Педагогикалық процесс - педагогикалық теорилның объектісі болатындығын көрсету


Екінші модуль. Тугас педагогикалық процестің теориясы мен практикасы
2. 1. Түтас педагогикалық процесс педагогиканың пәні және щгалім іс - әрекетінің объектісі
Мақсаты: Тугас педагогакалық процестің ерекшеліктерін анықгау.
Міндеттері:
а) "Объект " және "пән" деген ұіымдардың мәнін ашу.
б) Педагогикалық процесс - педагогикалық теорилның объектісі болатындығын көрсету.
в) Тұлғаның тұгас педагогикалық процесте дамуына сипаттама беру.
Жоспар:
1. Педагогикалық процесс мұғалім іс - әрекетінің объектісі ретінде.
2. Педагогикалық процестің белгілері, сапалары және өзіңдік сипатгары.
3. Карама - кдйшылық педагогикалық процестің қозғаушы күші. Негізгі ұгымдар: объект, пән, ғылым, жүйе, әлеуметтік
жуйелер, "ұстаздар-оқушылар" жүйесі, педагогикалық процесс, педаюгикалық жағдаяттар, қозғаушы күштер, тәрбиелеуші тетіктер, диагаостика, болжамдау.
Пәнаралық байланыстар: философия, психология, жүйелердің теориясы, басқару теориясы.
Педагогикалық пропесс мугалім іс - әрекетінің объекгісі. Адамның кандай да болмасын іс - әрекетінің заттық саласы қалайда білімдер жүйесінде көрінеді. Сондықган синтетикалық сипатының біртұгастық объектілері жасалмайынша субъектінің іс -әрекетінің сөтті болуы мүмкін емес. Сананың түгастық объектілері белгілі бір шындық саласындағы білімдерді меңгерудің нәтижесінде пайда болған объектілері, субъекгінің іс - әрекетінің сыртқы талаптарды орындау төсідцері мен адамның субъекті -тұлғалық кундылықгарына бағыт табу болып табылады.
Педагогикалық іс - әрекетге еңбек субъекгісі мұғалім болады. Мұғалімнің еңбек қүралдарының өзіндік сипаттары - ол оның білімі, білігі, тұлғалық қасиеттері. Осыған байланысты, білім "сананьщ біртұтастық объектісі" болып есептелуі керек. (Н. И. Непомнящая), щгалімнщ іс - әрекеті, оның білімі және төжірбиесі кәсіби шеберліктің деңгейіне тікелей қатысты екендігі анық.
Қажетгі тәжірбиені жинақгауға әкелетін іс - әрекет мралім тұлғасын қалыптастырудын шарты болады, ал ол "оқу-эдістемелік" кұраддарынын өзіңде орныққан. Бірақ бұл іс - әрекет тиімді болуы мүмкін емес, егер еңбек объектісі толық айқын болмаса, еңбек субъектісінің зейіні теріс түсініп объектіге аударылса. Бұндай жағдайда еңбек субъектісінің әрекеті объективті өмір сүретін кәсіби іс - әрекеттің объекгісіне сэйкес болмайды.
Диалектикалық - материалистік философияда жеке тұлғаның қалыптасуындағы іс - әрекеттің ролі жан - жақгы зерттелген. Адам іс - әрекеттің субъектісі ретінде психологиялық зерттеулерде көрсетілген. Бірақ, негізінен, тек XX ғасырдың 60 - шы жылдарында ғана мұғалім іс - әрекеті окушылармен өзара әрекет ретіңце қарастырылып еңбектер жарық көрді. Көрнекті ұстаздардың еңбектері (Ш. А. Амонашвили, В. А. Сухомлинский, А. С. Макаренко және т. б. ) окушы ертерек мұғалімнің аркасында іс - әрекеттің нақгылы субъекгісі ретінде кэлыптасса, оку - тәрбие жұмысының тиімділігі арта түсетіндігіне куө етеді.
Міне, сондықган да мектептегі педагогикалық (оқыту - тәрбиелеу) процесте мұғалім жөне окушы іс - әрекетінің субъекгісі ретінде көрінеді, мұғалім іс - әрекетгің объекгісі ретінде оқушыны емес, педагошкалық процесс деп есептеу керек. Мұғалім даярлаудағы мұвдай бағыттың қажеттілігі бірқатар зертгеулерде дәлелденген:
біртүгастық тұлғаны қалыптастыру проблемасын, біртұгас педагогикалық процестің ерекшеліктерін есепке алмай шешу мүмкін емес (В. С. Ильин) ;
мұғалім іс - әрекетін оптимизациялаңцыруға тек қана оқытуға бағытталушылықпен жету мүмкін емес (Ю. К. Бабанский) ; егер окушының іс - әрекеті назардан тыс калған болса, педагогикалық еңбекті ғылыми түрде ұйымдастыру мүмкін емес (И. П. Радченко) ;
мекгеп әкімшілігі іс - әрекетінің тиімділігі тек қана біртүгас педагогикалық процесті ұйымдастыру негізідде мүмкін болады (М. И. Кондаков) ;
тұтас педагогикалық процестің теориясын жасамайышпа, басқару піешімдерін кдбьщдау үшін педагогикалық таддауды жетілдіру, одан әрі дамыту өте күрделі болады (Ю. А. Конаржевский) ;
Мұғалім іс - әрекетінің объектісін оқьш үйрену тұгас педагогикалық процестің мәнін анықгау керектігін қажет етеді. Диалекгикалық материализмнің ұстанымына - мән бұл ең басты ішкі, біршама затгың тұрақгы жағы (немесе оның жақгары мен
қатынастарының қосындысы) . Мән заттың табиғатын анықгайды, одан барлық қасиеттері мен белгілері Інығады.
Қазіргі кезевдегі түгас педагогикалық процестің мәні туралы түсінік галымдардың бірнеше үрпақгарының күш салуларыньщ аркдсында жинақталады, өйткені педагогикалық кұбылыстар компонентерінің, қасиетгері, зандылықтар туралы дербес білімдері бірте - бірте жинақталады. Бірақ, бөлік туралы білім әлі біртұтас гуралы білім емес. "Педагогикалық процесс" деген сөздік (термин) ғылыми айналымға XIX ғасырдың екінші жартысында (П. Ф. Каптерев) енгізілгенімен, ұгымньщ мазмүндық сипаттамасын тек кана тұлға теориясы, іс - өрекет теориясының дамуы арқылы құбылыстарды зерттеуде жүйелілік тәсіл қолдануды калыптастыру арқасында мүмкін болды,
Педагогикалық процестің мәні туралы әртүрлі көзкдрастарды (С. Т. Шацкий, Н. К. Крупская, А. С. Макаренко, М. А. Данилов, Б. Т. Лихачев, Ю. К. Бабанский, В. М. Коротов және т, б. ) зертгеу жалпы тәртіптегі қорытыңды жасауға мүмкіндік береді. Аталған авторлардын назарлары эмпирикалық жолмен жинақгалған педагогикалық процестің әртүрлі жақгары жайлы білімдер болады.
Педагогикалық процестің мөні туралы қалыптасқан түсініктердің сы білімдер ртывда мұғалім үшін өте маңызды бір қатар мәселелер калды, ол: не себепті біртұтас педагогикалық процесс оқыту мен тәрбиенің бірлігі (А. Ф. Каптерев, М. А. Данилов) ; оның оқыту, даму және тәрбиелік қызметтерінің бірлігі қалайша кдмтамасыз етіледі (Ю. К. Бабанский) окушылардың өзара өрекетінің ерекшеліктері кдлай анықгалады (С. Т. Шацкий, Н. К. Крупская, В. А. Сухомлинский) ; өзара әрекет тек кдна оқудан тыс уақытқа тән бола ма (А. С. Макаренко) ; тұтас педагогикалық процестің қандай ерекшеліктерін білу оның бағытты дамуының мәселелерін шешуге көмектеседі (Б. Т. Лихачев) және қызмет істеулерін басқару (В. С. Ильин, И. П. Радченко) және т. б, Пайда болған сүрақгарға жауап басқа кеңістікге жатыр - ол біртұтас педагогикалық процестің барлық сапалары мен қасиеттерін сршаттау. Ал бұл қойьшған сұрақгарға эмпирикалық емес, теориетык методологиялық деңгейдегі жауап.
Бір деңгейден (жеке құбылыстарды сипаттаудан) басқа тұтастықтың мәнін және оның бөліктері арасындағы өзара байланыстьшығын анықгау деңгейіне көшу теориялық талдауға көшуді талап етеді. Жекелік абстрактылықган нактылыққа кешу күрделі құбылыстарды теориялық таддау әдісі болады, ал оны бірінші К. Маркс өзінің еңбектерівде бірінші болып сипаттап қодданады. Көрсетілген әдістің жасау ерекшелікгерін В. И. Ленин
осы әдістің орнын және оны нақтылы талыми зерттеулерде фшіософиялық жэне жалпы ғылыми тадцау үшін қолдануды көрсетгі.
Затты теориялық қарастырудың объектісі болып заттың басқалармен байланысы мен дербес өздері емес, белгілі бір нақгылықгьщ ішіңдегі басқа заттармен заттың бірі байланысы, оган қатынасы бар. Бірақ бұл мұңдай мүмкіншшктің болуы, егер эмпирикалық зерттеулерде алдын ала теориялық қорытывды жасалып, ұғымдар мен анықгамаларда тұгастықгың жалпы жақтары мен байланыстары көрсетіліп белгіленсе ғана мүмкін. Онда тұтастыққа теориялық талдау заттық нақгылықгың ішіндегі кдтынастарын анықгау болады (А. Н. Шептулин) .
Қандайда болмасын объектіні тұтас қарастыру мүмкішпілігі оның әрбір элементтік бөлігін өз негізінде дербес жүйе ретінде есебінде қарастырьтуы мүмкін яғни, таным, соның ішінде педагогикалық шывдықгы тану, осы аспектіде нақгылы таным болады. Мұндай объектіні теориялық тәсілмен елестету, онда шывдық әртурлілігінің бірлігі ретівде оның өмір сүруінід әртүрлі ішіндегі бөліктер бірлестіктерінің формалары мүмкін болады, (Ж. М. Абдильдин) . Біртұтас объектіні (немесе объективтік біртұгастықгы) тұтастықгың ең кішкентай ("кереге көзсіз") генетикалық бірліксіз елестету мүмкін емес.
Жүйелілік багыттағы көзқараста педагогикалық процесті элементарлық бірлік "кереге көзі" қарастыру арқьшы оны модель ретінде құрастыруға болады. Негіз болатын абстракцияда ("кереге көзі") ең аз дегенде екі қасиеті болуы керек: а) өз нәрсенің мәнін, себептерін аша алуы э) басқалармен шегіне жеткен, жанама түрде емес (керісінше, оның өзі құбылыс баска жақгары мен қасиеттерімен жанамаласады) . Басқаша айтқавда, көрсетілген абстракция осы нактылы көп нақгылықган абстракциялаудың шегі, соңы болады. бүдан әрі құбылысты кеселсіз сай бейнелеуге мүмкін емес. Немесе былайша айтуға болады: көрсетілген абстракция дамыған біртұтастықгың дамымаған бастамасы, яғни тұтастық барлық баска созылатьш, шығатын түтастық көз негізі (М. М. Розенталь) .
Элементарлық бірлікті ("кереге көзді") марксистік педагогикада негіздеуге көптеген зерттеушілер, оның әртүрлі объектілеріне қатысты, ат салысты. (Н. Чакыров, А. П. Сидельковский, М. И. Алексеев, В. И. Загвязинский, Г. И. Легенький және т. б. ) . Бірақга бұл істелген жұмыстар нәтижесі жеткілікті дәрежеде емес еді, себебі оны жасаушылар қойылатын методологиялық абстракцияны анық көрсету мен оны қолдану
жағдайына қойылатын талапты бұзған еді. Белгілі бүл бағыттардың әлсіздігі мынадан байқалады, авторлардың ойларын белгілі бір дәрежеге жеткізе алмады, овда педагогикалық теория өзінің дамуьшың ғылыми негізделген қисынына ие бола алмады (М. А. Данилов) .
Педагогикалық процесті тұтас объект ретірще кдйта жасауға бастапқы абстракция көмегімен ол жанама бөліктердің күрделену шынжыр буыны ретівде көрінуі керек. Олар арқьшы объективті сол процестің өзара карама - қайшы мәндерді шарасыз өтулері керек.
Шжгожтоцқ^щшесшн_бмгідерм; апаіары мен касиетгері,
Тұлғаны қалыптастыру ұзақ процесс, ол қарама-кдйшылықгарды шешумен бұл іс-әрекеттегі ересектердің мәдениеттердің заттық өзгерілген формасын субъектінің әрекетгік қабілеттеріне өзгерту (распредмечивание) мен көзқарас формасындағы адамзаттың өрекет күштері мен кзбілетгерінің заттық формаға ауысуының (опредмечивание) бірлігі (Ж. М. Абдильдин), Демек, егер педагогикалық процестің тұпкі максаты адамньщ тұлға ретіңце қалыптасуы болса, овда педагогикалық процестің элементар бірлігі, оның "кереге көзі" бастапқы • абстракция больш "кдлыптасудьщ қас қағым сәті"
(педагогикадық жағдаят) болуы керек. Нақгылы шыңдықган тыс алынған педагогикалық, тұлға қалыптасуьшың қас қағым сәті ретінде, бастапқы абстракцияның көрсеткен талабына толық сәйкес келеді, қатынасушылар негізгі қарама - кзйшылықгардың ерекшеліктеріне.
Бұл процестің ең кіші бірлігі, одан әрі оны тану сапалық касиеттерін жоғалтпай мүмкін болмайды.
Педагогикалық шындыққа тән көп жақты болады, нақгылықган көңіл бөлу (орыны, уақыт, себеп- салдар және пайда болуы, жағдайы, катысушылардың жас ерекшеліктері, әлеуметтік жағдайы, психофизиологиялық ерекшеліктері, іс - әрекеттің мазмұны мәні тәсілі) барлық жагдайда айқын бола түседі, "кэлыптасудың қас кзгым сәті" арқылы педагогикалық процесс ішівдегі тұлға қозғалысымен дамуын көруге мүмкіндік туады (1 суретті қараңыз) .
Тұлганьщ калыптасуы даму барысында негізгі кайшылыктарды жеңуде жүзеге асады. Бірақ бұл ұшін, бөліну болған жөн - ересектер ( ұстаздар, ата-аналар) распредмечиванияның қызметін алады, яғни, әлеуметтік тәжірибеде алынған ( опредмеченных ) іс -әрекет тәсілдерін айқындаушы. Сонымен бірге қозғалыс формаларындағы адамзатгың әрекет күштері мен кабідеттерінің
заттық формага ауысуы (опредмечивание) жузеге асады. Тұлғаның іс - әрекет субъекгісіне алмасуы, оқушыньщ даму процесінде калай болатындығы көрінеді.
Белгілі бір уақытқа дейін окушы өз бетімен өлеуметтік тәжірбиені іс - әрекетке ауыстыра (распредмечивание) алмайды, яғни мазмұннан іс - әрекет тәсілдерін ала алмайды ("бұны қалай істеуге болады") . Сондықган ол басқа "үстаз - оқушы" жұйесінің бөлігі болады. Окушы өз бетімен өзін - өзі багалауды қалыптастыра алмайды. Өзін бағалау басында оның әрекет нәтижесін басқалардың бағалауы керек. Сондықган, оған басқа адамдармен қарым - кдтынаста болу қажет. Осыдан барып баскд "окушы - оқушылар" жүйесі пайда болады. Ол бұл алғашқы ркым сатысы, онда окушы білімдерді және жаңа әлеуметтік ролдерді меңгеріп дайывдалады, бұл алға қойған өміріне белсене қатысуьш қамтамасыз етеді (И. Кон) .
Барлық мәдени байлықтарды және іс - әрекеттер турлерін меңгеру пәвдік оқыту арқылы жүргізген тиімді. Бұнымен тағы бір жүйенің павда болуы байланысты, оған мұғалім "сынып ұстаздары"
элементі ретіңде кіреді. Сынып ұстаздарының балалардың бастапқы ұжымы мен өзара әрекеттері барысывда жоғары деңгейдегі жүйе "сынып ұстаздары" "сынып оқушылары" пайда болады.
Қоғамдық өмірге оқушылардың қатысу төжірибесін
қалыптастьфу, педагогакалық процестің окудан тыс кеңістігіңде көптеген іс - әрекеттер түрлерін меңгеру барлық оқушылардың өзара әрекеттерін және ұстаздар тарапынан басшылық болуын қажет етеді. Сондықган да мектеп үшін макро жуйе "мектеп ұстаздары - мектеп окушылар коллекгиві" қалыптасады. Қоғам бұл жүйеге қатысты жүйе ретіңде болады, сонымен, "мектеп-окушылар" жүйесінің өмір сүруі қызметі (жағдайының өзгеруі) мектептің педагогакалық процессі болады (2 суретгі қараңыз) .
Педагогикалық процесті қысқаша абстракгылықган ("қалыптасу қас қағым сәті") бірішпі деңгейдегі жуйеге (адам) көтерілу арқылы сипаттау және одан әрі одан да жоғары деңгейдегі жүйелерге көтерілу жалпы білім беретін мектептің олардыд типтерінен тәуелсіз педагогикалық процестің жүйе ретівдегі бірқатар белгілерін көрсетеді;
бұл әлеуметтік жүйе адамдардың өзара әрекеттері аркылы өмір
сүреді; мектеп педагогикалық процесі көп деңгейлі және поли құрьілымдық құбылыс, себебі ол өзіне кейінгі деңгейдегі жүйелерді "жинайды; " жүйе тек іс - әрекетпен алмасуда ғана өмір сүреді: егер ұстаздар әртүрлі іс - әрекеттер, тәсідцеріне (адам тегі күшін) оқытса, онда оқушылар, оларды меңгере отырьш педагогикалық процестің белсеңді қатысушылары болады, тек репродуктивті ғана емес, қайта кұру творчестволық белсеңділікке дайьш болады; педагогикалық процесте мұғалімнщ басқару объекгісі оқушылардың іс - әрекеті болады; іс - әрекеттің барлық элементгері ( мақсат, мівдеттер мазмұны және т. б. ) жүйе компоненттері болады, себебі іс - әрекеттің элементтерін, бөліктерін баланьщ меңгеруі үшін әрине, үлкендердің, ата-аналардың, ұстаздардың іс - әрекеті осыған бағытталуы керек;
педагогикалық процестегі мұғалімнің басқару заты іс - әрекет субъектілері арасындағы қатынастар болады, олар арқылы субъектілердің өзара әрекеті мен дамуына тиімді жағдайлар қамтамасыз етіледі. (3 суретті - біртүгас педагогикалық процестің графикалық моделін қараңыз) .
Көрсетілген белгілер негізівде келесі анықгама жасауға болады: педагогикалық процесс ұстаздардың қатысуымен жөне басшылышмен жүзеге асатын оқушылардың бірлескен іс - әрекеті, ол әлеуметгік тәжірибені меңгеруге және әрбір оқушы дамуға және өзін еңбекте, қоғамдық өмірде жүзеге асыруға дайын тұлгасын қалыптастыруга бағытталған. Бүл анықтамадан педагогикалық процесс оку және окудан тыс аймақгарының бірліктігінің қажеттігі туады, ал ол оқушылар үшін тұлға қалыптасуының басты жағдайы болады және сол процестің өзінің біртұтастығын көрсетеді.
Сонымен бірге үсьшылып отырған анықтаманың мазмұны тұтас педагогикалық процестің бірқатар қасиеттерінде көрсетеді:
педагогикаяық процесс әлеуметті жүйе оның өмір сүруі, қызмет істеуі оған қатысушьшардың арасындағы іс -әрекеттері алмасуымен анықгалады;
ынтымақгастық окушы ( тек қана ұстаздармен ғана емес, мұғалімдермен, бір- бірімен де) үшін әртүрлі іс - әрекеттердің тәсілдерін тезірек меңгерудің, яғни педагогакалық процестегі іс - әрекет субъектісінің қалыптасуының жағдайы болады; "ұстаздар - окушылар" жұйесінің біртұтастығы педагогикалық процесс ішіңдегі әртүрлі деңгейдегі жүйелердің өзара әрекеггері барысындағы мақсат пен нәтижелердің бірлігімен анықгалады;
педагогикалық процестің негізгі интегративтік қасиеті әртүрлі тектегілердің бірлігі деп есептеу керек, оңдағы үздіксіз өзара қиылыстағы жүйелердің окушылар тұлғасының
қалыптасуьша әсері іс - әрекет субъектілерінің (ұстаздар мен окушылардың) қайта құру белсеңділігімен анықгалады. Объектінің (педагогикалық процесс) сапасы оның кэсиеттерінде көрінеді, оларсыз педагогикалық процесс өзіңцік ерекшеліктерінен айырылады:
белсенділік пен қатынастың бірлігі, щюцеске
қатысушьшардың барлық субъектілерінщ үйымдастырьшған бірлескен дербес іс - әрекетгері;
әртүрлі сатьщағы жүйелердің қызметінщ арнайы мамаңдануы; еубъектілердің өзара әрекеттері нәтижесінде пайда болатьш әртүрлі қарым - катынастарының жиьштығы. Педагогикалық процестің сапалары мен қасиеттері қызмет ету жағдайларын объекгивті талап етеді. Сонымен педагогикалық процесс, өзін біртұтастық ретінде субъектілердін өзара әрекетгегі арнайы үйымдастырылған іс - әрекеттерін бөле көрсете алады. Егер өрбір субъектінің жетістіктері болса, онда "ұстаздар - оқушылар" жүйесінің тұрақгылығымен өзін - өзі дамыту мәселесі шешіледі. ^^ідрама^^йшльік^тшшзишлыкдао^і№гіңжо^даьи£¥ші. і
Педагогикалық процесс статикалық емес, ол "үстаздар -оқушылар" жүйе жағдайының үздіксіз өзгеруі болады. Ал жағдай жақсы жаққа да, жаман жақка да өзгеруі мүмкін. Оның барлығы ұстаздың белгілі бағытта қажетті жағдай жасай алу дайывдығына байланысты. Бірақ бүл деген процестін дамуына әсер ету, даму барысындағы процеске тән карама - қайшылыкгардың яғни онын козғаушы күштерінің мәнінін түсінбейтінше ол мүмкін емес дегеңді бідліреді.
Педагогика ғыльшывда қарама - қайшылықгардың ролін XX ғасырдың барлық кезеңдерінде ашьш көрсетуге тырысты. Әрине, оқытудың қарама - қайшылығы басқалардан бұрын зерттеген (М. А. Данилов, М. Н. Алексеев, М. Н. Скаткин, Ю. К. Бабанский, В. И. Загвязинский) Кейбір жұмыстарда ркымының қарама-қайшылығы (Л. И. Новикова) тәрбие процесінің (И. С. Марьенко, Г. И. Щукина, В. С. Ильин, Б. Т. Лихачев), білім берудің мазмұнындағы қарама -қайшылықгар (Г. И. Батурина) зерттелді.
М. А, Данилов алғашкылардың бірі болып оқыту процесінің қозғаушы күштерін зерттеуге көңіл бөлді, бірак нәтижесінде объективті әлеуметтік шек жекемен қосылып кететін біртүтас педагогикалық процестің диалектикасын зерттеу керектігіне тек қана осы бағытта ол педагогиканың ғылым ретіндегі жобалау кщзметінін кұшейе түсуіне ықпал ететін білімді анықгай білу мүмкіндік болатывдығын және практик ұстаздарды сол бір ғылыми саймандар мен күрделі тұлғаны қалыптастыру саласындаш кұбылыстар мен процестерді басқаруға кұш беретінін көре білді. Ю. К. Бабанский қарама - қайшылық көп жағдайда кездейсоқ бір ізділікте қарастырылатындығын анықгады. Ол жоспарлау процедурасына сәйкес келмейді, оқыту процесін ұйымдастыру мен реттеуде мұғалімдер мен әдіскерлер нақгылы жағдайда процесті жасау ескерілмейді. Зерттеу нәтижесінде мыналар анықгалады:
қарама - қайшылықтарды қалай болса солай тұжырымдау дұрыс емес, нақгылы педагогикалық процесті жүйе ретінде олар зерттелетін объектінің мәнін, ашуы тиіс: қарама - қайшылықгы үстаздар мен окушылар іс - әрекетін - педагогикалңқ процесті басты қүрамын көрсеткіш ретівде сипаттау керек;
қарама - қайшылықгар жүйесін ғана емес, сонымен бірге оларды шешу әдістемесін негіздеу керек.
Педагогикалық процестің мақсаты оқушылар тұлғасын қалыптастыру болады. Демек, бірінші және негізгі қарама -кайшылықгар тобы - бүл даму үстщцегі тұлғаньщ қарама -қайшылықгары. Бұл педагогикалық процестің қарама кайшылықгар тобын психологтар жеткілікті дәрежеде жақсы зерттеген. Олардьщ санына Г. К. Костюк келесі карама -қайшьшықгарды жатқызады:
жаңа қажётгілік, мүдделер, ұмтылушылық пен тұлға мүмкіншілігінщ жеткен даму деңгейі арасындағы; жаңа танымдылық міндеттерімен бұрын қалыптасқан ойлау жэне іс - әрекет төсілдері арасьщцағы;
тұлға дамуындағы жеткен денгейімен оның өмір сүру қалпы,
қоғамдық кдтынастар жүйесінде алатын, оның орны,
атқаратын қызметі арасындағы;
жақсы жетістіктерге үмтылушылық пен қиыншылықгы жеңе
алмайтывдық қорқынышы арасындағы;
дербестікке, төуелсіздікке ұмтылушылық пен жеке
тәжірибенің жетіспеуі арасывдағы; мақсаттылық, стереотиптік (еліктеушілік), тұрақгылық пен
ширақтылық, өзгергіпггікке ұмтылушылық арасындағы;
тұлғаның ерікті әрекет пен қоғамдық қажетті іс - әрекет
арасындағы:
Өз күшіне деген сенімділікті оқушы педагогикалық процеске басқа да қатысушьмар мен бірлескен іс - әрекет барысывда жеткен жетістіктері арқылы алады. Бүл оқушы тұлғасының қалыптасуы ол жүйе болатын ұжымның дамуымен тығыз байланыстылығы мен анықгалады. М. Ю. Красовицкийдің зерттеулеріңде көрсетілгендей окушы коллективінін тәрбиелік ролі қоғамдық пікір арқылы жүзеге асады, овда қүндылық бағыттың жүйесі белгіленеді. Бірақ керекті тәрбиелік деңгейдегі қоғамдық пікір үстаздардың аса қадағалаумен қамқорлықгарьш талап етеді. Оны қалыптастыру барысыңда мүғалім балалар ^жымыыьщ қалай дамығандығы екендігін, оған дамудың қаңдай қайшылықгары тән екендігін ескерілмейішпе болмайды. Олардьщ қатарына келесі қайшьшықгарды жатқызуға болады:
ұжым мүддесімен иңдивидтің жеке мүдделері арасывда;
индиввдтердің бірлесуге үмтылушьшығы мен тұлғаның өзінің
тәуелсіздігше өз еркімен безбеу арасындағы;
тұтас еріктілігі мен коллективтің тәртібіне багану қажеттілігі
арасывдағы;
ркымның талаптары мен тұлғаның тілектері арасыңцағы;
ркымдағы пайдалы әдеттерінің қажетгілігі мен формализм
қауіптілігі арасындағы;
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz