Педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты проблемалар

Даму – адамның сандық жəне сапалық өзгерістерінің жүрісі мен нəтижесі. Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі болып жетіледі. Адамның биологиялық сипаты өз ішіне морфологиялық, биохимиялық, физиологиялық өзгерістерді қамтыған тəн- дене дамуынан көрінеді. Ал əлеуметтік даму оның психикалық, рухани, интелектуал кемелденуінен байқалады.
Егер адам сана жəне өзіндік санаға ие болып, өз бетінше жаңғыртушы іс-əрекет орындауға қабілетті болса, онда ол адам тұлға деп аталады. Адам тұлға болып туылмайды, ол қасиеттік дəреже даму барысында қалыптасады. “Адам” ұғымынан өзгеше “тұлға” түсінігі – адамның қоғамдық қатынастар, басқа адамдармен араласу ықпалында қалыптасқан əлеуметтік сапа-қасиеттерін білдіреді. Тұлға ретінде əрбір адам əлеуметтік жүйеде мақсат бағдарлы жəне ойластырылған тəрбие барысында қалыптасады. Əрбір тұлға, бір жағынан, қоғамдық тəжірибені игеру деңгейімен, екінші жағынан, материалдық жəне рухани құндылықтар қорына қосқан қоғамдық үлесімен танылады. Тұлға болып жетілу үшін адам өзіне табиғаттан берілген жəне өмір мен тəрбие желісінде қалыптасқан ішкі қасиеттерін нақты практикалық қызметте аша білуі шарт.
Адам дамуы – бұл өте күрделі, ұзақ мерзімді жəне қарама-қайшылықты процесс. Біздің ағзамызда болып жатқан өзгерістер өмір бойына ұласады. Ал адамның тəн-дене болмысы мен рухани дүниесі, əсіресе, балалық жəне жас өспірімдік шақта қарқынды ауысуларға кезігеді. Адамның дамуы сандық өзгерістердің қарапайым жиынтығы немесе төменннен жоғарыға бағытталған ілгерілі қозғалыс тобы емес., бұл процестің өзіне тəн ерекшелігі – сандық өзгерістердің тұлғаның физикалық, психикалық жəне рухани сапалық қасиеттеріне диалектикалық түрде өтіп, жаңалануы. Бұл құбылыстарды түсіндіруде əртүрлі көзқарастар
        
        Педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты проблемалар
1. Тұлғаның даму процесі
2. Нəсілдік жəне қоршаған ... ... жəне ... ... Даму ... ... даму процесі
Даму – адамның сандық жəне сапалық өзгерістерінің жүрісі мен нəтижесі.
Даму нəтижесінде адам ... түр жəне ... ... иесі болып
жетіледі. Адамның биологиялық сипаты өз ішіне морфологиялық, биохимиялық,
физиологиялық өзгерістерді қамтыған тəн- дене ... ... ... даму оның ... ... ... кемелденуінен
байқалады.
Егер адам сана жəне өзіндік санаға ие ... өз ... ... ... орындауға қабілетті болса, онда ол адам тұлға деп ... ... ... ... ол ... ... даму барысында қалыптасады.
“Адам” ұғымынан ... ... ...... ... қатынастар,
басқа адамдармен араласу ықпалында қалыптасқан əлеуметтік сапа-қасиеттерін
білдіреді. Тұлға ретінде əрбір адам əлеуметтік жүйеде мақсат ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан,
қоғамдық тəжірибені игеру ... ... ... ... ... ... ... қосқан қоғамдық үлесімен танылады. Тұлға ... үшін адам ... ... берілген жəне өмір мен тəрбие ... ішкі ... ... ... қызметте аша білуі шарт.
Адам дамуы – бұл өте күрделі, ұзақ ... жəне ... ... ағзамызда болып жатқан өзгерістер өмір бойына ұласады. Ал
адамның тəн-дене болмысы мен рухани ... ... ... жəне ... шақта қарқынды ауысуларға кезігеді. Адамның дамуы ... ... ... ... ... жоғарыға бағытталған
ілгерілі қозғалыс тобы емес., бұл процестің өзіне тəн ...... ... физикалық, психикалық жəне рухани сапалық
қасиеттеріне ... ... ... ... Бұл ... əртүрлі көзқарастар қалыптасқан. Мамандардың бір бөлігі
адамдардың дамуын кездейсоқ, басқарымға келмейтін ... ... бар, ... ... ... сондықтан, тумадан берілген күштерге байланысты;
адамның дамуын ешкім, еш уақытта өзгертуі мүмкін емес, тағдыр ... ... бір ... ... ... даму – бұл əуел ... ... тірі ... Даму жолында көне жойылып, жаңа туындап
барады. Өмірге енжар икемдесуші жануарлардан адам өз ... үшін ... ... ... ... ... ... күш – қарама-қарсылықтар ... ... ... ... ... жасалулар мен жаңғыртулар дүниеге
келеді. Қарама-қарсылықтар – бұл өзара екі полярлы күштердің бір-біріне
сиымсыздығынан ... ... ... Адам ... ... ... ... əлектенуінің қажеті жоқ, олар қадам сайын өмірлік
қажеттіктердің ... ... ... ... ... ... адамның
өзі де қарама-қайшылықты дүние болмысы. Қарама-қайшылықтар барша адамдардың
дамуына ықпал жасаушы ішкі жəне ... ... ... ... ... ... жəне ең ... рухани қажеттерінің жəне оларды
қанағаттандыру мүмкіндіктері арасындағы ... ... ... Ішкі ... əр ... өз ... қанағаттанбауынан
туындайды. Олар жеке-дара ниеттерде көрінеді. Негізгі ішкі қайшылықтардың
бірі – ... ... ... ... мен ... іске ... ... алшақтықтар. Мысалы, оқушылардың өз психикасы мен интеллект,
əлеуметтік деңгейінің жетімсіздігіне ... ... ... ... іс алып ... ... ... - “қолымнан келмейді”,
“білемін” - “білмеймін”, “мүмкін” - ... ... - ...... ... қосарлы ұғымдар. Адам дамуын зерттей
отырып, ғалымдар даму жəне оның нəтижелері – бір ... жəне ... ... ...... ... арасындағы заңдылықты байланыстарды
аңдатушы бірнеше маңызды тəуелділіктерді ашты.
Неліктен кей адамдар өз дамуында өте биік ... ... ... ... - ... мүмкіндікке ие емес? Бұл процестің жəне оның
нəтижесі неге байланысты? ... ... ... осы сұраққа орай жалпы
заңдылық ашты: адам ... ішкі жəне ... ... ... ... – адам ... ... жəне психикалық қасиеттері. Сыртқы
жағдайлар – бұл адамның қоршаған ортасы, ол ... жəне ... ... ... ықпалды араласу процесінде адамның ішкі мəні өзгереді, жаңа
қасиеттері қалыптасады, ал бұл, өз кезегінде алдағы ... жол ... ... ... ... жəне ... ... желісі мен
нəтижесі. Даму барысында адам тұлғаға айналып, сана мен ... ... ... ... иесі ... жетіледі. Дамудың қозғаушы күші-
қарама-қарсылықтар күресі. ... ... ішкі жəне ... ... ... жəне ... ... қай қырлары адамның өзіне тəуелді жəне қай тараптары сыртқы
жағдайларға, жағдаяттарға байланысты? Дамуды айқындаушы себептер тобы ... деп ... ал сол ... себептердің ішіндегі ең маңызды,
мəнді себеп – жағдаят (фактор) деп ... Даму ... мен ... əсер ... ... жағдайлар мен жағдаяттар қандай?
Белгілі болғандай, адамның даму процесі мен оның нəтижесі үш ... ... ... ... олар ... қоршаған орта
жəне тəрбие. Негізге “нəсілдік” деп аталатын ... ... ... ... ... – бұл ... балаға берілетін тұрақты
сапалар мен ерешеліктер. ... ...... ген ... сөзі ... ... қасиеттері табиғат жаратқан ... ... ... ... ... ... өкілі тəнінде сақталатынын
жəне бірден бірге ауысып баратынын бүгінгі ... ... ... ... ... дамуының нəсілдік бағдарлама құпияларын ашып, жариялайды. ... ... ... адам ... ... ... сонымен бірге
əрбір адамның басқаға ұқсамас өзгешілігін білдіретін айрықша детерминатты
(тұрақты) жəне ауыспалы бөліктерді өз ішіне алады. ... ... ... р а қ т ы ... ... ұрпақ жалғастыру жəне адам тегіне тəн
нышандарды – сөйлеу, тік жүру, еңбек іс-əрекеті, ... т.б. – ... ... ... ... ... белгілері: дене құрылысы, шаш, көз,
тері түстері – ауысады. Қан ... ... ... ... ... қатаң генетикалық бағдарламаға тəуелді түзілген.
Адамның жүйке жүйесі, мінезі, психикалық процестердің өту ерекшелігі
осы нəсілдік қасиеттер тобынан. Ата-аналар тəнінде ... ... ... ... ... ... күйзеліс, сырқаттар ... ... ... өтіп ... ... ... (гемофилия), қан диабеті, кейбір эндокриндік бұзылыстар, мысалы –
ергежейлілік, ... ... ие. ... ауыр зиян келтіретін
жағдаяттардың бір тобы – ата- ... ... жəне ... ... ... ... ... адамға тіршілік жағдайларының
өзгермелі шарттарына икемдесіп баруына көмегін тигізеді. ... ... ... адамның сапа-қасиеттері өмір бойы жүріп
жататын тəрбиемен толықтырылады. Бағдарламаның бұл бөлігін əрбір адам ... ... ... ... ... ... адамға өзіндік даму жəне
өзіндік жетілу жолымен өзінің адамилық мүмкіндіктерін іске ... ... ... ... ... ... оның ... берілген. Балалар
өз ата-аналарынан нені мұра етіп алады – ақыл əрекетіне дайын қабілеттерді
ме немесе қабілеттерді дамыту үшін ... ... ... ... ... зерттеулерде топталған деректерді талдау бұл сұрақтарға
нақты бір жауап мүмкіндігін берді: нəсілдіктен өтетін қабілеттер емес, ...... ... ... ... ... дамуы да мүмкін не қолайлы
жағдайлар болмаса, өшіп кетуі де ықтимал. Бəрі жағдайға ... ... ... ... ... ... өту мүмкіндіктеріне кез болса
жəне тұрмыс шарттары, тəрбиесі, адам мен ... ... ... үйлесім
тапса, нышан қабілет деңгейінен көрінеді.
Барша қалыпты адамдар табиғатынан өзінің ақыл жəне танымдық күштерін
дамыту мүмкіндігіне ие, ... ... ... рухани дамуға қабілетті.
Жоғары жүйке қызметі типтеріндегі айырмашылық ойлау процестерінің жүрісін
ғана өзгертуі мүмкін, ал ... ... ... ... ... жоқ. ... да болса, бүкіл дүние педагогтары нышандардың ақыл ой
қабілеттерінің ... ... де ... айғақтайды. Мысалы,
маскүнемдерден туған балалардың бас миындағы енжар жасушалар, ... ... ... бұзылымдары, кейбір нəсілдік психикалық сырқаттар–
қабілеттердің орнығуына көп кедергі келтіреді. Шылымкеш ата-аналардан ... өкпе ... ... келеді.
Ақыл-ой əрекетіне негіз –жалпы нышандармен бірге арнайы нышандар да
ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Белгілі іс əрекет түрінде адамды қалыптастырудың
бастауы осы ... ... Егер ... қажетті жағдайлар жасалса,
арнайы нышандар ерте жастан-ақ белгілі болады. Мұндай нышандар: ... ... ... ... ... жəне т.б. ... ... ие.
3. Іс-əрекет жəне тұлға дамуы
Дамуға нəсілдіктің, қоршаған ортаның жəне тəрбиенің ықпалына қосымша
əсер ететін аса маңызды ... жəне бірі – бұл ... ... ... ... ... да жұмысты орындау үшін жасаған адам ... ... ... ... ... бабында небір дана бақылаулар бізге дейін
жеткен: «балаңның немен жəне ... ... ... оның ... ... ... ... беремін»; «қаңғыбас болғанның ешқайсысы да,
дегеніне жете алмаған»; «қанша тер төксең – ... ... ... өз
бақытының ұстасы»; «ерте тұрғанның ырысы артық»; «еңбегіне қарай – сый-
сияпаты»; ... қолы гүл» т.б. Даму ... мен ... ... ... байланыс болатыны айдан анық. Бұдан даму
процесінің жəне бір жалпы заңдылығы ... ... ... ... салада
көбірек іс-əрекет жасаса, оның сол ... даму ... ... ... ... бұл ... ... қолданыла беруі мүмкін емес. Ол
жағдай əрбір адамның ... ... ... ... мен ... ... келеді.
Іс-əрекет барысында адамның жан-жақты жəне біртұтас тұлғалық ... ... оның ... ... көзқарас, қарым-қатынасы қалыптасады.
Таңдалған іс-əрекет көзделген тұлғалық қасиеттердің ... ... ... оны ... ... ұйымдастыру жəне келелі бағдарлап ... ... ... ... өте күрделі іс. Өкінішке орай, көп жағдайларда осы
күрделілік даму мүмкіндіктерін ... ... ... ең ... ... – қоғамдық, еңбек, таным əрекеттеріне белсенді араласа
алмай, енжар бақылаушы күйінде қалып, дайын ережелерді ... ары ... мен ... ... ... ... – ойын,
оқу, еңбек. Бағдары бойынша іс-əрекет танымдық, қоғамдық, спорттық, көркем
өнерлік, ... ... ... (гедоникалық) болып ажыралады.
Барлық жастағы оқушылардың іс-əрекеттерінің ерекше түрі – тілдесу, қатынасу
(ортақтасу).
Іс-əрекет сипаты бойынша белсенді ... жəне ... ... ... ... ... ғана сəбидің өзі белсенді тіршілік иесі болып
көрінгенді қалайды. Ол ... ... ... ... ... да
талаптар қояды, төңірегіндегі кісілерге, заттарға, болып жатқан оқиғаларға
өз ... ... ... ... ... ... орта жəне
тəрбиенің ықпалы арқасында белсенділік көтерілуі де мүмкін, кейде төмендеуі
де ықтимал. Мысалы, адам көп жұмыс ... ... ... іске құлықсыз,
көңілі құламай, орындалуы қалай болса, солай – енжар. Əлбетте, мұндай ... ... ... ... ... Дамудың тиімді болуы іс-
əрекеттің белсенділігіне, көңіл-күй жарасымдылығына тəуелді. Адам таңдаған
ісіне ... ... ... бар ... ... ... өзін кемелденген тұлға ретінде көрсете білуі қажет. ... ... ... ... ... ... пен ... көзіне айналады.
Сондықтан да, іс-əрекеттің маңыздылығы оның өздігінен ғана емес ... ... ... ... деңгейіне байланысты.
Белсенділік оқу барысында шəкіртке тезірек жəне табысты ... ... ... ... Оның ... тілдесу
қабілеттерін дамытады, қоршаған болмысқа деген көзқарасын қалыптастырады.
Баланың ақыл-парасатты дамуын ... ... ... етеді. Бұл
үшін балаға танымдық мəселелерді шешуімен бірге ... ... ... ... де тəн ... тиіс. Себебі ... ... ... ... жəне адамгершілік дүниесін тез арада жəне
тиімді қалыптастыруға ынталандырады, оны көп жəне ... ... ... ... ... бір ғана ... дерек
көзі- қажеттік орын алған. Адам ... көп ... ... үшін қолданылатын іс-əрекеттердің де сан ... Өсіп келе ... ... ... ... ... ... қырларын мейлінше бəсеңсіту – педагогтар үшін тұрақты да
жəне өте күрделі де міндет. ...... ... ... ... ... мен сеп- түрткілері (мотивтері) ... жəне ... ... Сондықтан, əртүрлі жас сатыларында іс-
əрекет түрлері ауысып баруы шарт. ... ... ... ... ... орындалуы өте қиын, солай да бола, əрқандай тəрбиелік ... бір де ... ... ... ... алдын алып отыруы
қажет.
Əрбір адамның өзіндік белсенділігі оның ... мен ... жəне ... ... ... кепілі. Оқушы тəрбиесімен қандай да
бір ғажайып тəрбиеші шұғылданбасын, оқушының өз əрекет- ықыласы болмаса,
ешқандай нəтиже ... ... ... К.Д.Ушинскийдің пікірінше, бала өзі оқуы
тиіс, ал педагогтың қызметі – оған игерілуі қажет материалды ұсынып беру,
оның оқу ... ... ... ... ... ... оқушы
педагогикалық ықпалдың тек объекті ғана емес, ол сонымен бірге өз ... өз ... ... ... ... тұлға белсенділігі де таңдамалы сипатқа ие. Тұлғаның
дамуы ... ... ... ... ішінде адамның өз қажетіне сай
келген, оның тұлғасына жарасымды болған, шынайы болмысқа ... оның ... ... ... болса ғана, бала дамуы қарқынды жүреді.
Тұлғаның белсенділігі дамудың тек алғы шарты емес, оның нəтижесі де.
Қоғамдық белсенді, ынталы, ... жəне өзі мен ... ... ... ... ... пен қуаныш беретін тұлға қалыптастырушы
тəрбие əрдайым өз мақсатына ... ... ... ... ... ... оқушы іс-əрекеті белсенділіктің қай түрін ... ете ... Өсіп келе ... ... ... іс-əрекет мүмкіндігін
ашып беру, өз күш-қуатын белсенді қолдануға қажет ... ... ... ... жете ... жəне əр тұлғаның
болмысындағы табиғаттан ... ... мен ... ... жайып
салу- əрбір тұлғаның даму процесін ақылгөйлікпен ... ... өз ... мен ... ... ... ... оқушы дамуының
маңызды жағдаяттарының бірі – оның меншікті өз əрекет –қызметі. Мұғалім
қаншама жақсы бола ... өз ... ... ... ... жете ... Əрқандай іс-əрекет оқушы ықылысымен орындалып,
шартты түрде белсенді ... ... ... ... ... лəззат жəне
қанағат табуы лəзім. Белсенді іс ... ... Даму ... практикада оқушының даму деңгейіне байланысты
жетістіктерді дер ... ... тұру ... ... ... ие болуда. Бұл қажеттік тұлғаның қалыптасу процесін тиімді ... ... ... ... ... ... қарқыны мен
ерекшеліктерін білу керектігінен туындаған. К.Д.Ушинский: «Егер педагогика
адамды барша тараптан тəрбиелегісі келсе, онда ол сол ... ең ... ... ... ... - деп өз уақытында диагностиканың нақты оқу тəрбие
процесіндегі ... баса ... ... ... диа – ... ... жəне гнозис - білу) –
зерттелуші объект немесе процесс жөніндегі ақпараттарды күні ілгері ... ... ... даму ... ... мəн-мағынасы,
медицинадағы сырқатты күні бұрын анықтаумен бірдей. Диагностика жолымен
тəрбие процесіндегі қандай да өзгерістердің ... мен ... ... ... ол ... ... ... жолға келтірудің жоспарына
негіз береді. Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая ... ... ... ... ... ... ... оны асқындырып
жібереді. Сондықтан да, даму желісін диагностикалау жоғары мамандық пен
жауапкершілікті талап ... өте ... ... ... ... ... диагностикалау қиындық тудырмайды. Бұл үшін
бүкіл дүниежүзінде жалпы жəне айрықша сапалардың даму дəрежесін өлшестіруші
ерекше тестер ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейге, тəн-дене ... ... ... ... ... ... жас мүмкіндіктермен
салыстырылады.
Рухани, əлеуметтік дамуды диагностикалау үлкен қиындық тудырады. Бұл
мақсатта қолданылатын ... ... ... ... дəлдігін
қамтамасыз ете бермейді. Диагноз анықтаудың сенімділігін көтеруге орай
комплексті ... ... ... жəне ... жинақталып, өзара салыстырылады, ал бұл үшін ... ... мен ... дайындықты мамандар қажет. Нақты педагогикалық
практикада мектеп психологтары мен мұғалімдері тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... нəтижесіне негіздеп,
даму құрылымдарына жалпы баға ... ... ... ... ... диагностикалау-дың қарапайым
əдістерін үйреніп алу кəсіби педагогикалық дайындықтың аса маңызды ... ... аса ... ... – оқушылардың ақыл-ой
əрекеттерін, мінез-құлық сеп- түрткілерін, қажетсіну деңгейін, көңіл-күй
шабытын, əлеуметтік ... ... мен т.б. ... ... күні ілгері
байқастыру. Аталған сапаларды зерттеудің кең тараған əдісі - бұл тестілеу.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КӘСІПТІК ПЕДАГОГИКА18 бет
Мектептің педагогикалық жүйесі және оны басқару нысаны29 бет
Орта мектепте жаңа оқыту технологиялар көмегімен оқушылардың физика сабағына қызығушылығын арттыру47 бет
Оқушылар тәрбиесінде халық педагогикасын қолдану13 бет
Оқыту технологиясың мәні және интергралдық сиппатталуы23 бет
Педагогикалық процесті басқарудағы әлеуметтік иституттардың өзара әрекеттестігі30 бет
Тәрбие аясы жеке адам және оның дамуының ішкі, сыртқы факторлары7 бет
Халық ауыз әдебиеті үлгілері арқылы ұлттық мәдени дәстүрге тәрбиелеу19 бет
Халықтық педагогикадағы жастарды тәрбиелеуінің негізгі мәселелері32 бет
Шетелдік педагогикадағы тәрбие29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь