БИЛІКТІ НЕМЕСЕ ҚЫЗМЕТТІК ӨКІЛЕТТІКТІ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ


Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмыстық құқықтық сипаттамасы
ЖОСПАР
Кіріспе
1 БИЛІКТІ НЕМЕСЕ ҚЫЗМЕТТІК ӨКІЛЕТТІКТІ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ
1. 1 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмысының жалпы түсінігі және анықтамасы
1. 2 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану ұғымына және оның белгілеріне қазіргі көзқарас
2 БИЛІКТІ НЕМЕСЕ ҚЫЗМЕТТІК ӨКІЛЕТТІКТІ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ МІНЕЗДЕМЕСІ
2. 1 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдаланудың обьектісі және заты
2. 2 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдаланудың обьективтік және субьективтік жағы
3 БИЛІКТІ НЕМЕСЕ ҚЫЗМЕТТІК ӨКІЛЕТТІКТІ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ ҚЫЛМЫСЫНА ТЕРГЕУ ЖҮРГІЗУ
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
3
6
6
8
13
13
15
18
26
29
Кіріспе
Билікті немесе қызметтік өкілетті шамадан тыс асыру тек қана олардын өздерінің кызметтік міндеттерін жүзеге асырумен байланысты жасалуы мүмкін. Егер кінәлі адамның, жасаған іс-әрекеті онын қызметтік өкілеттігімен байланысты болмаса, Қылмыстық кодекстің 309-бабында көзделген қылмыс құрамы болмайды. Яғни жасалған заңсыз әрекеттер тұлғаның құқығы мен өкілетіне толықтай байланыссыз болған жағдайда, бұл әрекеттер тиісті белгілер болған кезде қызметіне байланысты болып табылмайтын қылмыс ретінде қаралады.
КСРО Жоғарғы Сотының 1990 жылғы 30 наурыздағы жоғарыда аталған Пленумының қаулысындағы түсіндірме бойынша қызметтік тұлғаның өкілеттік шегінен ашықтан-ашық шығып кету әрекеттері мыналар болуы мүмкін: аталған ведомствоның жоғары лауазымы тұлғасы ғана жасауға құқы бар әрекеттер (мысалы, университет факультетінің деканы факультеттің қызметкерлерін жұмысқа қабылдау және жұмыстан шығару функцияларын, осы функциялар заң бойынша жоғары оқу орнының ректорына ғана тән бола тұрса да, өзіне иемденеді) ;
басқа ведомствоның билігі не қызметтік өкілет кұзыретіне кіретін іс-әрекеттер (мысалы, тінтуді жүргізу кұқығы анықтама, тергеу, прокуратура және сот органдарына берілген, сондықтан ауыл әкімінің тінту жүргізу туралы өкім беруі билікті асыра пайдалану ретінде бағалануы тиіс) ;
алқалы органның құзыретіне кіретін іс-әрекеттер (мысалы, заң бойынша мүгедектік туралы анықтаманы тек қана дәрігерлік-еңбек сараптама комиссиясы бере алатындығы айқын бола тура емдеуші дәрігердің осындай анықтаманы өзі беруі) ;
осы тұлғаның құзыретіне кіре тұрса да, бірақ занда және өзге де нормативтік актіде көрсетілген жағдайлар болғанда ғана жол берілетін іс-әрекеттер (қылмыскер шабуыл жасаған сәтте қару қолдану) ;
бірде-бір қызметтік тұлға немесе орган жасауға құқылы емес іс-әрекеттер (көбінесе, карамағындағыларға қатысты жәбірленушінің жеке басын кемсітетін күш көрсету) .
Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану - әлеуметтік залал, дүние жүзінің бірде-бір елінде оны еңсеруге әлі қол жеткен жоқ. БҰҰ-ның сегізінші конгресі (Гавана, 1990 ж. ) өзінің “Мемлекеттік басқару саласындағы сыбайлас жемқорлық” деп аталатын қарарында мемлекеттік әкімшілікте билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану проблемасы жалпыға бірдей сипатқа ие болуда және оның келеңсіз ықпалы бүкіл дүние жүзінде сезіліп отыр деп атап көрсетті. Нарықтық экономика жағдайында билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану бүркемеленген сипатқа ие - ол лоббизм, тамыр-таныстық, бұрынғы жоғары шенді шенеуніктердің жеке меншік компанияларға басшылық қызметке ауысуы, жеке меншік құрылымдарды мемлекеттік бюджет есебінен инвестициялау, мемлекет мүлкін акционерлік қоғамдарға аудару және т. б. түрінде көрінуі мүмкін.
Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану жалпылама қылмыспен қатар Қазақстанда да мемлекеттік билік үшін елеулі сын болып отыр. Еліміздің Президенті Н. Ә. Назарбаев тәуелсіздіктің барлық кезеңінде билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалануға қарсы күресті ішкі саясаттағы негізгі басымдықтардың бірі ретінде жариялап және мемлекеттік басқару жүйесін терең реформалауды жүргізе отырып, бұл залалмен ымырасыз әрі дәйекті түрде күресіп келеді. Жуырда “Қазақстан-2030” Стратегиясының 10 жылдығына арналған конференцияда сөйлеген сөзінде, “мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігін арттыру біздің ұзақ мерзімді басымдықтарымыздың бірі болып қала береді. Бұл стратегиялық міндетті іске асыру мақсатында, Қазақстан өткен ғасырдың 90-шы жылдарының аяқ кезінен бастап іргелі әкімшілік реформалар жүргізуге кірісті” деп атап көрсетті.
Қазақстанда билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалануға қарсы іс-әрекет және билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану құқық бұзушылықтың алдын алу жүйесін құру үдерісінің бастауын Президент Н. Ә. Назарбаев “Қазақстан Республикасының Жоғары тәртіптік кеңесі туралы” Жарлық шығарған 1997 жылдың 21 қазаны деп есептеген жөн. Бұл кезге дейін республикада қауіпті әлеуметтік залалға қарсы күрес жүргізілген жоқ десек, ол дұрыс болмаған болар еді. Алайда, ол жылдарда бұл жұмыстың серпіні оң бағытта да, теріс бағытта да тұрақты үрдістің жоқтығымен сипатталды. Елдегі сыбайлас жемқорлықтың жалпы деңгейі айтарлықтай жоғары болды, ал құқықтық статистика бұл салада әлі де ауқымдылық пен жүйеліліктің жоқтығын дәлелдеді, кейде ол айқын науқандық сипат алып жатты.
Ел Президенті жанынан құрылған Жоғары тәртіптік кеңестің мақсаты мемлекеттік тәртіпті нығайту, мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін арттыру, олардың билікті және қызмет жағдайын теріс пайдалануына жол бермеу. Осы органды құра отырып Мемлекет басшысы оған тәртіптік жауапкершіліктің деңгейін арттыру, лауазымды адамдардың, оның ішінде басшы адамдардың билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалануға қарсы заңнама талаптарын сақтауын қамтамасыз ету, сондай-ақ азаматтардың өтініштерін және қиянат жасау фактілері туралы бұқаралық ақпарат құралдары хабарламаларын қарау жөнінде ұсыныстар әзірлеуді жүктеді. Кеңес лауазымды адамдарды теріс қылықтары үшін, олардың лауазымына және қоғамдық мәртебесіне қарамастан жазалау жөнінде ұсыныстар да әзірледі.
Курстық жұмыстың мақсаты - билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдаланудың қылмыстық-құқықтық сипаттамасын ашу.
Осыған байланысты мынадай міндеттерді атқаруды жөн көрдім:
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмысының мазмұнын қарастыру;
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмысының жалпы түсінігі және анықтамасымен танысу;
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану ұғымына және оның белгілеріне қазіргі көзқарасты білдіру;
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмысының қылмыстық құқықтық мінездемесін ашып көрсету;
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдаланудың обьектісі және затын анықтау;
- Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдаланудың обьективтік және субьективтік жағын талдау.
Курстық жұмыстың құралымы. Курстық жұмыс кіріспе, үш бөлім, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 БИЛІКТІ НЕМЕСЕ ҚЫЗМЕТТІК ӨКІЛЕТТІКТІ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ
1. 1 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану қылмысының жалпы түсінігі және анықтамасы
Билікті немесе лауазымдық өкілетті асыра пайдалану қызметтік өкілетті теріс пайдаланудың айрықша түрлерінің бірі болып табылады. Қылмыстың бұл түрінің қызметті теріс пайдалану құрамынан (ҚК-тің 307-бап) айырмашылығы мынада: қызметті теріс пайдалану кезінде заңсыз әрекет лауазымды тұлғаның әдеттегі қызмет шеңберінде жасалады, ал асыра пайдалануда, керісінше, әрекет құқық пен өкілеттің осы шеңберінен ашықтан-ашық асып кетеді.
Осыған сәйкес қылмыс белгілерін анықтау үшін осы тұлғаға берілген өкілеттік көлемін нақты айқындап алу керек.
Кінәлі тұлға қаралып отырған қылмысты жасай отырып, солардың шегінен асып кететін құқықтар мен өкілеттер заңдармен және мынадай зандық актілермен айқындалады: қаулылармен, өкімдермен, бұйрықтармен, нұсқаулықтармен, жарлықтармен, нұскамалармен және т. б.
Билікті немесе лауазымдық өкілетті шамадан тыс асырудың және өзге қызметтік қылмыстардың да объектісі болып - мемлекеттік аппараттың қалыпты қызметі табылады.
Билікті немесе қызметтік өкілетті шамадан тыс асыру тек қана олардын өздерінің кызметтік міндеттерін жүзеге асырумен байланысты жасалуы мүмкін. Егер кінәлі адамның, жасаған іс-әрекеті онын қызметтік өкілеттігімен байланысты болмаса, Қылмыстық кодекстің 309-бабында көзделген қылмыс құрамы болмайды. Яғни жасалған заңсыз әрекеттер тұлғаның құқығы мен өкілетіне толықтай байланыссыз болған жағдайда, бұл әрекеттер тиісті белгілер болған кезде қызметіне байланысты болып табылмайтын қылмыс ретінде қаралады.
Объективті жағынан алғанда бұл қылмыс міндетті түрде болуы керек деп саналатын 3 белгімен сипатталады: тұлғаның оған заңмен берілген құкығы мен өкілетінің шегінен ашықтан-ашық асып кететін іс-әрекеттер жасауы; осы бапта келтірілген заң бұзушылық түріндегі қоғамға қауіпті зардаптар; тұлғаның өкілеттік шегінен асуы мен жасалған зардаптар арасында себептік байланыстың болуы.
КСРО Жоғарғы Сотының 1990 жылғы 30 наурыздағы жоғарыда аталған Пленумының қаулысындағы түсіндірме бойынша қызметтік тұлғаның өкілеттік шегінен ашықтан-ашық шығып кету әрекеттері мыналар болуы мүмкін: аталған ведомствоның жоғары лауазымы тұлғасы ғана жасауға құқы бар әрекеттер (мысалы, университет факультетінің деканы факультеттің қызметкерлерін жұмысқа қабылдау және жұмыстан шығару функцияларын, осы функциялар заң бойынша жоғары оқу орнының ректорына ғана тән бола тұрса да, өзіне иемденеді) ;
басқа ведомствоның билігі не қызметтік өкілет кұзыретіне кіретін іс-әрекеттер (мысалы, тінтуді жүргізу кұқығы анықтама, тергеу, прокуратура және сот органдарына берілген, сондықтан ауыл әкімінің тінту жүргізу туралы өкім беруі билікті асыра пайдалану ретінде бағалануы тиіс) ;
алқалы органның құзыретіне кіретін іс-әрекеттер (мысалы, заң бойынша мүгедектік туралы анықтаманы тек қана дәрігерлік-еңбек сараптама комиссиясы бере алатындығы айқын бола тура емдеуші дәрігердің осындай анықтаманы өзі беруі) ;
осы тұлғаның құзыретіне кіре тұрса да, бірақ занда және өзге де нормативтік актіде көрсетілген жағдайлар болғанда ғана жол берілетін іс-әрекеттер (қылмыскер шабуыл жасаған сәтте қару қолдану) ;
бірде-бір қызметтік тұлға немесе орган жасауға құқылы емес іс-әрекеттер (көбінесе, карамағындағыларға қатысты жәбірленушінің жеке басын кемсітетін күш көрсету) .
Билікті немесе қызметтік өкілетті қылмыстық асыра пайдалану құрамы болу үшін мемлекеттік не қоғамдық мүдделерге немесе жекелеген азаматтардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзу түріндегі және тұлғаның әрекеті мен зардаптардың арасында себептік байланыстар болуы қажет. Билікті немесе қызметтік өкілетті асыра пайдаланудың объективті жақтарының осы міндетті белгілерінің сипаты мен мазмұны қыз-метті теріс пайдалану кезіндегімен бірдей. Билікті немесе қызметтік өкілетті асыра пайдалану құрамының қажетті белгілерін елеулі түрде бұзудың болмауы Қылмыстық кодекстің 308-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілікті жоққа шығарады.
Ашықтан-ашық заң бұзушылықтың белгілері жасалған іс-әрекеттердің берілген өкілеттіктердің шегінен асып кеткеңдігінің айқындығын, сөзсіздігін білдіреді.
Занда көрсетілген зардаптар басталған сәттен бастап қылмыс, атап айтқанда азаматтардың, немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзу аяқталған болып есептеледі. Тергеу-сот тәжірибесінде бұл зардаптар көбіне дене күшін жұмсау және психикалық зорлық көрсету түрінде көрінеді.
Билікті асыра қолдану кезіндегі зорлық дене күшін жұмсау және психикалық болуы мүмкін. Билікті немесе қызметтік өкілетті асыра пайдалану кезінде дене күшін жұмсау жәбірленушінің денесіне зақым келтіру, ұрып-соғу, азаптау, бостандығынан заңсыз айыру түрінде көрінуі мүмкін. Билікті асыра қолдану кезіңде психикалық зорлық, дене күшін жұмсаумен қорқыту және денеге жарақат салумен, өліммен қорқыту жәбірленушінің белгілі бір әрекет немесе әрекетсіздікті істеуге және басқадай нысаңдарды мәжбүрлеп қорқытуы арқылы көрініс табады.
Мұндай қорқытулар субъект тарапынан сөзбен, жазбаша, дене қозғалысы, ым көрсету арқылы жүзеге асырылады және де осы қорқытулар жәбірленушінің жеке басына ғана емес, оның туыстары, жақындары жөнінде де болуы мүмкін.
Билікті немесе қызметтік өкілеттілікті асыра пайдаланудын объективтік жағының кажетті белгісі - кінәлі адамның құқықтар мен өкілеттік шегінен керінеу асып кетуі мен одан тікелей туын-даған занда көрсетілген зардаптың біреуінің орын алуының арасындағы себепті байланыстың болуы болып табылады.
Талданып отырған қылмыс субъективтік жағынан тек қана қасақаналықпен жасалады. Кінәлі адам билікті немесе қызметтік өкілеттікті керінеу асыра пайдаланғанын және оның азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не коғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзуға әкеп соғатынын сезеді және өз өкілеттігін асыра пайдалану арқылы құқыққорғау объектілеріне зиян келтіруді тілейді немесе осы зардаптардың болуын тілемесе де оған саналы түрде жол береді.
Қылмыстың субъектісі мемлекеттік қызметтер атқаруға уәкілетті адам не оған теңестірілген адам, лауазымды адам, жауапты мемлекеттік лауазым атқаратын адам.
КСРО Жоғарғы Сотының 1990 жылғы 30 наурыздағы «Билікті немесе қызмет жағдайын теріс пайдалану немесе өкілетті шамадан тыс асыру, салақтық қызметтік жалғандық істері бойынша сот тәжірибелері туралы» қаулысының 13-тармағына сәйкес билікті немесе кызметтік өкілеттікті асыра пайдалану барысында жәбірленушіге қасақана ауыр зардап келтіру немесе оны қаса-қана өлтіру қылмыстардың жиынтығын құрайды деп тура көрсетілген.
Қорқытудын түсінігіне Қылмыстық кодекстің 181-бабын талдағанда, ал қару немесе арнаулы құралдардың анықтамасына Қылмыстық кодекстің 251 -бабын зерттегенде тоқталып өткенбіз
1. 2 Билікті немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану ұғымына және оның белгілеріне қазіргі көзқарас
Қылмыстық заңдар бойынша - билікті не лауазымдық өкілеттікті асыра пайдалану, яғни мемлекеттік қызметтер атқаруға уәкілетті адамның не оған теңестірілген адамның өзінің құқықтары мен өкілеттігі шегінен көрінеу асып кететін және азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзуға әкеп соғатын әрекеттер жасауы мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы қылмыс болып табылады. [1]
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 307-бабы қызмет өкілеттігін теріс пайдалану қылмыс құрамына арналған. Тәжірибелік мәліметтерге сүйенсек, бұл қылмыс құрамы қызметтік қылмыстардың неғұрлым кең тараған түрі болып табылады. Кейбір жағдайларда бұл қылмыс құрамы лауазымды адамның қылмыстық әрекетінің бастамасы, басқа ауыр қылмыстар жасаудың тәсілі де болуы мүмкін. Бұл қылмыстың мәніне келсек, лауазымды тұлға өзіне берілген қызметтік өкілеттікті пайдалана отырып, мемлекеттік қызмет жүйесіндегі өзінің құқықтары пен өкілеттіктерін пайкүнемдік мақсатта қолданады.
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану қылмысы мемлекеттік қызметтің кез келген саласында жасалынуы мүмкін. Қызмет өкілеттігін пайдакүнемдік мақсатта керағар пайдалану, қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану, қызмет бабын пайдаланып ұрлау сияқты қылмыс түрлері осы қызмет өкілеттігін теріс пайдаланумен біртекті, ұқсаса отырып жүзеге асырылады.
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану қылмысын басқа ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату тәжірибеде біршама қиындықтар тудырады. Қарастырылып отырған қылмыс құрамына ұқсас қылмыс құрамдарының болуы, теория мен сот тәжірибесінде бұл құрамдарды ажырататын бірыңғай көзқарастың болмауы көп жағдайда оларды қате саралауға алып келеді, ал бұл адам тағдырына қатысты ауыр салдарға алып келуі мүмкін.
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану қылмысын қызмет бабын пайдаланып ұрлау (талан-тараж) қылмыс құрамынан ажырату үшін алдымен ұрлаудың түсінігіне тоқталайық. Талан-таражға салу дегеніміз - пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне зиян келтіре отырып, кінәлінің немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз, қайтарымсыз алу немесе айналдыру.
Отандық тәжірибеге сүйенсек, талан-таражға салудың толық ұғымы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Пленумының 25 шілде 1996 жылғы №9 қаулысында берілген. Осы қаулының бірінші тармақшасына сәйкес «бөтен біреудің мүлкін талан-таражға салу деп - меншік иесінің мүлкін пайдақорлық мақсатпен заңсыз тегін алуды және оны өз пайдасына немесе басқаның пайдасына айналдыруды бөтеннің мүлкін ұрлау деп түсіну керек. Бұл орайда бөтеннің мүлкі жасырын да, ашық та, алаяқтық, қорқытып алу, меншіктену, жұмсап қою немесе қызмет бабын пайдаланып қиянат жасау жолымен де ұрлануы мүмкін» [1] .
Қазіргі таңда алғаш рет заң деңгейіндегі талан-таражыға салудың толық көлемдегі және кеңейтілген анықтамасы 1997 жылы 16 шілдеде қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде берілген [2] . Яғни, Қылмыстық кодекстің 175-бабының ескертуінің 1-тармақшасына сәйкес: «осы Кодекстің баптарында ұрлық деп пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне залал келтіре отырып айыптының немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз, қайтарымсыз алып қою және айналдыру танылады». Бірақ айта кету керек, қылмыстық жазалануға жататын ұрлаудың құрамы бар деп танылады, егер жасалған іс-әрекет қоғамға қауіпті, заңсыз әрекетпен пайдакүнемдік жолмен бөтеннің мүлкін өз меншігіне алып қою немесе айналдыру арқылы жүзеге асырылса. Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану жолымен мүлікті алып қою барысында лауазымды адам қызмет мүддесіне қарсы өзінің қызметтік жағдайын қасақана пайдалана отырып, бөтеннің мүлкін иеленеді. Егер иеленіп алу мен ысырап етуде кінәлі тұлға өзіне белгілі бір функцияларды атқару үшін берілген бөтеннің мүлкіне билік ету құқығын пайдаланса, ал қызмет өкілеттігін теріс пайдалану жолымен мүлікті иелену кезінде мүлік лауазымды тұлғаның қолында болмайды, әдетте оның қол астындағы тұлғаларда болады. Бұндай жағдайда ұрлаудың субъектісі тек лауазымды адам болуы мүмкін, ал қылмыс жасау тәсілі барлық жағдайда қызмет бабын заңсыз пайдалану болып табылады.
Сонымен, қызмет өкілеттігін теріс пайдалану мен қызмет бабын пайдаланып бөтеннің мүлкін ұрлау қылмыстарының көп ұқсастықтары бар. Бұл қылмыстың екеуі де лауазымды адамдармен жасалуы мүмкін. Яғни олар субъектісі бойынша бір-бірінен ажыратылмайды және екеуі де қасақана жасалады. Бұл құрамдардың ортақ белгісі кінәлі тұлғаның қызмет міндеттерінің талаптарына қайшы өз қызмет жағдайларын пайдалануы және елеулі зиян келтіруі болып табылады. Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану мен ұрлау қылмыс құрамдардың ұқсастығын сипаттайтын тағы бір белгісі - белгілі бір мақсаттың болуы. Сондықтан аталған қылмыстарды бір-бірінен ажырату барысында бұл ұқсас қылмыс құрамдарын салыстырудың ерекше маңызы бар. Ұрлау кезінде қылмыстың объектісі бөтеннің меншігі болса, қызмет өкілеттігін теріс пайдалану кезінде - мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелердің қалыпты қызметі. Қарастырылып отырған қылмыстардың объективтік жағы бойынша айырмашылығы мынада, бөтеннің мүлкін ұрлау кезінде кінәлі лауазымды тұлға заңсыз және ақысыз негізде бөтеннің мүлкін алып қояды және оны өзінің немесе басқа тұлғаның меншігіне айналдырады. Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану кезінде кінәлі тұлға пайдакүнемдік мақсатта немесе басқа да жеке мүдделері үшін қызмет өкілеттігін теріс пайдалану жолымен мүлікті ұрламайды, азаматтар мүдделеріне не мемлекет пен қоғамдық мүдделерге елеулі материалды зиян келтіреді. Бұл қылмыстардың субъективтік жағы бойынша айырмашылығы, ұрлау кезінде қылмыстың міндетті белгісі кінәлі тұлғаның бөтеннің мүлкін өзінің немесе басқа тұлғаның пайдасына заңсыз айналдыруға бағыттаған пайдакүнемдік ниеті, ал қызмет өкілеттігін теріс пайдалану кезінде кінәлі тұлға бөтеннің мүлкін өзінің немесе басқа тұлғаның меншігіне айналдыру мақсатын көздемейді. Бұл жағдайдан жасалатын қорытынды, қызмет өкілеттігін теріс пайдалану мен қызмет бабын пайдаланып бөтеннің мүлкін ұрлауды ажыратудың критерии келесі екі белгінің болуымен байланысты болады. Қызмет бабын пайдаланып бөтеннің мүлкін ұрлау кезінде: біріншіден, бөтеннің мүлкін жеке немесе басқаның меншігіне заңсыз ақысыз айналдыру; екіншіден, бөтеннің мүлкін өзінің меншігіне айналдыруға пайдакүнемдік мақсаттың болуы. Бұл белгілер басқа белгілермен жиынтығында ҚР Қылмыстық кодекстің 176-бабында көрсетілген қылмыс құрамын құрайды. Бұл көрсетілген екі белгінің әрқайсысы жеке-жеке қызмет өкілеттігін теріс пайдалануға тән болуы мүмкін. Бірақ қызмет өкілеттігін теріс пайдалану бір мезгілде жоғарыда көрсетілген екі белгіні қамтымайды, ол мүлікті заңсыз иелену болуы мүмкін, бірақ бөтеннің мүлкін өзінің меншігіне айналдыруда пайдакүнемдік мақсат болмайды, немесе, пайдакүнемдік мақсатта жасалады және меншік иесіне материалдық зиян келтіреді, бірақ бөтеннің мүлкін оның иелігінен алып қою жүзеге асырылмайды.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz