Алтынсарин орыс мұғалімдерімен тығыз байланыс жасады, олардың бірсыпырасы


Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақ халқының ұлы перзенті, ХІХ ғасырдың екніші жартысындағы аса көрнекті
ағартушы – демократы, қоғамда өзгерісті жасау жолында талмай күрескен,
сөйтіп халық игілігі үшін жан аямай едбек етудіқ үлгісін көрсеткен Ыбырай
Алтынсарин Қазақстандары қорамдык ой-пікірдің өркендеу тарихында үлкен орын
алады.
Ы. Алтынсариннің сан қырлы бай мұрасын тереқнен зерттеуге Қазақстан
ғалымдары тек Ұлы Октябрь социалистік революдиясынан кейін ғана мүмкіндік
алды. Мұның өзі оңай да жұмыс емес еді. Басты міндет Ы. Алтынсариннің
көзқарасындағы барлық дұрыс бағытты анықтау, ол өмір сурген дәуірдегі
қоғамдық , тұрмыс пен сана арасындағы қайшылықтын бетін ашу, ұлы педагогтың
қалдырған мұраларын қазақ халқынын сол кездегі талап-тілегі, мұң-
мұқтажы тұрғысынан қарап, өткен заманның югресшіл қозралыстарынын үлгі-
өнегесіне, әсер-ықпалына тығыз байланысты түрде талдау болып табылады. Ы.
Алтынсарин балаларын зерттеудегі бірден-бір дұрыс жол осы еді, қазақ
совет ғалымдары осы жолдытаңдады.
Әрбір нақты тарихи дәуірдегі қоғам өмірінің аса маңызды
құбылыстары ішінде барлық халықтарда да жақа өспірім жас ұрпақты тәрбиелеу
мәселесіне айрықша орын берілгені мәлім. Балалар мен жастардың тағдыры
туралы қам жеген Ы. Алтынсарин мен басқа да ағартушы демократтардың
күштілігі ең алдымен, өз заманындағы тәртіпті қатал сынға алуында, надандық
мәдениетеіздікті жақтаушыларды аяусыз әшкерелеуінде.
Ш. Уәлиханов пен А. Құпанбаев сияқты, Ы. Адтынсарин де қазақ халқының
өмірі ендігі жерде жаңа арнамен агып жөнелгенін, сөйтіп, шаруашылық,
семья, право тұрғысындары жаңа жағдайға ескі үйреншікті тәртіптін, сай
келмей қалғанын көре білді. Ел өміріндегі жаңа жағдайға бұрынғы
дәстүрлі патриар қалдық - коғамдық тәртіптің үйлесе алмайтынын ұлы ағартушы
анық көрді де сол ескі тәртіптің сөзсіз күйрейтіндігін түсінді,
адамдар арасында жаңа қатынастар орнайтындығын білді.
Россияда азаттық қозғалысының өрлеу кезеңдерінде қазақ ағартушылары
демократиялық идеялардын, белсенді жаршысы болды. Қазақ халқының мұң-
мұқтажын, талап- тілегін мейлікше қолдап қуаттады, халық арасында
жүргізілуге тиісті ағарту жұмыстарының түрлерін көрсетгі, халық бұқарасының
санасын оятуға ұмтылды. Қазақ ағартушылары мектеп кұрылысы, берілетің
білімнің бағыт-бағдары меи мазмұны, қазақтын кол-тума жазуын жасау, кітап
басып шығару жұмысын ұйымдастыру, мұғалімдер даярлау т. б. туралы
Қазақстандағы әлеуметтік-педағогикалық міндеттерді шешудің жалпы принципін
анықтауға талаптанып, алғашқы қадам жасады.
Ы. Алтынсариннін, заманында орыс қоғамында теориялық және практикалық
педагогикаға көбірек назар аударыла бастады.
Адамгершілік тәрбиесі, білім беру, жалпы адамзаттын тәрбие идеялары
теңірегінде айтыс, таластарра революцияшыл демократтар қызу кіріскен
болатын. Олар тәрбиенің әлеуметтік және саяси мақсаты жастарды батыл
қимыл-әрекет жасай алатын азамат етіп тәрбиелеп шырару дегенді баса айттыЛ
Жас ұрпақтарды тәрбиелеу проблемалары жайындағы терең де әр жақты ой-
пікір толғаған орыстың алдықғы қатарлы революцияшыл демократтарының
көзқарасы қоғамдық-саяси және педагогикалық озық әдебиетті туғызуда зор
роль атқарды. Бұл әдебиет Россиянық орыстан басқа халықтарынық
педагогикалық интеллнгенциясы арасына да кең тарады.
К. Д. Ушинский мен Л. Н. Толстой мәдениеттің, педагогиканың тарихында
сәулелі жарық жұлдыз боп туып, халық ағарту саласына бара жетпес үлес
қосты. Оқу-білім, тәрбие мәселелеріне бүкіл коғам кеңнен назар аударды, осы
бағытта туған қоғамдық саяси козғалыс зор күшке айналып, ілгері дамыды.
Теориялық және практикалық дайындықтары мол көрне педагогтар орыс
мектебін жаңа биікке көтерді, оның озат дактикалық принциптерін жасады.
Воспитание, Педагогиский сборник, Народная школа атты педагогикалық
журна, дар алдыңғы қатарлы мұғалімдер жұртшылырының қолдан түстес кітабы
болды.
Л. Н. Толстой халыққа білім берудің системасын жасауға шақыра
келіп, былай деп жазды: Біздің байқауымызша, мектеп білім беру құралы да,
сонымен бірге жас ұрпақтарды тәрбиелеу жөнінде әрқашан жақа қорытынды
беретіи тәжірибе орны да болура тиіс. Сонда ғана тәжірибе мектептің
негізі бола алады, сонда ғана әрбір мектеп, былайша айтканда, педагогикалық
ла-боратория бола алады, сонда ғана мектеп жалпы прогрестен артта
қалмайтын болады, сөйтіп, тәжірибе мектептегі оқу-білімнің берік негізі
бола алады.
Орыс мектептері мен Еділ бойыньщ езілген халықтары мектептерін құру
және өркендету ісіне халық училищесінін, инспекторы болып жүріп И. Н.
Улъянов (1831 — 1886) үлкен үлес қосты. Материалдық жетіспеушіліктерге,
жоқшылыққа қаранастан ол мұғалімдерге арналған курстар ұйымдастыру жөнінен
елеулі жұмыстар жүргізді, мектеп салу ісіне қамқорлық жасады, соны-мен
қатар озат педагогика мен методика туралы идеяны кеңінен насихаттады.
Сол замандағы айтыс, таластарда, әсіресе білім берудін, тәрбиеніқ
бағыты мен мазмұны жайлы мәселс қатты қойылған бо-латын. Сол кездің үкімет
мекемелерінде мерейі үстем болған реакциялық рухка оқу-білім, тәрбие
берудіқ ең жақа жүйесі қарсы қойылды. Революцняшыл демократтардын,
көзқарасында оқу-білім, тәрбие мәселесі өмірмеп, сондай-ақ ғылыммен,
әдебиетпен тығыз байлаиысты түрде қаралды. Тәрбиені олар қоғам құрылысы,
Отан, адамзат қауымы жайындағы наным, сенімдерді бойға сіқірудін құралы дсп
таныды, самодержавиелік кұрылысқа қарсы саяси күрестің құралы деп қарады.
Патша үкіметінің реакцияшыл саясатын насихаттаушылар халық арарту
министрі Д. Толстой мен синодтық обер-прокуроры К. Победоносцев орыстан
басқа халықтар арасындағы оқу-ағарту жұмысының міндеті соларды орыстандыру,
дінн-адамгершілікті уағыздау мақсатында болуға тиіс, сол арқылы бұл
халықтарды сол ғасырдың алға жетектеген қозралыстарынан және Россиядағы
өріс алған қоғамдық-саяси күрестерден тыс қалдырып, одан аулақ ұстаура тиіс
деп тұжырымдады.(0сындай реакциялық саясаттың негізінде Н. И. Ильминскийдіқ
белгілі системасы жасалды. Діни ағартушылықты мейлінше жақтаған Ильмиыский
Еділ бойында, Оралдың, Қазақстанның және басқа аймақтар мен өлкелердің
халықтары үшін конфессионализм рухындағы мектеп жүйесін енгізді, Оның бұл
жүйесініқ негізіиде діни-этикалық принцип жатты; мұның өзі бұратана
халықтардың православиеге жатпайтын дәстүрлі дінін іштей бүлдіріп күйрету
үшін олардық сана-сезіміне әсер етудін бүркемелеулі жолы еді. Әрине
Ильминскийдің мұндай системасы халық мектебінің проблемасын шеше алған жоқ.
Сондықтан да ол алдьтры қатарлы педагогтарға, онық ішінде Ы. Алтынсарипге
де мүлде жат система болып қала берді.
Н. И. Ильминскийдіқ системасындағы қате-кемшіліктерден бас тарта
отырып, Ы. Алтынсарин мектепті ұйымдастыру, мұғалімдер даярлау,
мектептерге, арналған жетекші нұскауларды, сөздіктер мен басқа да оқу
құралдарын бастырып шырару сияқты еқ қиын мәселелерді шешу үстінде (сондай-
ақ жақа алфа-витті енгізу кезінде) онымен ақылдасып, оиын, күш-көмегіне
сүйенді. Осы тұрғыда 1859 жылдан бастап Н. И. Ильминский мен Ы. Алтынсарин
бір-біріне жұмыс жайында бірде хат жазысып, бірде жүзбе-жүз кездесіп жүрді;
Н. И. Йлбминский жииап бастырған Алтынсарин туралы естеліктер сол хаттар
мен кездесулер жайын паш етеді. Бұған кірген материалдар Ы. Алтынсариннің
өмірі мен қызметін бейнелейтін аса бағалы қазына болып табылады.
60—70-жылдарда Ы. Алтынсариннің педагогикалық көзқарасы демократияшыл
ағартушылық ой-пікірлер мен алдыңғы қатарлы орыс мектебінің тәжірибесі
негізінде қалыптасты. Осы тұрғыдан қарағанда Ы. Алтынсарынніқ мұралары
совет халықтары педагогикасының тарихы, бүкіл отандық педагогика екенін
көрсетіп, оған айқын мысал бола алады.
Прогресшілдік сипаттағы Ы. Алтынсаринніқ педагогикалық сиатемасы халық
арарту саласында аса зор, пайдалы роль атқарады; оның көптеген қағидалары
осы күнге дейін өзінің мәнін жойған жоқ. Оның ілімі өз алдына дербес,
тұтас бір педагогикалық система болып табылады. Онда адал көңілден шыққан
сында, жаңашыл бастаманы қолдау да, өзіндік ой-пікірді орынды айта білу де
бар.
Советтік жалпы педагогикалық философиялық, методикалық әдебиеттен Ы.
Алтынсарин өзінің баға жетпес ой-пікірімен, асыл адамгершілігімен, қияға
қанат қаққан өршіл де ізгі ниетімен орын алады.
Халық ағарту саласының табанды да дәйекті күрескері болған Ы.
Алтынсариы бүкіл адамзаттық білімнін, гуманизмдік принциптері мен идеалын
қорғады. Осы тұрғыда Ы. Алтынсарин былай деп жазған болатын: Реалдық
училищелерде, ... классикалық гимназияларда... мен казаққа ауыл шаруашылық
академиясында әрі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ыбырай Алтынсаринге дейінгі өлкедегі халық ағарту ісінің жайы
Оқыту процесінің мәні, оның ерекшеліктері
Түрлі топтарға экскурсия жүргізу ерекшеліктері
Ахмет Байтұрсыновтың өмірі
Қазақстан Республикасының білім жүйесінің негіздері
ИНСТИТУТТЫҢ ШАҒЫН ЖИНАҚТАЛҒАН МЕКТЕПТЕРМЕН ЖАҢАША БАЙЛАНЫСЫ
ХIХ ғасырдағы қазақ- татар әдеби байланыстары
Әдебиеттің оқу пәні ретіндегі білімділік маңызын дамыту
БОӘ дамуына үлес қосқан Қазақстандық әдіскерлер және олардың еңбектері
Қазақ, башқұрт әдеби байланыстары (А.Мұхамедияров және М.Кәрім шығармашылығы бойынша)
Пәндер