нормативтік актілерін қатаң сақтаулары керек.
Орташа және ірі кәсіпорындарда өндіріс шығындарын есепке алу және өнімнің өзіндік құнын калькулияциялау үшін кәсіпорынның бухгалтериясы құрамында, біртұтас болып келетін екі бухгалтерия, яғни қаржылық және басқару бухгалтериясы болуы мүмкін.
Қаржылық бухгалтерия бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың қағидалары, онда бухгалтерлік есептің әрекет етіп тұрған стандарттарына сәйкес, түпкі нәтижеде, пайдаланушыларға қаржылық, есеп берудің сенімді ақпараттың беруімен танылады. Бұл үшін қаржылық бухгалтерия кәсіпорынның белгіленген тәртібі бойынша өндіріс шығындарын есепке алатын шоттардан тыс, яғни активтер мен міндеттемелердің есебін жүргізеді. Қаржылық, бухгалтерия шоттардың бас жоспарының шоттарын жүргізіп, есептің бас кітабын, кәсіпорынның балансын және қаржылық есеп беруді жасайды.
Өндірістік бухгалтериясы, бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың қағидалары көрсетілген, бірақ ол кәсіпорынның жалпы бухгалтериясының бір бөлігі болып табылады, онда әр түрлі басқарушылар шешімді қабылдау үшін ақпараттар әзірленеді, өнімнің өзіндік құны мен өндіріс шығындары туралы есеп беру мәселелері қарастырылады, көрсетілген қызметтің атқарылған жұмыстың, өндірілген өнімнің, өзіндік құны калькулияцияланады, өндіріске кеткен шығындар есебі танылады. Басқару бухгалтериясы шоттардың бас жоспарының 90-бөлімшелерне енетін шоттарды пайдаланады. Басқару бухгалтериясы жабық болып келеді. Бұл өз билігінде қандайда болмасын бір «ноу-хоуды» және өндірісті басқарудың озық деңгейін ұйымдастыруды, «жаңалықтарды» өз бәсекелестері өздерінен бұрын пайдаланып кетпеуін қамтамасыз етеді.
2. 1. Негізгі қордың мәні, оның құрамы
Негізгі қор - бұл материалдың құндылықтың ұзақ кезеңдегі жұмыс істеп тұруы ретіндегі негізгі қорлардың ақшалай бағалануы. Осыған байланысты қорлар өзінің құндылығын өндіретін өнімге жартылай апарады. Қолданылып жүрген топтастыруға сай негізгі қорлардың құрамына өндірістік және өндірістік емес объектілер кіреді. Біріншіге жататындар - өндірістің, құрылыстың, ауыл шаруашылығының, автомобиль көлігінің, байланыстың, сауданың және басқа да материалдық өндіріс түрлерінің негізгі қорлары. Өндірістік емес негізгі қорлар - тұрғын үй, коммуналдық шаруашылық, денсаулық, білім, мәдениет, спорт салаларына арналған.
Натуралды-заттық құрама принципінде негізгі қорлар мыналардан тұрады - ғимараттар, құрылыстар, табыстау қондырғылары, жұмыс және күш машиналары мен жабдықтар, өндірістік-шаруашылық құрал-саймандар, жұмыс және өнімді мал, көпжылдық егістер, шаруашылықтың ішкі жолдары, сол сияқты кәсіпорындардың, мекемелердің меншігіндегі жер төлімдері.
Өндіріс процесіне қатысу дәрежесінде негізгі қорлар активтік және пассивтік болып бөлінеді. Актив бөлігі (машиналар, жабдықтар) тікелей өндіріске, өнімнің мөлшері мен сапасына (қызмет) ықпал етеді. Пассивтік элементтер (ғимарат, құрылыс) өндірістік процестер үшін қажетті жағдай жасайды.
Кәсіпорынның негізгі өндірістік қорлары өндірістік ауыспалы айналымын жасайды. Ол мынадай сатылардан тұрады: негізгі қорлардың тозуы, амортизация, негізгі қорларды толық қалпына келтіру үшін қаражаттың қорлануы, оларды күрделі қаржы жұмсау арқылы ауыстыру.
Негізгі қорлардың кез келген объектілері табиғи және сапалық тозуға ұшырайды, яғни адам күшімен, техникалық және экономикалық факторлардың ықпалы арқылы олар өзіндік ерекшелігін, үлгісін бірте-бірте жояды, жарамсыздыққа әкеледі, сөйтіп алдағы кезде өз бернелерін орындауға мүмкіндіктері болмайды.
Табиғи тозу жөндеу, қайта құру және негізгі қорларды жаңғырту арқылы ішінара қалпына келеді. Сапалық тозуы ескірген негізгі қорлар өзінің конструкциялық, өнімділік, үнемділік, шығарылған өнімнің сапасы жөнінен жаңа үлгіден қалып болатынын білдіреді. Сондықтан, негізгі қорларды әсіресе, олардың активтік бөлігінен дүркін-дүркін ауыстырып отырудың қажеттілігі туады. Осыған байланысты қазіргі экономикада айырбастаудың анықтаушылық қажеттіліктің басты факторы - сапалық тозу болып табылады. Кәсіпорынның негізгі міндеті болып саналатыны - ол негізгі өндірістік қордың шамадан тыс ескіріп қалмауына жол бермеу (әсіресе, активтік бөлігі), себебі, олардың жеке және сапалық тозуының деңгейі және кәсіпорынның жұмысының нәтижесі осыған байланысты болады.
2. 2. Негізгі құралдарды есептен шығару. Жиынтық есеп
Шаруашылықты жүргізуші субъект қолданылып жүрген заңдарға сәйкес, өзіне тиісті үйлерді, ғимараттарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдары мен құрал-саймандарды басқа субъектілерге беруге, айырбастауға, жалға беруге, уақытша тегін пайдалануға беруге, сондай-ақ баланстан шығарып тастауына болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды есептен шығару: табиғи және моральдық (сапалық) тозуына байланысты жою қажет болғанда; құрылыс жүргізгенде; кәсіпорында, цехтарда немесе басқа объектілерді техникалық жағынан қайта жабдықтағанда; кеңейткенде; негізгі табыннан малдарды жарамсыз деп тапқанда; табиғи қиыншылықтар мен апаттардың нәтижесінде, пайдаланудың қалыпты жағдайлары өзгергенде; баланстан тегін бергенде; сыйлағанда; шаруашылық аралық және басқа кәсіпорындарға, қоғамдық ұйымдарға бергенде (сатқанда), өткізгенде және айырбастағанда жүзеге асады.
Объектілер толық немесе ішінара (объектіні қайта жабдықтау және жаңалау кезінде) жойылады. Субъектінің балансынан жою тәртібіне сәйкес, пайдалану мерзімі біткен, табиғи зіл-залалының және апаттардың нәтижесінде өзінің өндірістік мәнін жойған, қайта қалыпқа келтіру экономикалық жағынан тиімсіз немесе мүмкін болмаған жағдайда және оларды іске асыруға немесе басқа шаруашылық жүргізуші субъектіге беруге болмайтын тозығы жеткен ғимараттар, құрылыстар, құрал-жабдықтар, сондай-ақ басқа да тозығы жеткен мүліктер шығарылып тасталынады.
Негізгі құрал-жабдықтардың, жарамсыздығын анықтау үшін, сондай-ақ қажетті құжаттарды дайындау үшін (құрылтайшылардың немесе уәкілдіктердің жиналысында қабылданған шешімімен) басшының бұйрығымен комиссия құрамы тағайындалады, оның құрамында бас инженер немесе субъект жетекшісінің орынбасары, бас бухгалтер немесе оның орынбасары; материалдық жауапкершілігі бар тұлғалар, меншік иесінің өкілі, мемлекеттік көлік инспекциясының өкілі (автокөліктерді есептен шығарғанда) бар тұрақты жұмыс істейтін комиссиялар құрылады. Негізгі құрал-жабдықтардың кейбір түрлерін баланстан шығарғанда комиссия арнайы салалық мамандар да қатыстырылады. Айталық, инженер-механиктер, инженер-энергетиктер, инженер-гидрологтар, инженер-жылу техниктер, инженер-технологтар, мал дәрігерлері, мал шаруашылығы мамандары және т. б. мамандар.
Тұрақты жұмыс істейтін комиссиялар есептен шығарылатын қажетті объектілермен тікелей танысып, оларды қайта қалыпқа келтіру немесе одан әрі пайдалануға жарамсыздығын; есептен шығару себептерін, қажетті жағдайда объектілердің уақытынан бұрын есептен шығаруға кінәлілі тұлғаларын; кейбір тораптардың, тетіктер мен материалдың пайдаланылу мүмкіндіктерін және олардың бағасын анықтайды; негізгі құрал-жабдықтардың есептен шығару актілерін жасайды. Комиссия актілерді дайындағанда төл құжаттарын, этаптық жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, машиналардың апатқа ұшырауы жөніндегі актілерін және тағы басқа қолда бар құжаттарды пайдаланады.
Үйлер мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, қайта қалпына келтіріп жөндеу мүмкін болмаған жағдайда немесе тиімсіз болғанда, тракторлар, автомобильдер, өздігінен жүретін машиналар - тек негізгі тетіктері, тораптары мен агрегаттарының көпшілігі істен шыққанда; көп жылғы ағаштар - биологиялық өсіп-өнуі біткенде, өндірістік мәнін толығымен жоғалтқанда, сондай-ақ оларды пайдаланудың экономикалық тиімсіздігіне көз жеткізгенде есептен шығарылады. Бұл кезде субъектілер үйлерді, ғимараттарды, машиналарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын және басқа мүлікті қалыптық (нормативті) пайдалану мерзімі біткенге дейін ұстайды, апаттар мен табиғи зіл-заланың нәтижесінде жарамсыз болған жағдайда ғана есептен шығарады.
Негізгі құрал-жабдықтарды (автокөлік құралдарынан басқа) толық және ішінара есептен шығару пайдаланылатын Негізгі құрал-жабдықтарды жою туралы Акт арқылы жүзеге асады. Актіні субъектінің басшысы тағайындаған комиссия немесе соған уәкілетті адам екі дана етіп дайындайды. Актінің 1-ші данасы бухгалтерияға беріледі де, екіншісі негізгі құрал-жабдықтардың сақталуына жауапты тұлғада болады және ол есептен шығарғаннен кейін қалған қосалқы бөлшектерді, материалдарды, металл сынықтарын және тағы басқаларын қоймаға өткізуге негіз болып табылады.
Есептен шығаруға жұмсалған, сондай-ақ жоюдан және үйлерді, ғимараттарды бұзғаннан, құрал-жабдықтарды бөлшектегеннен түскен материалдық құндылықтардың бағасы актінің "Объектіні есептен шығару нәтижелерінің есебі" деген бөлімінде қарастырылады. Акт төменде көрсетілген.
Баланстан автокөлік құралдарының барлық түрін есептен шығару "Автокөлік құралдарын есептен шығару актісінде" көрсетіледі, Актіні комиссия екі дана етіп дайындап, субъектінің басшысы немесе өкілетті уәкілі бекітеді. Бір данасы бухгалтерияға берілсе, екіншісі негізгі, құрал-жабдықтардың сақталуына жауапты тұлғаға беріледі де, ол автокөлік техникасын есептен шығарудан кейін қалған материалдық құндылықтар мен металл сынықтарын қоймаға тапсыруға негіз болып табылады.
Автокөлік құралдарын жоюдан және бөлшектеуден түскен материалдық құндылықтар бағасы "Автомобильді (тіркемені, жартылай тіркемені) есептен шығару нәтижесінің есебі" деген бөлімшесінде көрсетіледі.
«Шу» ААҚ Бекітемін
кәсіпорын, мекеме кәсіпорын жетекшісі
қолы Бабажан Шәймерденов
16 мамыр 2002 жыл
Негізгі құралдарды Құжаттың Толтырған мерзімі Операция
есептен шығару актісі нөмірі түрінің қолы
75 16. 05. 2002 38
Талдамалық
есеп коды
Талдамалық
есеп коды
Амортизациялық
аударымдар нормасы
«Шу» ААҚ президенті бұйрығымен Комиссия тағайындалды
жарлығымен
«14» мамыр 2002 жылы № 75 №1 цех бастығы өтінішінің негізінде
РНН 20 түсірген
объектінің аты
тексереді және мынадай себептермен есептен шығаруға тиіс деп шешім қабылдады:
- Шығарылған мерзімі: 1992 ж.
- Пайдалануға берілді: 20 сәуір 1992 жыл.
- Кәсіпорынға түсуі:15 сәуір 1992
сомасы
- Жөндеу саны:3
- Бағалы металл:жоқ
- Техникалық жағдайы және шығару себептері:түстері тозған,
пайдалануға жарамсыз, моральдық жағынан ескірген
7. Комиссия шешімі: цемент түсірішті балансатн шығару код
29
Шығарылған
(салынған) жылы
Пайдалануға қосылған мерзімі
(ай, жылы)
Қосымша құжаттар тізімі техникалық мүліктік карточка, № 147 жөнелтпе (тіркеме)
Комиссия төрағасы бас инженер Нығмет Көшеров
(қызметі) (қолы) аты-жөні
Комиссия мүшелері бас бухгалтер Қасымбек Асылбеков
(қызметі) (қолы) аты-жөні
механик Жұбан Омарбеков
(қызметі) (қолы) аты-жөні
Объектіні есептен шығарған кезде, оған қысқаша сипаттама беріледі, және оның есептен шығу себептері, негізгі запас бөлшектерінің жағдайы көрсетіледі және олардың жөндеуге жарамдылығы да айтылады. Егер де объект табиғат аппаттарының, аварияның және тағы басқа да күтпеген жағдайдың салдарынан есептен шығарылатын болса, онда актіге қоса тиісті құжаттары да бірге тіркеледі. Актіні кәсіпорын басшысы бекітеді. Тек бекігеннен кейін объектіні жоюға кіріседі. Жоюдан алынған запас бөлшектері пайдалануы мүмкін болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті шоттар бойынша кірістеледі.
Негізгі құралдарды есептен шығарудың қабылданған тәртібін бұзған жағдайда жою нәтижесінде алынған материалдық құндылықтарға жауапсыздықпен қарау (жойып немесе өртеп жіберу) анықталса, онда оған кінәлі лауазымды адамдар белгіленген тәртіпте жауапқа тартылады.
Басы артық, пайдаланбайтын құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын, приборларды, құрал-саймандарды, мүлікті, жұмысқа пайдаланатын және өнім алатын малдарды заңды немесе жеке тұлғаларға сатуға болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды бір кәсіпорыннан екінші бір кәсіпорынға беру кезінде екі дана етіп акт дайындалады. Акт негізінде мүліктік түгендеу карточкалары мен негізгі құрал-жабдықтардың мүліктік түгендеу тізіміне негізгі құрал-жабдықтардың кәсіпорын балансынан шығарылығаны туралы белгі соғады.
Негізгі құралдар субъектінің өз ішінде (цехтан цехқа) орын ауыстыруы кезінде, орын ауыстыру актісімен рәсімделеді. Оның негізінде негізгі құрал-жабдықтардың бір орыннан екінші орынға көшу туралы объектілердің тұрған жеріндегі мүліктік түгендеу тізімдеріне және мүліктік түгендеу карточкаларына белгі соғылады. Негізгі құралдар шаруашылық ішінде орын ауыстырғанда «Негізгі құралдар» бөлімшесі шоттарының дебюті мен кредиті бойынша бухгалтерлік жазулар жазылады.
Негізгі құралдардың есептен шығарылуы жөніндегі шоттардың (қысқартылған) корреспонденциясын қарастырайық.
Қатар
№
Негізгі құралдарды есептен шығару актісінің негізінде өндіріс құрал-жабдықтары есептен шығарылды (актіге қараңыз) :
- объектінің пайдалану кезіндегі есептелген тозу сомасына
- объектінің баланстық құнына
349 860
5 140
2423
7410
2413
2413
Объектіні бөлшектеу (бұзу) үшін еңбек ақымен қоса аударымдар бірге есептелінді:
- есептелген еңбек ақы сомасы
- аударған әлеуметтік салық пен зейнетақы қорына
[13700-1370 ( 10% - зейнетақы қорына) х 21%]
13 700
2 590
7410
7410
3430
3140
Жыл аяғында кіріс пен шығыс «Жиынтық табыс (зиян) » шотына жатқызылды:
- негізгі құрал-жабдықтарды жою шығындары
- негізгі құрал-жабдықтарды жоюдан түскен табысы
26 930
18 000
5430
6030
7410
5410
Лизинг ретінде алынған негізгі құрал кірістелді:
- алынған мүліктің келісім -шарттағы құны бойынша
- ҚҚС сомасына (16%)
900 000
144 000
2411-2417
1420
3360
3360
Сатылатын құрал-жабдық үшін, сатып алушылар ұсынылған төлем шоты:
- келісім-шарттық құнына
- ҚҚС сомасына (16%)
300 000
48 000
2110
2110
6030
3130
Негізгі құрал-жабдықтар бір
(құрылым бөлімнен) екіншісіне берілді.
Негізгі құралдар басқа кәсіпорынға берліді:
- есептелінген тозу сомасы
- берілген объектінің баланстық құнына
- берілген объектінің құнына алынатын, ҚҚС (16 000х 16% =25 600 теңге)
40 000
160 000
25 600
2423
7410
7440
2415
2415
3130
Негізгі құралдардың жетіспеушілігі (кем шығуы) анықталды:
- есептелінген тозу сомасына
- баланстық құнының өтелуі талап етілді ҚҚС - ның сомасы (60 000х16%) :
- бұрындары зачетқа жатқызылған сомасы қызыл жазумен жазылды
10 000
60 000
(9 600)
2423
2180
3130
2413
2413
Егерде кінәлі адам анықталса, онда ол бухгалтерлік есепте келесідей жазба бойынша көрініс табады:
- объектінің баланстық құнына
- ҚҚС - ның сомасына (16%)
- кем болған мүлік сомасы (белгіленген тәртіпте) өтелді
Кәсіпорынның басқа да шаруашылық серіктестіктерінің жарғылық капиталына негізгі құралдар түрінде қосқан үлесі:
- жарғылық капиталына берілген негізгі құралдардың баланстық құнына
- жарғылық капиталына қосқан үлесіне дейінгі негізгі құрал бойынша есептелген тозу сомасына
- жарғылық капиталына қосқан үлесі ретінде қабылданған негізгі құралдардың келісім-шарттық құнына
200 000
20 000
320 000
7410
2423
2310
2413
2413
6030
Негізгі құралдарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға келіп түседі, және ол талдамалы есеп тізімдемесіне жазу үшін негіз болады, ал ол "Негізгі құралдар" бөлімшесіндегі шоттарының кредиті бойынша жүргізіледі.
2. 3. Негізгі құралдарды түгелдеу, қайта бағалау және есеп берудің мәнін ашу
Негізгі құралдарды түгелдеу. Негізгі құралдардың нақты бар-жоғын анықтау және олардың сақталуына бақылау жасау мақсатында субъекті басшылары нормативтерді, заңдарды және басқа да актілерді, сондай-ақ есеп саясатын басшылыққа ала отырып оқтын-оқтын негізгі құралдарға мүліктік түгелдеу жүргізіп отырады.
Бухгалтерлік есептің "Бухгалтерлік қызметтің жұмысын ұйымдастыру" деп аталатын стандартына сәйкес әрбір шаруашылық жүргізуші субъект өз бетінше жүйелі түрде түгелдеу жұмысын жүргізіп отыруды белгілейді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу жылдық қаржылық есеп беру мен баланстарды жасау алдында, жылына ең аз дегенде 1 рет, қараша айында жүргізіледі. Үйлерді, ғимараттарды және басқа жылжымайтын объектілерді үш жылда 1 рет; өнім беретін және жұмысқа пайдаланатын малды тоқсан сайын және жылдық есепті жасау алдында (есепті жылдың 31 желтоқсанында) түгелдеу жүргізіледі.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz