Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өнеркәсібі саласының дамуы
1.1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай саласы ... ... ... ... ... ...6
1.2 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өндірудің болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Көмірсутекті шикізатты тасымалдау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.4 Көмірсутекті шикізат өндірудің тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
1.5 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өңдеу мен мұнай химиясының өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы газ өнеркәсібі
2.1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы газ өнеркәсібі дамуының жалпы бағыт бағдарлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
2.2 Батыс Қазақстан аймағындағы газ өнеркәсібін реттеу мәселелері ... ... ... 47
2.3 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы газ өндіруді дамытудың болашағы мен мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өнеркәсібі саласының дамуы
1.1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай
саласы.......................6
1.2 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай ... ... ... тасымалдау
мәселелері.........................................11
1.4 Көмірсутекті шикізат өндірудің тиімділігін
арттыру..................................29
1.5 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өңдеу мен мұнай
химиясының өзекті
мәселелері..................................................................
..........35
2 Батыс Қазақстан экономикалық ... газ ... ... ... ... ауданындағы газ өнеркәсібі дамуының жалпы
бағыт
бағдарлары..................................................................
....................41
2.2 Батыс Қазақстан аймағындағы газ өнеркәсібін реттеу
мәселелері............47
2.3 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы газ ... ... мен ... ... ... отын энергетика кешенінің рөлі айрықша маңызды.
Мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... экономикасы дамыған мемлекеттің өзінің шаруашылықта
қандай салалардың басым екендігін көрсетеді. Біздің ... үшін ... және ауыл ... ... ... ... ... бөлігін
қамтамасыз етеді. Қазақстанда шетел инвестициясын ... ... бірі ... ... ... ... ... республикаға
валюталық түсімнің 30 пайызын береді.
Диплом тақырыбының маңыздылығы, көкейкестілігі. Қазақстанның әлемдік
мұнай нарығына шығуы мұнай нарығын дамытудың ... ...... ... – мемлекеттер мен алдыңғы қатарлы мұнай компанияларының
негізгі заңдылықтарын, ... ... ... ... ... ... ... саласын қаржыландыру мен инвестициялау
мәселелеріне елдің қатысуының саяси және ... ... ... мен ... ... байланысты Қазақстанның мұнай – газ кен орындарына «Қазақстан
– 2030» стратегиялық ... ... ... ... ... оның ... – экономикалық дамуы деңгейі жоғары елдердің қатарына
енуін қамтамасыз ететін басымдықты ... бірі ... ... мен газ ... және ... ... ... тұрмысын
жақсартуға жәрдемдесетін табыс алу мақсатында жедел арттыру ... ... ... тиімді пайдалану біздің еліміз үшін
негізгі басым ... ... ... Жаңа ... ... ... ... экономикалық өсімнің негізгі көзі ... ... ... көңіл бөліп отыр.
Диплом жұмысының өзектілігі – Қазақстан экономикасын дамыту
бағдарламасын талдау отын ... ... ... жыл ... ... бағыттардың тізімдемесінде мұнайдың ішкі және сыртқы
құбырлары құрылысы, көмірсутек шикізатын өңдеу, әрекет етуші мұнай ... ... құру ... ... ерекше көңіл бөлінген. Сонымен қатар
мұнай – газ саласында ресурсты жоғарлатудың маңызды ... ... ... өңдеудің прогрессивті технологиялық процестерін ... ... ... және ... ... ... ... өндірістік
циклдік элементтерін бағалау керек.
Дипломдық жұмыстың мақсат, міндеттері – Қазақстан ... – газ ... ... ... ... толық сипаттама беру, сол
арқылы мұнай – газ ... ... ... анықтау. Республиканың
экономикалық мүддесін қамтамасыз ету және ... ... ... үшін қолданылып отырған мұнай құбырларын нығайту,
жаңғырту, қайта және жаңа құбырлар құрылысы талап етіледі.
Ең алдымен, бұл экспортқа ... ... ... шығаруды
қамтамасыз ететін және шетел ... ... ... мүмкіндіктер
беретін КҚЖК (Каспий Құбыр жолы Консорциумы) ... ... ... ... ... ... – мұнай–газ саласының дамуын
қарастыруда арнайы және ... ... ... ... осы ... ... материалдардан көрініс табады: Надиров
Н.К., Сейтпағамбетов Ж.С., Сейітов Н.; ... З.Е., ... ... Р.Н., т.б. ... ... ... ... – кіріспе, негізгі 2 бөлімнен және
қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қазақстанның отын энергетикасы ... ... оның ... газ, ... ... ... бар. Сыртқы нарықта мұнайдың бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз етудің әдістері мен құралдарын анықтау керек, ... ... ... ... ... ... сәйкестігі кезінде қол
жеткізуге мүмкіндік береді.
Қазақстанның мемлекеттік егемендік алуы ... ... ... ... ... байланыстардың дамуына әсер етеді.
Бұл елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріне ... ... ... ... ... ... ... етуді талап
етеді. Осыған байланысты Қазақстанда ірі мұнай трансұлттық ... ... ... ... туады, өйткені қазіргі уақытта
мұнайгаз саласы инвестицияның негізгі ... ... ... және ... ... неғұрлым үлкен көрсеткішін көрсетеді.
1 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы ... ... ... ... Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай саласы
Жалпыға белгілі ... ... ... ... мұнай ерекше орын алады. 1990-жылдар басында бұрынғы КСРО-на
әлемдік мұнай өндірудің 20% және газ ... 40% ... ... ... ... Қазақстанның батыс облыстары үлкен үлес қосты. Тәуелсіз
көмірсутектер өндіру мен ... ... ... ие ... жаңа ... ... елдің мұнайгаз қуатымен анықталады
/1/.
Бүгінгі күні Қазақстан – ірі ... ... ... ... ол ... Федерациясынан кейін ТМД-да екінші орын алады.
Қазақстан Республикасындағы орасан қуаттарға қарамастан, сонымен бірге
мұнай өндіру деңгейіне, барланған кен ... ... ... ... ... тиімді қолдануға теріс әсер ететін факторлар да бар.
1991 ж. ... ... ... 26,4 млн.т. құрады. Бірақ, соңғы жылдары
ол төмендей бастады: 1995 ж. тек 18,1 ... ... ... жж. ... ... ... құлдырауы бұрынғы КСРО-дағы
шаруашылық байланыстардың үзілуіне, еліміздегі экономика құрылымының қайта
құрылуына, жаңа ... аз ... және т.б. ... ... ... ... мұнай өндіру көлемін біршама көбейту
туралы бірқатар ... ... ... ... ... зерттеулер, мұнай және газ барлау және өндіруді
жүргізу үшін Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті 13.02.1993 ж. ... ... ... ... көмірсутекті шикізат өндіруді
қалыптастыру және дамыту туралы» ... ... ... ... МК) құрды.
1993 ж. аяғында халықаралық консорциум құрылды, оның құрамына ... ... ... және ... теңізі астын жасақтаудың кешенді бағдарламасын
жүзеге асыру үшін алты ... ... «Ajip» ... ... ... ... ... Норвегия), «Mobil» (АҚШ),
«Shell1» (Нидерланды) және ... ... ... ... ... ... АҚ ... геолог-барлаушыларының жұмысына
жоғары баға берді;
Қазақстанның мұнай ... ... 1979 ж. ... кен ... ... 1991 ж. ... ... соның есебінен көмірсутекті шикізат ... ... ... қамтамасыз ету қарастырылды. Осы ерекше кен
орны негізінде «Shevron» американдық фирмасымен біріккен ... ... ... маңы ... тұзды кешенінде көмірсутекті шикізат кен орнын
ашу мұнайды іздестіру, генетикасы, генезисінің жаңа бағыттарын ғана емес,
сонымен ... осы кен ... ... ... жаңа ғылыми-техникалық
бағыттарды құру және дамытуға әкелді;
1978 ж. Ақтөбе облысында ашылған және 80-ші ... ... ... бірінші тұзды кешен – Жаңажол кен орнын игеру ... ... Осы кен ... ... ... ... мерзім ішінде
түбегейлі жаңа технологиялар ... ... саз ... ... ... өткізу, күкіртсутекті агрессиямен ... ... ашу, ... ... ... мен гидраттармен күрес.
Бұдан басқа, ... ... ... ... және т.б. ... жасақталды. Жаңажол тұзды қабаттарын игерудің ғылыми-
өндірістік мектебіне айналды;
1996 ж. ... ... ... ... Каспий маңы ойпатының
оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Кенбай кен орны ашылды. Кенбайдың ... ... ... ... (90 ... астам) тағы екі алаң –
Шығыс Молдабек пен ... ... ... Мұнда болашағы бар
Орысқазған, Сазанқұрақ кен ... да ... ж. ... АҚ ... Мырзалы, Восточный, ... ... ... онда ... өзегінде Төбеарал мұнай кен
орны ашылды, Сазанқұрақ, Кемеркөл, Қожа алаңдарында қорлардың өсуіне қол
жеткізілді. 1995 ж. ... кен орны ... ... ... алаңында аумағы 19,3 км2 болатын барлау
жүргізетін ... ... ... ... шарт ... екі ... Олардың біріншісі – «Жусан-1» 5000 м тереңдікке жетті, бірақ
болашағы жоқ (тұзды асты кешен) ... ... ал ...... ... 1995 ж. ... мұнда 2827 м тереңдікте мұнай (тұз үсті
кешені) ... ... ... ... жартысынан астамы алыс
шетелдерге шығарылады – Ұлыбритания, Германия, Швейцария, ... ... – 20%-ке ... 1996 ж. ... бойынша, мұнай өндіретін 90
елдердің ... ... 26-шы ... ие;
Мұнай ақпараты Агенттігіне белгілі болып отырғандай «Қазақойл» ... ... кіші ... 5,3 ... ... мен ... 104,6%) өндірді. «Қазақойл» қатысуымен кәсіпорындардың үлесіне
14,9 млн.т. (жоспардың 92,1%) ... ... ... ... өндіру
саласында қызмет ететін басқа кәсіпорындары 1998 ж. 5,6 млн.т. ... ... ... ең ... ... Атырау облысы кәсіпорындарына
тиесілі, мұндағы ... ... ... 44% құрайды, мұнда
«Тенгизшевройл» БК – 33%, «Жайықмұнай» - 3,9%, «Тенгизмұнайгаз» АҚ – ... ... ... 31% тиесілі, соның ... АҚ – 15,7%, ... АҚ – 12,5%; ... – 11% ... Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы мұнай өндірудің болашағы
Батыс Қазақстан аймағының мұнай өнеркәсібі ... ... ... ... болашағын анықтайды деп айта аламыз. Барланған мұнай
қорлары құрғақ жерлерде 2,1, ал газ конденсатымен – 2,8 млрд тонна ... ... ... есеп ... ... ... млрд т, ал газ конденсатты – 13,6 млрд т. мұнайға дейін деп ... ... мен ... ... ... ... өңдеу және
тасымалдау сәйкес экономикалық саясат ... ... ... ... ... ... химия және мұнай химиясы, телекоммуникация,
жеңіл өнеркәсіп, көлік тасымалдары, автожолдар және инфрақұрылым құрылысы,
жаңа құрылымдық және ... ... ... ... ... және
басқа да салаларды дамыту үшін қолайлы жағдай туғызады. Бұл өз кезегінде,
осы салалардағы ... мен жаңа ... ... серпіліс береді
/3/.
Қазақстанның теңіз мұнайгаз өнеркәсібін дамыту бағдарламасы 1993 ж.
бекітілді, оның бірінші ... ... ... ... ... анықтауды қамтыды. Бұл үшін 1993 жылы халықаралық консорциум
құрылды. Төрт жыл ... ... ... ... ... 100 мың ... ... сейсмикалық мәліметтер жинақталды, одан 26 мың ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы ... ... мен ... ... ... ... рет ... Болжанған мұнай қорлары 6-12 млрд.т. деп бағаланып отыр /4/.
Теңіз ... ... ... ... екінші кезеңі
концепциясын жасақтау жұмысы ... ... ... ... ... ... параметрлері «Shevron» американдық ... ... ... кен орны ... ... ... ұқсас
екендігі анықталды. Каспий түбіндегі мұнай қабаттарының ... ... м, ... 840-860 атм., ... мен ... ... 25%.
Қазақстан Үкіметімен «Қазақстанкаспийшельф» АҚ-ына ... ... ... ... ... ... ... компаниялармен
келіссөздер жүргізу құқығы берілді. «ККШ» МК екі жыл ішінде «МакДермет»
американдық ... ... ... ... ... ... бойынша
жаңа күштер салу қажеттігін анықтау және бар күштерді бағалау мақсатында
Қазақстан, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... жж. Республика Үкіметімен Каспий теңізінің
қазақстандық секторында 5 млн.т., ал 2013-2014 жж. – 50-60 ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай,
бұл сала қазір де және болашақта да Қазақстан Республикасына ... және ... да ... ... ... ... сала
болып қала береді /5/.
Мұнай бір жағынан экономикалық стратегиялық ресурс, ал екінші жағынан
– экономикалық кепілдің, яғни ... ... ... объективті
элементі. Бұнда Қазақстанда инвесторларды таңдау мәселесіне мемлекеттік
бағдар көрсетілген. ... ... ... ... ... ... және ... саудаға ықпал ету қажет. Өндіріс пен ауыл
шаруашылығын қайта құру және ... бір ... ... ауысу
мүмкіндігін қамтамасыз ету керек. Мұнай мен газ байлығын мұқият және ... ... Бұл ... ... жас ... ... жаңа ... келе
жатқан нарық экономикасы үшін ерекше өзекті болып табылады /6/. ... ... ... ... ... өте жоғары, сондықтан
мемлекеттік сақтандыру, салада жүріп жатқан жекешелендіру және ... жеке ... ... ... ... ... мемлекеттік
бақылау қажет.
Тәуелсіздік алғанға дейін ... ... ... ... ... басқа да құрылымдар болған емес, сондықтан ... әр ... ... ... ... компания, энергетика
министрлігі, арнайы министрлік, холдингтер, ұлттық компаниялар құрылды /7/.
Мемлекет ... ... ... ... ... отырып, бұл
салаларға әсер ... ... бір ... ... қалуы қажет.
Қазақстандағы осында құрал бақытына ... ... ... ... ... ... ... – үкіметтен және оның институттарынан белгілі
бір құзыр алған, бірақ әкімшілік емес, коммерциялық ... ... ... ... ... және міндеттері бойынша жауап беретін
құрылым болып табылады.
1.3. Көмірсутекті шикізатты тасымалдау мәселелері
Республикадағы мұнайды тасымалдау жүйесінің қалыптасуы мен тұрақтануы
өнеркәсіптің мұнай ... және ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі мақсаты - өндірілген мұнайды оны
өңдейтін орынға немесе одан әрі экспорттық тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... 1911 – ... Доссор кәсіпшілігінен Ракуш жағалау аймағына жеткізілді, осында
Ембі ... ... ... одан әрі ... мұнай зауыттарына
жөнелтілді. Алғашқы мұнай құбырының ұзындығы 60 км, оның 16 км ... ... ... өтті ... ... ... артуы жаңа тасымалдау артерияларын тұрғызу
қажеттілігін туындатты. Мұнай тасымалдау жылына 6,5 млн.т., ұзындығы 710 км
осылайша Ембі мұнайы ... ... ... ... ... 1970–жылдары
Ақтөбе облысында мұнай өңдіру жолға қойылуына байланысты, Гурьев – Орск
мұнай құбырының орнына Кенқияқ – Орск екі ... ... ... ... ұзындығы 450 км, өнімділігі жылына 8 млн.т. мұнай өткізуге есептелді.
Қазіргі кезде Ақтөбе облысының жүк тасымалдауына өзгерістер ... ... ...... ... ... ... берілуіне байланысты, осы
өңірде өндірілген мұнай Қазтрансойл құрылыстар жүйесі бойымен ... ... ... кезде Кенқияқ – Орск бағытымен мұнай тасымалы
жүргізілмейді /9/.
1936 жылы ... ... жол ... құю мақсатында Құлсары –
Қосшағыл, ...... және ... ... ... ... ... ұзындығы 47,6 км болатын мұнай ... ... ... 0,7 ...... ... құбыры игеруге берілді /10/.
Республиканың құбырлық тасымал ... ... ... ... игерілуіне байланысты, әсіресе 1960-70–жылдары қарқынмен дамыды.
Мұнай өндірудің тез ... ... ... арналық мұнай құбырлары арқылы
еліміздің мұнай өңдеу зауыттарына тасымалдау міндетін шешуді ... ... ... ... және ... ету ... жылы «Маңғышлақ мұнай» бірлестігінің ... ... ... басқармасы құрылды. Өзен мұнайын Ақтау теңіз порты арқылы
тасымалдауды және оны танкерлер мен ... құю ... ... ... ... ... диаметрі 520 мм, ұзындығы 141,6 км,
өнімділігі жылына 8 млн. тонна Өзен – ...... ... ... /11/. Бұл ... ... портынан теңіз көлігі, ал Ақтау мен
Жетібайдан темір жол көлігі көмегімен еліміздің өзге ... ... ... мүмкіндік берді.
Өзен мен Жетібай мұнайын ол кездердегі негізгі тұтынушылар Атырау,
Волгоград, Самара мұнай өңдеу зауыттары болды. Жаңа ... ... ... ... ... ... (Атырауға) 1969 жылы жеткізіліп, одан
әрі темір жол ... ... ... ... ... ... Прорва – Құлсары (ұзындығы 105,9 км, диаметрі 520
мм, өткізу ... ... 5 млн. ... және ...... ... км, ... 520 мм, өткізу қабілеті жылына 6 млн.тонна) арналы мұнай
құбырлары іске қосылды.
Павлодар және ... ... ... ... тұрғызылуына
байланысты, сол сияқты Ферғана мұнай ... ... ... ... ету ... Омск – ...... мұнай құбырын
тұрғызуға, болашақта оны әрі дамыта және кеңейте түсуге шешім ...... ... мұнай құбыры Павлодар – Шымкент ... ... ... ол 1988 жылы ... ... Чарджоу мұнай өңдеу
зауытына тасымалдау үшін салынды. Мұнай құбырының ең ... ... 8 млн ... ... ... саласының өте қарқынды дамуы көмірсутек
шикізатын тасымалдаудың жаңа экспорттық бағыттарын тұрғызуға және балама
бағыттарды ... ... ... нәтижесінде 1989 жылы Каспий
құбыржүйелік консорциум (КҚК) ... ол ... кен ... Қара ... ... арналық мұнай құбырын тұрғызу және оны ... ... ... кен орнының мұнайын экспортқа шығару мақсатында 2003 жылы
ұзындығы 610 км Қарашығанақ – ... ... ... іске қосылды.
Қазір КҚК жүйесін «Теңізшевройл» компаниясынан басқа Ембі және Ақтөбе
мұнайларын, сол сияқты ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Келешекте КҚК жүйесіне Қашаған кен ... өзге де ... ... ... ... ... Жалпы алғанда,
КҚК жүйесі – Ресей мен Қазақстанда өзге баламалары жоқ, өте қуатты, бүгінгі
күн талабына сай жарақталған ... жүйе ... ... ... ... ... ... дейін тартылған
экспорттық мұнай құбырын игерумен, жаңадан жарақтаумен және ... Оның бас ... ... ... ... ... оның 4
аймақтық бөлімшелері бар, олардың біреуі Атырау қаласында орналасқан (Шығыс
аймақ). Бірлескен Қазақстан – Қытай құбырлық компания ... ... ... салу ... ... /13/. Бұрынырақ тұрғызылған мұнай
құбырының Кенқияқ – Атырау бөлімшесі осы ... ... өзге ... компаниялар құрылуы мүмкін.
Жақын онжылдықтарда республикада мұнай тасымалдау көлігі ... ... ... ... ... ... мұнай өндіру күрт өседі деп күтілуде.
Дамудың негізгі бағыттары мыналар: бұрыннан бар жүйелерді толықтыру ... ... жаңа ... ... ... Өзен – ...
Самара мұнай құбырын техникалық жетілдіру және оның өнімділігін өсіру одан
әрі жалғасатын болады. Ол қазірдің өзінде Құмкөл ... ... ... ... ... отыр ... дейін темір жол цистерналары мен
тасылады); тасымалдаудың негізгі бағыты – мұнайды Самара арқылы экспортқа
шығару.
КҚК ... ... ... ... ол мұнайды экспортқа шығарумен ғана
айналысады, ал бұл көрсеткіш 2010–2012 жылдары 67 млн.тоннаға ... ... ... ... ... ... табанында орналасқан кен
орындарды игеру нәтижесінде елімізде ... ... ... күрт ... бұл ... қарай мұнай айдаудың жаңа маршруттары мен ... ... ... жылы ұзындығы 1000 км Атасу – Алашанкоу мұнай құбырының
құрылысы басталды. Бұл ... ... ... ...... ... ... кезегі болып табылады. Алғашқы кезегі, жоғарыда ... ...... ... ... жүйенің құрлысы
аяқталып болғаннан ... ...... және Атасу – Алашанкоу
бөлімшелері салынып біткеннен ... ... ... кен ... ... Қытайға экспорттау мүмкіндігі жүзеге асатын болады /15/.
Каспий теңізі табанынан мұнай өндірудің ... ... ... ... былай мұнайды теңіз арқылы тасымалдау одан әрі дамитын
болады. ... ... ... тасымалдау мөлшері жылына 3-5 млн ... ... отыр және бұл ... негізінен Баку, Махачкала және Иран
портына бағытталған. Баку – Джейхан мұнай ... ... ... ... ... ... ... тасымалдауды өсіру келешегі бар.
Мұнай экспортын Иран арқылы ... ... ... де қаралуда, бұл
экономикалық тұрғыдан жүзеге асыруға болатын іс – шара, алайда кейбір ... ... ... ... отыр ... ... ... мұнай тасымалдау жүйесі болашақта
одан әрі кеңейе ... және ... ... ... Ал бұл іс – ... ... мен көлемі мұнай өндірудің даму және ... ... ... ... тасымалының негізгі көлемі «Қазтрансойл»
компаниясы тарапынан жүргізіледі. Ол ... 6300 км ... ... 1100 км ... ... құбырларын, 3400 км су құбырларын
игеруде. Мұнай қоймалары мен ... ... ... ... 1243 ... –ді құрайды. Компанияның негізгі нысандарына Атырау қаласындағы және
Атырау облысындағы ... ... жол ... ... ... ... жол
эстакадалары да кіреді. Темір жол ... ... құю және ол ... ... ... 10 млн ... ... Ақтау қаласындағы теңіз
портын қайтадан жарақтау шаралары ... ... ... ... ... ... ... 4-5 млн тоннаға дейін артатын болады.
Су құбырларының жүйесі арқылы Атырау және Ақтау облыстарының мұнай
өндіретін ... мен елді ... ... 380 мың м3 су ... ... ... ... дамыған 19 60 - жылдары
көктей өтетін газ құбырларының ... ... ... ол ... газ
Батыс Қазақстаннан және Орта Азияның бұрынғы республикаларынан Ресейге
жеткізілетінеді. Ақтөбе облысының аумағы арқылы Бұхара – Орал ... ... екі ... ... ... Атырау және Батыс Қазақстан
облыстарының аумағын Орталық Азия – Орталық газ құбырының 4 ... ... ... ... ... ... ... «Одақ» немесе «Орынбор
– Батыс шекара» газ ... 2 ... өтті /17/. ... ... ... ... елдеріне жеткізу үшін тартылған болатын, құбырдан бір ... ... ... ... ... ... Өзен – ... газ құбыры арқылы газ
Орталық Азия – Орталық ... газ ... ... одан әрі ... ... Үстірт өңірінің газы Бұхара – Орал газ құбыры арқылы Орал
кәсіпорындарына берілді ... ...... ... мен өнеркәсіптік
кәсіпорындары газбен ... газ ... және оның ... ... Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстарының
өнеркәсіптік түйіндері мен өзге де тұтынушыларына газ Бұхара газды ............ – Тараз- Алматы газ құбыры арқылы
жеткізіледі. Ақтөбе және ... ... газ ... – Орал газ құбыры
және оның Шалқарға, Ақтөбеге, Алғаға, Жітіқара мен ... ... ... ... тармақтары арқылы жеткізілді. Ақтау қаласының газға
деген өнеркәсіптік және тұрмыстық мұқтаждығын өтеу ... Өзен ... Өзен – ...... және ...... ішкі газ ... Ақтөбе облысында Бұхара - Орал газ құбыры арнасына ... ... ... газ ... бар, ол газ ... ... әркелкілігін
реттеп отырады. 1981- 1985 жылдары Қарашығанақ кен ... газ- ... ... ... ... ... 2 газ ... тартылды
/19/.
Тартылған газ құбырлары мыналар: Бейнеу (Маңғыстау ... ... Гай ... ... ... ... ... – Хиуа (Хорезм
облысы, Өзбекстан Республикасы); Прорва (Маңғыстау облысы) – ... ... ... – Орск ... облысы, Ресей Федерациясы) т.б.
Газдың мол өнеркәсіптік қорларының болуы, оны ... ... және ... аз ... ететіндігі қысқа мерзім ішінде
республиканың отындық балансы құрылымын газдың ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы рынокқа газ
құбырлары арқылы жеткізу өзекті мәселеге айналады. Өйткені, Еуропалық ... ... ... жағдайда, табиғи газды ... ... ... түседі. Келешекте Еуропа елдеріне табиғи газды
негізгі жеткізушілер Ресей Федерациясы және Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... газ өндіретін ТМД
елдерінің арасында ортақ күш біріктіретін газ ... ... жөн ... ... Қазақстан үкіметі мен Ресей үкіметі арасында Газ ... ... (2001 ... 28 ... келісім мысал бола алады.
Аталған келісім бойынша өткен ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Ал газ экспортын жандандыруда біздің
мемлекетіміз үшін экономикалық әрі стратегиялық ... ең ... ...... Азия – ... » газ ... ... /20/.
Ақтөбе облысында мұнай өндірудің ірі орталықтары Жаңажол, Кенқияқ,
Кендісай) Қаратөбе, Ақжар т.б. орналасқан. Мұнайды тасымалдау үшін ұзындығы
416 км ......... оның ... ... көмірсутегі
шикізатының бірегей ресурстарына ие ... ... Оны ... ... түрлі салаларындағы қажеттіліктерді қамтамасыз етуге мұнай ... ... ... орны ... Ол үшін ... – химия өнеркәсібі
кәсіпорындарын қалпына кетіру және оларды бәсекелестікке қабілетті тауарлар
өндіруге сай дамыту қажет, 54 км ...... 362 км ... – Орск
мұнай тасымалдау құбыры тартылды.
1 – кесте - Негізгі ішкі ... ... ... құбырлары |Іске |Ұзындығы, |Диаметр,|Жылдық өндірісі |
| ... |км |мм | |
| ... | | | |
| | | | ... |Іс |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... ... жүйесі ... – Орск 1-ші |1968 |400 |325 |1,7 |1,9 ... | | | | | ... – Орск |1986 |400 |530 |5,0 ... |
|2-ші линия | | | | | ... ... ... ...... – |1977 |1859 ... |20 ... |1983 | | | | ... |1990 |199 |500/700 |7/14 |3,7 / ... ... ... ... |1974-78 |1379 |1020/720|12,3 |10 ... |1966 |68 |500 |8 |3,26 ... ... |1974-78 |73,6 |500 |8 |1,47 ... |1986 |62,1 |500 |5 |4,80 ... |1979 |202,4 |720 |8,5 |6 ... |1968 |30 |300 |2 |0,6 ... ... |1986 |103 |500 |5 |0,3 ... №3 ... |1980 |133 |300 |2 |6 ... |1936 |18,75 |200/250 |1 |0,16 |
| |(1981) | | | | ... |1972 |85,6 |500 |6,0 |1,06 |
| |(1986) | | | | ... ... |200/500 |1,0 |0,03 |
| |) | | | | ... |1950 |66 |250 |2 |0,01 ... |1990 |63,6 |700/500 |8,7 |2,64 ... |1991 |34,3 |200/25 |1 |1,6 ... мұнайды түрлі көліктермен тасымалдау сызбасы
1-сурет
Бұған қосымша тартылған Ақтөбе облысы бойынша 379 км және ... 37 км ... ... ... ... ... берілген диаметрі
1020 мм қос желілі магистральді газ құбырының ұзындығы 1175,2 км жобалық
мұнай – газ ... ... 600 мм ... метрді құрайды. 1998 жылы
ұзындығы 32 км Жаңажол – ... газ ... ... ... Соның
нәтижесінде облыс тұрғындарының 50 % -ы ... ... ... ... ... ... мен ... жүйеге келтіретін компрессорлық
станса жұмыс ... ... бұл түрі ... ... мен ... ... ... жылдары
қолданылып жүр. Облыс ... ... ... ... ... газ құбыры Бұхара – Орал желісі. Құбыр көлігінің ... ... – 1867 км. Оның ... ... ... – 416 км, газ ... – 1176 км-
ге тартылып жатыр. Құбыр көлігінің жүк ... өсіп ... ... 448 км, жылына 6 млн, тонна мұнай тасымалдау құбырының іске
қосылуы. Бұл ... ... ... ... ... - ... экспорттық
магистралімен байланыстырып, Ақтау порты ... ... ... ... ... экспорттаудың көбеюі оны әлемдік ... ... ... орынға қойды /22/.
Мұнай шикізатын тауарлық өнімге айналдырудың технологиялық процесінің
ажырамас бөлігі бола отырып, Қазақстанның мұнайөткізу көлігі ... ... ... алғаш жүргізе бастағанда бір уақытта дами
бастады. ... ... ... 150 км ... ... ... ... Каспий теңізі жағалауымен байланыстырған бірінші
торабы кеңес билігі кезінде ... ... ... өтетін магистральдық мұнайөткізгіштерін әрі
қарай дамыту бұрынғы КСРО-ның бүтін мұнай көлігі ... ... ... жүргізілді, ол өз даму барысында өз принциптерін екң
рет ауыстырды. Алғашында мұнай ... ... ... ... ... ... ... бұл әрине, мұнайөткізгіштердің ұзақтығына әсер
етті. Шартты түрде бұның аяқталуын 60-шы жылдар деп есептеуге ... ... ... ... ... ... ... орталығы Батыс Қазақстан
болды, сондықтан Атырау МӨЗ (мұнай өңдеу зауыты) құрылысы мен іске қосу,
сонымен ... ... ... ... ... салу сол ... атқарып тұрған принциптерге қайшы болмады.
Батыс Сібір (Ресей) мұнай кен ... ... және ... ... жаңа ... өңдеу зауыттарын орналастыру принципі өзгерді. 70-
жылдар басынан оларды ... ... көп ... ... орталықтарға барынша жақын жерлерде салына бастады. Қазақстанда
70-жылдардың соңы – 80-жылдардың басында салынған негізгі ... ... ... құбыры, ол Батыс Сібір мұнай кен орындарын Орта Азия
мұнай өңдеу зауыттарымен ... ... ... ... ... оның ... бұрын
ортақ мұнай көлігі жүйесіне енген 4,9 мың км. шамасында магистральды ... өтіп ... ... - ... атқарған мұнай құбырларының негізгі техникалық
сипаттамалары
|Мұнайөткізгіш |Енгізілу |Ұзақтығы, |Диаметр, ... ... |
| ... |км |км ... | |
| | | | | | | ... |1966 |142 |500 |8 |3,2 |4 ... |1970 |683 |1000 |30 |9,1 |6 ... |62 |500 |8/15 |8/5 |4 ... | | | | | | ... ... |1000 |30 |- |3 ... |1986 |103 |500 |5 |3 |2 ... |1968 |400 |300 |5 |3 |4 ... ... 1 ... жағдай бойынша Қазақстан Республикасы
бойынша қазақстан және ресей мұнайын тасымалдау ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан мұнайөткізгіштері. Олардың шикізаттық базасы Теңіз,
Құмкөл, Жетібай, Қаражанбас кен орындарында өндірілетін ... ... ... ... ... және ... ... мен экспортқа
шығаруға тарату үшін Самаралық мұнай араластыру ... ... Бұл ... бойынша айдау технологиясы өе ... ол ... ... ... ... ететін Өзен және Жетібай кен
орындарының жоғарыкүкіртті мұнайы тасымалданады. Бұдан басқа, 1993 ж. Теңіз
кен орнында өндіру көлемін біршама ... ... ... ... алдын-
ала меркаптансыздандыру мәселесі туындады. Кен орны ... ... ... ... мұнайын Ресейде (Орскнефтеоргсинтез) өңдеуге ... ... ... ... ... 362 ... 325 км Қазақстан аймағы бойынша өтіп жатыр. Мұнайөткізгіш құрамында
диаметрі 377 және 529 мм ... ... екі ... ... ... өндірілетін мұнайлардың сапалық айырмашылықтарынан бірінші
тізбек Кеңқияқ кен орны мұнайын жылытумен ... ... ал ... ... кен орны ... ... үшін ... Бірақ кеңқияқ мұнайын
өндіру көлемінің азаюымен қазіргі сәтте құбырөткізгіш ... ... ... екі кен орны ... қоспасы тасымалданады.
Қазақстан Республикасының мұнайөткізгіш көлігін дамытудың ... өз ... ... ... мен жеткіліктілігін
қамтамасыз ететін жаңа мұнайөткізгіштерін тұрғызу, сонымен ... ... ... ... ... жеткізу болып отыр.
Батыс Қазақстан - Құмкөл мұнайөткізгіші құрылысын салу жоспарланған.
Жоба авторының ойы бойынша ол ... ... ... және ... ... ... ... Мұнайөткізгіштің жобалық күші
жылына 20 млн. т. ... ал ... 1200 км ... Құрылысты екі кезеңде
жүргізу жоспарланған:
- бірінші – Атырау-Кеңқияқ участкесінде ... 700 мм мен ... 7 млн т. ... ... ... құрылысы;
- екінші – Кеңқияқ-Құмкөл участкесінде диаметрі 900 мм ... ... ... ... ... ... ... негізі Теңіз,
Жаңажол және Маңғыстау облысы мұнайларынан құралған мұнай қоспасы ... ... ... қалыптастырудан басқа Қазақстан үшін
экспорттық мұнайөткізгіштер жобалары да өте маңызды. Олар ... ... ... ... ... бағасына дейін
тасымалдау құнын азайту, көлік жүйесінің сенімділігін арттыруды қамтамасыз
етуі ... ... ... ... ... ... орындарын ашу қосымша мұнайөткізгіштердің құрылысын талап етуіне
байланысты мүмкін ... ... ... беруі қажет.
Қазақстан үшін экспорттық мұнайөткізгіштер жобаларын зерттеуде ... ...... ... ... және
геоэкономикалық мүдделерін де ескеру қажет. Қырғызстаннан басқа Қазақстанды
қоршаған барлық республикалар ... ... ... ... шығатын мұнай экспортын қиындатады. Сондықтан осы ... өз ... ... жақсарту мақсатында мұнай экспортына
мүдделі.
Қазақстан мұнайы үшін мүмкін болатын экспорттық маршруттарды түбегейлі
қарастырайық, себебі 2003-2010 жж. өндірілген мұнайды ... ... ... Жаңа ... ... ... ... түрде батыс, шығыс және ... ... деп ... ... әрқайсысы өзінің оң және теріс жақтары бар.
Ең «бастысы» ... ... ... тобы ... ... екі ... ... болады.
Қазақстан (Теңіз кен орны) – Ресей (Тихорецкая-Кропоткин-Новороссийск
солтүстігінің жаңа ... ... ... ... ... бірқатар жылдар бойы ерекше көңіл бөлініп отыр. Оны жүзеге асыру
үшін 1992 ж. «Кэспиен Пайплэйн» - ... ... ... (КТК)
құрылды, оның құрамына Қазақстан, Ресей, Оман кіреді. ... ... ... келесі түрде бөлінді: Қазақстан және Ресей –
әрқайсысы 25%; Оман – ... 50% ... ... ... ... 1600 км құрайды, ол оның ... ... ... ... ... әртүрлі бағалаулар
бойынша 1,2-1,5 млрд. долл. құрайды.
Новороссийскіге ... ... ... ... ... ... Қазақстаннан жылына 15 млн.т. шикі мұнайды ... ... ол ... ... 1.5 ... ... құрайды. Батыс Қазақстаннан,
Ресей, және мүмкін Азербайжаннан (Каспий маңы аймағындағы кен орны) шикізат
тасымалдау бойынша ... ... ... іске ... ... 60-тан 70 млн. т. дейін мұнай ... ... ... шикізаттың осындай үлкен көлемі болжамдар бойынша каспий маңы
құрғақ жерлерінде, сонымен ... ... жаңа кен ... ... ... етіледі /25/.
1992-1995 жж. КТК негізін қалаушылармен консорциумға жаңа ... ... ... жұмыстар жүргізілді. 1996 жылдың наурызында Москвада қ.
өткен КТК директорлары отырысында оның ... үшін жаңа ... ... мен ... ... 43%, Оман – 7%, ал ...
олар үшін бөлінген 50%-тен әрқайсысы 5-7% алды. Консорциум құрамына кіруге
дайындықты әлемнің ірі ... ...... ... gaz», ... ... «Транснефть», «Роснефть» білдірді. 1996 ж. мамырында қол
қойылған «КТК ... құру ... ... қ.) ... ... ... алу құқығына оның келесі мүшелері ие деп белгіленді: Ресей
(24%), Қазақстан (19%), Оман (7%), ... (15%), ... ... ... (7,5% ), «Ajip»(2,4%), «British ... және ... (1,75) %. ... ... ... үлесінсіз
«Транснефть» компаниясы ... ... бұл ... ... ... ... бөлігінде өмірге келтіру үшін ... ... ... ... экономикалық, және саяси сипаттағы негізгі қиындықтар бар.
Қандай да бір жоба ең алдымен, ... ... кім, ... ... ... Дәл ... ... жылдар бойы айдалатын
шикізат көлемі, оны тасымалдауға өзара ... ... ... ... ... өзінің ішкі қажеттілігі үшін қолдану
мүмкіндігі тәуелді болады.
Қазақстаннан Новороссийскіге ... ... ... құрылысы
туралы келісімге қол қлю кезеңінің жылжуына байланысты каспий маңы ... ... ... жеке алғанда Түркия, Иран ... ... ... бағытын өзгертуге әсер етудің өз ... ... ... ... ... ... танкерлердің өтуін шектейтін
шешім қабылдады, бұны мұнай ... ... күрт ... ... ... ... шара ... Түркия ұсынған және
Каспий маңы мемлекеттерінің біреуімен де қайтарылмаған басқа жобаның жүзеге
асуы үшін жасалғаны айқын. Бұл ... мәні ... ... және
Түркменияның каспийлік мұнайы ... ... және одан әрі ... жаңа ... бойынша Түркия арқылы
Жерорта теңізі (Жейхан) порттарының біріне жеткізілуінен тұрады. Жаңадан
салу қажет болатын ... ... ... жағы ... бар ... ... өз ... жүзеге асыруды қолға алып отыр. Бұл жобаның құны
алғашқы мәліметтер бойынша 3,3 ... ... деп ... ... ... ... ... әсерлер тиетін көптеген ... ... бұл ... ... ... және жобаға құрылысты
да, ол өтетін аймақты да мүмкін болатын ... ... ... техникалық шешімдер енгізуге тура келеді.
Бұл жобада өзарақатынастардың басқа саласы – саяси салаға жататын тағы
бір маңызды қиындық бар. Мұнайөткізгіштің түрік вариантының ... ... ... ... бере алмайтын аймақтар бойынша өтуі қажет: Таулы
Қарабах, Абхазия, курд тұрғындары шоғырланған Түркия аудандары. Сондықтан,
мұнай ... ... ... ... оның ... ... негізгі
тежеуші фактор осы аймақтардағы саяси тұрақсыздық болады ... ... ... мұнайөткізгіштің өз құрылысынан басқа
қажетті инфрақұрылым құруға қосымша қаржы салынымдары қажет болады: Бау ... ... ... және ... ... ... шығыс жағалауынан
батысына шикізатты тасымалдау үшін танкерлік флот ... ... қ. ... ... нүктелік айлақ құрылысының болжамды құны 640
млн.долл. құрайды.
Түбегейлі коммерциялық ... ... ... ... тағы бір ... осы жоба ... келісімдік қатынасқа түскен әрбір серіктестің ... ... Егер ... жағы ... Жерорта теңізіне ... ... ... ... болса, онда ол құрылыстың
иесі болып шығады, бұдан экономикалық, саяси, ... және ... ... шығады. Соңғы қорытындысында, каспийлік мұнайды тасымалдаудың ... ... ... мұнай өндіру және теңіз арқылы (1999 ж.
қарашада Баку-Жейхан ... ... ... ... ... ... ... шығындарды қоса есептегенде, бұл бағытта
көмірсутектерді экспорттау қаншалықты пайдалы болатынын да анықтау қажет
/27/.
Босфор арқылы ... ... ... туралы ескерту КТК мүшелерін
оның құрамына кіретін мемлекеттердің экспорттық мүмкіндігіне әсер ... ... ... басқа жолын іздестіруге мәжбүр етті. Ең нақты
вариант шикізаттар ағымдарын мына трасса бойынша: ... ... ... ... әрі ... танкерлермен Қара теңіз арқылы
болгар порты Бургасқа дейін, содан кейін грек ... ... жаңа ... ... ... ... бағыттау болып
табылады. Жоба құны сараптамашылардың пікірі бойынша түрік ... 20 есе аз ... ... ... бұл жағдайда трассаның барлық
территориясы ... ... ... ... қолданысы қолайлы техникалық
шешімдер мен ... ... ... ... ... ... ... таңдау және үкіметтік деңгейде шешім қабылдау барлық
техника-экономикалық негіздерге ... ... ... ... жүргізілетініне байланысты.
Оңтүстік бағыт екі принципиальды маршруттармен көрсетілген: Ауғаныстан-
Пәкістан арқылы және Иран арқылы /28/.
Ауған бағыты Түркменстан және ... ... ... ... ... Ойл» сауд ... құрылған консорциуммен ұсынылды. Бұл
маршрут газөткізгіш құрылысын, содан кейін Орта Азиядан Ауғанстан ... ... ... ... ... бұл ... қарулы қайшылықтардан көбеюінен жүзеге ... ... - Иран - ... ... ... қазақстан мұнайы экспорты үшін
ашық қарулы қайшылықтар жоқ, қауіпсіз аймақтардан өтетін ең қысқа ... ... ... ... ... ... Иран порты Энзелиге дейін
Тегеран, Тебриз, Арака және Исфахан мұнайөңдеу зауыттарына жеткізілу арқылы
мүмкін болады. Иран өз ... ... ... ... ... ... болады.
Басқа жоба – Түркіменстан аумағы арқылы Иранда мұнай құбыры құрылысы.
Бірақ бұл жобалардың, әсіресе Қазақстан мен Түркіменстан мұнайын ... ... ... ... асуы АҚШ саяси мүдделеріне байланысты
қиындатылып тұр. Армения мен Таулы Қарабахты айналып, Иран аумағынан ... ... ... ... ... ... мұнай құбырының
құрылыс жобасы да Стамбулда өткен саммитте (1999 ж. ... ... ... қабылданғанынан қарамастан осы себептерге байланысты
қиындатылып тұр /28/.
Біздің ... ... осы жоба ... бассейні мемлекеттері үшін
қызықты жобалар қатарына жатпайды және ең ... ... ... ... ... шикізат қорларының орасан зор көлемі шоғырланған
аймақ болып ... ... Оған ... ... ... әлемдік қорларының 2/3 бөлігіне ие және олардың жылдық соммалық
өндіру көлемі 900 млн. т. ... ... ... күшті экспорттық
қуаттың қасында ирандық вариант бойынша экспорталатын 10-20 ... ... ... бәсекелестік тудырмауы мүмкін.
Осыған байланысты мұнайгазөндіру қызметіне ... ... Иран ... ... ... ... кейбір жақтарын ескермей кетуге
болмайды. Бұл мемлекеттер арасында сонымен бірге көмірсутектер экспорты
бойынша ұсыныстарға қатысты ... ... ... ... ... млрд.долл. болатын Иран және Түркия арқылы өтетін маршрут бойынша ... ... ... ... ... 1995 ж. ... ... ресей компаниясымен республиканың газ кен орындарын пайдалануда
техникалық көмек көрсету туралы келісімге қол қойды, бұл ... ... ... экспорттық, бұрынғы серіктеспен жақындасуды және әрі қарай
барлық мұнайгаз кешені бойынша байланыстарды ... ... ... Каспий маңы аймағында мұнайгаз өндірудің болашағы мен
экспорттық мұнайөткізгіштердің құрылысының мүмкін жобаларын ... ... бір ... ... ... ... шығыс бағыты) көрсетіп
кету керек.
1997 ж. ... ... ... ... кен ... 60% ... ұзақ созылған тендердің иегері Қытай ұлттық мұнай компаниясы (КННК) деп
жариялады, ол 20 жыл ... 4 ... ... көлемінде ақша қаражатын,
соның ішінде 1998-2003 ж. – 585 млн.долл. салу міндетін алды. ... ... ... ... ... ... жыл ... 500 мың.АҚШ долларын
(20 жыл ішінде 10 млн.) салу, ... ... – 320 ... және қол қою
бонусы – 5 млн. ... деп ... ... бұл ... ең ... қытай жағының Қазақстан батыс бөлігінен қытай шекарасына дейін
жалпы ұзындығы 3000 км болатын құбыр ... салу ... ... ... болжамды құны Өзен кен орнын қайта қалпына келтіру бойынша қаражат
салынымдарын қоса есептегенде 10 млрд. АҚШ ... ... ... ... жыл ... 13 ... мұнай сатып алуға дайын, 2005 ж. олар 90 ... 2010 ж. – 140 ... ... ... ... ... ... Тынықмұхит аймағындағы жағдай 2005 ж. кейін көмірсутектер
нарығы біртіндеп кен орындары ресурстарымен қаныға ... ... ... орналасуы (мысалға, Сахалин шельфі), қорлар көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... табиғи және сығылған газдардың импортер-елдерін таңдауда
шешуші роль ойнауы мүмкін. Осыған байланысты жақын ... ... ... кен ... ... ... ... дейін
мұнайөткізгіш құрылысы вариантының тиімділігін анықтау қажет /29/.
Сөйтіп, мұнай нарығындағы біздің республикамыздың мүмкіндіктері орасан
зор. Бұнда, тек қана ... ... ... бірге мұқият ескерілетін
саяси тәуекелді де есепке алу қажет. ... ... ... ... ... гөрі ... институттарын
қалыптастырудың кезеңдігіне сүйенген Қазақстандағы саяси тұрақтылықта соңғы
мәнге ие емес. Бұған меншік ... ... ... тіке ... және ... қара ... нарықпен қатар тотальды мемлекеттік
реттеу билігі аясында нарық реформаларының алға жылжу дәрежесін қосайық.
1.4. Көмірсутекті шикізат өндірудің тиімділігін арттыру
Өкінішке ... ... ... ... өз ... ... және ... оларды өндіру, дайындау, тасымалдау және өңдеу
жаңа ғылыми-техникалық және ... ... ... етеді. Мысалы,
1899 ж. Ембіде алынған алғашқы қазақстан мұнайы нафтендік негізді ... ... ... ... ... 60-шы ... басында ашылған
біршама парафин құрамды жаңа кен орындары әлем ғылымы мен практикасы ... ... ... және ... жаңа ... ... 70- ... Бұзашы жартылай аралында асфальті-шайырлы заттар, ... ... мен ... ... ... кен орындары (Қаражанбас,
Қаламқас, Солтүстік ... ... ... ... ... және ... де жаңа ... шешімдер қажет болды. 70- жылдар ... ... және ... кен ... ... ... ... ие тұзды мұнайлары мұнайшылар алдына жаңа ғылыми-техникалық
мақсаттар қойды /30/.
Мұнаймен байланысты барлық жұмыстардың ішінде геофизикалық тәсілдермен
жүргізілетін ... ең ... ... табылады. Шығындар теңіз
континентальды шельф жағдайында ... ... рет ... /31/. ... ... ... құны ... мұнайшыларының мәліметтері
бойынша Каспий теңізінде шамамен 1 млрд. АҚШ долл. тұрады.
Мұнай өндірудің қазіргі технологиялары қажет, сондықтан ... ... ... ... бір ... бұрғылауға тырысу және
құбырлардың бір пайдалану колоннасын ... ... оны ... ... ол ... ... ... уақытты біршама үнемдеуге
әкеледі /32/. Скважинаны ... ... осы ... ... ... бар және онымен Ресей Федерациясында бірнеше жүздеген скважиналар
бұрғыланған.
М.Цыферовпен ... ... ... ... кез
келген геологтық құрылымдарды өткізу концепциясының әлемдік аналогтары жоқ.
Бұл тәсіл бойынша өтетін материалдар балқыту, эрозия және ... ... ... ... басының саптамасынан шығатын газ ағынымен морт
сындыру жолымен бұзылады /33/. РБҚ ... ... ... ... бойынша 5-12 экономикалық коэффициетпен бағаланады.
Бұнда скважинаның бастапқы диаметрі соңғы ... ... ... ... әлемдік статистикасы көрсетіп отырғандай, жылдан жылға
жоғары жабысқақ мұнай өндіру көлемі ұлғайып келеді. 2000 ж.дейін тығыздығы
0,865-0,893 г/м3 ... ... ... ... өседі. Одан кейінгі жылдары
бұл тенденция күшейеді. ХХІ ғ. ауыр, яғни ... ... ... ... мен битуминозды жыныстар өндіру мен өңдеу ғасыры болады. Бұл ... ... ... ... қоры ... ... ... есе көптігімен, сонымен қатар фонтанды, яғни ... ... ... және ... шаруашылығының отын, жағар май мен мұнай химиялық
өндірістің басқа түрлеріне ... ... ... ... /34/.
Жоғары жабысқақ мұнайлар, табиғи битумдар мен битумды жыныстар
геологиялық орналасуы, ... шығу тегі мен ... ... ... гөрі ең ... ... еңбек көлемділігімен
ерекшеленеді. Бұл мұнайлардың көмірсутекті құрамы ... ... ... ... сонымен қатар жол-құрылыстық битумдар, ... бояу ... ... ... ... ... ... никель
және басқа да құнды ... ... ... ... ... ... құруға мүмкіндік береді. Бұдан басқа, жоғарыжабысқақ
мұнайларда көптеген ... ... ... ... мұнай негізінен жабысқақ және ауыр мұнайлар қатарына
жатады. Республикада ... ... ... кен ... ... ... Қаламқас, Қаражанбас және т.б.) басқа ... ... ... 140 кен ... мен ... көздері ашылды.
Әлемдік практика көрсетіп отырғандай, бұндай мұнайларды өндіру үшін
қабатқа ... әсер ету ... ... ... ... ... көлемде мына кен орындарында қолданылады: Кеңқияқ – бужылулық
әсер ету, Өзен – ыссы суды ... ... ...... ішкі ... ... Соңғы жылдары түрлі себептерге байланысты қабатқа
жылу тәсілін қолданып әсер ету көлемі төмендеді, және сөйтіп, ... ... де ... ... жабысқақ және ауыр ... ... ... ол ... ...... ... көлемінің 20-30%-ін
көрсетеді. Мысалға, АҚШ-та бұл көрсеткіш 55-60%-тен шамалы асады. ... ... оның ... ... әсер етеді, себебі жалпы шығындар өндіру
көлеміне жатқызылады. Осы шығын жағдайында қабаттардың мұнай беруін көтеру
және игерілу ... ... ... ... ... ... ... алуға
және оның ақырғы құнын төмендетуге мүмкіндік берер еді.
Қабаттардың мұнай шығымын көтерудің ... ... ... ең
қолайлысы скважинаның тармақты-горизонтальды діңінің өнімдік қабатты ашуы
және бу жасау және оны ... ... ... ... ... ... орнатылған жылжымалы плазмалық бу ... ... ... Соңғы тәсіл жақсы танымал, бірақ әлі еш ... жоқ. ... ... ... ... сүзу ... және төмен енетін коллекторлар үшін, сонымен қатар пайдаланудың
соңғы кезеңінде өнімділікті қалпына келтіру үшін ... ... ... ... ... ... ... 2-4 және одан
көп есе көбейеді. Бұл бағытта қазір Ресей – Волга маңы, Сахалин, ... ... ... ... ... ... Алыс шетелде (Канада,
АҚШ) горизонтальды скважинамен бұрғылау пайдалылығын ұғынды және діңі 100 ... одан да ұзын ... ... ... ... ... арнайы техника мен технология жасақтады. Скважиналар ... бу ... ... бу ... құрылғыларына тән орасан зор
материалдық шығындарды мұнай өндіру процесіне жылжымалы ... ... ... минимумға қысқартады.
Мұнайдың өзіндік құнын төмендету мәселесін шешуде оның ... орын ... ... мұнай айдау станциялары арқылы құбырөткізгіштер
бойынша дәстүрлі тікелей айдау тәсілінің көптеген кемшіліктері бар: парафин
шөгіндісінен ... ... ... ... қиындығы, жабысқақ
мұнайды айдау үшін біршама қуаттың ... ... ... ... ... қашу сол құбырөткізгіштер бойынша арнайы герметикалы
цилиндрлік контейнерлерде ... су ... ... ... ... ... ... болады. Жүк тасымалдаудың
ұсынылған тәсілі ... ... ... (АҚШ, ... ... маңызды орын алады. Мұнай ... ... жүк ... ... контейнердің салмақсыздануы болады,
соның арқасында қуаты ... ... ... ... ... ... Көтеретін сұйықтың құрамын құрай отырып, құбырдың ішкі
тозуының алдын алуға ... ... ... ...... ... әртүрлі материалдарды: мұнай, дақыл, тұз,
қазба концентраттарын біруақытта немесе ... ... ... ... ... ... өңдеу зауытына дейін мұнай қасиеттерінің ... ... Шикі ... құны – басты, бірақ мұнай өнімдерінің ақырғы
құнын анықтайтын жалғыз фактор емес. ... алу ... бұл ... өңдеу тереңдігі мен мұнай өңдеу ... ... ... дәрежесіне
тікелей тәуелді. Егер, мұнай өңдеу тереңдігі 75%-ға дейін ... ... ... ... қазіргі талаптарға (АҚШ-та 90%-ке дейін) барынша жауап
береді және ол Қазақстанда сұранысқа ие болса, ал ... ... ... ... ... МӨЗ ... ... қайта қалпына келтірмей
экологиялық нормалары бойынша ... және ... ... ... ... МӨЗ ... пайдаланбау мұнай шикізатының
құнына тікелей әсер етеді, ... оның ... ... ... ... жоғары.
Бұл мәселені нақты кен орны мұнайының құрамы мен қасиеттеріне
бағдарланған техникалық ... ... ... ... ... ... ... шешуге болады. Қуаты бойынша ірі МӨЗ ... ... ... талап етеді. Мұнай кен орындарында орналасатын азкөлемді,
жылжымалы МӨЗ жасақтау және ... ... ... салу ... еді. Бұл ... ең ... сапа ... жауап беретін,
жоғарыоктанды этилді емес бензин мен экологиялық таза ... отын ... ... түбегейлі техникалық қайта қарулану мақсатында
«СибВПКНефтегаз-2000» бағдарламасы жасақталынды. Ресей ... ... ... ... мұнайгаз жабдықтарына көшуді жоспарлап
отыр. Бұл ... ... ... ... 200 мың ... ... ... мұнайды бәсекеқабілетті етуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... қаруландыру саласында өзіндік машина-
құрылыс кешенін құру Қазақстан ... ... ... ... үшін де ... ... ... державасы ретінде өзін өзі ... ... ... ... етуі қажет. Бұл үшін шетелдік техника
әкелуін реттеу, ғалымдар мен машинақұрылысшыларының күшін ортақ техника-
экономикалық ... ... ... ... ... мұнай жабдықтарын
құру саясатынан бас тарту – бұл ... ... ... ... ... ... импорттық техника жабдықталуынан тұрақты
тәуелді болуға, жұмыссыздық пен әлеуметтік қиыншылықтарға әкеледі /35/.
Мұнай мен мұнай ... ... ... қалыптасуын талдау
Қазақстан Республикасының қорғаныс күші мен ... ... ... жағдайынан шығару дәл осының өзіне тәуелді екенін көрсетеді.
1.5 Қазақстандағы мұнайхимиясы және мұнайөңдеудің ... ... ... мен газды өндірумен қатар, оларды ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... саласы да дамып
келеді. Қазіргі кезде республикада 3 мұнай өңдеу зауыты және 3 газ ... ... ... – энергетикалық бағыттағы мұнай мен газды өңдеу ... 1940 ... ... ... ... мұнай өңдеу
өнеркәсібінің тұңғышы – Атырау мұнай өңдеу зауыты, ол 1945 жылдан ... ... ... ... ... және
Бакудың дизельдік дистиллятын өңдей бастады. Зауыт 1960 жылдан ... ... ... ауыр да ... ... 1965 жылдан бастап Маңғыстау
мұнайын, ал 90 – жылдардың басынан бастап ... кен ... ... ... жылдық қуаты 4,5 – 5 млн тонна. Өңдеу ... 63 % ... ... қайтадан жарақтау шаралары жүзеге асырылуда, мұның өзі
мұнайды өңдеу тереңдігін 85 – 92 % -ға ... және ... ... дизельдік отынды Евро – 2005 стандартына сай өндіруге мүмкіндік беретін
болады.
Республиканың солтүстік және солтүстік – шығыс аймақтарының мұнай
өнімдеріне ... ... ... ету ... ... ... зауыты салынған, ол қазақстандық және ресейлік мұнайлардың аз
күкіртті ... ... ... ... ... жылына 77,5 млн тонна
өнім береді. Өңдеу тереңдігі 82 %-ға ... ... және ... ... ... өнімдерімен
Шымкенттің бұрынғы «Мұнайоргсинтез» зауытымен қамтамасыз етіледі, бұл зауыт
қазір «Петро ... Ойл ... деп ... ... ...... млн тонна, өңдеу тереңдігі 78 %.
Атырау мұнай өңдеу зауыты қазіргі кезде ол ... ... ... ... ... ... ... табылады, ол
Қазақстандағы жоғарыда аталған зауыттардың ішіндегі ең ... ... Ол ... теңізінің солтүстігінде, Гурьев (Атырау) қаласында 1945
жылы мұнайды отындық бағытта өңдеу ... ... ... 2 ... ... ол АҚШ-тан «ленд-лиз» арқылы
алынған жабдықтар негізінде салынды. Зауыт ... ... мол ... ... ... ... ... рыногы негізінен Қазақстан
Республикасының батыс және оңтүстік аймақтарын қамтиды.
2003 жылдан бастап зауытты ... ... ... ... ... ... ... мұнай компаниясы мен «Марубени Корпорейшн»
компаниясының ... ... ... ... ... 2006 жылы
тапсыруға міндеттелінген келісім-шартқа сәйкес жүргізілуде. Жобаның ... 235 млн АҚШ ... ... ... ... оның ... тереңдігі 92 % -ға
жететін болады, зауыт АИ – 95 автомобиль бензинін Евро – 2005 ... ... және ... ... ... ... ... – ақ шығаруға
қол жеткізеді /36/.
Қазақстандық көмірсутектер ресурстарын ... бұл ... ... 100 ... ... ... ... береді. Бұл 100 жыл ішінде
мұнайгаз саласының мұнайгаз жабдықтарына, қызмет ... ... ... ... және ... материалдары мен ... ... ... тұрақты сұраныс болатынын көрсетеді. 100
жылы ішінде Қазақтан мұнайөңдеу және мұнайхимиясы үшін шикізатқа ие ... ... ... ... тіс ... ... ... мен
жиһаздардан бастап телекоммуникациялық жүйелерде, авиациялық-космостық
техника мен басқа да жоғарыинтеллектуальды қызмет салаларында ... ... ... материалдарға дейін өнімдер береді. Озық
технологияларды ... ... ... ... ... ... осы ... инвестиция салу өте пайдалы.
Олардың ... үшін ... алғы ... бар: ... бар ... ... ... өндірістік күштер.
Атап көрсетілгендей, мұнай өндіру көлемі әлі де арта түседі. Бұнда
көмірсутекті ... ... ... ... ... ... күшейту
қажеттілігі туындайды. Бұл қажеттілік сонымен бірге ... ... қана ... ... кешенінің тиімділігімен анықталмайды,
сонымен қатар көмірсутекті шикізат өндіру және дамыту ... ... ... КСРО ... ... әкімшілік бағыныштылық, яғни
әкімшілік аудандар немесе облыстарды ... ... ... ету
принципімен емес, республикалық бағыныштылығынан тәуелсіз, географиялық
аймақты ... ... ... ... ескерту қажет. Мысалы,
Павлодар зауыты Қазақстанның солтүстік облыстары мен РСФРС батыс облыстары
қажеттілігін қанағаттандыру есебімен, ал ... МӨЗ – ... мен ... ... ... ... үшін ... уақытта, Қазақстанның көптеген орталық, ... және ... яғни ең ірі ... ... ... ... өнімдерімен
қамтамасыз етілді.
КСРО-ның құлауына байланысты ... ... ... ... ету ... бұзылды. Бәрінен бұрын
солтүстік-батыс және Қарағанды облыстары зардап шекті. ... тағы ... ... ... ... ... Ресейге тәуелділігінен
мұнайөнімдері мен оларды тасымалдау бағалары қисынсыз өсті; ... ... ... мұнайдардың өндірілуіне қарамастан, ешбір
зауытта ... май ... ... ... ... ... өңдеу
үшін отынды-майлы схема бойынша Ярославльден Староменделеевтік ... ...... ... зауыты – Новокуйбышев, ... ... ал ... ... ... бағалармен Қазақстанға
сатылады.
Сөйтіп, тепе-теңсіздіктен Қазақстан орасан зор шығындарға ұшырап отыр.
Мысалға, оның барлық мұнайлы майларға қажетілігі (530-610 мың ... ... ... толық қанағаттанады. Егер 1 т. жағар майға әлемдік
баға 800-1000 АҚШ долларын ... ... ... есептеу қиын
болмайды /38/.
Осыны ескере отырып, ... ... ... ... ... ... Павлодар және Шымкент зауыттарын ... және ... ... Алға қаласында отынды-майлы схемасы ... жаңа ... салу ... тағы бір ... мәселе - өндірілетін мұнайөнімдерінің төмен
сапасы мен өңдеудің төмен тереңдігі. Мұнайөңдеу зауыттары (Атырау, ... ... ... ... төмен тереңдігі мен өндірілетін
мұнайөнімдерінің ... ... ... 15 млн. АҚШ ... дейін шығынға
ұшырайтыны есептелінген. Демек, ең бірінші ғылым және техника жетістіктері
мен мұнайөнімдеріне ... ... ... ... жаңа ... ... жасақтау, көмірсутекті шикізаттарды өңдеудің екінші
процесстері мен мұнайөнімдерінің ... ... ... ... жасақтау және енгізу қажет.
Бұдан «Мұнай» МӨО АҚ-мен ... ... ... ... ... 1,5-2
млн. т. болып, жылына 2 млн. т. мұнайға дейін жеткізілетін Алға мұнайөңдеу
зауыты құрылысы ... ... ... ... ... ... келесі жағдайлар ескерілді:
- құрылыс алаңының мұнай өндіру орындары мен өнімді ... ... ... ... желісінің жеткілікті даму деңгейі;
- мұнай өндіру мен мұнай өңдеуге бағдарланған дамыған инфрақұрылымның
бар болуы;
- бос жұмыс күшінің барлығы;
- аймақ қажеттілігін тек қана ... ... ... ғана ... ... ... май, құрылыс битумдарымен қанағаттандыру қажеттілігі.
Германдық «Лурги» фирмасы ТЭН аяқтады, ВНИИМұнайөңдеу (Москва қ.) –
технологиялық ... ... ... қ.) – зауыт
құрылысының жобасын аяқтады. Жобалау, содан кейін ... ... ... ғылыми-техникалық мақсаттарды шешу қажет, себебі бұндай
профильді зауыт алғаш рет салынғаны отыр.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... қалды. Бұрынғы КСРО-да барлық ... ... ... республикалардан келетін шикізат
жеткізілімдерінің ... ... ... ... ... ... химия зауыттары, Атырау химия зауыты (қазіргі ... ... ... зауыты (қазіргі «АКПО» АҚ), газөңдеу зауыттары жатады.
Мысалы, жобалық қуаты жылына 230 мың т. ... ... ... ... бензол мен этанның жетіспеушілігінен әлімдік нарықта
үлкен сұраныспен қолданылатын полистиролдің өндіріс ... ... ... ... ... Жаңажол және Теніз газөңдеу зауыттарында отынның,
мұнайхимиялық өнімдердің көптеген маңызды ... ... ... мен ... бұйымдарға өндірісіне дейін үлкен мұнайхимиялық
процесстер жүзеге асырылуы қажет /39/.
Сөйтіп, өндіріс пен ғылым алдында ... ... ... ... және ... ... өнімдер өндірісінің түбегейлі жаңа
технологияларын ... ... ... ... тұр.
Құжаттар жасақтау саласында да үлкен істер күтіп тұр. Қазіргі уақытта
өндірістік объектілерді жобалау, құрылысын салу мен ... ... КСРО мен ... ... ... ... тура
келеді, ол қазір ескірген, әрі Қазастан Республикасындағы жаңа заңдар,
ережелер, концепциялар мен ... ... ... ... ... Кейбір жағдайларда қажетті НТМ тіпті жоқ,
осыған байланысты өндірістің тиімділігін, экологиялық ... ... ... ... ... ... және ... жобалау, құрылысын салу және ... беру ... ... ... ... халық шаруашылығына енгізуді
тежейді.
2 Батыс Қазақстан экономикалық ... газ ... ... ... экономикалық ауданындағы газ өнеркәсібі дамуының жалпы
бағыт бағдарлары
Газ негізінен Маңғыстау және Батыс Қазақстан ... ... ... және ... облыстарында өндіріледі. Маңғыстау облысында
газ 8 кен орнынан өндіріледі. Олар: ... ... ... және ... ... т.б. ... ... газдың негізгі бөлігі (50%-дан
астамы) соңғы жылдары ... кен ... ... тиіп отыр.
Республиканың табиғи газға деген қазіргі таңдағы сұранысы жылына 7-
8 млрд. м3.
Сонымен, Қазақстан өте ірі ... – газ ... ... етеді, оның
ішінде сұйық және газ ... ... ... ... ... ... ... өзі мұнай мен газды өндіру деңгейін арттырып
қана қоймай, мұнай – газ өндіру ... ... ... ... соның ішінде Каспий теңізінің қазақстандық секторынан табылған
жаңа кен ... ... ... ... де ... береді.
Газ өнеркәсібі моноөнімдік сала болып табылмайды. ... ... ... ... ... ... шамалы қоспасы бар метан) қатар, мұнай, конденсат, күкірт,
сығылған газдар, машинақұрылыс және ... ... және ... ... ... ... ... дамудың бірнеше фазасынан өтті.
Бұрынғы КСРО-да ол жалпыодақтық халық шаруашылық кешенін көрсетті. Осыған
байланысты оны қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... басы) саратовтық, краснодарлық,
ставропольдік, ... ... ... ... ... ауданы) және басқа да бірқатар газ кен орындарының, сонымен ... кен ... ... және ... маңы ... ... ... топтарын игерумен байланысты. Бұл салыстырмалы түрде көлемі
бойынша ... емес және ... ... ... ... ... қайнар
көздері. Әрбір жағдайда газ тұтынушыларымен ... ... ... ... ... және ... Саратов-Москва,
Дашава-Минск, Дашава-Киев-Брянск-Москва, Солтүстік Кавказ-Орталық
(Ставрополь-Москва газөткізгішінен ... ... ... Шебелинка-Днепропетровск-Одесса
газөткізгіштері и ... 820 мм ... 1020 мм), ... ... 5-8 млрд м3,
ұзындығы 700-1000 км дейін болатын бұл газөткізгіштер, әдетте бір ... ... ... Газбен жабдықтау жүйесінің бұндай жағдайына бөлек
газөткізгіштерді жоспарлау, жобалау және басқару сәйкес келді. 1960 ж. ... және ... ... 45 млрд м3 ... ол елдегі жалпы отын өндіру
мен ... ... 8%-ын ... ... (60-шы ... жасақтауға ірі газды аудандар енгізіле
бастады – ең ... Орта ... ... ... Коми Республикасының
ресурстарын қолдану күрт көбейді. Бірақ бұл газ ... ... ... ... ... және батыс аудандарында ... ... ... ... ... ... ... алғашқы өте
қашық Бұхара-Орал, Орта Азия-Орталық газөткізгіштерін салу қажет болды.
Оларда енді үлкен ... ... мм) және ... ... ... ... млрд м3, ал Орта ... газөткізгішінде – 25 млрд м3 ... ... ... ... қызмет атқаруы үшін көпжіпті
жүйелер құрылысы қажет болды, ал газ жіберудің өіп ... ... бұл ... ... ... ... ... күрделенуінің басты
салдары Москва қаласы ауданы мен ... ... ... бірін-бірі
қиып өтуі болды. Сөйтіп, газөткізгіштер жүйеінің өзараәрекеттесуі және олар
бойынша ағындарды қайта бөлу үшін, яғни ... ... ... ... құру ... ... ... Газ өндірудегі, сонымен бірге
тасымалдаудағы қуаттарды шоғырландыру, құрылыс индустриясының алға жылжуы,
халық шаруашылығының ... ... газ ... ... ... етті – 60-шы ... газ ... жылдық өндіру 45-тен 200 млрд
м3-қа дейін өсті, ал оның ... отын ... ... ... дейін
жетті /41/.
70-ші жылдар басында Батыс Сібір, ең ... ... ... ... қоры ... ... ... Орта Азия мен Оренбург ауданындағы
барланған газ ... ... ... бұл оның ... ... ... күрт ... үшін сенімді негіз қалады. ... ... мен ... ... ... ... құру кезеңі туды,
ол қашық және өте қашық магистральды газөткізгіштер құрумен ... ... ... кен ... әдетте, тұтынудың негізгі
аудандарынан біршама ... ... км) ... барынша озық
техникалық шешімдер қолдану – жұмысшы қысымы 7,5 МПа және бірлік өнімділігі
жылына 30 млрд м3 ... ... 1420 мм ... ... ... мен ... ұйымдастыруға көшумен; ГОЖ құрылымының күрт
күрделенуімен; әртүрлі ... ... ... байланыстарының
барлығымен; газ ағындарын бұру мүмкіндігінің кеңеюімен сипатталады.[86, 134-
135 б.]
Жалпы ... жж. газ ... ... үш ... ... болады:
- 1965 ж. дейін – газ өндірудің өсу қарқынының тұрақты артуы;
- 1966-1972 жж. – газ өндірудің өсу қарқынының төмендеуі;
- ... жж. - газ ... ... күрт өсуі және ең жоғары
өсімдер.
Газ өнеркәсібі және әсіресе газдың ... ...... ... ... Сондықтан газдың магистральды транспортының
көлемді көрсеткіштерін ... ... ... ... ... арттырумен шартталған қаражат салынымдарының
біршама дәрежеде газ айдау қашықтығын ... ... өсуі ... ... газөткізгіштердің негізгі
қорларының сапалық көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ғана алуға болады. Бұндай қарқындандыруды газтранспорты
жүйесінің өткізгіштік қабілетін күрт көтеру үшін жағдай ... және ... ... ... біршама өсу жағдайында саланың ... ... ... ... ... ... техникалық алға
жылжу бойынша шаралар енгізу арқылы қамтамасыз етуге болады [53,74].
1960-1980 жж. ... ... ... ... ... ... ... күрт арттыруға және газ
транспорты процесін қарқындандыруға мүмкіндік ... ... ... ... жартысында ГОЖ маңызының артқандығы сондай,
оның қызмет атқаруының тұрақтылығы мен ... ... ... салалар мен аймақтардың жұмысы тәуелді ... ... газ ... «кез ... ... ... ... өсімнің
жоғарғы шекті қарқынына бағдарлады. Бірақ сол ... ... ... ... ... ...... сенімділігі, жұмыс
жағдайының өзгеруіне жауап беру басты болды. Бұл қызмет атқару режимдерін
қиындатты және ... ... ... және ... ... арттырды.
Жаңа аудандарды өсуі мен жаңа ірі ... ... ... ... ... ... кен орындарының өндіру
деңгейінің кему кезеңіне ауысу нәтижесінде бұрынғы қуаттардың ролі ... ... ... ... ... ... ... Жалпы шығындарды азайту мақсатында бұл қуатты жүзеге асыру ГОЖ
қайта құру мен ... ... ... ... ол шешім қабылдаудың
тиімді әдісі болуы үшін оның ... ... ... ... ... қажет.
ГОЖ жаңа функцияларын қамтамасыз етудің маңызды құралы газбен
жабдықтауды ... және ... ... ... ... ол ... ірі қоймаларына сүйенеді. Бұл жүйешенің 60-шы жылдардағы ... ... өсім ... ұзақ ... бойы ... қалды. Мысалы,
жыл бойы ... ... ... ... үшін ... тұтынудың
(экспортты есептегенде) 10-11 % көлемінде қорлар қажет ... ... ... компенсациялау көбіне электростанциялардағы
буферлік реттеудің үлкен көлемі есебінен ... ... /43/. ... ... ... ... отынды тұтынуында газ үлесінің күрт артуы
мен мазут қорларын жылдам қысқаруы буферлік реттеу ... ... ... ... ... ... жүйесін дамытуды қарқындандыру бойынша
шаралар қабылданды, ол сақтау ... ... ... ... ... яғни кезеңдік қорлар деңгейіне шығуға мүмкіндік берді.
80-ші жылдар соңында бұрынғы КСРО-ның ГОЖ ... ең ірі ... ... ... және ... отындық қажеттілігінің 40%-ынан
астамын, Шығыс Еуропа елдері мен көптеген ... ... ... ... ... қамтамасыз етті [86, 135 б.].
Сол кездегі экономикадағы дағдарыс құбылыстары 80-ші жылдар аяғында
газ өнеркәсібіне де әсер ... Ол ... ... (сол
уақытты орталық), оның қарқынының күрт төмендеуімен пайда болған сұраныстың
тұрақсыздығының алғашқы белгілерімен байланысты ... ... ... ... екпінділігі мен бұрын жинақталған даму қуаты 1985-1990 жж.
саланың гүлденуіне ықпал етті.
Газ өнеркәсібіне салынған ... ... 80-ші ... ортасында
жылына 10-11 млрд рубльге жетті, ал негізгі қорлар 1991 ж. ... тек ... ... ... Бірақ бұл шамаларды ... ... ... ... ... ... есептеу өте қиын, себебі
инвестицияның басым бөлігі импорт есебінен, ең ... ... ... ... ... ... ал оларға ел ішінде есеп ... ... ... ... ... үшін жеке ... жасанды аудару
коэффициентін қолдану арқылы жүргізілді.
Сөйтіп, ГОЖ қарқынды дамытуға кез келген бағалау бойынша орасан ... ... ... газбен жабдықтау жүйесін құру экономиканың
азаматтық секторында жүзеге асырылған ең ... ... ... ... ... ГОЖ газтранспорттық жүйесі негізінен аяқталды.
1990-1991 жж., саяси-экономикалық тұрақсыздық кезеңінде ГОЖ даму
процесі ... ... және газ ... ... ... ... байқалды:
- саланың қызметін ұйымдастыру түрлерінің анықсыздығы, ГОЖ-нің басқа
одақтық республика территориясында орналасқан ... ... ... ... ... ... ... инвестициялаудың
тоқтатылуы, содан кейінгі жоғары инфляция – саладағы бар ішкі ... ТМД ... ... жеткізулермен байланыстың ажырауы.
Тәуелсіз Қазақстанда табиғи газ өндіру мен ... ... ... ... ... Бірақ газ өнеркәсібінің
республикадағы өзгеріп отырған экономикада жаңа ... алуы әлі ... жоқ және ... тұру ... ... Әлі ... ... сала
қызметінің көптеген мәселелері шешілмеген, жеке ... сала ... ... көшу және оны ... ... ... ... Қазақстан аймағындағы газ өнеркәсібін реттеу мәселелері
Қазір Қазақстан Республикасындағы газ өнеркәсібін ... ... ие, ... ... ... ... белгілі бір қызығушылық
танытады.
Газ өнеркәсібі – өте ерекше сала, ол үшін стандартты бағыт ... ... ... ... ... ... газ ... дамудың ұзақ
жолынан өткен елдерде оның статусына қазіргі түсінік соңғы 10-15 ... ... ... ... ол ... пікір-талас тақырыбы болып отыр.
Газ саласын либерализациялау мәселелері жаңа газтранспорты жүйелерін
құру үшін ірі ... ... ... ... ... ... қайтарымдылық кепілі осы жүйелер ... ... үшін ... ... расталған біршама қорлары мен газ ... ... ... келісімдердің бар болуы болып табылады.
Бірақ осы ... қол ... үшін ... ... мерзімде жүйенің
салыну нақтылығы мен газ жеткізілімдерінің сенімділігін қамтамасыз ету
мүмкіндігін ... ... ... ... кіші ... ... консорциумынан гөрі көбіне мемлекеттік қолдауға ... ... ... ... ... оңай.
Саланы реттеу, біздің көзқарасымызша, әлемнің әртүрлі елдерінде газ
өнеркәсібін ... ... ... және ... ... ... Соңғы жылдары газдың әлемдік нарығы бір-бірімен аз байланысты ... ... ... және шығыс-азиаттық үш сегменттерге
бөлінді, оларда болатын оқиғаларды әрқашан болжау мүмкін емес ... бұл ... ... ... онда ... бойынша сығылған табиғи газдың негізгі айналымы (әлемдегі алпы
сауданың 75-77%) жүреді. Индонезияның 1997 ж. ... ... ... ... ... газ ... ал ... екі қондырғының әлемдік
ұсыныстың 17%-ына жуығын берген қуаты қайда қолданылар екен?
Жақын уақытқа дейін ... ... ... өзі осы ... ...... Қытай, ҚХДР, Оңтүстік Корея, Таиланд және
Тайвань елдерінің өндірістік ... ... ... деп ... ... 2015 ж. нарық сыйымдылығы 250-320 млрд
м3 деп бағаланып отыр. Газ ... ... ... ... ... 1988 ж. ... ... Мемлекеттік комиссия құрылды және Қытай
ұлттық мұнай корпорациясы ... ... ... ... ... ... Осы ресурсқа қажеттіліктерді және үлкен
дағдарыстағы басқа да ... ... ... отырып, 1997 ж.
FPCI деп аталатын алдын ала салқындату және араластырудың пропанды ... ... ... ... ... бар ... ... дамуына күмәндануға болады.
Азия нарығындағы жаңа экспортерлері – 1999-2000 жж. ... ... жаңа ... ... – 11,8, Оман – 6,6 млн ... ... ... отырған Орта Азия елдерінің ұзақ ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, бұл елдер Жапония,
Оңтүстік ... мен ... ... еуропалық ұсыныстардан бас тартты.
Бірақ Азиядағы сығылған газ бағасының деңгейі 1 т. үшін 163,2 мен ... ... ... 1980 ж. ... ... ең ... баға болып
қалып отыр, сол кездегі Еуропадағы оның бағасы 112,2 және 137,7 аралығында
ауытқыса, ... ... 1 т. газ үшін 112 және 127,5 ... ... газ нарығында жеткізушілердің табысы мен тұтынушыларды үздіксіз
жабдықтау кепілдігі үшін көптеген келісімдер ұзақ мерзімдік шарттар (20-25
жылға) ... ... ... ... ... ... (1-3 жыл) және ... бойынша қосымша газ жеткізілуі мүмкін.
Азия мен Еуропада сығылған табиғи газ ... ... ... (мазут, дизельді отын), сонымен бірге отынның
альтернативті ... ... ... ... ... жетекші
нетто-импортерлері – ЕО елдерінде қабылданған ... ... ... ... бұл ... ... ... газдың ең
сыйымдылығы үлкен сауда нарығы болып табылады.
WEC Әлемдік энергетикалық ... ... ... ... ... оксиді мен азоттың қалдықтары болмайды, ал көмірқышқыл газының
қалдығы пайдалы қуат ... ... ... отын түрлерін
жаққандағыдан 20-45 %-ға аз. Әрине, бұған ортақ еуропа газбен жабдықтау
станцияларын құру ... кең ... ... ... ... ... еуропалық қуат балансындағы экологиялық таза
отын ретіндегі газ үлесі 19-дан 21%-ға өсті және ... ... ... 2010ж. ... өсу ... ... 415-435 ... бағаланып отыр.
Қазіргі уақытта Еуропада газ ... ... ... мен
ұйымдастырудың біріктірілген моделі жоқ. Еуропалық ... газ ... ... ... ... ... Көптеген
жағдайларда мемлекеттер отандық газөндіру салаларын (егер бұндай ... ... ... ... магистральды транспортын бақылайды.
Газдың ірі экспортері болып табылатын Нидерланды мен Норвегияда табиғи
газды өндіру және ... ... ... ... ... бақылау
жүргізіледі.
Норвегияда газ өндірушілері біріккен қызмет туралы келісім құруы тиіс,
соған ... ... ... сату ... ... келісімдерді арнайы
орган – газ бойынша келісімдер жүргізу Комитетімен жүргізіледі, онда үш
негізгі норвег газ ... ... ... ... ортақ пікірге
келмесе, ол ақырғы шешім үшін үкіметке ... ГКК ... ол ... ... ... ... ... және сөйтіп, газ сатып алушылардың
ірі еуропалық консорциумының қысым дәрежесін төмендетуге мүмкіндік береді
деп болжанған.
Нидерландыда барлық ... ... ... алу мен ... ... ... ... ел заңдылығымен қызмет атқаратын «Ггазюни»
компаниясы ... Газ ... де ... реттеу мен үкіметтің бекітуіне
жатады.
Ұлыбританиядан басқа жерлердің барлығында газтранспорттық ... ... жоқ ... ... қол ... өте ... ... елдерде,
мысалы Германияда тәуелсіз газөткізгіштер салу үшін жеткілікті кең
мүмкіндіктер ... ... ... ... дәл сол ... ... үшін ... бәселестігіне кедергі болатын газ нарықтарын
аймақтандырудың арнайы жүйесі қолданылады /45/.
Еуропалық комиссия ЕО мүше-елдерінде газ нарығы ... ... және ... модельдерден ортақ газ нарығы қызметіне көшу туралы
мәселені шешуді бірнеше рет қолға алды. Мысалы, 1994 ж. ... ... ... ... ... ... және отаршылдық емес сипатта болуы
керек деп бекіткен ... ... ... директива қызметіне
енгізілді. 1990-1991 жж. ЕО мүше-елдерінің тәуелсіздік құқығын ... ... ... құру ... директива қабылданды. Бірақ 1992 ж.
жарияланған және өндіру және ... ... ... ... ... үшінші тараптардың қол жеткізуіне рұқсат беретін газ нарығын
либерализациялау туралы директива жобасы үлкен талас туғызды және ... ... жоқ. 1996 ж. ... ЕО ... Бас ... ... ... принциптері туралы президенттік ... ... ол да ... ... ... ... және әзірге
түбегейлі қабылданған жоқ. ... ... ... жаңа ... әртүрлі елдеріндегі жеткізушілер мен тұтынушылардың ... ... ... ... Бұл ... де, ... ... газ нарығының айырықша ұлттық қатысушыларының орны жақсы
қорғалған, және ең ... ... ... газ ... халықаралық
бәсекелестік пен нарықтың ашылуынан көреді.
АҚШ-тағы 80-ші жылдардағы газ өнеркәсібін қарқынды қайта құру көбіне
бірқатар ... ... ... газ ... ... ... ... – түрі бойынша өте қатаң, дәстүрлі, бірақ аз бағдарланған
экономикалық ынталандыру және ... ... газ ... ... ... қамтитын реттеу. Бұған паралельді «ал да
төле» принципі бойынша ұзақ мерзімдік шарттар ... ... ... ... қана жеткілікті тұрақты немесе отындық-қуаттық ... ... ... баға ... ... ... 80-ші жылдар
басында мұнай бағалары төмендей бастады, АҚШ газ ... ... мен ... ... ... жоқтығы оны бәсеке
қабілетсіз етті, газға деген сұранысты қысқартты және ұзақ ... ... ... Жақын арада бұндай жағдай Канада газ
өнеркәсібінде де туындады.
Қазір осы ... ... екі ... ... Олардың
біріншісіне сәйкес, басқа отындық-қуаттық ресурстарды жеткізушілермен газ
өнеркәсібінің сыртқы бәсекелестігі толық жеткілікті. Бұндай ... үшін көп ... ... ... ... ... бағасы үшін басқа ресурстардың (мазут, көмір, электр қуаты және т.б.)
«баға кәрзеңкесі» қосындысы түріндегі формуланы қолданылатын ... ... бұл ... ... ... ... кең ... Бұнда
шығындарды тұрақты құрайтын жоғары үлесін ескере ... ... мен ... ... енгізу газ келісімдерінде қажетті болатын тұрақтандыру
факторы ретінде ... ... ... ... ... ... ... да бағыт газ өнеркәсібінің оның тиімділігін ... үшін ішкі ... ... ... ... дағдарыстық құбылыстар 70-ші жылдар соңында екінші
бағыттың жүзеге ... ... ... 1984 ж. ... бір уақытта ұзақ
мерзімдік келісімдерде кіші көлемдерді төлеу шарттары алынып ... ... ... газ ... да ... табылатын құбырөткгізгіш
компанияларының жағдайын жеңілдетті) және ... ... ... ашық қол ... ... енгізілді (бұнда ашық
қол жеткізу принципін қабылдаған транспорт компаниялары газ жеткізу ... ... газ ... ... алмастыруы қажет болды).
Содан кейін өзгеріс енгізу логикасы біртіндеп қызмет түрлері мен ұсынылатын
қызмет көрсету түрлерінің бөліну ... ... 90-шы ... ... бәсекелестік нарықты қалыптастырды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... біршама деңгейде туындаған
мәселелердің ушығуынан және алғы ...... ... ... (газ ... мен газ ... ... болуымен, кең және
өте тарамдалған газ трансопрттық желі мен басқа да күштердің (газ ... ... және т.б.) ... ... ... ... кезеңінің
ұзақтығымен анықталды.
Канадада дәл осы жағдайларда 80-ші жылдары баға ... және ... ... ... ... ... ... қала отырып, ... ... ... қол жеткізуіне рұқсат беру бойынша
шаралар қабылданды /46/.
2.3 Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы газ өндіруді ... мен ... ж. ... ... ... ... газдардың қоры 141,3 трлн м3
құрады. Олардың ірі қорлары Ресейде, ... ... ... ... табиғи газ өндірісі бойынша әлемдегі ең ірі жобаны ... ... ... ... ... жетекші жеткізушілерінің біріне
айналуы қажет. Әлемдегі табиғи газ қорлары бойынша үшінші орынды иемденген
бұл ел оның жетекші жеткізушісі ... ... ... ... ... ... да азиялық елдер 2000 ж. ұзақ мерзімдік келісімдер негізінде ... ... газ ... ... ... ... газ қорлары триллион куб метрден асатын елдер келтірілген.
Табиғи ... ... ... 15 ... ... Еуропада (ЕО елдері,
Норвегия, Швейцария, ... ... AG» ... ... бойынша 30-40%-
ға өседі. Бұнда газды электр қуатын өндіруге қолдану ... ... ... (3 ... - Газ ... туралы болжамды мәліметтер
|Қолдану бағыты |1995 ж. |2005 ж. |2010 ж. ... млрд м3 |370 |460-490 |490-515 ... ... және кіші |45 |42 |41 ... % | | | ... ... % |18 |26 |27 ... % |26 |24 |24 ... емес ... % |4 |3 |3 ... % |7 |5 |5 ... ... табиғи газдардың қуатты ресурстары 10 трлн
м3 бағаланып отыр, олардың құрамында 7,5 трлн м3 , немесе 71,6%-ын С2 ... ... ... қорлары құрайды. Ең қуатты қоралры 9,5 трлн м3 ,
немесе 90,2% Каспий маңы ... ... ... ... өсіру
мүмкіндігі әлі де сарқылған жоқ. 2011 ж. ... ... 3 трлн м3 ... деп ... ж. 1 ... А+В+ С1 ... өндірістік жанғыш газдың
есептелген қорлары 94 кен орындарында шоғырланған, олар 1850,7 млрд ... ... ... 42 кен орындарында есептелінген, онда А+В+ С1
категориясының қалған қорлары 688,08 млн. т. ... ... ... мен ... табиғи газ
жеткізілімдерінің өте қажеттілігін ескере отырып, ... газ кен ... ... - ... газдың басты кен орындары, млрд м3
|Кен орындары |1.01.1997 ж. қорлар |1996 ... |
| | ... |ГКЗ ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| ... |қорлард|С2 | | |
| |А+В+ С1 |ағы % | | | ... ... |1850,7 |100 |152,4 |3,33 |1636,3 ... ... |1303,1 |70,4 |6,99 |1,66 |1300 ... ... |128,7 |7,0 |43,39 |- |100,5 ... |Жаңажол |100,5 |5,4 |- |- |19,2 ... ... |19,7 |1,1 |0,57 |0,13 |39,8 ... ... |39,8 |2,2 |- |- |15,3 ... ... |16,6 |0,9 |- |0,5 |21,5 ... |Жетібай Ю |10,3 |0,6 |- |0,9 |10,3 ... ... |20,8 |1,1 |0,07 |0,18 |15,0 ... |Шағырлы-Шум |20,5 |1,1 |- |- |20,5 ... ... |17,7 |1,0 |47,23 |- |- ... ... ... |16,2 |0,9 |- |- |16,2 ... |Тасболат |6,8 |0,4 |0,70 |0,09 |5,7 ... ... |6,9 |0,4 |- |0,06 |1,96 ... ... ... болып отырғандай, Батыс ... ... ... ірі ... мұнайгазконденсаттық кен орны
көмірсутекті шикізаттың орасан зор қорларына ие.
Бұрынды Кеңес Одағынада Газбен жабдықтаудың ... ... ... ... ... онда ... ... критерийі газ өндірудің
жалпы көлемін өсіру бойынша тапсырманы, сонымен ... оны ... ... ... ... еді. ... барлығы жүйенің қарқынды дамуына
және оны қызмет атқаруының жоғарғы сенімділігіне бағыттады. ... ... және ... жабықтаумен қамтамасыз етушіні, ең ... ... ... ... және т.б., ... шектелген болды. Бірақ қаражат
салынымдары орталықтан және белгілі кезеңдерде негізделген қажеттіліктерге
сәйкес ... ... ... ... газ ... ... зор
паркін құру, жаңа объектілерге күштерді жылдам ... және т.б. ... таза ... ... ... ... резервілеуге
сүйенуге тура келді. Қазір сала үшін ең өзекті мәселе жабдықтар мен ... ... ашық ... ... мен ... тәуелсіздігін ескере
отырып, тиімді шешімдер іздестіру ... ... ... уақытта табиғи газбен Қазақстанның сегіз облысы қамтамасыз
етіледі (Батыс-Қазақстан, Атырау, ... ... ... ... ... Қуаттық қажеттіліктерге газдың 60%-ы кетеді.
Отындық ... ... ... 15%-ды құрайды. Табиғи газ 800 мың
пәтерлерге ... ... 10%) ... территориясы бойынша келесі ... ... ... - ... ... бойынша өтетін магистральды
газөткізшітердің сипаттамасы
|Газөткізгіш ... ... ... |
| ... | ... |
| | | ... ... ... ... ... |5 |821 |67 ... |2 |639 |14 ... |2 |380 |58,4 ... |1 |314 |13,4 ... |1 |684 |13,4 ... Кавказ |1 |371 |25,5 ... күні ... ... мәні бар екі ірі газ қойма
орналасқан: оңтүстікте – Ақыр-Тоба (0,2 млрд м3 ), батыста – ... ... м3 ... Республикасы жыл сайын 35 млрд м3 астам табиғи газ өндіру
мүмкіндігіне ие, бірақ ... ... бұл ... көптеген есе аз (6
таблица).
Республиканың газ өнеркәсібінің бұндай жағдайда болу ... ... елде ... ... газ кен ... жасақтауға дұрыс
көңіл бөлінген жоқ. Мемлекет халықаралық газ нарығына қол ... ... ... ... өз ... ... дәрежеде
жұмыс жасай алмайды, себебі кезінде ол жалпыодақтық құрылым бөлігі ретінде
құрылған.
Қазақ газ ... ... Жаңа Өзен ... ... ... қуаты
жылына 2,9 млрд. текше метр газ қабылдау және 1,5 млрд. текше метр ... ... ... ... 1973 жылы іске ... ... Маңғыстау
облысындағы өзіне біршама жақын орналасқан Өзен, ... ... ... ... кен ... ... газдарды өңдейді. Сұйытылған газ,
пропан – бутанды фракция және ... отын ... ... ... 1979 жылы ... қондырғы орнатылды, ол Ақтау ... этан ... ... ... Сол ... ... ... газлифтілік игеруді қамтамасыз етуге қажетті газды компромирлау
қуатымен жабдықталған.
Теңіз газ өңдеу зауыты газды күкірттен арылту және ... ... сол ... ... ... ... мұнайлы – газды кен орынының
шикізатынан сұйытылған газ алу мақсатында ... ... ... ... ... метр газ ... Зауыт 1991 жылы іске қосылды, ол төмендегі
операцияларды жүзеге ... шикі ... газ ... ... ... ... түрбелшектерді аластау; сұйық және қатты күйдегі күкірттер
алу; алынған көмірсутек ... ... ... өнім алу ... т.б. Зауыт 2001 жылдан бастап шикі газдың бүкіл мөлшерін олардан
еуропалық стандартқа сәйкес келетін ... ... мен ... алу ... ... кезде екі жоба жүзеге асырылуда, олар – зауыттың Екінші
Кезегінің Жобасы (ЕКЖ) және ... беру ... ... мақсатында
қойнауытқа Шикі Газ Айдау (ШГА) жобасы. Зауыттың ЕКЖ бөлікшесінде мұнай мен
газды сепарациялау, шикі мұнайды ... ... ... ... және
сұйытылған көмірсутектерді, күкіртті т.с.с. бөліп алу ... ... ШГА ... ... жоғары қысымдарға дейін
сығымдайтын арнаулы компрессор орнатылады, бұл ... ... ... ... ... 2005 жылы ... екінші кезегі өндіріске
енгізілуі тиіс, бұл зауыттың қуатын жылына 14 млрд текше ... ... ... газ ... ... ... облысында, ол 1984 жылы іске
қосылды. Зауыт өзімен аттас Жаңажол кен орыннан алынған ілеспе ... ... ... жылы зауыттың екінші кезегі іске қосылуына байланысты, оның
өңдеу қуаты жылына 1,4 млрд текше метрге дейін артты. ... ... ... монтаждалуда. Ол біткеннен кейін зауыт Жаңажол газын ғана ... ... ... ... кен орындардың газын да өңдейтін болады, бұл ... ... 4 млрд ... ... ... ... мүмкіндік береді деп
жоспарлануда.
Қазіргі кезде Қазақстанда үш газ өңдеу ... ... ... ... қуаты жылына 6,85 млрд текше метр газ өңдеу.
| |ҚР ... ... ... газ ... және ... мөлшері жайлы ақпарат |
| ... ... |, | |
| ... |
| | | |
| | ... гөз ... гөз ... гөз ... |
| |Газ ... ... ... газ ... ... |Құрғақ көмірсутек газ
өндіру мөлшері |Газ өңдеу мөлшері |Тауарлық газ өңдеу мөлшері |Құрғақ
көмір-
сутек газ өндіру ... |Газ ... ... ... газ өңдеу мөлшері
|Құрғақ көмір
сутек газ өндіру мөлшері |Газ өңдеу мөлшері |Тауарлық газ өңдеу мөлшері
|Құрғақ көмір
сутек газ өндіру ... | |1991 |7890 |1539,9 |186,2 |183,1 |603,0 | ... |229,4 | |2751,3 |1415,6 |183,1 | |1992 |8110 |1397,8 |1073,5 ... |804,0 |52,0 |614,1 |230,2 | |3377,9 |2107,7 |204,5 | |1993 ... |983,4 |112,7 |736,0 |297,0 | |640,7 |242,2 | |2664,8 ... | |1994 |4490 |1094,4 |947,9 |68,7 |950,0 |644,0 | |669,5 |243,0 ... |1834,9 |68,7 | |1995 |5920 |932,2 |798,0 |42,4 |1252,0 |817,0 ... |200,7 | |2855,1 |1815,7 |42,4 | |1996 |6520 |894,0 |773,1 ... |1352,0 | |688,2 |191,0 | |4031,2 |2316,1 |34,4 | |1997 ... |1230,5 |38,7 |3427,0 |1428,0 | |701,6 |161,8 | |5419,9 ... | |1998 |8930 |1217,7 |1159,5 |43,6 |4171,0 |1266,0 | |699,9 |192,3 ... |2617,8 |43,6 | |1999 |10699 |1118,4 |1072,5 |35,4 |4728,0 ... |597,4 |331,1 | |6443,8 |3039,6 |35,4 | |2000 |12017 |1090,5 ... |5178,0 |2182,0 | |668,5 |356,7 | |6937,0 |3570,9 |51,5 | ... |1082,9 |1024,5 |55,7 |6155,0 |3913,0 |520,0 |878,3 |504,9 | ... |575,7 | |2002 |14877 |1083,1 |1022,4 |61,3 |6673,0 |4124,0 ... |603,7 | |8938,4 |5750,1 |746,3 | |2003 |17360 |1009,1 |939,1 ... |4490,0 |709,0 |1336,4 |927,9 | |9176,5 |6357,0 |786,1 | ... |977,8 |895,5 |100,0 |7207,0 |4767,0 |843,0 |1950,9 |1535,3 ... |71997,8 |948,2 | ... - ... газ ... ... газ өңдеу
және өндіру мөл
Қорытынды
Бүгінгі кезде мұнай өндіру ондығының басты елдері Сауд Аравиясы,
Иран, Кувейт, Нигерия т.б. ... ... ... ... түскен
қаржыны жұмсау және шетел компанияларымен жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... ... салаларын және
әлеуметтік саланы дамытудың негізгі табыс көзі.Мұнайды өндірудің ... ... ... 100 млн тоннаға жеткізгенді басты мақсат еткеннен гөрі
әрбір миллион тоннадан ... ... ... мен таза пайданың көлемін
арттырған маңызды. Сонымен қатар,мұнай өнімдерінің өзіндік құны мен
бағасы төмен ... онда өз ... ... ... өнімдерінің
өзіндік құны мен бағасы төмен болып, олардың бәсекеге қабілеттілігі
артады.
Сарапшылардың бақылауы ... ... ... ... ... мөлшері жөнінен ТМД-дағы ең ірі шетел капиталын ... ... ... ... ... ойынша, республикада Ресей
мен ТМД-ның басқа да елдерімен ... ... ... ... ... ... ... тікелей шетел инвестициясының
жалпы көлемінің 60%-дан астамын мұнай өндіру және ... ... ... ... ... ... ... қаржыларының
Батыс Қазақстан (92%), Маңғыстау(66%) және Ақтөбе (75%) облыстарының
негізгі капиталына үлесі өте көп.Біріккен және ... ... ... ... ... ... ... компаниялармен
тікелей бағаланады.
Мұнай және газ өңдеу, өндіру және сатумен ... ... ... ... тәжірибесі ішкі нарықты қорғау мақсатында кәсіби
бірлестіктер құру, тұрақты және ... ... ... ... ... ... жағдайларға сәйкес экономикалық және саяси
стратегияларды өңдеу қажеттілігін көрсетеді.
Қазақстан ... одан әрі ... ... ... ... үшін бір жағынан (энергия ресурстарына еркін қол жеткізу), әлемдік
масштабта экономикалық өміршеңдікке күрестің жалғасуын және ... әсер ету ... ... үшін күресті ескеру керек.
Сонымен қатар мұнайгаз өнеркәсібіне жаңа ивестиция ... ... ... өздерінің есебінен шешу анағұрлым
тиімді. Бұл отын-энергетикалық кешен кәсіпорындарына жинақтау қорына ... ... ... бермейтін көп деңгейлі шиеленіскен салық
жүйесін түбегейлі қайта қарау жағдайында мүмкін болады. Тек осы жағдайда
ғана Батыс Қазақстан ... ... және газ ... ... сауықтыруға қол жеткізуге және осы салалардағы инвестициялық
процестер жанданады.
Жалпы мұнайды шикізат есебінде сатқаннан гөрі оның ... ... есе ... екендігі соңғы жылдары көп айтылып жүрсе де, ешқандай
мәнді нәтиже бермей отыр.
Экономикалық мәселелер жөнінде бүгінгі жағдайларда энергетикалық
салалармен ... ... ... аймағы Қазақстан Республикасының
экономикалық қауіпсіздігін болашақта ... ете ... ... ... ... да ... анықтау керек.
Батыс Қазақстан аймағының мұнайгаз кешенін дамытудың төмендегідей
бағыттары анықталған:
- ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізу;
- Экспорттық мүмкіндіктерді кеңейту;
- Мұнай өңдеу зауыттарын модернизациялау және мұнайгаз өңдеу қуаттылығын
арттыру;
- Каспий теңізінің қазақстандық секторын игеру үшін ... ... ... газ ... ... және ... көрсету сферасын
дамыту;
- Инвестиция тартуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... түрінде көрінетін біздің еліміз өз
территориясында мұнай өндіру жұмыстарын жүргізетін шаруашылық жүргізуші
субъектілерді ... ... ... ... ету ... әдебиеттер
1. Надиров Н.К. Высоковязкие нефты и ... ... ... 2001. – 152 с.
2. Байдосов З.Б., Сейтпагамбетов Ж.С.,Султангалиева Г.С., Нуржанов Р.Н.
Актюбинская нефть: ... и ... ... 2000.- 67 ... ... Н.К. Нефтегазовый комплекс Казахстана. // Нефть и газ. №2. ... ... ... ...... «Мұнайшы қоғамдық қоры»,
2005. -1-т.- 297 б.
5. ... С. ... ... ... ... және болашақта.- Ақтөбе:
2005. – 57 б.
6. ... С.Р. ... и ... ... ... ... ... 1998.- 118с.
7. Ақтөбе облысының географиялық даму мәселелері ( табиғи-экономикалық-
экологиялық аспект) /Ғылыми-тақырыптық жинақ/. - Ақтөбе: 2006. - 78 ... ... Р.А. ... о ... ... ... и ... ее
недр. - Ақтөбе: 2002.-94 с.
9. Мирзоев М.А. Маңғыстау: ғасырлар дауысы.- Алматы: 1994. – 64 ... ... Т. ... ... ... ...... – 114 с.
11. Азербаев Е.Р. Стратегия и социально-экономическая эффективность
развития ... ... ...... 1999.- 98 с.
12. Ақтөбе энциклопедиясы. - Ақтөбе: «Отандастар – Полиграфия», 2001.-199
б.
13. Бейсенова А.С. Исторические основы ... ...... 2001.- 211 ... Ғалымов А.Ғ. Батыс Қазақстан облысының географиясы. – Алматы: «Рауан»,
1994.- 57 б.
15. Абдулин А.А. Геология и минеральные ресурсы ...... 1994. - 337 ... ... ... ... / под ред. Г.Г.Бекжанова.- Алматы:
Академия минеральных ресурсов Республики Казахстан, 2000. – 222 с.
17. ... ... ... в ... ... 1994. – 191 ... Сейітов Н.С., т.б. Қазақстан геологиясы. – Алматы: 2000.- 71 б.
19. Галимов М.А. Экономико-географические ... ... ... ... ... ... канд.
геогр. наук. – М.: 1999. – 14 с.
20. Сейфуллина Т.А. ... ... ... комплекса Казахстана в условиях вхождения республики в
мировую экономику:Автореферат канд. геогр. наук. – Алматы: 1999. – ... ... Р.С. ... комплекс Казахстана в условиях
рыночной экономики. – Алматы: 2000. – 201 с.
22. Алтаев Ш.А., Каренов Р.С. ... ... и ... угледобычи в
Карагандинском бассейне. - Алма-Ата: 1992. – 59 с.
23. Чернегов Ю.А., Аверченков А.А., ... А.С. ... и ... ... ... – М.: 1990. ... ... Родионова И. А., Бунакова Т.М. ... ...... ... 1999. -337 ... ... Н.В., Хорев Б.С. Экономическая и ... ... ... ... – М.: « ... 2001. – 219 с.
26. Лавров С.Б. Глобальные проблемы современности. – СПб.: 1993. -105 ... ... С.Б. ... ... ... ... ... и территориальных систем хозяйства. – М.: ... 1995. – 296 ... ... Ю.Г. и др. ... ... ... – М.: ... 1999. –
155 с.
29. Голубчик М.М., Файбусович Э.Л. Экономическая и социальная география. –
М.: 2003. -163 с.
30. Сейтов Н. Тектоника плит и ... зоны ...... 1988. - 112с.
31. Тонкопий М.С. Экология и экономика природопользования. – Алматы: 2003.-
351 с.
32. Голуб А.А., Струкова Е.Б. Экономика природопользования. – М.: ... ... ... Д., ... Л. ... ... воздействий на окружающую
среду. -М.: 2000.- 168 с.
34. Каргажанов З.К., и др. ... за ... ... ... ... ... 1997. – 95 ... Тонкопий М.С. Экономическая оценка минеральных и земельных ресурсов. –
Алматы: 1999. – 114 с.
36. Тонкопий М.С. ... ...... 1998. – 69 ... ... М.С. ... оценка водных ресурсов и ... ... ... ... ... 1999. – 74 с.
38. Тонкопий М.С. Практикум по экономике природопользования. – ... – 45 ... ... Т.С. Экономика природопользования. - М.: 1991. – 197 с.
40. Хоружая Т.А. Методы оценки экологической ... – М.: 1998. – ... ... С.В.и др. ... ... водных ресурсов. - М.:
1991. – 154 с.
42. Упушев Е.М. Экономика природопользование и охрана окружающей среды. –
Алматы: 1999. – 171 ... ... Р. ... и экосистемы.- М.: 1980. – 56 с.
44. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б., Сауытбаева Г.З. Экология. – ... 2001. - 98 ... ... Ж.М. ... даму және ... орта. – Алматы: 1998. -112 б.
46. Экзарьян В.Н. Геоэкология и охрана окружающей среды. – М.: 1997. – 214
с.
47. Гальперин М.В. ... ... ... М.: ... 2003. – 172 с.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс Қазақстанның экономикалық ауданы28 бет
Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер6 бет
Топонимдердегі түр-түс атауларының семантикасы61 бет
Қарқаралы өңірі топонимдері46 бет
Қызылорда облысының агроөнеркәсіп кешенінің дамуы3 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь