Әрбір нүктеден кез келген екінші нүктеге дейін тузу жүргізуге болатындывы


Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Геометрия - ең ежелгі ғылымдардың бірі. Ол бірнеше мың жылдықтар бойы дамып
келеді. Вавилон және грек папирустарынан (б.з.б. III мыңыншы жылдар)
геометрияның алғашқы деректерін кездестіруге болады. Жалпы геометрия
деген сөз ежелгі грек тілінде gе - қазақша жер және metrео - қазақша
өлшеймін дегенді білдіреді. Сонымен геометрия ғылымы өзге ғылымдарға
ұқсас адамзаттың күнделікті іс-тәжірибесі мұқтаждығынан пайда болғанын
көреміз. Мысалы, ежелгі жер өңдеп, отырықшылықпен айналысқан қоғамдарда
(Ежелгі Мысыр елі, Вавилон елі, үнді халкы, Қытай және т.с.с.) геометрияның
алғашқы ұғымдары пайда бола бастаған. Бұл елдерде жыл сайын су
тасқындарының салдарынан егістікке жарамды жер учаскелерін қоғам мүшелері
арасында кайта бөліп отыруға тура келген. Дегенмен, бұл алғашқы
геометриялык деректер ереже күйінде, дәлелдеусіз қабылданған. Мәселен,
ежелгі мысырлықтарға Пифагор теоремасы белгілі болған (Египет үшбұрышы,
кабырғалары 3, 4, 5 сандарымен өрнектеледі) және олар көптеген фигура-
лардың аудандарын, кейбір денелердің көлемдерін есептей білген. Геометрия
дамуының бұл кезеңі іс-тәжірибелік геометрия кезеңі деп аталады. Сонымен
бұл кезеңде геометрия ғылымы қатаң математикалық теория ретінде емес,
дәлелдеусіз алынған ережелер жиыниығы ретінде қалыптасқан.
Геометрияның ғылым ретінде қалыптасуы ежелгі Грек елінде басталған.
Бұл кезеңде ертеректе тәжірибеге сүйеніп алынған геометриялық заңдылықтар
мен тәуелдіктер бір жүйеге келтіріліп, дәлелдене бастады. Геометрия
ғылымының осындай жүйелі түрде қалыптасуына алғашқылардың бірі болып ат
салыскандардың бірі ежелгі грек математигі Фалес (б.з.б. VI ғасыр) болған.
Ол вертикаль бұрыштардың теңдігін, тең бүйірлі үшбұрыш табанындагы
бұрыштардың теңдігін, диаметр шеңберді қақ бөлетіндігін, диаметрге керілген
іштей сызылған бұрыш тік болатындығын және т.с.с. деректерді дәлелдеген.
Фалес үшбұрыштар теңдігінің екінші белгісін және сүйір бұрышы 45° болатын
тік бұрышты үшбұрыштың қасиетін жақсы білген. Осыған сүйене отырып, ол
Египет пирамидасының биіктігін есептеген. Сонымен қатар теориялык гео-
метрияның қалыптасуына Пифагор (б.з.б. VII ғасыр) және Гиппократ (б.з.б. V
ғасыр) көп еңбек сіңірген. Мәселен, Гиппократ Бастамалар деп аталатын
еңбегінде геометриялық деректерді бір жүйеге келтіруге тырыскан (бұл еңбек
бізге дейін сақталмаған). Геометрия калыптасуының осы процесін - яғни жер
өлшеу геометриясынан қатаң логикалык жолмен дәлелденген геометрия-лық
теоремалар жүйесіне дейінгі даму кезеңін ежелгі грек ғалымы Евдема (б.з.б.
IV ғасыр) былай деп сипаттады: Геометрияны мысырлықтар ойлап тапқан жөне
ол жер өлшеу барысында пайда болган. Бұл өлшеу жұмыстарын жүргізу Ніл өзені
тасып, жер учаскелерінің шекараларын шайып кетіп отыргандыгынан кажет
болган. Бұл ғылым басқа ғылымдар сияқты адамзаттың іс-тәжірибесінің
мұқтаждығынан пайда болғандығы таңкаларлық жай емес. Әрбір пайда болған
ілім өзінің жетілмеген түрінен жетілген түріне көшеді. Алғашында сезім
кабілеттері арқылы пайда болып, біртіндеп талқыға салынатын пәнге
(такырыпка) айна-лады жөне ең соңында ақыл-ой жемісіне айналады.
Осы кезеңнің (б.з.б. V ғасыр) ең тамаша жетістіктерінің бірі - ол
өзара елшемдес емес кесінділердің ашылуы еді. Мысалы, квадрат диагональдары
оның қабыргаларымен өлшемдес болмайды, ягни квадраттың диагоналы мен
қабырғаларын бүтін сандармен өрнектеуге болатындай бірлік кесінді ретінде
қабылданатын кесінді табылмайды. Осыдан ұзындықтарды өрнектеу үшін рационал
сандардың жеткіліксіздігі туындады. Бірақ ежелгі грек математиктері
иррационал сан ұғымын енгізе алмады. Жалпы, ежелгі математиктер, біз осы
күндері формулалармен жазатын өрнектерді геометриялык жолмен сөйлемдер
арқылы жазып отыр-ған. Мысалы, х2+ах=Ь теңдеуін былай жазатын болған:
Онымен тұрғызылган квадратпен бірге онымен және берілген кесіндімен
тұргызылған тік төртбұрыш берілген ауданға тең болатындай кесінді салу
керек. Нақты сандар орнына кесінділердің қатынасын қарастырган. Б.з.б. IV
ғасырда жүйелі түрде қатынастар тео-риясын жасаған грек ғалымы Евдокс
болған.
Б.з.б. III ғасырда ежелгі грек галымы Евклид Бастамалар деп аталатын
ұлы еңбегін жазып шығарды. Бұл еңбектерінде Евклид өзіне дейінгі белгілі
деректерді жинақтап, геометрияны аксиоматикалық негізде баяндады. Бұл
кітаптың жақсы жазылгандығы соншалықты, осыдан кейін 2000 жыл бойы барлық
математиктер геометрияны осы кітаптан оқып үйренген және осыған дейінгі
белгілі еңбектер ұмыт қалған (Мысалы, Гиппократ-тың Бастамасы).
Евклидтен соң грек оқымыстылары ауданды және көлемді табу төсілдерін
жетілдірген (Архимед, б.з.б. 287-212), конустық қималарды зерттеген
(Аполлоний, б.з.б. 260-170), тригонометрияның негізін қалаған (Гиппарх,
б.з.б. 180-125), сферадағы тригонометрия (Менелай, I ғасыр) және т.с.с.
Бірақ осыдан кейінгі ғасырларда кайта өрлеу дәуіріне дейін Еуропада
геометрия дамымай қалды. Шіркеу кызметкерлерінің іс-әрекетінің салдарынан
ежелгі ғылым жетістіктеріне тыйым салынып, көбіне өртеліп тастап отырды.
Сөйтіп, геометрияның дамуы тежеліп, сандар теориясы (алгебра) дами бастады.
Бұл теория алғашында грек ғалымы Диофант (III ғасыр) еңбектерінен басталып,
кейінірек Индияга ығысты. Үнді оқымыстылары дүние жүзіне 0 санын, ондык
санақ жүйесі ұғымын, теріс сандар және иррационал сандар ұғымын таратты.
Бұдан кейін алгебра Орта Азия елдерінде жоғары қарқынмен дами бастады.
Жалпы, алгебраның негізін қалаушы Мұхаммед өл-Хорезми (787-850) болған.
Оның атақты еңбегінің атынан алгебра термині пайда болды. Алгебра (аль-
джебр) сөзі араб тілінде теңдеудің бір бөлігіндегі мүшені оның екінші
бөлігіне таңбасын езгертіп, ауыс-тыру дегенді білдіреді. Ал әл-Хорезми
есімінен осы күнгі алгоритм термині пайда болған.
Кейінірек парсы және тәжік ақыны, әрі ғалымы Омар Хайям (1048-1131)
сандарға кез келген шамалардың қатынасы ретінде жалпы анықтама берген. Омар
Хайям өз еңбектерінде үшінші дәрежелі теңдеулерді шешудің жалпы ережелерін
келтірген. Жалпы, Орта Азия елдерінде алгебраның дамуына орасан зор еңбек
сіңірген ғалымдар: әл-Фараби (870-950), әл-Бируни (973-1050), Насиреддин ат-
Туси (1201-1274), Жәмшид әл-Көши (1436 жыл шамасында қайтыс болған) жөне
т.с.с. Бұл гұлама ралымдардың еңбектерінде 4-дәрежелі теңдеулерді шешу,
тригонометриялық функ-циялар кестелері, 17-таңбаларына дейін дәл есептелген
3,14159265358979325 саны және Евклидтің V постулатын дәлелдеуге арналған
мәліметтер кездеседі. Әрине, бұл еңбектер математиканың дамуына зор ықпалын
тигізген. Монғол-татар шапқыншылығынан кейін бұл елдердегі жалпы ғылымның
дамуы мүлдем тоқтап, Еуропаға қайта ауысады. Геометрияның әрі қарай дамуына
француздың атақты ғалымы Рене Декарттың (1596-1650) тік бұрышты
координаталар жүйесі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кондуктометрия
Стереметрияны оқыту әдістемесі
Жазықтықтағы нүктелердің геометриялық орыны
Дененi электрлеу. заряд. зарядтың сақталу заңы
Салу есептерін алгебралық әдіспен шешу
Жазықтықтағы нүктенің координаталары
Options диалогты терезесінің қосымшалары (AutoCAD)
Теодолитті түсіріс жүргізу
Матрицалар. Екінші және үшінші ретті анықтауыштар. Анықтауыштардың қасиеттері
Электродтардың түрлері
Пәндер