Қарапайым бөлшектердің түрлері


Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 40 бет
Таңдаулыға:   

Кіріспе

Бізді қоршаған табиғаттағы заттар неден тұрады? Оларды табиғат қалай жасаған? Заттарды құрайтын ең кішкене бөлшек не деген сұрақтан қойылып келеді. Үлкен, зәулім таулар аздық, желдік және вулкандық күштердің әсерінен бұзылып тасқа, ал тастардың өзі бара-бара шыңға айналады. Заттың бөлінуінің шегі бар ма? Табиғат бөле алмайтын ең кішкене бөлшек бар ма, бар болса ол не?

Ертедегі грек философтары Демокрит және Лепкин мұндай бөлшектер бар, олар «атомдар» деп есептеген. «Атом» грек тілінде «бөлінбейтін» деген сөз. Атом қандай, оның түрі қандай деген сұраққа ғасырлар бойы жауапсыз қалды. Мүмкін атом кішкене шариктер шығар, немесе басқа формада ма? Ертедегі грек философы Анаксимандер әлемді төрт нәрсе - су, ауа, жер, от құрайтынын, ал олардың өзі атомдардан тұратынын айтқан. Алайда ертедегі грек философтарының бұл ойлары эксперимент жүзінде дәлелденбей, тек болжам түрінде қалды да одан бергі ғасырларда көпкедейін атом туралы сөз болған жоқ.

Атом туралы ілімнің XVII-XVIII ғасырларда қайтадан дамуына химиялық элементтер тыралы түсініктің пайда болуы, химиялық реакциялар кезінде зат массасының сақталуы, затты құрайтын элементтердің бір-бірінен айырмашылығының болуы, мысалы судың құрамында сутегі мен оттегі болатыны және тағы сол сияқты құбылыстар мен заңдылықтардың ашылуы үлкен әсерін тигізді. Сөйтіп атомдар заттың ең кішкене бөлшектері, олар бір-бірімен қосылып заттың химиялық қасиетін сақтайтын кішкене бөлшек-молекула құрайтыны, ал молекулалар жиынтығынан бізді қоршаған заттар түзетіліні ашылды.

Сонымен XIX ғасырдың екінші жартысында заттардықұрайтын ең кішкене бөлшек-атом әрі қарай бөлінбейтін дүниенің «кірпіш» деп есептелді. 1870 жылы ағылшын ғалымы Максвелл атом әрі қарай бөлінбейтін дене деп жазды. Бұл пікір XIX ғасырдың соңына дейін келді. Атом ілімі XIX

ғасырдың аяғында ғана табиғатты зерттейтін физика, химия, математика ғылымдарының өріс алуына байланысты дамып, ілгерілемей түсті. 1896 жылы радиоактивтіліктің, 1897 жылы катд сәулелерінде электронның ашылуы, анод сәулелерінің, яғни оң зарядталған бөлшектердің бар болуы атомның бөлінбейтін бөлшек деген ұғымына шек келтірді.

Ендеше атом күрделі болғаны ғой. Ал оның құрылымы қандай, құрамына қандай бөлшектер енеді және олар қалай орналасады деген сұрақтар пайда болды. 1

1. Атомды зерттей келе біз оның Z протондар мен А- Z нейтрондардан тұратын, оң ядросыбар екенін көрдік. Ядроның айналасында стационар орбитамен электрондар айналып жүреді. Электрон ядросы үлкен стационар орбитадан радиусы кіші стационар орбитаға өтсе, атом фотон шығарады. Радиоактивтік құбылыстарда тек атом ядролары ғана өздігінен басқа элементтердің ядроларына түрленіп қоймайды, сол сияқты (байланыс энергиясы аз) қарапайымбөлшектерде түрленеді. Мысалы, нейтрон протонға, электрон нейтронға түрленеді

Міне, осының бәрі физиканың алдында көптеген жаңа шешілмеген сұрақтарды тудырады. Олар: табиғатта бұл бөлшектер қалай өмір сүреді? Олардың қасиеттерін қалай түсіндіруге болады? Неліктен олар бір-біріне түрленеді? Бөлшектердің санықанша болады? т. б.

Осылайша физиканың жаңа саласы - қарапайым бөлшектер физикасы пайда болды.

Қарапайым бөлшектер физикалық энергиясы өте жоғары (W>1 ГэВ) және аса кішкене өлшемдегі қашықтықта (R<10 -15 м), шексіз аз уақыт аралығында (t>10 -8 с) өтетін құбылыстарды зерттейді. Физиканың бұл бөлімін әлі өзінің дамуының бастапқы кезеңіндедеуге болады.

Қарапайым бөлшектің түсігінің анықтамасын дәл беру қиын. Дегенмен физиканың қазіргі таңдағыдамуына сүйене отырып, жуықтап, қарапайым бөлшектер деп, ішкі құрылымын басқа бөлшектердің бірігуі деп түсінуге болмайтындай микробөлшектерді айтады.

Жоғарыда біз қарастырған барлық құбылыстардың бәрінде де, қарапайым бөлшектер біртұтас бөлінбейтін, тек түрленетін бөлшектер екені байқалды.

Қарапайым бөлшектердің қасиеттерін және мінездерін түсіндіру үшін олардың массаларынан басқа, электр зарядын және спинін, солардың қатарында оларға тиісті қосымша кванттық сандарды білу қажет.

1. 2. XIX ғасырда заттың молекулалардан, ал молекулалардың атомдардан тұратыны толығымен шешіліпбітті. Осыған байланыстыалғашқы микроскопиялық қарапайым бөлшектер деңгейі бөлінді. Ол деңгейді атомдық молекулалық деп атасақ, оған сәйкесті масштаб м болады. Резерфордтың 1914 жылы жасаған - бөлшектердің шашырауы жөніндегі тәжірибелері реттік нөмірі Z болатын атомның құрамы оң зарядты Zе (е-қарапайымзаряд) ядродан тұратынын анықтады. Сол сияқты атомның құрамына электрондар да кіреді, бірақ олардымикродүниенің ең терең деңгейіне орналасқан деуге болады.

массалық саны А, реттік номері Z болатын ядроның Р протондардан және n нейтрондардан тұартын ғалымдар Д. Д. Иваненко, Е. Н. Гапон, В. Гейзенберг 1932 жылы ашты.

Протондар мен нейтрондар жалпы түрде нуклондар деп аталатынын біз білеміз. Олар микрообьектінің бүтіндей бір класында, яғни ядроның класына жатады. Ядрондық деңгейге м болатын масштаб сәйкес келеді.

1. 3. Атом ядросы оңай өзгеретін Z электрондардан тұратын, борпылдақ қабықшалармен қоршалған. Осы электрон қабықшаларызаттың химиялық және физикалық (оптикалық) қасиеттерін анықтайды. Бұл мынаған байланысты. Электрондардың атомнан жоғалып кетуі немесе атомдарға

барып бірігуі, соның нәтижесінде, атом оң не теріс иондардың пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар электрондар бір екінші энергетикалық деңгейгеөтуі де мүмкін. Демек, нәтижесінде, атом не жарық квантын жұтады, не шығарады. Электрондыбасқа бөлшектерден де тұратын лептондар класының негізгі деп те атауға болады. Ал, фотондар болса микрообьектілердің жаңа маңызды кластарының түріне жатады, оларды бөлшектер арасындағы өзара әсерлесулерді тасымалдаушылар деп атайды.

1. 4. Осыдан біраз бұрын нуклондар, электрондар және фотондар қарапайым бөлшектердің бір деңгейіне орналастырылған болатын және олар оның бір праволы мүшесі ретінде қаралған еді. Алайда, кейіннен мен нейтрондар (жалпы барлық адрондар) микрообьектілердің құрамында болып шықты. Олар өте «ұсақ» бөлшектерден тұрады және n, d әріптерімен белгіленеді. Бұл бөлшектер кварктер класына жатады. Осы ұсақ n және d айырмашылықтары бар кварктер, протондар мен нейтрондар дан тұратын айырмашылығы бар, басқа адрондарды құруға қажет болады. Қазіргі кезде қалыптасқан дәстүр бойынша, қарапайым бөлшектер деп айтылып жүр.

Қазіргі кездегі көзқарасқа сәйкес, қарапайым бөлшектердің өздері де бұрыңғы бір деңгейдің орнына, екі деңгейге жіктелетін болып шықты. Ең жағары деңгейде құрама бөлшектер-адрондар және протондар (р) мен нейтрондар (n) орналасқан. Оларды көбінесе фндаментальдық бөлшектер деп атайды. Дәл осы деңгейде электрон е - (лептондар), фотондар (өзара әсерлесулерді тасымалдаушылар) және сол сияқты n, d бөлшектері (кварктер) орналасқан.

Қазіргі таңда біз білетін қарапайым бөлшектердің (антибөлшектерін қосқанда) саны 400-ге жақындап келе жатыр.

Біз әзірге тек, электронмен е - (позитронмен е + ), протонмен р, нейтронмен n, фотонмен және электрондық нейтронмен кездестік. Бұл бөлшектер тұрақты немесе квазис тұрақты және олар табиғатта еркін

немесе әлсіз байланыстағы күйдеөмір сүреді. Шынында, квазис тұрақты нейтрондар атом ядросының құрамына кіреді, олардың көпшілігі абсолют тұрақты болып келеді. Ал қалған барлық қарапайым бөлшектер өте тұрақсыз және олар екінші космостық сәулелерде немесе үдеткіштердің көмегімен лаборатория жағдайында түзіледі де, одан ары тез ыдырап, ақыр соңында тұрақты бөлшектерге айналады.

қарапайым бөлшектердың қасиеттерін және сипаттау үшін олардың мәндерінің бір-бірінен айырмашылықтары бар физикалық шамалар ендіріледі. Солардың ішінде бізге ең жақсы белгілілері масса, орташа өмір сүру уақыты, спині, электрлік заряды, магниттік моменті болып табылады. Бөлшектердің басқа да сипаттамалары, оның ішінде электр зарядынан айырмашылығы бар зарядтар туралы, тақырыпты баяндау барысында белгілі болады.

Массасы m бөлшектердің Эйнштейннің W=mc 2 өрнегіне сәйкес энергия бірліктерімен (МэВ немесе ГэВ) өрнектеледі.

І-тарау. Қарапайым бөлшектер

§1

1. 1. Қарапайым бөлшектердің түрлері

Қарапайым бөлшектерүш классқа бөлінеді. Олар: Лептон, Мезон, Бариондар.

  1. Лептонға: Электрон, Мюон, таон.
  2. Мезонға: Пи-плюс-мезон, Пи-нол-мезон, Ка-плюс-мезон, Ка-нол-мезон, Эта-мезон.
  3. Барионға: Протон, Нейтрон, Лямбда-Гиперон, Сигма-плюс-гиперон, Сигма-нол-гиперон, Сигма-минус-гиперон, Кси-нул-гиперон, Кси-минус-гиперон, Омега-минус, гиперон жатады.

Енді бұларға жеке-жеке тоқталып айтатын болсақ. Бірінші лептон.

1. Лептондар өзінің атын гректің «Лептос», аударғанда жеңіл деген мағынаны беретін сөзінен алынған. Олардың қатарына күшті жерлесуге араласпайтын бөлшекетр жатады.

Олар: Мюондар ( ), электрондар ( ), электрондық нитрино ( ) және миондық нитрино( ) . Барлық лепптондардың спині ½ болғандықтан олар фермиондар болып табылады. Барлық лептондар өзара әлсіз әсерлеседі. Олардың ішіндегі электр зарядтары барлары электромагнитті өзара әсерлеседі.

Енді лептондар қатарына жататын бірінші қарапайым бөлшек миондарды қарастырайық:

а) Жапон физигі Х. Юнава бөлшектер арасында алмасу жүрудің нәтижесінде, ядролық күштер пайда болады деді. Осы алмасуға қатысатын бөлшектердің массалары электрон массасынан 200-300 есе ауыр, ал шамамен алғанда нейтрон және протоннан 10 есе жеңіл болуы керек деп көрсетті. Сондықтан оны мезондар деп атады. Қазір ол символымен белгіленеді және мюон

деп аталады. Оң зарядталған және теріс зарядталған миондар бар, ал мюон позитронға ұқсас, антибөлшектер. Олар ыдырағанда мынадай процесс жүреді:

(1)

Мұнда - мюондық нитрино (антинитрино)

Антинириноның өмір сүру уақыты мин. Антинитриноның ыдырауы . Бұл бөлшек теориялық түрде1934 жылы айтылған, β ыдырау прцессін зерттеу кезінде айтылған. Тек 10 жыл өткеннен кейін оның тікелей заттарменәсерлесуі анықталды. 1956 жылы Гейнес-Коуэн келесі процесті анықтаған

Лептондардың қатарына келесі қарапайым бөлшек электрон.

ә) Электрон бұл физикадан ең алғаш ашылған қарапайым бөлшек. Бұны ағылшын физигі Томсон 1891 жылы ашты. Грек тілінен аударғанда elektron - янтарь дегенді білдіреді. Электрон тұрақты бөлшек, оның магнит моменті Электронның антибөлшегі позитрон, ол1932 жылы ашылған. Электрон массасы ,

б) Нейтронның электрондық және мюондық деп аталатын екі түрінің болатындығы 1962 жылы электрон-позитрондық ағындардың көмегімен электронға (және мюонға) ұқсас аса ауыр бөлшек - ауыр лептон немесе тауон тір келеді. Оның массасы -ге тең де, оның антибөлшегі болып шықты. Тауонның да нитроносы және антинейтроносы бар. Оларды тауон немесе тау-нейтрино деп атайды. Тауондардың орташа өмір сүру уақыты

2. Қарапайым бөлшектердің келесі класы мезондар аралық бөлшектер.

Бұл бөлшектердің теориялық түрде болатындығын айтқан 1935 жылы Жапон физигі Юкава Аралық бөлшектердің массалары электронмен протонның массаларының арасында болуы керек.

1947 жылы Ағылшын физигі Пауэлль космос сәулелерінің құрамынан анықтаған. Мезон ерекше (мезос) орташа деген сөз. Ол бөлшектердің массасы электрон массасынан шамамен 300 есе көп болған. Және ол бөлшектерді П - мезон деп атаған. Кейіннен тәжірибе негізінде П + , П - , П 0 мезондардан болатынды.

а) Мезондар класына жататын П + мезон. Оның массасы Ал П 0 мезон массасы 264 Me (135 Мэв) . Зарядтанған және бейтарап пиондардың спиндері (S=0) нольге тең.

Және бұлар орнықсыз бөлшектер П + және П - мезондардың өмір сүру уақыты , ал П 0 мезондікі . П мезондардың көпшілігі төмендегідей схемамен ыдырайды:

П мезондар ядролық эсерлесудің бәрінің негізін құрайды. Мысалы:

1.

2.

3.

мезондар өмір сүру уақыты осы уақыттан кейін мезон келесі схема бойынша ыдырайды:

табиғатта мезон жоқ.

Юкаваның одан әрі зерттеуі басқа да ауыр мезондардың, к-мезондардың болатындығын тапты. к-мезондар (канондар) болатындығына әкеп соқты. Бұлар орнықсыз ауыр бөлшектер мезон .

мезон мезонның өмір сүру уақыты секунд. - мезондар мезондарға ыдырайды. Және келесідей К , және оған қарсы антимезоны болады.

Бұлардың массасы Сонымен қатар , мезондар бар. сек. мезонға ыдырайды сек. , ұзақ өмір сүруінен канон деп атайды.

Енді канонның массасы

к-мезондар ядрондармен жақсы әсерлеседі. Олар ядро өрісінің кванттары бола алады.

Эта мезон

Антибөлшегі массасы 540Мэв.

Жұптығы -1. Өмір сүру уақыты 7, 0*10 -19 сек.

Ыдырау схемасы

3. Бариондар класыналып қарасақ, грек тілінен (barus-ауыр) дегенді білдіреді. Бариондар қатарында жартылай спинді ауыр және массасы протон массасынан кем емес. Бариндар қатарына протон және нейтрон, гиперон, резонанс және таңғажайып қарапайым бөлшектер жатады.

Барион қатарындағы бөлшектердің ең жүйелі протон, 1836 есе электроннан ауыр. Ең тұрақты барион ол протон. Қалғандары тұрақсыз болып табылады. Ол ыдырағанда протонға не жақсы қарапайым бөлшектерге айналып кетеді. Енді барион класндағы протонға тоқталсақ, протон р әрпімен белгіленеді, оның заряды +е және массасы

салыстыру үшін электрон массасы келтіретін болсақ, ол мынаған тең

Протон спині (S=1/2 ге те) және меншікті магнит моменті бар

Мұндағы

Ядролық магнетон деп аталатын магнит моментінің бірплігі. Бор магнетонымен салыстырсақ шамасы -дан 1836 есе кіші болатындығы шығады. Демек протоннан меншікті магнитмоменті, электронның магниттік моментінен 660 есе кіші болғаны. Грек тілінен аударғанда (protos-бірінші) деген мағнаны білдіреді.

Тұрақты қарапайым бөлшек.

Нейтрон n 1932 жылы ағылшын физигі О. Чедвик ашқан болатын. Оның электрлік заряды жоқ, бейтарап бөлшек, ал массасына келсек, ол

протон массасына өте жақын. Нейтрон мен протонның массларының айырымы шамамен 2, 5 m e электрон массасына тең. Нейтронның спиніді протонның спиніндей (s=1/2) және меншікті магниттік моменті бар

(меншікті таңбасы меншікті механикалық және магниттік моменттерінің бағыттары қарама-қарсы екенін көрсетеді)

Еркіндік күйінде нейтрон тұрақты емес ( радиоактивті, ол өз бетімен ыдырап, электрон шығарып(-е - және протонға айналып, сонан соң тағы да антинитрино ( ) деп аталатын бөлшек шығарады. Жартылай ыдырау периоды шамамен алғанда 12 минутқа тең. Ыдырау схемасын мына түрде жазуға болады

Нейтронның массасы протон массасынан 2, 5 m e артық.

Гиперондар бариондар класына нуклондар (p, n) және массалары нуклондар массаларынан үлкен.

Гиперондар ( ) деп аталатын тұрақсыз бөлшектер кіреді. Барлық бариондар өзара күшті әсерлеседі, демек атомдар ядроларымен белсенді түрде өзара әсерлеседі. Бариондардың спиндері ½ болғандықтан олар фермиондарға жатады. Протоннан басқа барлық бариондар тұрақсыз. Барионның ыдырауы кезінде, басқа бөлшектермен қатар, міндетті түрде барион түзіледі. Бұл заңдылық бариондық зарядтың сақталу заңының орындалуының көрінісі болып табылады. Бұл бөлшектерді 1947 жылдары анықтады. Гиперондар деп массасы электронның массасынан үлкен болатын қарапайым бөлшектерді айтамыз. Олардың келесідей түрлері бар:

а) , мұның массасы Өмір сүру уақыты ыдырау схемасы -гиперон спині 1/2

Резонанс

Қысқа резонанс болып бөлінеді. Олардың өмір сүру уақыты өте аз.

яғни резонометрдың пайда болуы ыдырауы бір нүктеде өтеді. Резонанс энергиясы инвариянтты анықталады.

  1. Бірінші резометар 1952 жылы Ферми тәжірибелерінде анықталған (Чикаго университеті) Бұл тәжірибеде ІІ мезондар пратондар шашыраған. Бұл кезде серпімді және серпімсіз шашыраулар жүреді.
  1. Келесідей шашырау

а) (серпімді шашырау)

б) (серпімді емес шашырау)

в) (зарядтары алмасқан)

резонанстар бір немесе екі топқа бөлінеді:

1. Бриондық резонанстар, олар брионның зарядын иеленеді (В =1) және мезонға ыдырайды оның бірі тұрақты барион.

2. Мезондық резонанстар (В =0) олар мезондарға ыдырайды. Нөлдік біртүрлі резонанстар, біртүрлі деп аталады. 1981 жылы 300 ден аса резонанстар белгілі болды. Резонанстар 40 бариондық, 30 мезондық изотоптық мультиплеттер болып топталады.

Бариондық резонанстың массасы 1, 2 ден 4 ГэВ аралығындағы интервалда жатады. Ал мезондық резонастардікі 0, 7 ден 2 ГэВ аралығындаға жатады. спекро масстың ең жоғарғы жағында жататын резонанстардың спені және ені болады. Аздаған жақсы орныққан спин . Бұл резонанстар мезондық әдіспен ыдырауы мүмкін. Ауыр резонанстардың ең басты ерекшелігі ыдырауының каналының көп бөліктілігі және каскадтылығы. Мысалы бариондық резонанстың бұл процесс және П - мезон тізбектілігін ыдырау арқылы өтеді.

§2 Қарапайым бөлшектердің өзара әсерлесу түрлері.

Қарапайым бөлшектерге қатаң анықтама беру. Алғашқы тұжырымдарға жүгінсек, қарапайым бөлшектердің арғы жағында минор бөлшектер бар екенін түсінуге болады. Олардың ішкі құрлымын физиканың даму барысындағы басқа біріккен бөлшектермен салыстыруға болмайды.

Бұның алдындағы барлық бақлап жүрген бөлшектер өздерін бірлік жұптас ұстайды. Қарапайым бөлшектер бір - біріне айналымын күтуі мүмкін. Бұған мысалдар, бұдан бұрын айтылған мәселелерде қаралған болатын.

Қарапайым бөлшектердің құрлымы мен мағынасы түсіндіру үшін, оларды бөлеміз. Массадан басқа, электірлік заряды және спині, толықтыру қатарларына, мінездемесіне тағы тағы басқаға.

  1. күшті (немесе ядролық) өзара әсерлесулер.
  2. электромагниттік әсерлесулер.
  3. әлсіз өзара әсерлесулер.
  4. Гравитациялық өзара әсерлесулер.

Өзара әсерлесудің интенсивті мінездемелеу, әсерлесу константасымен жүзеге асырылады.

1. Күшті өзара әсерлесулер нуклондар және антинуклондар, гиперондар және анти гиперондар және мезондар арасында жүреді. Күшті өзара әсерлесулер электрондар арасында болмайды. Өзара әсерлесудің бұл түрі, ядродағы нуклондар арасындағы байланысты ұстап тұрады және ядролық соқтығысулар кезіндегі гиперондардың жеке мезондардың пайда болуы реакцияларын тудырады. Мұның мысалдарын біз жоғарыда өткен тақырыпта антипратонның және антинитронның туу реакцыяларынан көрдік. Ядролық өзара әсерлесудің (ядролық күштер) негізгі белігі ядродағы нуклондар арасындағы

П - мезондар алмасуы мен байланысты. Күшті өзара әсерлесулердің байқалатын ең алыс қашықтығы (әсерлесу радиусы r) шамамен күшті өзара әсерлесулер (Юнова процесі ) өлшемсіз константамен сипатталады.

мұндағы q - мезондық заряд, оның рөлі электродинамикадағы электр зоряды е - ге ұқсас. П- мезондардың өзара әсерлесулері негізіндегі шығарылу және жұпталу уақыты.

Спектрдің негізгі заңдылықтарының қарапайым бөлшектеріне, спиндері бірдей, массалары жуықтас қарапайым бөлшектер жатады. Мысалға 1 және 2 суреттерде берілген ұзақ өмір сүретін бормандар мен мезондар мерілген.

Бұл суреттерде пратон мен нейтронның массалары жуықтас. Сол сияқты үш гиперонның массаларыда бір біріне жуықтас. Екі геперонның массаларын бір - бірінен айыру қиын. Сол сияқты мезондарда массалары бір - біріне жуықтас екені көрініп тұр. Мұндай массалары жуықтас спиндер бірдей жинақты мультиплет деп аталады. Екі бөлшектен тұратын мультиплетті дублет деп ал, үш бөлшектен тұратын мултиплетті триплет деп одан арғысы солай атала береді. Мультиплеттер нағыз бөлшектерден ғана емес, сол сияқты резонанстарда да байқалады. Мұндай мультиплеттердің бар болуы, изотоптың инвориянттылықтың күшті әсерлесуде бар екенін түсіндіреді. Ядролық өзара әсерлесу, табиғаттағы өзара әсерлесулердің ең күштісі болып табылады. Ол барлық өзара әсерлусулердің ішінде күштісі олардың ішіндегі күштірегі электромагниттік өзара әсерлесуі. Бұл тұрақты ядролардың әсер етуіне байланысты. Ол ядроның құрамында аттас зарядталған пратондар болады. Салыстырмалы энергия қойылған ортада нуклонның ядродағы байланысы

Екі протон соқтығысқандағы Кулон энергиясы бұл ядрода

2. Электромагнитті өзара әсерлесулер күшті өзара әсерлесулерге қарағанда есе аз. Бұл процес зарядталған бөлшектер мен фотондар арасында байқалады. Зарядты бөлшектерге кулондық күштер тарап нионның ыдырауы кезінде, комптондық шашырауды электрондардың ядродан, протоннан, басқа да электрондардан және тағы басқа серпімді шашырауларда байқалады. Электромагниттік өзара әсерлесулер процесі (Диран процесі) мынандай өлшемсіз константа арқылы сипатталады.

(4)

яғни бұл ядролық күштен ол 100 - 1000 есе аз. әсерлесу уақыты

Бұл күштердің әсерлеу радиусы шексіз болады.

  1. Әлсіз өзара әсерлесулер фотондардың басқа бөлшектердің бәріне тән. Ең оның таңымдылығы атом ядросының В - түрленуінде байқалады. Ол көптеген қрапайым бөлшектердің массасы нейтронның тұрақсыздығын қамтамасыз етеді. Сол сияқты әлсіз өзара әсерлесулердің мысалына мюондардың және пиондардың ыдыраулары және тағы басқа жатады.

Әлсіз өзара әсерлесулер (Ферма процесі ) де өлшемсіз константа арқылы сипатталады.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Атом ядросының және қарапайым бөлшектер физикасының даму кезеңдері
Әрекеті қарапайым насостар
Машина құрастыру негіздері пәнінен жоғарғы және орта кәсіптік мамандар дайындайтын техникалық оқу орындарының студенттері үшін арналған дәрістік конспект
Қосылыстар
Бұрандалы қосылыс
Кристалдық торлар
Жартылай иондалған классикалық гeлий плазмасының диэлeктрлік өтімділік тeнзоры
Газдарды сығу және алмастыру (Компрессорлы машиналар)
Көлік техникасының сенімділігі пәні бойынша лекциялық кешен
Полимерлердің физикалық күйлері 2021 жыл
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz