Ағатай батыр

Мақтарал ауданы Жетісай өңірі ынтымақ ауылында Ағатай есімді қарт кісі тұрған. Ол кісінің өмірден өткеніне бірнеше жыл болса да оның өмірлік жұбайы Ағатайдың қандай болғандығын айтып ол еске түсіріп отырады. Ағатай өте ержүрек батыр ақылды адам болған және шабандоз да болған екен.
Ағатай революция басталғаннан кейін қызылдардың қатарында ақтарға қарсы соғысады. 20-жылдары басмашыларға қарсы соғысқан. одан кейін Шолақ белсенділермен қызылдардың тыныш жатқан қарапайым момын халыққа жасаған қысымдарымен зорлық зомбылықтарын көріп, қарапайым халықтың мүддесін қорғауға шығады. Сонан соң ол кісі НКВД -ның қуғынына ұшырайды. Олардан жолын тауып қашып,Алашордашылардың отрядына қосылады. Ал қызылдар Ағатайдың басына көп мөлшердегі ақша тігеді. Ағатайдың кейінгі өмірі қашумен өтеді. Ол кісі көптеген айқастарды басынан өткізген.
(Бір күні) Новои облысының Кениме ауданында құмның ішінде қызылдардың қоршауында қалады. Бірнеше күн атысып, сол айқаста қаза болады.
Содан 1924 жылы Ағатайға Өтемұрат совхозында ескерткіш орнатылады және ол жерде (Аға) батырдың құрметіне үлкен ас береді. Асқа батырдың ұл қыздары мен немерелері қатысты.
Қайыпназар Әйтпенов ұлы өзгерістер күтіп тұрған жаңа ғасырдың басталар алдында, 1900 жылы Қызылқұмның Сыр бойына таяу өңіріне (Қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысның Шардара ауданы) малшы кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. Бұл «түйенің өркешіне шығып жыл басы атанған» Тышқан жылы екен.
Өлеңі:
«Махамбетке ақыреттен хат»
Сәлем де Махамбетке Төлешіңнен.
Өлгенше шығармадым сені есімнен
        
        Ағатай батыр
Мақтарал ауданы Жетісай өңірі ынтымақ ауылында Ағатай ... ... ... Ол кісінің өмірден өткеніне бірнеше жыл болса да оның
өмірлік жұбайы ... ... ... ... ол еске ... ... өте ержүрек батыр ақылды адам болған және шабандоз да болған ... ... ... ... ... ... ... соғысады. 20-жылдары басмашыларға қарсы соғысқан. одан кейін Шолақ
белсенділермен қызылдардың тыныш жатқан қарапайым ... ... ... ... ... ... ... халықтың мүддесін
қорғауға шығады. Сонан соң ол кісі НКВД -ның қуғынына ұшырайды. ... ... ... отрядына қосылады. Ал ... ... көп ... ақша ... ... ... ... өтеді. Ол кісі көптеген айқастарды басынан өткізген.
(Бір күні) Новои ... ... ... құмның ішінде қызылдардың
қоршауында қалады. Бірнеше күн атысып, сол айқаста қаза болады.
Содан 1924 жылы ... ... ... ... ... ол ... (Аға) батырдың құрметіне үлкен ас береді. Асқа батырдың ұл
қыздары мен немерелері қатысты.
Қайыпназар Әйтпенов ұлы ... ... ... жаңа ... ... 1900 жылы ... Сыр ... таяу өңіріне (Қазіргі
Оңтүстік Қазақстан облысның Шардара ауданы) малшы ... ... ... ... Бұл ... ... шығып жыл басы атанған» Тышқан жылы
екен.
Өлеңі:
«Махамбетке ақыреттен хат»
Сәлем де Махамбетке Төлешіңнен.
Өлгенше шығармадым сені есімнен
Жолдасын жақсы кісі ... ... ... жаны ... ... ... ... едім,
Мен сені басқа кісі демес едім.
Дүниеде тірі жүрген уағымда.
Іренжіп ешбір қайғы жемес едім.
Мен сені мұншалықты көрмеуші едім.
Бір ... ... ... ... деп жүруші ең жаным басқа,
Бір туған санаушы едім қарындасқа.
Артымнан шақырсам да бір келместен
Досыңды айналып ең ... ... да ... ... ... де ... ... сәл -ақ екен.
Көңлің көр көкірегің тар-ақ екен.
Бір күнге уақыт тауып келе алмадың
Сондағы зәрулі ісің арақ екен
Суретің адамға ... ... ... жоқ басың құры қауақ екен.
Адамзат қиындыққа кездескен соң.
Дереу -ақ мүсәпір боп ... ... ... алып ... жолдастарын алады екен.
Көз жұмыс өлгенімше жолға қарап
Деп жаттым сені келіп қала ма екен.
Кісінің жора – жолдас туысқаны
Болады ... ... ... өкімет те босатады.
Болса да қандай қиын жұмыстары.
Өмірім жүре алмадым ... ... ... ... ... өліп қалды деп жүрмісің.
Қатты ұстап Төлеш өзін күтпеген ... ... ... бәрі ... парыз етіп жүктеген соң.
Шайтанға қосыламын деп жүрсің бе.
Бір қауым оларды да жұрт деген соң.
Мінерсің сен де бір күн ағаш ... ... боп бала ... ... ... ... едің
Ақыл мен ие болсаң парасатқа.
Төбеңді қиындықта көрсетпедің.
Жолдас деп денсаулықта санасақ та.
Бұл жаққа келмей кетсең сөз сенікі.
Кеп қалсаң сөйлесермін ... ... ... шын ... келгеніме
Бұл жақтың халқы тіпті ұқсамайды
Көксудың ол жақтағы елдеріне.
Жолдасқа опасы жоқ кісі екен деп.
Боп жатыр көп әңгіме сен ... жүр ... ...... алмақшы боп тергеуіне
Дозаққа салатұғын сияғы бар.
Сөзінің қарағанда бейнеуіне
Тергеліп қылған ісің анықталар
Талқыға әкеп сені салып қарар
Әкеліп тергемекші болып жатыр
Кешікпей әзірешіл ... ... бер бас ... осы ... кісі ... алып ... Әйтпеновтың «Жаңарған Мырзашөлге» деген арнауында былай
дейді:
Алпыс жыл нақ осы жерде бұдан бұрын,
Даланың қайғы қаптап ой мен ... ... ... ... шығара алмай жүрді үнін
Ішіп – жеу жоқшылықтың себебімен,
Жегені желім болып, ішкені ірің
Тамақ үшін өзі құл, әйел ... итке ... ... ... соның көзбен көрген куәсімін
Тұрмыстың арқалаған ауыр жүгін
Нақ осы жер шаң ... шөл боп ... ... ел жоқ еді.
Өсіру балы асырап қиын болып
Көз жасы ... көл боп ... сол жер ... ... жайнап
Бау – бақша бұтағында бұлбұл сайрап
Жасырып жер астында жатқан алтын
Жарқырай жер бетіне шықты жайнап
деп, жырлаған. Мырзашөл сияқты бір ... ... ... қанаты, жүгірген
аңның тұяғы күйетін сардаланың адам қолымен жаңғырып, гүлстанға айналғанын
өз ... ... ақын ... жырламасын. оның жаңарған Мырзашөлге шалқыған
Шардараға, марқайған Мақтааралға арналған ... осы ... ... сыр ... ... ... береді.
Өлеңі:
«Ақыреттен келген хат
Сәлем хат жіберілді Бөрібектен
Дүниеге адам мейман келіп – ... ... орын ... ... әжеп емес ... өтсем
Бір қатар жақсыларды көзім көрді
Ең төрге сақылықпен қолы жеткен
Дүниеден өкінбеймін өткеніме
Ақыры келер ... ... еді, ... ... сол -
Жылатып тастап соңға кеткеніме
Амалсыз кеттім Құдай панасы деп,
ешкімнің болмас бұған шарасы ... ... ... үміт ... ... ... жаны ашыр деп
Жәрдем қып тұратұғын шығар дедім.
Есіркеп Бөрібектің баласы деп
Бастығын сенгенімнің сен ең бірі
Басқадан ... де, ... де ... ... ... осы ... келген күні
Қоңсы боп отырып ек іргелесіп
Істеп ек қызметті біргелесіп
Арамыз тіршілікте тату еді
Тапқанды бөле – жара ... ... ...... олжа ... беруші едім түнделетіп
Есіңнен осыларды шығарыпсың
Білекті бай болуға сыбаныпсың
Барлығын жора – жолдас барлап шығып
Дүние жинау ... құп ... көз ... ... ... ... апсың
Хал сұраудың орнына дау шығарып
Қорқытып ұруға да шамалапсың
Айтыпсың Бөрібекті атым бар деп
Алатын мәлімем затым бар деп
Бөрібек теңдік ... өліп ... енді ... ... бар, ... сен өлгенімді пайдаландың
Алдыңа әйелімді айдап алдың
Шынымен мен де қарыз атың болса
Ауырып ... ... ... өлген соң алуға аттаныпсың
Көңіліне әйелімнің дақ салыпсың
Көшеде келе жатса ұстап алып
Тетелеп көпторыңа ап барыпсың
Құрт бағып, өліп – өшіп ... ... ... ... ап ... бе ... ... деп
Мен келген ақыретке келмеймін деп?
Жүрсің бе жұдырықты арқа тұтып
Жанымды Әзірейілге бермеймін деп
Осында сен де бір күн кеп ... ... ... ... әзірейіл санаспайды
Қорқыт аты сияқты қашсаңдағы
Табады тура барып, адаспайды
Іліп ала жөнелед барған күні
Ісіңе анау – ... ... ... ... ... ... жанаспайды
Алдымен маған әкеп көрсетеді
Батырым сонда көзің алақтайды
Мұнда жоқ менімен келіспеген
Мұндағы тергеушінің ең бастығы
Таныстым мүңкір – нәңкір періштемен
Деуі олар еш адам жоқ ... ... ... ... келмейтұғын
Қоямыз «әкесімен» таныстырып
Кім де кім болса бұған себейтұғын
Не ноян дәудің бәрі осында жүр
Адамды шыбын құрлы көрмейтұғын
Бұл жақтың бәрін көріп тымамдадым
Ол ... ... -ақ ... ... ... жұқ ... жүрген сенің адамдарың
Бұлар менің сөзіме қайып қып жүр
Сенің қылған ісіңе қаһарланып
Гүрзісін Мүңкір – Нәңкүр дайындап жүр
Келгеннен көкіректен шаншиын деп
Қолына кей ... айыр да ап ... жүр кей ... ... айналаңды орымақшы
Күлпардан неге ақша ап жүрсің деп
Осыны алдыменен сұрамақшы
Дәлелді оңды ... бере ... ... алып ... ... ... қойдай қылып
Дозақтың біреуіне қамамақшы
Мүңкір менен Нәңкүрдің тергеуіне
Шығарып ол арадан тағы алмақшы
Басқа да қылмысыңның бәрін теріп
Осыған қосып – шатып ... ... нақ ... ... ... ... ... ешкім тірі
Келе жатқан бұрыннан мирас дәурен
Келерсің сен де соның болып бірі
Жолыңа көп періште көз тігіп ... ... боп ... күні
Келген жерден тергеуге алынасың
Бәлеге құтылмастай қалынасың
Әрқайсысы әртүрлі сұрақ қойып
Жауап таппай дігбірден айырыласың
Қылмысың мойныңа қойылған соң
Айдалып әр дозаққа барыласың
Дозақты бір ... үй деп ... ... ... ... ...... көтергенде
Ұрма – деп – ойбай, Жәке – жалынасың
Күлпардан қу ақшаны неге ... ... ... ... ... ... әлі де ... қайтарып бер
Басыңа дау – жанжалды не қыласың – деген өлеңі де ... ... ... ... айна – ... жеткізіп отырған
Қайыпназар Әйтпеновтың жолдасы 84-жастағы Мырзадинова Айжамал апайға мен
тек жақсылық және көп – көп ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ12 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтеріліс және оның тарихнамасы11 бет
Сағырбайұлы Құрманғазы8 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Абылай және қазақ батырларының ерліктері58 бет
Алпамыс батыр80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь