Туризмдегі сервистік қызмет көрсетудің ерекшеліктері мен болашағы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І. Түркістан аймағының тарихи.мәдени ескерткіштері ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ.Отырар өңіріндегі тарихи орындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІІ. Қаратаудың ортағасырлық керуен жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІҮ. Сервистік қызметтің дамуы және қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Ү. Қонақ үй шаруашылығының маңызы және туристерді
орналастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҮІ. Қонақ үй кәсіпорыны басқару обьектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҮІІ. Шымкент қаласының рекреациялық ресурстары және қала тұрғындарының демалу аймақтарын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        Данияров Талғат Абубакирович
ТУРИЗМДЕГІ СЕРВИСТІК ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН БОЛАШАҒЫ
Шымкент-2011
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
М. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Данияров ... ... ... ... ... МЕН БОЛАШАҒЫ
Шымкент-2011
ӘОЖ ...............................
Кітапта туризмдегі сервистік қызмет көрсетудің ерекшеліктері мен
болашағы жөнінде айтылады. Әсіресе, ... ... және ... үйлерге
арнайы тоқталған. Кітап. Шымкент: М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан
мемлекеттік университеті, 2011 – 291 ... ... және ... ... ... ... ... мен магистранттарға арналған.
Пікір – жазғандар: 1. Б. Мұхамеджанов – п.ғ.д., профессор
2. ...... ... Ш. ...... доцент
Республикалық оқу-әдістемелік кеңесінің отырысында қаралған ... ... ... № «.................2011ж.»).
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университеті, 2011
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
....................................
І. Түркістан ... ... ... ... тарихи орындар
.............................................................
ІІІ. Қаратаудың ортағасырлық керуен
жолдары............................................
ІҮ. ... ... ... ... ... үй шаруашылығының маңызы және туристерді
орналастыру
ерекшеліктері...............................................................
...............
ҮІ. Қонақ үй ... ... ... ... ... ... ресурстары және қала тұрғындарының
демалу ... ... ... - бұл мемлекеттік және жекеменшік шаруашылық
субъектілерінің жинағы. Сонымен қатар, кешенді жүйе болып ... ... көп ... қызмет түрлерінен қызмет атқарады. Олар: Сауда, банк,
сақтандыру, аудиториялық және тағы ... ... Осы ... ... даму ... мен ... оқып білу болып
табылады:
1.Сервис инфрақұрылымы тұтас жүйе, осының ... ... ... мен ... оның ... етуі мен ... реттеуді
қарастырады.
2.Сервис инфрақұрылымының жеке жүйесі - тұтынушының тауарлар
нарығының жүйесі.
3.Сервис инфрақұрылымының жеке ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйеге
көшу болып табылады және өзінің құрамына келесілерді енгізеді: Сервис
инфрақұрылымының ... ... ... ... алу; ... ... ... классификациялық жүйелерін қарастыру;
Нарықтың дамуына инфрақұрылымның рөлі мен ... ... ... ... қызметінің нәтижесін спецификалық сипатын
ашу, іскерлік қызмет ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегі сервис инфрақұрылымының даму
көздерін анықтау; ... ... ... ... ... ... ... перспективалық дамуының бағыттарын
анықтау. Әртүрлі ... ... ... талдау жүргізіп ғылыми
негізде топтастыратын болсақ, олардың қазіргі қызмет түріне біршама жақын
екенін көруге болады. ... ... ... – бұл ... топ ... қызмет атқару икемділігі. Бірлесіп қызмет атқарудың бір ... әр ... ... ... ... жету, олардың екінші жағы
қызмет көрсете отырып осындай игіліктерді ... ... ... ... ... ... ... жасау емес
адамдардың тұтыну қажеттілігін қамтамасыз ету. Сервистік қызметтің қазіргі
кезде ғылыми талғамы басқа да ... ... ... әр ... ... таңдайды. Эмперистік деңгейдегі талдау сервистік қызмет ... ... ... Оның шығу ... ... ... шегін және тағы басқа қолданыстағы ... ... ... ... ... ... қоғамдағы орнын белгілеу
мақсатындағы ой шегінен өткізген терең ... ... Бұл ... ... жағы ... бір кәсіп ретіндегі рухани белсенділігі,
әлеуметтік қарым-қатынасы, сонымен ... оның ... ... сыртқы ортаның
әсерінен өзгеріске ұшырауы жан-жақты зерттеледі. Осы зерттеудің нәтижелері
сервистік ... ... ... ... қызметтің
талдаулық методологиясы дегеніміз – теоретикалық ... ... Оның ... ... ... ... тарихи дамудағы
заңдылықтар, қоғамдық қызметтегі ... ... және ... орны. 70 жылдардағы экономикалық және энергетикалық дағдарыстар
тұтынушылар қоғамының оптимистік бағасын күрт ... ... ... ... XX ғасырдың 70-80ж. Жапон ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік қорының
таусылмайтынына сенімсіздікпен қараған жағдайда ол айналасында қоршаған
заттарды пайдаланудың бір шегі бар ... ұғым ... одан әрі ... жөнінде қауіпті ойлар қалыптасуы мүмкін. Мысалы: 70 ж. ... ... ... өмір сүру ... – барлық заттардың көп
болуы деген түсінік қалыптасқан. Яғни олар ... көп ... ... ... ... ... ұстанды. Бұған әсіресе жиһаз ... ... ... 80 ж. ... ... ... ... бастады. Жаңа эстетикалық ұраны: «жеңіл-жұқа, қысқы-кіші». Қазіргі
кезде қалыптасып отырған тұрақсыздық жағдай ... әр ... ... сипат ақуалына қауіп төндіріп ... Оған ... ... ... ... ... ... жиіленуі;
бай және кедей елдер мен адамдар ... ... ... және дін аралық
эикстремизм; қылмыс пен нашақорлықтың кең етек ... ... ... экономикалық модельдің маңызы артты. Ендігі жерде
заттық тұрғыдағы емес ресурстардың ... ... ... ... ... жаңа ... ... негізінде пайда болды. Бұл
жерде алып ұлтаралық компаниялардың ұлттық банкілердің ... ... ... ... ... көрсету шеңберінде тұтынудың барлық жағын қамтитын
жаңа өнімдер жасап шығарады. Сол арқылы өз ... ұзақ ... ... ... ... қалыптастырды. Сервистік қызметтің теориялық
және практикалық талдаудың ... ... оның ... ... ... сервистік қызметті саралауда жатыр. Дүниежүзілік практикада әр елдегі
және әр аймақтағы сервистік қызметтің әр ... ... ... ... ... ... ... Дамыған елдерде
статистикалық қорытындыға жүгіне отырып ... ... ... ... терең талдау жасауға мүмкіндік туғызады. Олар мынадай қызметтер:
іскерлік қызмет көрсету; ... ... ... және ... ... дистрибьютерлік қызмет көрсету; жалпы білім беру қызметі;
қаржылық ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік қызмет көрсету саласы бойынша қызмет ... ... және ... демалысты ұйымдастыру саласы бойынша қызмет көрсету; көлік ... ... ... ... ... ... ... қызмет саласын
дамыту әрқашанда мемлекеттің құқықтық институттарымен реттелетіндігін
көрсетеді. Бұл жағдайда ... заң ... және ... ... ... пеницентр жүйелер) сүйене отырып аса ... ... ... ... көрсетуді өндіруші мен ... ... ... ... белсенділіктің субъектілер арасындағы
бәсекелестік күрес ережелерін белгіледі. Қызмет ... ... да ... ... ... мүмкіндігін шектеді. Осының арқасында
мемлекеттік құқықтық жүйе қоғамда тұрақтылықты қалыптастырып, ... ... ... кризистік процестерді қалыпты жағдайға түсіре
отырып реттеді. Мемлекеттік ... ... ... ... жағдайда
дәрежесі төмен және кедей адамдар есебінде. ... және бай ... ... ... ... ... жасады. Бұрынғы және қазіргі
заманда ... ... ... ... ... ... көнеді. Осы
жайттар шаруашылық белсенділік субъектінің арасында, сонымен қатар кәсіпкер
мен мемлекет ... ... ... ... реттеуге мәжбүрледі.
Мемлекет осы аталған барлық қызмет түрлерінен салық өндіріп, сонымен ... ... ... Мемлекеттік құрылыс тактикасында біртіндеп қоғамдық
игіліктерді қайта үлестірудің құқықтық және қаржылық механизмдерді өңдеді.
Салық салу арқылы ... ... ... ... ... реттелді және бюджет есебінен түскен қаржыларды қоғамның басқа
да салаларына салуға мүмкіндік туды.
Осы пәннің мақсаты Cервис ... даму ... ... оқып білу (1- ... |Даму ... |
| ... | ... ... ... ... тұтас жүйе болып табылады, осының |
| | ... ... ... мен ... ... |
| | ... мен ... ... ... |
|2. |Тұтынушы ... ... жеке ... Мысалы: |
| |қажеттілігі |тұтынушының тауарлар нарығының жүйесі. ... ... ... ... ... жеке элементтерінің жүйесі. |
Сервистік қызметтің эмприкалық зерттеу әдістерінің жүргізілуі (2-кесте)
|N ... ... ... ... |- ... өзін-өзі бақылау, әңгімесесу, сұхбат, сауалнама, эксперимент|
| |т.б. ... |- ... ... ішкі ... және ... ... |
| ... бірлігі, сервистік қызметтің даму заңдылықтарының әлеуметтік |
| |табиғаты, әлеуметтік тәжірибені меңгергендегі сервис инфрақұрылымын |
| ... ... ... тарихи өзгеруі, оқыту, тәрбие, даму, |
| ... ... оқу ... ... ... оқу |
| ... өзара әрекет формалары, продуктивті және репродуктивті |
| |оқу іс-әрекеті, білім, ... ... ... ... |
| ... әлеуметтік жағдайда дамуы, оқу-тәрбиелік жағдайы, оқыту |
| ... ... ... ... мен категориялар |
| ... және ара ... ... ... ... ... мәнін, мақсаттарын атқаратын
қызметтерін; Cервис инфрақұрылымының ... ... ... ... нарықтың дамуына инфрақұрылымның рөлі мен мәнін
анықтау; Cервис ... ... ... нәтижесін
спецификалық сипатын ашу, іскерлік қызмет көрсету; Cервис инфрақұрылымының
дамуын реттеу ... ... ... ... ... даму ... анықтау; инфрақұрылымдық қызметінің
тиімділігін жоғарылату резервтерін ... ... ... ... ... бағыттарын анықтау қажет. Дүниежүзілік есеп
бойынша, ... ... ... ... жыл сайын шамамен 4 триллион АҚШ
долларынан асып жығылады. Ал одан түскен ... 800 ... ... ... ... бойынша, 2020 жылға қарай, дүниежүзі бойынша
саяхат жасаушылар, ... 5 ... ... жұмсайтын болады. Ал
халықаралық туризм 3 есеге артады. Егер дәл ... ... ... ... саласы, әлемдік экономиканы алға жетелейтін ... ... ... – шет ... ... ... тағы ... Соның арқасында тарихи, мәдени орталықтарды дамытып қана қоймай,
табиғатымызды ... ... ... ... ... жаңа ... да болады. Шығыстан батысқа дейін 3 мың, ... ... 1600 ... ... алып ... қазақ жерінде, тау да, дала
да, орман мен теңізде, сан алуан ... мен ... ... бар. ... ... пен көкөніс өсіп жатса, солтүстігінде қақаған аяз
тұрады. ... ... сан ... құбылысына ие болған жерімізді көріп,
тамашалаймын деушілердің саны жыл ... ... ... ... ... ... бойынша, таяу жылдары Қазақстанға келем деушілердің саны
14 миллионға жуықтаған. Әсіресе, Алмания, Ұлыбритания, ... ... ... ... ... ... тарапынан аса қызығушылық байқалуда.
Туризм – студент жастардың сауықтыру орталығы ретінде оларды салауатты өмір
салтына тәрбиелеумен қатар, ... ... ал ... ... ... ... кезеңінен өтуге бірден-бір ықпал етуші күшке айналып
келеді. Ішімдікті, ... ... ... ... ... ... денелерінің физикалық дамуына, рационалды
тамақтану мен салауатты өмір салтының басқа да жақтарына кері әсер ... ... ... ... білімін кеңейтуге, денсаулық ... ... ... ... ... қарым-қатынасын
нақтылауға әсер етеді, олардың өмірдегі тәжірибесін ... ... ... ... ... ... мінез-құлық сарындарын
қалыптастырады. Салауатты өмір салтын қалыптастыруға тәрбиелеу барысының
психологиялық-педагогикалық ... ... осы ... ... жағдайлар бөле-жара көрінеді, өйткені олар
жастардың салауатты өмір ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, салауатты өмір ... ... ... ... мен ... қалыптасуы
әдеттегі мінез-құлқымен, эмоциясымен, санасымен тығыз байланыста ... ... ... ... бай, қилы замандардың талай зұлматын
бастан өткізген, ауыз толтырып айтуға тұратын ұлы ... ... ... ... мәліметтер жоғары оқу орындары студенттері мен ... ... ... ... ... үшін ... ... болар
еді. Елге келген қонақтарға осы мағұлматтар арқылы бағыт-бағдар ... ... ... ... ... қана ... сервистік қызмет
жасауға зор мүмкіндік береді.
І. Түркістан аймағының тарихи-мәдени ескерткіштері
Оңтүстік Қазақстан облысының Түркістан аймағы (бұл ... ... мен ... ... аймағы сөз болып отыр) ежелден-ақ ... ... ... ... ... жері болған. Шығысында Ұлы Жібек
жолынан басталған керуен жолы (Сыр жолы) ... ... ... ... онан әрі ... ... арқылы Шығыс Еуропада өткен, ал
Сырдарияның бойындағы ... ... ... ... мен Жетіқоңыр
керуен жолдары Қаратаудан асып, Сарыарқа арқылы ... ... Бұл ... әр ... ... сақталған тарихи-мәдени ескерткіштерге
бай өлке. Ескерткіштер Сырдарияның жағасынан бастап Қаратаудың қойнауына
дейінгі ... ... ... ... ғылымға белгілі болған
археологиялық ескерткіштердің жалпы саны 350, олардың ... ... ... ... ерте ... ... мен ортағасырлық обалар мен
оба қорымдары, ежелгі және орта ... елді ... ... ... ... ... тасқа салынған сурет орындары, кәріздер бар.
Тас ғасырынан тұрақтары Қаратау шатқалдарында, тау алды беткейлерінде
кездеседі. Тастан, тас аралас ... ... әр ... ... ... тау ... тау үсті және тау алды ... Кіші обалардың аумағы 4-5м, биіктігі 0,2-0,3м, ал ... ... ... ... жетеді, биіктігі 5-6м. Қаратаудың оңтүстік-
батыс беткейіндегі тау алды ... мен ... ... ... ... 100-ге жуық ежелгі, орта ғасырлық бекіністе, елді
мекендер, ... ... ... мен қалалар бар, олардың көпшілігі
Сырдария мен Қаратаудың аралығындағы жазықта, ... ... ... үлкен қалалар бір-біріне 10-20 км жерде орналасқан. Мысалы, Иқан,
Түркістан, Қарашық, Сидақата, ... ... Елді ... ... бір ... ... ... тау алды жазығында
кездеседі. Қазақ хандықтары ... ... ... ... мен
қалашықтар Біресек, Үшөзен, Қызылата шатқалдарында және ... ... ... ... мен ... мұнаралары Қаратаудың
теріскейге өтетін шатқалдарының бойында, асуларда, тау алды жазығында және
елді мекендер мен қалалардың ... биік ... ... ерте ... және ... ... салынған суреттер Қаратаудың
оңтүстік-батыс беткейіндегі Қоржайлау, Жыңғылшық, Қарадегерез, Қиынжүрек,
Шүкірсаз, Төсбұлақ, Қызылшың, Кеңөзен, Қарақұдық, Майдантал ... ... ... шыңы ... сақталған. Тасқа салынған суреттерде
тау ешкісі, арқар, жылқы, түйе, қабан, адамдар бейнеленген.
Ортағасырлық қалалардың төңірегінде ... ... ... ... кәріздердің тізбектеле қазылған құдықтары Қаратаудың
тау алды ... ... ... Абай, Бабайқорған, Қарашық
ауылдары төңірегінде кездеседі.
Түркістан қаласы мен оның ... ... ... баға ... жәдігерлер тарихымыздың куәгерлері болып табылады,
оларды әр түрлі туристік бағыттарға енгізуге болады.
1. Түркістанның туристік бағыттары
Түркістан қаласы мен Түркістан аймағының тарихи-мәдени ... ... ... ... және ... ... ... ескере
отырып, қазіргі таңда бұл ... ... ... - ... ... ... ... дамытуға болады.
Тарихи-өлкетанушылық туризм. Туризмнің бұл саласының ... ... ішкі ... және ... халыққа Түркістан қаласы мен
Түркістан аймағымен бай тарихымен жан-жақты таныстыру.
Тарихи-өлкетанушылық ... ... ... бойынша ұйымдастыруға
болады:
- Түркістан рухани астана
- Түркістанның алтын сақинасы
- Қаратау ескерткіштері
- ... ... ... киелі орындары
- Оңтүстіктің алтын шеңбері
- Түркістанның киелі орындары
2,1 Түркістан Рухани Астана бағыты туристер мен ... ... ... онда ... тарихи-мәдени ескерткіштермен
таныстырады, Түркістан жерленген тарихи тұлғалар туралы қысқаша түсініктеме
береді. Бұл бағытқа кіретін ескерткіштер:
- ... ... ... ... ... ... Қожа Ахмет Ясауи кешені
- Есімхан кесенесі
- Рабия Сұлтан бегім кесенесі
- Қылует жер асты мешіт музейі
- Ортағасырлық монша
- ... жер асты ... ... тарихи музейі
- Әль-Қожа ата кесенесі
- Гауһар ана ... ... ... ... ... мен ... ... атындағы Халықаралық Қазақ -Түрік университеті
- Ғылым орталығы, ... ... ... ... (I мың жыл, ... кейінгі ортағасырлық
Түркістан қаласының шығыс бөлігінде, Қожа ... ... ... 350 ... ... ... қабатының тарихи белгілері бұзылған. Ескерткіштің
көлемі 120х150м, биіктігі 9м. Жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының
нәтижесінде ... ... ... 1500 жылдық тарихын дәлелдейтін
деректер табылған.
Ортағасырлық Түркістан қаласы (XV-XIXғғ) Түркістан ... ... ... Қала ... ... және рабаттан
тұрады. Цитадельден батыс және оңтүстік-батыста жобасында төртбұрышты болып
келген шахристан орналасқан, оның көлемі 23,5 га (350 х 670м). ... ... ... ... мен ... ... ... Қаланы
айналдыра қоршаған қабырғаның ұзындығы 3 км ге ... ... ... қала ... Монғол шапқыншылығынан кейін қалыптасып,
XV-XVIғғ. кесененің батыс жағында шахристан пайда болған.
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі (XII-XIVғғ) Қожа ... ... ... ғ. өмір ... ұлы ... йсауийа тарикатының негізін қалаушы Қожа Ахмет
Ясауидің бейітінің үстіне ХІV ғ соңында Әмір Темірдің бұйрығымен ... ... өз ... ... ... ... жетістіктерін бойына
жинаған құрылыстарының бірі.
Кесененің көлемі 60х50 м, биіктігі 38 м. Ахмет Ясауи ... ... ... болып табылады. Оның негізін жамағатхана, қабырхана,
мешіт, үлкен және кіші Ақ сарай, кітапхана, асхана, құдықхана және ... ... ... ... ... ЮНЕСКО-ның мұралары тізіміне енген
ескерткіш.
Есімхан кесенесі (XVIIғ) ... ... ... ... Оның ... ... ... қапталған. Құрылыстың сағана
бөлігі сақталынған. Архитектуралық, археологиялық зерттеулерге қарағнда бұл
құрылыс XVII ғ. ... ... ... қазақ ханы, кейінгі ортағасырлық
Қазақстанның ірі мемлекет қайраткері Есімхан (1598-1628жж) жерленген.
Рабия Сұлтан ... ... (XVғ) ... ... ... ... төртбұрышты. Ол ішкі сегіз қырлы және 4 төртбұрышты ... Бұл ... ... ... ... XVI ғ. бастап кездеседі. Рабия
Сұлтан ... ... ... Әмір ... ... ... ... ханы Абілқайырдың әйелі болған.
Қылует жер асты мешіт (XII - XIX ғғ) Қылует жер асты мешіті ... ... ... 150 м ... орналасқан. Қылует жер асты
мешітінің салынуын ... ... ... ... XII-XIX ғғ ... ... XX ғ 40-шы ... толығымен бұзып қыштарын зауыт
салуға қолданған. Археологиялық архитектуралық зерттеулермен 1941 ... ... ... отырып Қылует жер асты мешіті толығымен қалпына
келтірілген.
Құрылыстың ең көне ... - ... (XIIғ) ... ... табылады.
Жер бетінен 4 метр тереңдікте орналасқан бұл бөлменің көлемі 1,5 х 1,5 ... 1,6 м. Аңыз ... ... ... пайғамбар жасына (63 жас) толған
соң ... ... осы ... ... ... құрылыс кезеңіне (XV-XVIғғ)
жамағатхана, мешіт, дәретхана шаруашылық бөлмелері жатады. Ал XVIII-XIX ғғ
құрылыстың солтүстік жағына басқа қосымша бөлмелер ... ... (XVIғ) ... шығыс моншасы Ахмет Ясауи
кесенесінен оңтүстік шығыста, 150 м ... ... жеті ... ... 1978 ж. ... жұмыс істеп келген, 1979 ж. бастап оның негізінде Шығыс
моншасы музейі ашылған.
Құмшықата жер асты мешіті (ХІІғ) Ахмет ... ... ... 1 км жерде орналасқан. Жер асты мешіті сопыларлың діни- ... ... ... Күйдірілген қышпен салынған. Құрылыс екі
бөлмелі, түпкі бөлме төртбұрышты өлшемі 2х2 м, биіктігі 1,6 м, ол ... ... 2,5, ... 2 м ... ... байланысқан.
Түркітан тарихи музейі. Музей 2000 ж. ашылған. Музей орналасқан
ғимарат XIX ғ ... ... ... ... ... ... ... экспозициясы 8 бөлімнен тұрады:
1. Тас, қола және ерте темір ескерткіштері
2. Түркі кезеңіндегі Түркістан оазисі
3. Шауғар қаласы
4. Ясы қаласы
5. Қожа ... ...... ... Ескі ... қаласы
7. Түркістан - Қазақ ханлығының астанасы
8. Түркістан –түркі дүниесінің рухани орталығы
Әл-Қожа ата кесенесі (XIIғ) Алғашқы құрылысы ХІІ ғ. ... ... ... ... ... Аңыз ... ... ата Ахмет
Ясауидің күйеу баласы болған.
Гаухар ана зираты (XIIғ) Түркістан ... ... 1 ... ... Аңыз ... ... ана Қожа ... Ясауидің қызы болған.
А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті. ... ... ... ... ж. Қазақстан мен Туркия президенттерінің шешімімен ол Халықаралық
қазақ-түрік ... ... ... ашылған. Қазіргі таңда, оның
Түркістан, Тараз, Шымкент, Алматы, ... ... мен ... бөлімі
бар.
Ғылым орталығы,Археология музейі. Ғылым орталығы Халықаралық қазақ-
түрік университеті Сенатының ... 2001 ж. ... ... ... ... Археология ғылыми-зерттеу орталығы және Баспа
бөлімінен тұрады.
Археология музейі ... бас ... ... ... 200 м кв. ... экспозициясы 4 бөлімнен тұрады:
- Тас ғасыры
- Қола ғасыры
- Ерте темір ғасыры
- Орта ғасырлар
2,2 Түркістанның Алтын Сақинасы бағытының ұзындығы 200-210км, ... РАФ, УАЗ, ... ... ... ... ... ... танушыларлы Түркістан аймағында ... ... ... ... ... көлікпен шыққан туристер тас
ғасырының Шоқтас тұрағында, ерте Темір ғасырының Әшір, Хантағы обаларында,
Хантағы ... ... ... ... Сидақата, Қарашық
қалаларында болып, оларда дүргізіліп жатқан қазба жұмыстарымен ... ... ... ... ... 25 км солтүстік-шығыста, Кентау-Ащысай
жолының жағасында орналасқан ... ерте тас ... ... ... Бұл тұрақ Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... тұрағында бірлескен Қазақстан - Ресей ғалымдары
жүргізген қазба жұмыстарының кезінде тастан жасалынған ... ... ... ... ... сүйектері табылған. Шоқтас тұрағы қазақ жеріндегі ең
ежелгі ескерткіштердің бірі.
Ерте темір ... Әшір ... ... ... ауылынан солтүстік-
шығыста 3,2 км жерде, Хантағы өзенінің оң жағалық ... ... тас ... ... ... обалар оңтүстіктен солтүстікке қарай
созылып жатыр. Қорымның солтүстік шығысындағы биік төбенің үстінде ... ... ... 36 м ... 6 м.
Ерте темір ғасырының Хантағы обалар қорымы Хантағы ауылынан солтүстік
шығыста 6,5 км жерде, өзеннің ... ... ... ... ... тас ... топырақтан үйілген обалардың аумағы 4-12 м,
биіктігі 0,2 -1,3 м.
Хантағы төрткүлі ... ... ... солтүстік шетінде
орналасқан. Бұрыштары дүниенің төрт жағына бағытталған төрткүлдің көлемі
100х120 м, ... ... 3 м, ені 8-10 ... ... ... ... Қарнақ ауылында орналасқан,
жазба деректерде Махмұт ... (XІғ), ... ... Жобасында
трапецияға ұқсас шахристанның көлемі 100х150 м, ... 1-1,5 м, ... ... ... орналасқан цитадельдің көлемі 60х70 м, биіктігі
5-7 м .Қожа Ахмет Ясауи кешеніндегі ... XV ғ осы ... ... ... ... (XIII-XVIIIғғ) Түркістаннан 40км солтүстік-
бастыста Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... оң ... 8 км жерде орналасқан.
Қазіргі күнде ортағасырлық ... орны ... ... ... – 800 м-ге, оңтүстік-шығыстан солтүстік-шығысқа қарай - 500м-
ге созылып жатыр, ... 2 м. ... ... мен ... ... қазіргі биіктігі 3-6 м, оны сырттай терең ор қоршаған. Осы ор
туралы XVI ғ, өмір ... ... и ... ... деп жазған: «Қаланы қоршаған
ордың кеңдігі мен тереңдігі сондай, оны өзен деп ... ... ... және оңтүстік-шығыс қақпалар бүгінгі күнде ұзындығы ... ... ... ... жатыр, оларды жан-жағынан мұнаралар қоршаған.
Қала қамалының ішіндегі көшелер мен тұйықтарды жағалай салынған көптеген
құрылыс қалдықтары сақталған. ... ... ... ... ... ерекше техникалық тетіктердің арқасында щайқатылып
тұратын екі мұнара болғаны ... Осы ... XIX ғ. ... ... ... ... ... өкінішке қарай бірде-бір
деректе ... ... ... жері ... ... ... ... өз заманындағы таңғажайып құрылыстардың
бірі болған қос мұнара қаланың шығыс бөлігіндегі күйдірілген ... ... ... ... жерде орналасқан болса керек. Дегенмен
бұл таңғажайып мұнаралардың нақты орналасқан жері ... ... ... ... ... ғана анықталуы мүмкін.
Сауранның төңірегіде кең алқапты алып жатқан қала ... ... ... ... ... ... бойынша қала аймағында 320-ға
жуық қора-жайлы жер бөліктер есепке алынған. Қалаға және оның ... ... ... арықтармен және кәріз арқылы әкелінген. XVI ғ авторы
Васифидің айтуына ... ... ... 7 км ... ... ... кәрізді қазуға үнділік 200 құлдар ... ... ... бір ... осы ... ... сақталған.
2005 жылдан бастап ортағасырлық Сауран қаласында республикалық
«Мәдени мұра» ... ... кең ... ... ... ... ... қазба жұмыстарының нәтижесінде қаланың
орталық бөлігінен мешіт, медресе және солтүстік -шығыс ... ... ... ... мен оған кіретін тас жолы ашыла бастады.
Ерте ортағасырлық Сидақата қаласы (I-VIIIғғ) ... 18 ... ... ... 2 км ... ... ... көлемі 9,1 га, жобасында алты ... ... ... шахристанның
көлемі. 6,2 га, оның ең биік ... ... ... ... ... 14 ... ... қоршап жатқан жатқан 10-70 м келетін ордың ұзындығы
1270 м. Сидақата қаласының әртүрлі ... 1998, ... ... ... қазба жұмыстарының барысында оның I-VIIIғғ.
аралығында өмір сүргені анықталып, ... ... ... ... ... ... ... табылған.
Ортағасырлық Қарашық қаласы (VI-XIV ғғ.) Түркістанан 8 км ... ... оң ... ... ол орталық ... ... және ... ... тұрады. Шахристанның
көлемі 220х135-200 м, ... 8-9 ... ... ... ... ... 40х-40 м, ... 1,5-2 м. Шахристанды
қоршаған рабадтың көлемі 400х460м, биіктігі 3-4 м. Қаланың орталық бөлігін
сырттай қоршап ... ... ... кең ... ... оны ... ... ені 10-12 , биіктігі 2-3 м.
2001-2003 жж. А.Ясауи атындағы ХҚТУ Тұран археолгиялық экспедициясы
Қарашық қаласының ... ... ... оның VI-XIV ғ. ... ... анықтап цитаделдің жоғарғы қабатынан X-XIV ғ, кезіндегі құрылыс
қалдықтарын ... ... ... ... кесіктен IX-Xғғ. кезінде
әбзелдерінен жерленген жылқының сүйегі ... ... ... ... XIII-XIV ғғ ... ... үй орындары мен ыдыс
күйдіретін құмдандар кешен ашылды.
2.3. ... ... ... ... ... ... Қаратаудың оңтүстік батыс беткейіндегі Біресек, Үшөзен,
Қызылата мен Өгізтау шатқалында ... ... ... 3-4 ... ... ... ... 400-450 км. Бұл бағыт
автокөлікпен және жаяу ... ... ... ... ... ... Үшөзен, Қызылата жіне Өгізтау ... іске ... ... ... ұзындығы 100 км. Осы бағытпен жүрген туристер
Біресек өзені мен оның ... ... ... ... ... темір ғасырының Алмалысай обалар қорымы Біресек ауылынан 8,7 км
солтүстік шығыста, өзеннің ... ... ... обалардың
аумағы 8-20 м, биіктігі 0,4 -2,5 м.
Алмалысай елді мекені (VI-IХғғ.) Біресек аулынан 9 км ... ... оң ... ... ... елді ... көлемі
30х32 м, биіктігі 1,5-2 м.Оның оңтүстік беткейіндегі қабырғалары тастан
қаланған үш бөлмелі құрылыстың ... 14х6 м ал ... ... көлемі 15х5 м.
Алмалысай елді мекені Түркістаннан ... ... ... ... Біресек өзенін жағалып жүрген ортағасырлық керуен жолының ... ... ... ... обалар қорымы Біресек ауылынан солтүстік
шығыста 10-18 км аралықта ... топ ... ... ... ... жерлерде шоғырланған. Обалар тастан үйілген ... 6-20 ... 2,4-2,8 м. ... ... ... екінші обаның аумағы 12 м,
биіктігі 3 м, осы обада жүргізілген қазба жұмыстары кезінде үйілген ... ... 2,3 х 2,4 м ... ... ... кұм ... құрылыс ашылды. Оның биіктігі 2 м, ені 0,5 м ... ... ... ... Құрылысты ашу кезінде ыдыс ... Бұл оба ерте ... ... ... ... Біресек ауылының солтүстік шығысынан 11 км
жерден, өзеннің оң жағасындағы биік төбеде тұрған, көлемі 50х56 м, ... м ... ... үстіне салынған. Бекіністің солтүстік бөлігінде
биіктігі 3 м, ... 10х12 м ... ... ... ... ... есік ... шығуға болады. Есекбел бекініс Біресек өзені арқылы
өтетін ортағасырлық керуен жолын бақылап ... өте ... ... ... ... ... ... бірнеше км жерге дейін көрінеді.
Жыңғылшық тасқа салынған суреттері ... ерте ... ... ... ... Жыңғылшық өзенінің оң жағасындағы тасқа ... 1982 ж ... З.С. ... ... ... ... салынған суреттерді 2001-2002 жж. А.Ясауи атындағы ХҚТУ Тұран
археологиялық экспидициясының тасқа ... ... ... зерттеп олады
суретке түсіріп, көшірмесін сызды. Суретерде «құс тұмсықты бұғылар», түйе,
тау ... ... бұқа ... күн ... антропоморфты бейнелер
салынған.
3,2 Байылдыр бағытының ұзындығы 130км. Осы бағытпен жүрген туристер
Байылдыр өзені мен ... ... ... ... Аша ... ... Аша ... 1,3 км оңтүстікке,
Байылдыр ауылынан 12,7 км солтүстік-шығыста, Байылдыр өзенінің сол ... Қала екі ... ... оның ... бөлігінің көлемі 130х115
м, биіктігі 13 м, ал ортасын 3 м сай ... ... ... ... 130 м, ені 7м, ... 8 м. ... Аша ... Байылдыр
өзенін жағалап барып, Аша арқылы теріскейге өтетін керуен жолының ... ... ... Аша ... 1 км ... Байылдыр
ауылынан 12,8 км солтүстікте, Байылдыр өзенінің оң жағасындағы биіктігі ... ... ... және солтүстік жақтары тік болып келген таудың үстінде
орналасқан. Оны қоршаған тас қаландының ені 1-1,5 м, ... 1-2 м. ... ... және ... ... ... ... темір ғасырының Бозбұтақ обалар қорымы Аша ауылынан 1-2,4 км
солтүстік-батыста орналасқан. Тастан ... ... ... 6-15 ... 0,3-1,3 ... ... ... Балағайып обалар қорымы Аша ауылынан 1 км
солтүстікте, ... ... ... ... үңгіріне жақын жерде
орналасқан. Тастан, тас аралас топырақтан үйілген обалардың аумағы 7-16 ... 0,6-2,5 ... ... ... Аша ... 2 км ... Байылдыр өзенінің
оң жағасындағы биік таудың басында орналасқан. Оның солтүстік, солтүстік-
шығыс, оңтүстік жағы тік ... құз ... ... ал ... жағы қалыңдығы
1,5-2 м келетін таспен қаланған. Тас қамал оның батыс жағынан ғана ... ... ... ыдыс ... ... Халық аузындағы аңыздарға
қарағанда, ел басына күн ... ... осы ... ... оның ... бітеп қорғанған екен. Қамалдың бір жерінде шыңырау құдық болған
деседі. Тас ... ... ... жағалап барып, Аша арқылы теріскейге
өтетін ... ... ... ... ... ... ... 140км. Осы бағытпен жүрген туристер
Қызылата өзенінің ... ... ... Балақорған қамалдарымен және
ерте темір ғасырының обаларымен танысады.
Қырыққыз қамалы (XV-XVIғғ) Кентау қаласынан 16,9 км ... ... сол ... биік ... орналасқан. Қалыңдығы 2 м
келетін қабырғалары тастан қаланған. ... ... ... ... м. ... ... көптеген бөлме орындары байқалады. Оған кіретін,
екі жағы таспен ... есік ... ... орналасқан. Батыс қабырғаның
ішкі жағында бұлақ ... ... (XV-XVI ғғ) ... ... 17 км ... ... сол жағасындағы биік жартастың үстінде ... ... ... қаланға. Оның солтүстік жағында ... орны ... ... ... есік ... ... орналасқан.
Қырықсыз бен Балақорған қамалдары Түркістаннан шығып, Қаратаудың
теріскей ... ... ... ... ... ... ... темір ғасырының Қырықсыз және Балақорған обалары қорымдары Кентау
қаласынан 17,3 км ... ... ... ... ... ... ... аумағы 4-15 м, биіктігі 0,5-1,2 м. Олар
тізбектеліп оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай ... ... ... ... ... 140 км. Осы ... жүрген туристер
Өгізтау шатқалында орналасқан археологиялық ескерткіштермен танысады.
Өгізтау қаласы (XV-XVI ғғ) Серт ауылынан 16,9 км ... ... сол ... ... ... ... қарай созылып жатқан, жобасында төртбұрышты болып ... ... 110х140 м, ... 3-4 м. Оның ... ... ... мұнара орындары байқалады, ... ... ... ... ... ... ... қаланған ондаған
бөлмелердің орындары байқалады.
Өгізтау қорымы (XV-XVI ғғ) Ортағасырлық ... ... ... ... ... Қорымды жеке-жеке және бір-біріне жақын
орналасқан жобасында тікбұрышты және төртбұрышты ... ... ... бар. Олардың көлемдері 1,1х1,3м- ден 2,6-3,1 м-ге дейін келеді.
Қоршаулар ретсіз орналасқан, кейбір қоршаулардың басына ... ... ... тас ... қойылған, осындай бір бағанның қырлары 22х27 см,
биіктігі 1,4 м. Обадағы есепке алынған қоршаулардың саны 400-ден асады.
Өгізтау тас ... (XV-XVI ғғ) Серт ... 16,9 км ... тау ... ... мен ... өзендерінің қосылар жерінің
солтүстік-батысындағы жан-жағы тік Өгізтау жотасының үстінде, Өгізтау
қаласынан 0,4 км ... өзен ... 150 м ... орналасқан.
Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан таудың сүйірленіп
келген солтүстік-батыс бөлігіндегі көлемі 85х50м алаңды ... ... ... ... тұрған қамал тастан қаланған, оның жалпы ұзындығы 80
м, ені 1-2,2 м, сақталған ... 0,5-2 м. ... және ... ... ... ... ... ортасындағы үйілген тастың аумағы 6 м, биіктігі 0,7
м.
Өгізтау елді мекені ... ... ... оң жағасында,
Өгізтау қаласынан 0,2 км оңтүстік батыста орналасқан. Жобасында алаңды төбе
тәрізді болып келген елді ... ... 35х55 м, оның ... ... ... м, ... 5м. ... ортасындағы ойдың аумағы 15 м, тереңдігі 1м.
Ерте темір ғасырының Өгізтау обалар қорымы Серт ауылынан ... ... км ... ... ... жағында орналасқан.
Тастан тас аралас топырақтан үйілген обалардың аумағы 7-13 м биіктігі 0,3-
1,3 ... ... ... ... ... қорымының Серт ауылынан 17,8
км солтүстік шығыста, ... ... сол ... орналасқан. Тастан
үйілген обалар солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле орналасқан, ... м, ... 0,4-2,5 м. ... ... ... батыс, оңтүстік-
батыс бөліктерінде төртбұрышты қосалқы ... ... ... ... ... обалар қорымы Серт ауылынан 19 км
солтүстік-шығыста орналасқан. Тастан, тас ... ... ... ... 6-15 м, ... 0,2-0,9.
4. Транзиттік бағыт
Түркістан қаласы арқылы автокөлікпен өтетін туристерге арналған
бұл бағытың мақсаты-туристерге Түркістан ... мен ... ... ... ... ... Бағыт екі күндік.
Алғашқы күні туристерге Түркістан қаласында орналасқан тарихи-мәдени
ескерткіштер көрсетіледі, ал ... күні ... ... ... ... ... Түркістан- Қарашық - Сидақата-Сауран бағытының
ұзақтығы 60 км.
2,5. ТҮРКІСТАННЫҢ КИЕЛІ ОРЫНДАРЫ
Бұл бағыттың мақсаты ... ... ... келген сыртқы және ішкі
туристер мен жергілікті тұрғындарға Түркістан ... мен оның ... ... ... көрсетіп, оларға зиярат еткізу. Бұл бағыт
бойынша зиярат етуге ... ... мен ... ... ... ... зиярат етуіне болады:
- Арыстан баб кесенесі
- Гаухар ана бейіті
- Қожа ... ... ... ... ата ... ... медресесі
- Үкәшата бейіті мен құдығы
- Жылаған ата бұлағы
2,6 ... ... ... БАҒЫТЫ
Бұл бағытының мақсаты - Түркістан қаласына келген туристерге Оңтүстік
Қазақстан облысының негізгі ... ... ... ... арналған бұл бағыттар оңтүстік ... ...... ... ... арқылы өтеді. Бағыттың жалпы ұзындығы 900 км. Осы бағыт
бойынша ... ... ... ... тарихи-мәдени ескерткіштерді
көріп танысады:
- Ортағасырлық Түркістан қаласы
- Ортағасырлық Алтын төбе қаласы
- Арыстан баб кесенесі
- ... ... ... Отрар музейі
- Бөріжар обала қорымы
- Қажымұқан өзені
- Ортағасырлық Шымкен қаласы
- Ортағасырлық Сайрам қаласы
- ... ата ... ... Азиз баб кесенесі
- Қарашаш ана кесенесі
- Ортағасырлық Қобалбұлақ қаласы
- Ортағасырлық Төрткүлтөбе қаласы
- Ортағасырлық Керейт қаласы
- Қара ... ... ... Домалақ төбе қаласы
- Домалақ ана кесенесі
- Ортағасырлық Баба ата ... ... ... ... Созақ қаласы
- Қарабура кесенесі
- Ортағасырлық Ақсүмбе қаласы
- ... ... ... ... ... Морттық елді мекені
- Ортағасырлық Сығанақ қаласы
- Ортағасырлық Ордакент қаласы
- Ортағасырлық Сауран қаласы
- Ортағасырлық Қарашық қаласы
Ортағасырлық Түркістан қаласы. XV-XIX ғғ. ... ... ... ... ... Қала ... шахристан және ... ... ... ... және ... ... болып келген шахристан орналасқан, оның көлемі 23,5 ... ... және ... ... мұнарамен қыбарға қалдықтары
сақталынған. Қаланы айналдыра қоршаған қабырғаның ұзындығы 3 ... ... ... ... ... ... ... орналасқан тарихи-
археологиялық ескерткіштер: ортағасырлық Түркістан ... ... ... Қожа Ахмет Ясауи кешені, Есімхан кесенесі, Рабия Сұлтан бегім
кесенесі, Қылует жер асты ... ... ... монша, Құмшық ата жер
асты мешіті, Түркістан тарихи ... ... ата ... ... ана
кесенесі, Түркістан қаласындағы тарихи орындар мен ғимараттар.
Алтынтөбе. І-ХІ ғғ. ... ... ... ... ... ... 8 км солтүстік- батыста орналасқан. Жобасында алаңды төбе
тәрізді болып келген шахристаны мен цитаделінің биіктігі 17м. ... ... ОҚАЭ ХХғ. 70-80 ... ... ... ... әр түрлі тарихи кезеңдерден сақталған құрылыс қалдықтарын ашқан.
Арыстанбаб кесенесі. ХХ ғ басы Кесене ХІІ ғ өмір ... ... ... ... үстінде салынған. Алағашқы кесенесі ХІІІ-ХIVғғ
салынып, XVIII ғ зілзала ... ... ... ... орнына күмбезді
ғимарат салынған. XVIII ғ салынған кесене құрылысы ... өте ... ... салынған. 1971 ж. кесененің мүшкіл жағдайын ескере отырып
кесенені толығымен бұзып қайта салған.
Арыстан баб ... көп ... ... ... табылады. Кешен
құрылысы негізгі көрхана ... ... ... ... ... екі ... мешіт және шаруашылық бөлмелерден
тұрады.
Отырар қаласы І-XVIII ғғ Талапты ... ... ... ... 600-800м солтүстік-шығыста орналасқан. Ортағасырлық
Отырар қаласының цитаделі мен ... ... ... ... ... ... 18 м, көлемі 20 га.
Археологиялық қазба кезінде ашылған қаланың ... ... ... ... ашық ... музейі ашылған.
Отырар музейі. Музей Отырар ауданының ... ... ... ... ... ... қаласы Қараспан
ауылынан 1км оңтүстікте, Арыс өзенінің жағасында орналасқан. Қала цитаделі
жобасында төртбұрышты ... ... оның ... ... ... ... қорымы І-VIII ғғ Қорым Мамаевка ауылының жанында, Арыс ... ... ... 5-7 км, ені 1-2,5 км ... 1 және 2 жағалық
террасаларын алып жатыр.
Қажымұқан ... ... ... ... ... Темірлан ауылында
орналасқан.
Шымкент қаласы. VII-XIXғғ Ортағасырлық Шымкент ... ... ... ... Бадам және Қощқарата өзендерінің аралығында
орналасқан. Қала жобасында төртбұрышты болып келеді, оның ... ... ... 15-25 ... ... ... VI-XVIIIғғ. Ортағасырлық Сайрам қаласы
Сайрам ауылында, Сайрамсу өзенінің оң ... ... Қала ... ... ... биіктігі 3-5 м.
Ибрагимата кесенесі. XVIІ-XX ғғ басы. ... ... ... ... ауылының солтүстік-батыс шетінде, биік төбе үстінде
орналасқан. Аңыз ... Қожа ... ... әкесі Ибрагим шейх бейітінің
үстінде салынған кесене жобасында төртбұрышты, көлемі ... ... XVI-XVII ғғ. ... ... күнбезі құлаған соң XIXғ соңы-ХХ
ғасырдың ... ... ... салынған.
Әбділ-Азизбаб кесенесі XIX ғ ортасы Кесене Сайрам ... ... есік ... ... Күйдірілген қыштан салынған
кесене жобасында төртбұрышты, көлемі ... ... XIX-ХХ ғғ ... жөндеу жұмыстары жүргізілген.
Қарашаш ана кесенесі XVIII ғ Кесене ... ... ... ескі ... ... ... ... қыштан салынған
кесене жобасында төрбұрышты, көлемі 6,3х6,3 м. Кесене аңыз бойынша Қожа
Ахмет Ясауидің ... ... ана ... үстінде салынған. Кесенеде XIX-
XX ғғ бірнеше рет жөндеу жұмыстары жүргізілген.
Қобалбұлақ қаласы VIII-XIІ ғғ. ... ... ... ... сол ... орналасқан. Қала жобасында төртбұрышты болып келеді,
көлемі 300х300 м, биіктігі 7-8 м. Цитадель оның ... ... оның ... 30х50м, биіктігі 10-11 м.
Төрткүл қаласы VIII-XII ғғ Шарапкент ауылының батыс бөлігінде,
Балықты өзенінің сол ... ... Қала ... мен ... 2002 ж. Қ.А.Ясауи ... ... ... археологиялық
экспедициясы бұл қаланың цитоделінде кесік салып қазба жүргізді.Қаланың
сыртынан XI-XII ғғ шығыс моншасының орны ... ... ... ... ... ... бөлігінде орналасқан.
Жобасында үш бөлікті болып ... ... ... ... ... м; шахристан көлемі 120х100 м, биіктігі 3-3,5 м; рабат көлемі 0,3 га.
Қараүңгір тұрағы. Б.д.д 5-4 мың ... ... ... 15 км
солтүстікте, Қараүңгір өзенінің оң жағасында орналасқан. Қараүңгір ... ... ... оның ені 20-25 м, ... 21 м, ... 2-16 ... 1959 ж. ... Х.Алпысбаев, 2002 ж. Ж. Таймағанбетов қазба
жүргізген.
Домалақ төбе ... VIII-XV ғғ ... ... оң ... тас жолы ... орналасқан. Жобасында 2 алаңды болып келеді,
көлемдері батыс бөлігі- 80х85 м, биіктігі 7-8 м; ... ... ... 5-6 ... ана ... XX ғ ... Ақбастау ауылынан 5 км шығыста
орналасқан. Кесене ХХ ғасырдың басында бұзылып кеткен мазар ... ... ... ... ... ... болып келеді, Сыртқы фасат
жағында алты ойығы бар.
Баба ата қаласы. VI-XV ғғ. Баба ата ... ... Баба ... сол жағасында орналасқан. Ортағасырлық қала цитадел, шахристан
және бірнеше рабаттан тұрады. 1953-1954, ... ж.ж ... әр ... ОҚАЭ қазба жүргізген.
Баба ата кесенесі. XIX ғ соңы. Ортағасырлық Баба ата ... Екі ... ... ... ... ... қыштан салынған.
Кесененің ішіне жазу және өсімдік ... ... ... ... XIII-XVI ғғ. Шолаққорған ауылының шығыс бөлігінде
орналасқан. Жобасында тіктөртбұрышты болып келген, жоғарғы ... ... ... бөлігінің орташа биіктігі 20 м, бастыс бөлігіне қарай бірте-
бірте ... ... X-XVIII ғғ. ... ... жерінде орналасқан. Ол
жобасында қатар орналасқан үш алаңнан тұрады, жалпы көлемі 19 га. ... ... 350х200 м, ... 22-25 м, шығыс және батыс алаңдарының
көлемі 300х200 м, биіктігі 15-18м.
Қарабура кесенесі. Шолаққорған ауылында ... ... X-XV ғғ. ... ауылының оңтүстік бөлігінде
орналасқан. Сақталып қалған ескерткіш жобасында төртбұрышты болып келген,
биіктігі 2,5-3 м. ... ... ... 25х30 м, ... 0,6 -1
м.
Ақсүмбе мұнарасы. XIII-XIVғғ. Кесектен салынған мұнара ортағасырлық
Ақсүмбе қаласының жанындағы биік ... ... оның ... ... 12м, түбіндегі аумағы 8 м.
Сауысқандық тасқа салынған суреттер. Қола ерте темір ғасыры. ... ... ... ... ... 50 км ... Бала ... ... ... ... ... ... Сауысқандық өзенінің оң
жағалауында орналасқан. ... ... мен ... ... ... ... дерлік кездеседі. Антропоморфты ... аң ... ... шеңбер, күн басты адам және ... ... ... елді ... ... ... облысы Шиелі ауданындағы
Еңбекші ауылының 3 км солтүстік-шығыста орналасқан. Жобасында төртбұрышты
болып ... елді ... ... бұрышында жартылай бұзылған екі
қабатты құрылыстың қалдығы сақталған.
Сығанақ ... XII-XVII ғғ. ... ... ... ... ата ... 1 км ... батыста, Шымкент-Қызылорда тас жолының
жағасында орналасқан. Орталық бөлікте және оны ... ... ... кең ... алып ... ... ... Қыпшақ мемлекетінің, Ақ
орданың астанасы, Қазақ хандығының орталығы болған бұл ... 2003 ... кең ... ... ... ... ... қаласы.VIII-XII ғғ. Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының
орталығы Жаңақорған кентінің 3 км ... ... ... ... жақын орналасқан. Жобасында төртбұрышты болып келген қаланың орны
алыстан ... ... ... ... Түркістан қаласынан 45 км
солтүстік-батыста, Сауран ауылынан 5 км ... ... ... ... ... ... көлемі 800х500, оны қоршаған қамалдар 3-4 ... ... ... ... қоршаған шаруашылық аймағы бірнеше км
кв жерді алып жатыр. 2004 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... бөлігінде кең көлемде ... ... ... ... мешіттер және оның солтүстік-шығыс
қақпасы ашыла бастады.
Ортағасырлық Қарашық қаласы.VIII-XIV ғғ. Түркістаннан 8 км ... ... оң ... ... ол ... ... ... рабад) және шаруашылық аймағынан тұрады.
2001-2003 жылдары аралығында Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ -дың Тұран
археологиялық экспедициясы ... ... ... ... және ... рабадында, шаруашылық аймағында қазба жұмыстарын жүргізді.
2,7. ЭКОТУРИЗМ
Туризмнің бұл саласының негізгі мақсаты-туристерді Түркістан аймағы
мен табиғаты мен ... ... ... ... және ... өлкетанушыларға Қаратау мен Сырдарияның ... ... ... мен ... ... үшін ... ... қорығына» кіретін Бессаз шыңы мен Хантағы, Біресек, Байылдыр
өзендерінің ... ... және ... ... алқабында автокөлікпен не
жаяу жүруге арналған келесі туристік ... ... ... ... саяхат
- Хантағы шатқалына саяхат
- Біресек шатқалына саяхат
- Байылдыр шатқалына ... ... ... ... Сырдария бойымен
Сонымен қатар Қаратау шыңдары мен ... ... ... ... Этнотуризм
Туризмнің бұл саласын дамытуға Түркістан аймағында үлкен мүмкіндіктер
бар. Ол үшін Түркістан қаласының ... не ... осы ... ... бірінен қолөнер шеберлерінің ауылы не болмаса
шеберханаларын ашу керек:
- ... ... ... ... ... және т.б)
- аңшылар ауылы
Түркістан қаласы үшін этнотуризмнің орнын ерекше ... ... тез ... ... ұзақ ... арналған бағдарламасын жасап, қарды көздерін
іздестіру қажет.
II. ОТЫРАР ӨҢІРІНДЕГІ ТАРИХИ ОРЫНДАР
БАЗАРБАЙТӨБЕ МЕКЕНЖҰРТЫ, 1-8 ғғ. ... ... ... 4км ... ... жағасына таман, Жаманкөл тармағының
жағасында ... ... ... 42Т 436963 UTM ... жылдары Отырар ... ... ... ... ... ... ... болып келген, көлемі
65х40 м, шығыстан батысқа қарай созылып жатыр. Ең биік жағы ... ... ... ... жағы ... ... ... алаңнын көлемі 35х35 м,
төмендеу жағындағы алаңнын көлемі 25х30м. Қақпа солтүстік жағында болған.
Қазіргі топографияда ол ені 5 м ... ... сай ... ... Төбе
бетіннен табылған материал, Қостөбе (оңтүстік) керамикасымен бірдей.
Бесінші төбе мекен жұрты, 1-6 ғғ. (археолог). Қоғам ауылынан ... 1,5 км ... ... ... 42 Т 443 139 UTM ... жылы ... ... экспедициясы зерттеген (К.А.Ақышев). Сопақша
келген, диаметрі 80м төбе. Төбенің ең биік тұсы оңтүстік жағы оның биіктігі
5 м. Қалаға батыс ... ... ... ... қаланы екіге-биіктеу
солтүстік-батыс және төмендеу оңтүсік-шығыс бөліктеріне бөліп тұр. ... ... су ... ... ... екі ... көзелер,
құмдар сынықтары бар. Керамикасы қос төбенің (оңтүстік) жоғары қабатының
материалдары мен бірдей. Алайда, ... ... 7-8 ғғ. тән ... жоқ. ... «Бес ... деп аталатын ескерткіштер тобына
кіреді. Ботайтөбе мекен жұрты 4-6 ғғ. (археолог). ... ... ... ... 5 км жерде, Алтынтөбенің оңтүстік-батысн 1 км жерде орналасқан.
Географиялық координаттары 42 Т 436530 UTM 4746339. ... жж. ... ... (К,А. ... ... ... ... типіндегі ескерткіш.Төбе екі бөліктен тұрады. ... ... ... ... 55х35 м, ... 4,2 м, ... ... 30х15 м. Екіншісі оған жапсарласып жатқаналаң, оның көлемі
140х110х120м. Алаң ... ... ... орны ... ... ... ... аумағы 480 м кв (26х18,5м) болды. Қазба ... ... ... Екі ... қабаты анықталды. ... ... еден ... дейін аршылды. Төменгі құрылыс қабатында
еден тек №7 бөлмеде ғана, 24м кв аумақта аршылды. Төменгі құрылыс ... ... ... ... бар. Еден ... дейін қазылған №7
бөлме көлемі шамамен 9х4м. Оңтүстік қабырғасы шайылып кеткен,ал сақталып
қалған ... ... ... ... ... ... ... қарай
сырғыған. №7 бөлменің және басқаларының қабырғалары тікбұрышты, көлемі
37х27х8 см және ... см ... ... ... ... ... 100 ... 115 см дейін ауытқып тұрады. Қабырғалардың
сақталған биіктігі 170 см.
Қазылған ... ... ... ... екі еден ... 65-70 см, екіншісі 160-170 см тереңдікте. Едендер сазбен
сыланған. №7 және ... да ... төбе ... ... олар жайдақ
немесе екі жақты құлама түрінде ... ... ... ... ... сыланған сияқты. Бөлме ішіндегі үйінділерден табылған қамыс ізі
сақталған саздар осыған меңзейді. № 1 ... ... ... ... ... м. Осы және ... ... кіретін есік оңтүстік жақта болған
сияқты. № 2 және № 3 ... ... бір ... ... №2 ... ... ... № 3 бөлменің ені де 5,5 м, ұзындығы
сыртқы ... ... ... сақталуына байланысты анықтау мүмкін
болмады. № 4,№5 және № 6 ... ... ... ... ... жағынан
жапсарластырып салынған. Олардың қабырғасы № 1, №2, №3 ... ... ... де ... ... № 4 бөлме есігі
оңтүстік-шығыс бұрышында. Оның ені 1,5 м. № 4 және № 5 ... ені 1м ... ... тұр. Тағы бір ... ( №8) № 7 ... ... жағынан
жапсарласады. Оның көлемін анықтау мүмкін болмады. Жоғарғықұрылыс ... 30-35 см ... бір еден ... Қабырғалардың
сақталған биіктігі 30см. Қабырғалары төменгі құрылыс қабатының қалдық
қабырғаларының үстінен тұрғызылған. ... ... ... Енді ... және ... см- ге тең. Қабырғалар қалыңдығы 100 см, бөлмеішінде
30-35 см. Жосындары аздаған ... ... ... (ені 100-120 см)
дәліз бұрынғысынша кешенді екіге- шығыс және батыс бөлікке бөліп тұр.
№ 1 ... ... енді 5,5х4,6 м. ... ... ... 80-90 см –ге ішке ... соғылуына байланысты болған. № 2 бөлмеде
3,5х4,5 м-ге ... ... ... қатар, ол оңтүстік қабарғаға 120 ... ... ... ... № 2 ... № 3 бөлмеге есік
шығарылған. Бөлменің ені 6 ... ... ... болмады. №4 бөлмеде
қалыңдығы 0,5 м қабырғамен екіге бөлінген. Сол себепті көлемдері 4,3х3,5 ... 4,3х1,5 м екі ... ... ... № 4 және №5 ... есік ... № 5 бөлменің көлемі -4х4,5 м. №6 бөлменің ені 6 м, ұзындығы
анықталмады. Шығыс бөлігіндегі №7 ... де ... ... алып жатыр.
Оларға солтүстік жақтан №9, №10, №11 бөлмелер жапсарластырып салынған. №9
бөлмеге дәлізден кіретін болған, № 10 ... №8 ... ... және ... жағынан өтетін болған. № 9 және № 10 бөлмелердің еденінде ошақтар
аршылды. №9 бөлмелердің ошақ ... ... ... ... ... ... ... қазан не көзе қойылатын болғандықтан ошақ қабырғалары
мұнда дөңгеленіп келген, диаметрі 50 см ойық түрінде ... №10 ... ... ... Ол таға ... ... етегінің көлемі
85 см. Жоғарғы құрылыс қабатының төбе жабындары да жайдақ ... ізі ... саз ... табылды. Жоғарғы және төменгі құрылыс
қабатының бөлмелерін тазалау кезінде ... ... ... ені 1 см
таспадан жасалған тұйықталмаған темір жүзік, ... ... ... ... ... Пышақ жүзінің ұзындығы 8 см. Мұндай «қалың желкелі»
пышақтар Жаушықұм обасынан табылған және б.д. бір мың ... ... тән. ... ... ... мыс ... ширатылған жүзік бар.
Тас бұйымдардан ... ... ... сынықтары, қайрақтар бар.
Саздан жасалған ілуге ... ... бар ... ... қызықты. Жоғарғы
және төменгі құрылыс қабаттарындағы керамика бірдей, ыдыстар құрамында да,
керамика типтерінде де, ... де ... ... ... ... ... ... көзе тәрізді ыдыстар, таба,
тұтқалы таба, қақпақтардың сынықтары мен ... ... ... ... Олар ұсақ тас және ... ... ... қамырдан
қолмен жасалған. Сыртқы беті ысталған, оның асынан бұйымның қызғылт және
сары ... беті ... ... ... және ... ... ... құмдармен құмшлар бар. Олар құм мен әк қосылған, жақсы иленген
қамырдан ... ... Бір ... ... ангоб үстінен қызыл немесе
қоңыр бояулар ағызылған. Ботайтөбе қазбасынан табылғант құмдар пропорция,
әшекей, ернеу формасы жағынан ... мен ... ... ... ... ... (оңтүстік), Жаушықұмтөбе құмдарына
ұқсас.Сонымен ... ... мата ... ... Отырар оазисінде б.д.
бірінші ғасырларынан бастап құм жасау техникасының сабақтастығының ... куә бола ... ... жағдай Ташкент оазисінің аумағында
байқалған. Құмшалар құмдардан көлемінің кішкентайлығымен ғана ... ... ... ... ... және ... ... жасалаған қызыл
(кейде жылтыратылған) ангобпен, сонымен қатар, қою қоңыр, қара ... ... ... ... бар. ... тәрізді формадағы, ақ
ангобпен көмкерілген ... ... Олар ... ... ... ... кезде сары және қызғылт ... ие ... ... Сұйық тасуға арналған ыдыстардан құмыралар мен қос ... бар. Су ... ... ... басқа түрлері сияқты ақ
ангобты, қызыл ангобты және күңгірт ... ... ... ... ... ... бүдірлеу, кей жағдайда иықтарына бедерлі шошақтар
жапсыру техникасы ... ... ҚР БҒМ Ә.Х. ... ... ... ... МЕКЕН ЖҰРТЫ. 8-10 ғғ. Отырар төбенің шығысында 6 км жерде
орналасқан. Географиялық координаттары 42Т 436730 UTM 4744211. 1969-70 ... ... ... ... зерттеген. «Алаңқайлы төбе»
типіне жатады. Төбенің диаметрі 60м, биіктігі 5 м. Оның ... ... ... 160 м, ... 2,5 м, ... төбе ... табылған керамика ... 8-10 ... ... ... ... 1- 8 ғғ. ... ... оңтүстік шетінде.
Географиялық координаттары 42 Т 442421 UTM 474 0852. ... ... ... (А.Н. ... 1969-70 жж. Отырар
археологиялық экспедициясы (К.А. ... ... ... биіктігі 6,5 м.
Төбенің Пышақшы төбенің қасынан Құйрық ... ... ... арық ... Арық 10-12 ғғ жататын ирригациялық құрылымның құрамына енеді. Жарты
төбе бетінде керамика үлгілері ... ... көп ... оны 1-8 ... өмір ... ... ... береді.
Қаламтөбе мекенжұрты 1-5 ғғ. Қоғам ауылының оңтүстік шығысында, 2,5 км
жерде орналасқан. Географиялық ... 42 Т 443472 UTM 4740291. ... жж. ... ... ... (К.А. ... ... зерттеген.
Екі төбеден тұрады. Біріншісі тікбұрышты, көлемі: етегінде 90х50 м,
ьиіктігі 4,3м, ... ... ... 30х20 м. Ең биік жағы ... ... ... ... 30м жерде діңгеленіп келген
төбе бар. Оның диаметрі 20м, биіктігі 0,4м. Төбе ... ... ... мата ізі қалған ыдыстардың табаны, қуқыл-сарғылт ангобты құмдар,
жылтыратылған қызыл түсті ыдыстар сынықтары бар. Мекенжұрт «Бес ... ... ... ... ... ... ... ҚР БҒМ Ә.Х.
Марғұлан атындағы Археология институтында сақтаулы.
Қамбартөбе мекен жұрты, 6-8 ғғ 2 км ... ... ... ... ... ... 42 Т 442152 UTM 4747593. ... археологиялық қорық-музейі 2002 ж. (М.Б.Қожа, Ж.Өсербай),
Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының отряды 2005ж ... Д.А. ... ... ... ... ... Созыңқы жағының ұзындығы 60м, қысқалау
жағы 40м. Оңтүстік бөлігінің биіктігі 3 м. Таға ... ... ... ... ... ... күрт ... Солтүстік жағынтда биік төбе 0,5м
жал байқалады. Ескерткіш айналасында ескі арнаға ... ор ізі ... ... ... елді ... 6-8 ғғ ... болады.
Құйрықтөбе қала жұрты, б.д бірінші ... ғ. ... ... ... 4 км ... ... ... оңтүстік-батысында 5 км
жерде орналасқан. Географиялық координаттары 42 Т 439021 UTM ... ... ең ірі ... ... Қазақстан археологиялық экспедициясы (А.Н.Бернштам)
1981 ж. Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (К.А. Ақышов)
қазба жүргізіп зерттеген. ... ... ... 10-11 ғғ. ... ортағасырлық қала Кедердің орны деп есептеледі. Бұл қала ... ... ... ... ... әл-Әлемнің» аноним авторы
баяндайды. Қала қалдығы жоспарда трапеция тәріздес төбе болып ... ... ... -250 м, батысы-125м, оңтүстік-батысы-255м,
оңтүстік-шығысы -185 м. Төбенің биіктігі 7,5м. Төбенің оңтүстік ... 30м, ... ... орналасқан. Цитадель қабырғаларның
бұрыштарында мұнаралар орны сақталған. Төбенің қалған бөлігі шахристанға
жатады, ол ... ... ... ... ... ... орындарының іздер байқалады. Бұл сауда- қолөнер орталығы- Рабадтың
қалдықтары.
1981ж. басталған қазба ... қала ... ... ... ... кең ... 7-8 ғғ; 9-10 ғғ; ... және 12 ғ
деңгейінде тұрғын жай құрылыстары ... ... ... жұма ... да ... ... қазба уақыттағы 3 құрылыс кезеңіне
жататын құрылыс конструкцияларын ашты. 11-12ғғ. екінші ... ... ... ... ... орамы: 9-1 ғғ. екінші жартысына жататын
ортасындағы қабат шағын қала ... ... ... ... цитаделдің сарай құрылысына
қатысты болды. Құрлыс қолдан жасалған ... ... Бұл ... ... қатар қабырғалардан тұратан күрделі құрылым. Қабырғалар
арасы кесектер ... ... ... іші ... ... ... қоқысымен толтырылған. Солтүстіктен оңтүстіке қарай жасалған
цитадел кесіндісі, платформа ені 80м ... ... ... ... біріншіден, оның сыртқы қабырғаларын жаңбыр ... ... ішкі ... ... ... ... ... ойылған. Өз
қалпын сақтаған тек негізгі қабырғалар ғана. Олар пахсаблоктары мен көлемі
46-48х24-23х810 см ... ... ... соғылған. Бұл кесектер
кейінгі кезеңдердегі құрылыстарға қайта пайдаланылған. Төменгі құрылыстан
бөлмелер тобы сақталған. ... ... ... ... салтанат салы алып
тұр. Оның 4 қабырғасы да сақталған. Зал еденінен санағантда биіктігі ... ... ... ... ... кеткен. Жақсырақ сақталған солтүстік-
батыс және шығыс қабырғалараның биіктігі 0,5 м-ден 2 м-ге дейін. ... ... және ... м болатын пахса блоктарынан соғылған.
Залдың көлемі 15х10,5 м (157,5 м кв).Зал көлемі 5,2х5,5 м ...... ... Оның ... ... ені 1-1,2 м, ... 0,5 м
сыпалар жасалған. Ортасында дөңгелек диаметрі 2 м, ... 0,4 м ... Бұл ... ... ... ... ... тепкішектер болған.
Салтанат залынан айналма галереяға шығатын тағы бір жол, ені 2,5м, ұзындығы
6 м ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігі сақталып
қалған. Айналма ... ... ... ... ... Оның ұзындығы 35
м ені 2 м. Ол арқылы бір қатарда орналасқан тар ... ... ... ішкі жағы ... ... Қабрғаларды бойлай сыпалар жасалған,
едендерде ашық ... ... ... бірінде ошақ қасынан қой
пішіндес ошақ ... ... ... бұл ... ... ... қарай кеңейткеннен кейін, қоып соққан.
Салтанат залын еден деңгейінде тазалау кезінде және бөлмелерді төменгі
құрылыс горизонты деңгейінде қазу барысында ... ... ... ішінде, Отырар оазисінде 6-7 ғғ 1 жартысында пайдаланылған ыдыс-
аяқтар: ... ... бар ... көзе ... ... ... құмдар болды. Керамиканың келесі тобыналмұрт тәрізді ... ірі ... бар ... ... ... бар «қарынды»
саптыаяқтар, толқындалған ернеулі саптыаяқтар мен тостағандар құрайды.
Керамиканың үшінші тобына бір ... екі ... ... бар, қою қызыл,
шие түстес және қара ангобпен көмкерілген және тор, ... ... ... шеңберлер түріндегі геометриялық өрнекпен безендірілген мұралар мен
саптыаяқтар жатады. Мұндай керамика 7-9 ғғ. ІІ ... ... ... ... фраваштардың қалыппен басылған екі терракоталық
фигуралары табылды. Олардың мұрны қоңқа, қой ... ... ... ... тәж ... Үстіне халат және тана сауыт киген. Қолдары
кеуде ... ... ... ... ... сердоликтен жасалған,
құсбасты ат ойылып бейнелеген мөр – инталия бар. Қамалды қазу ... ... ... ... сылақтарында табылған теңгелер- екі
түрлі. Теңгелердің бірінші түрінде бір ... ... ал ... ... деген руникалық монограмма түсірілген екіншісінде арыстан және «ат»
монограммасы. Теңгелердің ... ... 7-8 ғғ. ... алғашқы
құрылыстың өмір сүрген уақыты 7ғ. ІІ жартысы -9 ғ. І ... ... ... ... ... отқа ... ағаш ... көптеген
бөліктері, соның ішінде оймышталып безендірілген бөліктер табылды. Құлаған
жабынның әсерінен ағаш жақсы ... ... ... ... қарылары,
консольдары сопақ шеңбер, ... тор, ... және ... ... ... ... өскен өсімдік түріндегі оймышпен
безендірілген. Құйрық төье цитаделіндегі ... ... ең ... ... мен ... ... ... аталған өрнек сарындары
Пенджикет, Шахристан, Ортақорғаннан шыққан оймыш ағаштыра да кездескен.
Шахристанды қазу барысында қызықты нәтижелерге өол ... ... ... 6 ғ-дан бастап 13-ғ дейінгі қала тұрғын жайының дамуын
бақылау мүмкін болды.
7ғ.І жартысы – 9ғ. ІІ жартысында қала ... ... ... көше ... не ... көшенің бір бөлігінің бойында топтасқан
үйлер блогынан тұрған. Орамдардың бірі (оның орталық ... ғана ... м кв ... ( ... алып ... Онда ... бар ... негізінде
ажыратылған 4 үй болды. Үйлер 2 және 1 ... ... ... ... ... кв ( 6,7х9,5м) болды. Кіретін есік ... ... ... 3 ... бойлай биіктігі 0,4 м, ені 0,7 -1 м сыпалар
жасалған. Батыс қабырдағы сыпа ... ... 2,4 м, ені 1,35 м ... бар. Нақ ... бұзылған еден ошағының ошақ орны бар. Екі бөлмелі
үйлерде екінші бөлмесі ... ... ... ... ... ... ... мен ондағы үйлер санының артуы байқалады. Орам аумағы 1000
м.кв дейін ... үй саны 8-10 ... ... бірі ... ... ... алып ... аймақ көлемі 1050 м.кв (
35х30м). Үйлер ... көше ... ... ... ... 11 ғ екінші жартысы -12 ғ басына жататын 3 орам ... ... ( «Д» ... қала ... ... Оның ... орталық
көшеге қараған 8 үй бар. Орам оның бойымен 52 м ге созылып ... ... мен ішкі ... ... отырған. 11-12 ғ. 1-ші жартысында үйлер
бұрынғыдай бір не екі бөлмелі. Соңғылары тұрғын ... мен ... ... П және Г ... ... ... болған.Ортада еденде дөңгелек
келген не жиегінде борты және ... екі ... ... ... ... бар. ... қатар, каминдер, арнайы тұғырда
орнатылған тандырлар да кең ... ... ... ... ... мен ... ... бар, шаруашылық зонасы болған. 11 ғ.
анфиладтық, ашамайлық жобадағы және ... ... ... ... ... жаңа түрлері пайда бола бастайды. Тұрғын ... ... ... ... олар ... ширегін не жартысын алатын
болды.Ошақтары шұқыр ... ... және ... не сыпа жанында
орнатылған камин-ошақтар ... 12ғ ... ... дейін еденге
отырғызылған, шеңбер не антропоморфтық табалар түріндегі ... ... ішкі ... және ... гүл, ... белгілер түріндегі баспа және оймыш өрнектермен безендірілген.
Сандалдармен қатар, тасымалданатын манкал-ошақтар пайдаланылды. ... ... және таға ... ... түрінде болды. 12 ғ санитарлық-
гигиеналық қондырғы-ташнаулар ... ... ... ... көмілген
ыдыстар мен жалғастыратын шүмегі бар керамикалық жам ... ... ... еден асында кірдің суын жинайтын ыдыс орнатылған қыс
төселген алаң түріне көшті.
Тұрғын жайлары мен ... ... ... ... да ... ішінде ең ерте қалалық жұма мешіт те бар. Мешіт ... ... ... ... ... -5 см ... қыштан қаланған қабырға
қалдықтары сақталған. Кейінгі мешіт ... ... 13-15 ғғ. ... ... ... ... ... қалдықтары бойынша оның
келбеті туралы мәлімет алуға мүмкіндік туды. Мешіт хабырғалары қыш пен
кесектен ... ... ... ... 1,5 м. ... ... ... 36,5х20,5 м. Ол оңтүстік-батыстан солтүстік-
шығысқа созылып ... ... тек ... ... ғана сақталған.
Жақсырақ сақталған солтүстік-батыс бөлігінде, еден бетінде ағаш ... ... ... 16 базаның негізі аршылды. Олар жоспарда
тікбұрышты, көлемдері 75х100см. ... ... саны ... қатарда 50,5 және
ұзын қатарда 10 болды. Тіреулер арасы 3 ... 3,2 м-ге ... ... ... қабырғалар арақашықтығы 1,5 м. ... ... ... керамика,
кейінгі мешітті 11-12 ғғ. жатқызады. Құйрық мешіті бағаналы немесе тіреулі
құрылыстарға жатады. Мұндай мешіттің көлемі тіреулер арасындағы, ... ... 4,6 м-ге ... ... ... санына байланысты. Құйрықтөбеде
қазылған қоғамдық құрылыстар қатарында 11 ғ ІІ ... ... ... бар. Олар ... ... ... көшеге ені 1,45 м терезелер
арқылы қараған құрылыстар түрінде. Едендерінде ашық ... бар. ... ... бар ... ... да осы ... нүктелерімен
байланысты.
Қазба нәтижесінде анықталғандай, қала монғол шапқыншылығынан кейін де
өмір сүрген. Қала жұртында ... ... ... ... Бұл ... белсенді түрде дами бастады. Оның батыс бөлігінде,шахристанға жақын
маңда, темір ... ... ... ... барысында шеберхананың
жоспары анықталды. Онда тұрғын жайлар өндірістік бөлікпен біріктірілген.
Өндірістік бөлікте темір балқытатын ... ... ... ( ... тазалау кезінде көптеген жарамсыз крицалар, шлактар табылды.
Темірі ... ... ... ... ... 13 ғ. соңғы ширегі
-15ғ. І жартысына жатады. Шеберханалар тұрған ... ... ... ... ... ... темір өндіретін ірі орталық болғандығын
көрсетеді.
Қала жұртын қазу барысында керамиканың, металл, сүйек, шыны, зергерлік
бұйымдардың ірі ... ... 10-11 ғғ. ... ... тобы ... Онда ... ... тостағандар, табақтар,
саптыаяқтар, шам-шырақтар бар. ... ақ ... ... ... ... сыры ... керамика тарала бастайды. Өрнектер қара, қызыл қоңыр
бояумен салынған. Кейде «пропеллер» түріндегі ... ... ... ... ... ... жайқалған өсімдік түріндегі өрнектер
кездестірілді. Ерекше топты қызыл фонды ... ... ... ... ... гүл ... ақ ... түсірілген керамика құрайды. Жасыл
және қоңыр түсті ... ... ... тобы да бар. Сырсыз ... ... ... су ... құмыралар, саптыаяқтар, саз үстелдер-
дастархандар бар. 11ғ. ... және ас ... ... ... Олар
жартышеңбер,гирлянда,өсімдік сарынындағы оймыш және баспа ... ... шыны ... кең ... Құйрықтөбе өазбасынан
шыны тостағандар, графиндер,құмыралар,флакондар табылды. Қазбадан табылған
металл бұымдар ... ... қола ... саптыаяқтар, әрлі
белдіктің бөлшектері бар. Жартылай асыл ... ... ... ... ... жүзіктер,білезіктер коллекциясы жинақталды.
Табылған айрықша заттар арасында цитадельдің салтанат залына көрік
беріп тұрған фриз тақталарын атауға болды. ... ... ... ... ... ... ... 9 бөлігі аршылып, концервацияланып,
алынды. Бәрінен де ... ... ... құдайлар бейнеленген тақта
сақталынған. Оның ұзындығы 122 см, ені 25 см. Арқа ... ... ... бейнеленген. Сол жағында қанатты екі түйе түріндегі тақа ер текті
құдай отыр. Түйелердің бірінің тұмсығы ... ... қас ... Оң қолында, кеуде тұсынында үш иілген садағы бар зат ... Сол ... ... тістері бар тостаған ұстаған. Басында тісті ... Оң ... ... ... ... Ол екі тау қошқары ... ... ... ... тақ ... ... ... Тау қошқары
түріндегі тақ етегінде тізерлеп тұрған екі адоранттың кішкентай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Арқалардың іші төртжапырақа ... ... Арқа ... ... ... ... бар. ... қоршауы» көрінісі
бейнеленген фриз тақтасының бөлшегі ғана сақталған, оның ұзындығы 98 см,
ені 23 см. ... ... ... ... не ... ... екі садақшы бейнеленген. Алдыңғы көріністе – домалақ зат
ұстаған қолын көтерген құдай бейнеленген. Құдай ... ... тәж ... ... ... ... персонаждардың өте нашар сақталған
бейнелерімен толтырылған. ... ... ... төрт қолы
болғандығы белгілі, оның екеуі жоғары ... ... ... ... не қаланы қоршау көрінісін, жаулар қоршаған қаланың құлауы туралы
айтылатын соғдыманихейлік мәтінмен ... ... Онда ... ... ... танушы В.Б. Хенингтің пікірі бойынша бұл ... аты. Н.В. ... пен ... ... ... Нана (
Анахита) культін сараптау, зерттеушілерді Нана-Анахита Соғдыда негізгі
құдайлардың бірі ... ... ... ... ал ... қала
қамқоршысы – Нана құдай – ананың культі басты болған сияқты. Құйрықтөбедегі
тақтадығы бейнеге қарағанда Ортасырдарияда да бұл ... ... ... ... 125х30 см келетін ағаш тақта да ... ... ... ... және ... ... ... бейнеленген.
Орталық арқадан бір-біріне жартылай қырынан қараған, лауазымды еркек пен
әйел бейнеленген. Әйел (ол сол ... тұр) ... ... бар, ... ... ... ... жалпақ, көздері миндаль тәрізді. Басында
жайпақ қалпақ, маңдайында диадема бар. Қалпақ астынан оң ... ... ... ... түсіп тұр. Оң құлағында ілгекке ілінген дөңгелек ... ... ... ірі ... алқа бар. Еркектің беті ... Оның ... ... ... ... жабылатын халат киген. Халат
астынан тік жағалы көйлек көрініп тұр. Оң қолымен еркек әйелді құшақтап
тұр, оның қолы ... ... сол қолы ... ... мен ... ... бетіне тақаған. Алақанда ірі зат бар. Әйел оң қолымен еркектің сол
шынтағын қысып тұр. ... сол ... ... ... қас ... Оның беті дөңгелек келген, жалпақ мұрынды, басында сәлде
сияқты киім маңдайына орамал енсіз етіп ... ... ... ... ... ... ... тана тағылған. Ол халат киген, ... ... бар. ... ... тік ... ... ... тұр. Бүктелген
сол қолында ол белгісіз зат ұстап тұр. Лауазымды жұбайлардың оң ... қас ... тұр ( басы ... ... ... ... ... тік жағалы көйлек киген. Қолында табақ сияқты зат ұстап тұр.
Оң жақтағы арқада тағы екі фигуралар бейнесі бар, бірақ, ... тек ... ... Сол жақтағы арқада жекелеген фигураның сұлбасы көрінеді. Арка
арасындағы кеңістік төртжапырақты ... ... Орта Азия ... ... табылған оймышталған ағаштар арасында адамдар
бейнеленген ... ... ... 1 залдың солтүстік
қабырғасындағы көріністегі бейнелермен кейбір ұқсастықтар ғана ... үш әйел ... ... бірі ... әйелдің оң қолын
ұстаған, өз кезегінде ол сол ... ... ... ... ... ... живописінде де кездеседі. Онда екі еркек және арт
жағында отырған әйел ... ... ... Л. И. ... мұндай «қол қимылы» көрсетілген сюжеттер қалындық айттыру
көрінісін ... ... ... да осындай көрініс болуы
мүмкін.
Қазба материалдары ҚР БҒМ Ә. X. ... ... ... ... ... мен ... Қазақстан облыстық тарихи-
өлкетану музейінде сақтаулы.
ҚҰЙРЫҚТӨБЕ ҚАЛАЖҰРТЫНЫҢ МАЗАРАТЫ, 10—12 ғғ. (археол.). ... ... 2 км ... ... ... 1 км жерде
орналасқан. Арыс өзенінен Алтынтөбе мен Жалпақтөбеге қарай ... ... алып ... Мазараттың шекарасын анықтау мүмкін болмады.
Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы 1974 (Б. ... және 1985 ... (К. М. ... ... ... ... тікбұрышты кесектерден салынып, осы кесектермен «шырша»
тәрізді қырынан қалап жабылған көрлерде жерленген. Қайтыс болған адамдар
шалқасынан немесе оң ... ... басы ... ... не ... ... ... жатысы әртүрлі—дене бойлай және
қарын тұсында қойылған. Сонымен қатар, құмдарға жамбастап салынған бала
мүрделері кездеседі. Қабірлердің бірінде 10 ғ. ... ... ... ... ... ... қарап, мазарат кем дегенде 10 ғ-дан
12 ғ-ға дейін ... ... ... ... Қазақстанның
оңтүстігіндегі ең алғашқы мұсылман мазараттарының бірі. Мұнда ислам ... ... ... ... 9 ғ. ... ... ... Фараб және
Шауғар округтарын жаулап алғаннан кейін бұл үрдіс жылдам жүре батаған.
Фараб округының ... ... ... ... қаласымен
сәйкестендірілген Құйрықтөбеде 9—11 ғғ. мұсылман отрядтары ... ... ... ал 10 ғ. ... жұма ... ... оның ... барысында табылды.
Қазба материалдары ҚР БҒМ Ә. X. ... ... ... ... ... ... 13—15 ғғ. (археол.). Құйрықтөбе
шахристанның оңтүстік ... ... және ... ... ... 1986 жылы ... ССР ҒА ... және этнография институтының ... және ... ... ... ... қазба
жүргізді. Рабад территориясының 1000 м2 ... бір ... ... ... мен іші кесекпен бекітілген шұңқырларда жерленген
мүрделер алып ... ... ... ... ... жел суырған,
сүйектер жер бетінде жатыр. Мүрделердің басы солтүстікке және солтүстік-
батысқа қаратылған. ... ... ... 13 ... аяғынан
бастап, тұрғын жайлар тасталғаннан кейін пайда болған. Көбінесе үйлердің
қабырғалары отбасылық кесене қоршауы ... ... 11 —12 ... ... ... ... тасталған құрылыстардың кесегінен
қаланған сағаналар тұр. Кейінгі ... ... орны ... ... бос ... бар-жоғына қарамай жерлей берген. Сондықтан іші
кесекпен бекітілген көрлер мен сағаналар үй ... ... ... ... ... 12 ... бұзылып кеткен мешіт маңындағы
территорияда ... ... ... ... ... тұрғызуға
пайдаланылған. Балалар қабірлері негізінен, цитадельдің оңтүстік баурайын
алып жатыр. Мұнда ... ... ... бөренелер пайдаланылған.
Қабірлерде заттар жоқ. 2 ... ... ұсақ мыс ... ... тігілген мақта-мата кебіндер табылды. Қазба материалдары ҚР БҒМ
Ә. X. Марғұлан атындағы Археология институтында сақтаулы.
МЫҢШҰҢҚЫР МЕКЕНЖҰРТЫ, 13 ... ... ғ. ... ... Отырар қалажұртынан оңтүстікке қарай 5 км жерде, Мыңшұңқыр елді
мекенінде орналасқан. ... ... 42Т 442716 ІІТМ ... мемлекеттік археологиялық қорық-музейі (М. Б. Қожа) ... 1989 — 91 жж, 1995 ж. ... ... ... ... көлемі 90x70 м келетін дөңестік
түрінде сақталған. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа ... ... ... ... ... ... ... 80 м, ені 4 м,
траншея кескен. 1989 ж. қазба барысында 1 тұрғын үй шеберхана ... ... және 3 ... пеш орындары аршылды. Құрылыс — жайдың аумағы 80
шаршы м асады, ол бес ... ... ... ... ... ... бір қанаты жатақ орны, онда сыпа және тандыр бар. ... ... ... орны ... Онда ... құмыра жасайтын
шарқы тұрған.
Үйдің оңтүстік-батыс қабырғасына сыртынан жапсарлас екі ... ... ... карай көлемі 80 шаршы м алаңда екі
керамика күйдіретін және ... сыр ... ... ... ... ... Екінші көлемі 70 шаршы м өндірістік алаң үйдің ... ... Онда ... күйдіретін төрт құмдан, сыр компоненттерін
дайындайтын бір ошақ орналасқан.
Екінші үй 1990—1991 жж. қазбалар барысында ... Бұл ... ... ... Оның ... ... ... 30 шаршы м
асады. Екі бөлме жайлары анықталды. Ауыз бөлмесі ... ... ... пайдаланылған. Үйдегі екінші бөлме тұрғынжай болған. Онда ... ... пеші жоқ ... ошақ ... бар. ... бұл бөлме
орнында құмдан болыпты. Екінші үйдің оңтүстік-батыс қабырғасының іргесінде
ауданы 42 шаршы м. өндіріс алаңы орналасқан. ... ... ... ... ... Олардың отхана ауыздары бір шұңқырға шығады, П-І5 деп
белгіленген құмдан қалдығы оңаша ... ... ... П-12 құмданның сырт қабырғасындағы сөреде ... ... ғ. ... ... ... ... шығыс жағында тағы бір өндірістік алаң
орналасқан. Онда П-18 құмдан орналасқан.
Бір күйдіруден өтіп сыр ... ... ... ... табылуы
құмырашылар мекенінде тіршілік кенеттен тоқтағандығын көрсетеді.
Қазба барысында, құмыра күйдіретін әртүрлі үлгідегі пештер, құмдандар,
көптеген шаруашылық шұңқырлар аршылды. Керамика ... ішкі ... ... ... құмдандар пайдаланылды.
Қолөнершілер мекені көмбе мен жеке-дара теңгелер негізінде 13 ғ,
екінші—14 ғ. Бірінші ... ... ... табылған керамика
арасында 14 ғ. екінші жартысы—15 ғ. басына жататын, ак ангоб бетіне ... сары ... ыдыс жоқ. ... шығарылған өнім әр алуан:
сырлы және ... ... ... ... керамика. Соңғылардың
қатарында күмбездің куббалары, сырлы қаптамалар, ...... ... ... және ... ... ... бар.
Өнімді пеште күйдіруге арналған құралдар ішінде үшаяқты 5 — 16 ... ... ... ... бірак, түбінде және қабырғаларында ойықтары
бар «сари». Бұлардың арасында ыдыстарды пеш ішінде іліп ... ... ... ... ... ... табылды.
Құмырашылар мекені ыдыс-аяқтың барлық түрі, құрылыстардың қаптама тақталары
мен бөлшектері дайындалған.
Мыңшұңқырдағы құмырашылар ... осы ... ... Отырарда қазылған
керамикалық шеберханалардан өзгеше. Бұл шеберханада алуан түрлі құмдандар
қолданылған. Аталған шеберханалардың ерекшеліктерін ескере отырып бұл ... ... ... ... еткен мемлекеттік, не ірі феодал
меншігіндегі кархана-фабрика болды деуге толық ... ... ... б.д. ... ғғ.— 18 ғ. ... ... ... оңтүстік шетінде, Темір теміржол стансасынан батысқа қарай 11,5 км
жерде, Арыс ... ... құяр ... ... ... ... координаттары 42Т 443072 UТМ 4744699. Алғашқы қазба жұмыстарын
төбеде 1884 жылы шығыстанушы Н. И.Веселовский, Археология ... ... ... К. ... мен А. А. ... 1904 жылы ... Қазылған траншеяларда
мүрделер анықталды, керамика, қыштар коллекциясы жинақталып, ... мыс ... ... ... ... осымен тоқтатылды. 40-шы
жылдардың аяғында А. Н. ... ... ... Қазақстан археологиялық
экспедициясы мұнда аздаған үйлестіру жұмыстарын жүргізді. Алынған
материалдар негізінде ... ... ... ... ... ... жасалды. 1969 жылдан бастап төбеде ... ... (К. А. ... 1971 жылдан бастап Оңтүстік Қазақстан кешенді
археологиялық экспедициясы (К. А. Ақышев, К. М. Байпақов) ... ... Ол 1993— 1996 ... ... соң, ... ... жұмысын
жалғастырып келеді. 1969 — 70 жж. ... ... ... оның ... және ... ... ... мәдени қабаттарды кесіп өткен стратиграфиялық қазба, қаланың пайда
болу мерзімін анықтауға, оның өмірінің ... ... ... берді. 1971 жылдан бастап төбеде Отырардың түрлі кезеңдердегі
қабаттарын, жекелеген ... ... ... ... кең ... қазу ... Бұл қазбалар бай археологиялық
материалдар берді. Тарихи мәліметтермен бірге олар ... ... ... ... және ... ... ... білуге мүмкіндік
берді.
Отырар мен оазис ескерткіштерін зерттеуде, сонымен қатар, ... ... ... маңызды кезеңі 2001—2004 жылдардағы
ЮНЕСКО-Қазақстан-Жапонияның «Көне Отырардың қалажұртын сақтау ... ... ... Бұл жобаға Қазақстан, Германия,
Ұлыбритания, Жапония, Бельгия мамандары ... ... ... ... аз ... келсе, бұл кезде
зерттелетін және бұрын аршылған ... ... ... ... мәселесі туындады. Жоба жұмыс істеген жылдары Отырардың
өзін, ... ... және ... ... құжаттау бойынша үлкен
іс атқарылды.
Консервацияның негізгі нысандары Отырардағы XIV г. аяғы — XV ... ... XIII - XV ғғ. ... ... қатар, құмырашы
шеберханалары, XVI - VIII ғғ. орамы, қала қамалының бір бөлігі ... жоба мен ... ... 2004 жылы ... ... ... ... бағдарламасының аясындағы «Көне Отырарды
жаңғырту» жобасында жалғасын тапты.
Оның басты мақсаты оазисті ... ... ... ... ... консервациялау, оларды музейлендіру және жергілікті
және халықаралық туристік маршруттар жүйесіне енгізу.
Жоғарыда аталған жобалар аясында Отырардың XIV ғ. аяғы — XV ... ... XVI-XVII ғғ., XI — XII ғғ. ... ... ... сонымен қатар, Кұйрықтөбе мен Мардан-Күйікте
консервациялық жұмыстар жүргізілді.
Оазис ескерткіштерін насихаттауға бағытталған жұмыс ... ... ... ... мен ... шығарылды.
2002 — 2007 жж. электронды тахеометрмен қала жұртын түсіру арқылы
үшөлшемді моделі жасалды; аэрофотосуреттер ... ... ... ... ... ... XI — XVII ғғ. тұрғын ... ... ерте ... ... жалғастырылуда.
Төбе атақты ортағасырлық Отырар ... ... Ол ... ... ... және тарихи шығармаларында Жетісу мен
Испиджаб қалаларының тізімінде аталады. Қала ... ... ... ... ... ... ... қиылысқан жері
болған. Отырар — ірі егіншілік аймағының орталығы, көшпелілердің ... ... ... жол Арыс ... ... ... одан әрі
Шығыс Түркістанға апаратын; Сырдариямен жоғары қарай ежелгі жол ... одан әрі Мерв пен ... ... өзен бойымен төмен қарай
Арал бойы мен Оралға; батысқа қарай жол ... ... ... одан ... ... ... және Қап ... апаратын.
Төбе келбеті Қазақстан мен Орта Азияның ортағасырлық ескерткіштерінің
көпшілігіне тән. Цитадель мен шахристан биіктігі 18 м ... бес ... ... ... ... —20 га, ... көлемі: оңтүстігі 380 м,
оңтүстік-батысы—145 м. батысы — 400 м, ... —350 м, ... ... ... Оның кей ... қазірдін өзінде 75 — 80°
тік. Қабырғада мұнаралар болған, олар ... ... ... ... ... ... ... сақталған. Қабырғаның сыртында жайпақ
сай түріндегі ор көрінеді, оның тереңдігі 2 — 3 м, ені 10— 15 м. ... ... ... кіретін болған. Екеуі бір-біріне қарама-қарсы, оңтүстік және
солтүстік-шығыс қабырғада, үшіншісі батыс қабырғаның ортасында орналасқан.
Орталық көше, ... ... ... ... ... байланыстырып,
қаланы екі бөлікке бөліп тұр. Көше ені 5 — 8 м сай түрінде. Одан ... және ... ... ... ... ... негізгі келбеті
кейінгі орта ғасырда (15—18 ғғ.) қалыптаскан, сондықтан цитадельден қазіргі
уақытта ешқандай белгі жоқ. ... ... ... бойынша үш
жорамал бар. Біріншісі аэрофото мәліметтеріне сүйенеді. Бұл жорамал бойынша
цитадель ... ... ... ол ... ... ... ... және 220 м. Айналасындағы қара жолақты ежелгі ордың орны деп болжауға
болады. Екінші жорамал Отырар ... ... ... ... ... негізделген. Мұнда XIV — XV ғг. жататын жұма мешіт
аршылған болатын. ... ... ... цитадель де осында
орналасқан деген тоқтамға келген. Үшінші жорамал ... ... ... отырып, көше сызықтары және ойпаттар мен
шектелген сұлбаға қарап, ... ... ... ... үш қақпа аркылы кірген. ... ... ... бірі — ... екіншісі — солтүстік-шығыс қабырғада және
үшіншісі — ... ... ... Оңтүстіктегісі орталық қақпа болды. Ол
оңтүстік бұрыштан 125 м ... ... ... екі ... ... ... XV — XVI ғғ. ... қорғаныс қабілетін арттыру мақсатында
тікбұрышты, қалың қабырғалы құрылыс тұрғызылған. Қазіргі кезде ... ... 20 м ... ... ... ... ... ішке тартылған тұсында орналасқан.
Бұл қорғанысты күшейту үшін жасалған ... ... ... тұсы ... ... жерді бақылауда ұстауға мүмкіндік береді.
Үшінші, батыс қақпа қалажұртының топографиясында ... ... ені ... ... енсіз, 7—10 м. Бұл қақпа ... ... ... ... ... ... қабырға салынған. Алайда, бұл ойпаттың
алдында ауқымды сайдың болуы мұнда ертеректе қақпа мен көше ... бола ... бас ... ... ... ... оңтүстік және солтүстік-шығыс
қақпаларды байланыстырған. Ол тіктеу келген, ескерткіш топографиясында ені
12 м ... сай ... анық ... Одан ... ... ... ... Өз кезегінде олардан ұсақ көшелер мен тұйықтар
тарап, қала территориясын түрлі ... ... ... мен ... ... ... бекіністі рабад территориясы
жапсарласады. Оның қабырғалары тек жекелеген ... ... ... қабырғаларының жерден жекелеген тұстары ғана байқалса,
аэрофото-суреттерде сұлбасы анық ... ... ... ... ... Ол ... ... орналасқан. Мұнда қабырғаның
екі тікбұрышты шығыңқы тұсы бар, бұл ... ... ... ... ... ... ... солтүстік бұрышынан ең ұзақ кашықтығы
— 520 м. Қабырға ... ... ... ол ені 20 — 25 м және ... ... 5 м жал ... көрінеді. Сыртындағы ордың кей тұстары батпақты. Оның
тереңдігі 2 м-ге дейін, ені 10—15 м. ... ... ... (ені 10 ... болған, бұл жерден қазіргі уақытта да Шәуілдірге апаратын кара ... ... ... ... төбе ... — 2,5 м) ... ... қалдықтары бар. Өз кезегінде ол бұрынғы көшелерден
қалған енсіз сайлармен бірнеше төбешіктерге ... ... ... ... сақталған. Ішкі жағынан оған қиылысқан
екі көшемен бөлінген құрылыс орамдары ... ... ... ... ортасынан есептегенде, қабырғаның ең ұзақ қашықтығы — 750 м.
Жалдың оңтүстік бөлігі ... ... ... ... жыртылған. Аэрофотосуретте жалдың ... ашық ... ... ... оңтүстікке қарай қалажұрты 500 м-ге дейін
созылған.
Батыс тұсында сыртқы ... ... десе де ... Құрылыстардан,
түрлі конфигурация мен көлемдегі, бірнеше жайпақ,. төбелер қалған.
Рабад құрылыстарының қалдықтары түрлі сипаттағы төбелер болып қалған.
Негізгі төбенің ... ... ... 80— 100 м ... ... сай ... ... оны шөп басқан. Бұл ... ... Ол суға ... ... ... ... болу мен ... арасындағы ескерткіштің өмірінің кезеңдерін
анықтауға қазбалар мәліметімен қатар, ... ... ... ... береді. Шурф 1969 жылы, қалажұртының орталық төбесінің солтүстік
бөлігінде, шеткі бектеріне таман салынды. Оның солтүстік-батыс шеті ... ... ... ... ... орға жапсарласқан, ал оңтүстік-шығыс жағы
құрылыс қалдықтары бар төбе ... ... ... бұл ... ... еңіс ... жайдақ келген. Алғашқыда қазба көлемі 24x8
м болды, ол ... ... ... жатты. Отыз жеті
жылдан бері көлемді қазбаның әлпеті катты өзгерді — қабырғалары шайылды,
жартылай ... ... тік ... ... ... ... ... 40 — 50х 15 — 20 м-дей болды.
Бұл шурфтың құндылығы оның ... ... ... ... ... көз ... маман-археологтар таратып айтып бере алатын екі мың
жылдық тарихты әкелетінінде. Бұл ... ерте ... ... дереккөз.
Қазба барысында тоғыз негізгі хронологиялық қабаттар анықталды.
Стратиграфиялық шурфтың көмегімен біз екі мыңжылдық ... ... ... ... ... құрылыстар пайда бола бастайды; монументалды
құрылыс қалдықтары бар VII — VIII ғғ. ... ерте ... ... IX—XII ғғ. қабатынан табылған керамика жиынтықтары мен шыны
жиынтықтары Отырардың гүлденгенінің ... бола ... ... ... және темірліктер кезеңінде (XIII — XV ғғ.) ... әрі ... ... ... ... ... XV — XVI ғғ. жалғасады,
және соңында қаланың қатты құлдырағанын біз XVII ғ. қабатынан көреміз.
Отырар орнындағы елді мекен б.д. ... ... ... ... Отырар (Фараб) аты атала бастаған 8 ғ-дан едәуір бұрын пайда
болған. Отырар өмірінің ең ерте кезеңі әлі аз ... ... ... ... б.д. ... ғасырларына жататын керамика
сынықтары бар құл қабаты болды. Орталык ... ... ... ... 18 м-ге ... ... ... скважиналардан
керамикалық материал алынды. Бұл алынған мәліметтер ... ... ... 15 — 20 гектарға дейін ... ... ... қалажұртының ерте кезең қабаттарынан ең көп зерттелгені IV — ... ... ... ... қолдан жасалған бұйымдардың басымдығымен көзге
түседі. Шаруашылық-тұрмыстық сипаттағы керамика арасынан ірі ыдыстар:
құмдар мен ... ... ... мен ... құм мен әк ... бар ... таспа әдісімен
жасалған. Олардың сырты сұр, қызыл және қоңыр түсті ангобпен көмкерілген.
Кей ... ... таяз ... ... Ауыз ... — 38 см ... Құмдар мен құмшалардың қомақты ернеулері көлденең
науалы, кесіндісінде үшбұрышты және тікбұрышты ... ... ... қатар,
шамалы қалыңдатылған тік ернеулі фрагменттер де кездеседі.
Тағаралар қолдан ... ... құм ... бар және ... ... Олардың қабырғалары қалың, кейде тік, кейде дөңгелене
ішке майысқан. Ернеуі әдетте, қарапайым, бірақ, ернеуі сыртқа ... ... ... ... әлсіз кертікпен ерекшеленіп тұратын
фрагменттер де кездеседі.
Асханалық ыдыстардан қолдан ... ... және көзе ... ... ... ... олардың қамырында дресва көп
көлемде кездеседі. Олардың табаны қалың және борттары қысқа. Табаның екі
түрі ... ашық және ... ... Ашық ... тіке борттары
табанына қиғаш орналасқан. Жабық типтегі ... ... ... ... ... ... дөңгелекше келген және ішке қайырылған
қарапайым ернеуі бар.
Көзе тәрізді ыдыстар қолмен жасалған: кейбірі дресва мен ... ... ... қамырдан жасалып, әлсіз ... ... ... ... ... бекем қамырдан жасалған, Ыдыстардың бір бөлігі
ашық түсті ангобпен көмкерілген. ... ... ... ... мойны қысқа, ернеуге ... ... ... ... әртүрлі болып келеді. Олардың ішінде тігінен қойылған сақина
тәрізді, кесіндісінде сопақша және ... ... ... ... ... қойылған, өне бойында сайы бар тұтқалар бар. Тұтқасы көлденеңінен
қойылған, кесіндісінде ... не ... ... беті ... ангобты көзелердің де фрагменттері бар, бүйірі тік және тұтқалары
құлақ тәрізді көлденеңінен шығарылған ыдыстар да кездеседі.
Асүйлік ыдыс ... мен ... ... ... ... қолмен жасалғаны да, шарықта жасалғаны да
кездеседі. Қол саптыаяқтары шамот және дресва қосылған қамырдан ... ... ... ... жайдақ иықты, қысқа мойынды, қарапайым, сыртқа
қайырылған ернеулі болып келеді. Дөңгелек тұтқасының жоғарғы жағы ернеуге,
ал ... жағы ... ... ... ... ... жасалған
саптыаяқтардың қамыры жақсы иленген, аздаған құм қосылған. Олар ... ... етіп ... беті ... ... Пішіні жағынан
бұл саптыаяқтар ... ... ... Олардың ернеулері мен
түптерінің диаметрі жобамен бірдей — 8 — 10 см. ... ... ... ... ... ... ... Тұтқалар кесіндісінде үшбұрышты не
домалақ болып келеді.
Құмыралар керамика ішінде басым. Олардың басым ... ... ... ... ... ... фрагменттер де кездеседі. Олар
аздаған құм мен дресва, кейде әк қосылған қамырдан жасалған. Құмыралардың
беті, ... ақ не ... ... ... Ангобпен кейде
ыдыстың ішкі бөлігі де көмкерілетін ... ... ... ... шие ... ... ... ысқыланған құмыра тұтқасының бөлігі
бар, құмыраларға сопақ, биік бүйір мен жайдақ иықтар тән. ... ... ... биік, диаметрі 14—18 см цилиндр тәрізді болып келеді де,
тік ернеуге қарай ... ... Көзе ... ... ... ... кең
болады да сыртқа қайырылған, кесіндісінде тік, ... ... ... ... құмыралардың бір бөлігінде құрық тәрізді
кішігірім тұтқалары сақталған. Кесіндісінде сопақ келген бұл ... жағы ... ... не ... ... ... астыңғы жағы
иыққа жапсырылатын болған. Мұндай тұтқалар құмыралардың ... ... ... ірі ... ... ... мен ... ойықтар бар. Табылған бірнеше фрагменттерден кей ... ... ... ... болады.
Кездескен ыдыстың басым бөлігінде өрнек жоқ. Безендірілген ... ... ... ... ... ... бедер мен тұтқа астында екі
шошақ тәрізді жапсырма өрнек бар; екіншісінде — ... ... ... ... ... ... ... бар. олжалардың ішінде
қызықтысы қара ангобты құмыраның сынығы болды. Ол жақсы ... ... ... ... ... бар. ... түсті қамырдан таспа тәсілімен
жасалған. Құмыраның сыртына, сонымен қатар, ернеу мен мойынның ішкі ... ... ... ... оның ... ... етіп қара ангоб
жағылған. Қара ангоб сақталған тұсында оның мұқият ысқыланғаны көрініп тұр.
Қара ангобтың түсі әр ... ... ол ... ... ... ... иығы ... біртіндеп ұзын (һ-б см), бірақ тар емес,
цилиндр ... ... (d-9,5 см), ... ... ... ... ... тұтас белдеу берілген. Ыдыстың мойны штамптарақты
пайдалана отырып, айналатын тұғырда қосымша өңделгенге ... ... жағы ... кеңейіп, сыртқа қайырған ернеуге ұласады. Ернеудің
бедері күрделі болып келген. ... ... ... ... ... ... тұрған үшбұрышты жал бар. Жалдың үсті мен жоғарғы жағында
терең ойылған сызық жүргізілген. Осындай сызық ернеу аузын да ... ... ... ... ... шүмектің тесігі байқалады, тесіктің
айналасындағы іздерден шүмек ірі болғанға ұксайды.
Шүмекке ... ... ... ... ... ... ... Тұтқаның
тұлғасы жануардың схематикалық бейнесін береді. Бір-бірінен 2,5 ... ... екі ... ... ... ... тұр.
Құмыраның аузына жапсырылған тұсы тұмсыққа ұқсас етіп ... онда ... ... ... ... Одан әрі жануардың денесін бейнелейтін
тұтқа иіліп келіп құмыраның иығына жабысқан. Кесіндісінде тұтқа ... ... Оның ... жағында терең науа тәрізді болып қалған. Бұл
оның жасалу техникасынан хабар береді. Тұтқа жасаудың ... ... ... ... ... айтқанда Жаушықұмтөбеге) тән
екендігін «Древности Чардары» кітабының авторлары атап еткен: «Саз қамырдың
иленген таспасын бірінші ыдыстың ... ... ... қайырып әкеліп
біріктірген. Біріккен кезде орталық бөлігінде терең не саяз сай ... ... ... ... науа ... терең ой патпен
аяқталады. Одан әрі науа екі бөлініп, ... ... екі ... ... қарама-қарсы, төменірек жартышеңбер түрінде сызықтар орналасқан.
Сызықтардың бәрі бірігіп жандары ішке иілген ромб тәрізді ... ... ... схематикалық, бейнесінің төменгі бөлігі болып табылады.
Құмыраға ұқсас тікелей аналогиялар ... ... ... ... сонымен қатар, олардың үйлесімі ... ... ... ... ... кездеседі.
Мойыннан жал және ойық арқылы бөлінген, ірі, ұзын ернеулі; мойын
өрнегі бедерге ұқсатылған; ... жағы ... ... жапсырылған, құрық
тәрізді науалы тұтқасы бар; және ауыз астында ойылған ... ... ... ... ... (б. д. III — V ғғ.) ... бұл ... ... ... ... өзгеше. Жаушықұмдық
ыдыстардың басым бөлігі сұйық ақшыл, кейбірі — ... ... ... ... үстінен қара-қоңыр не қара ангоб жағылады, тамшылар
мен ақпалары түсіріледі. Жаушықұмтөбе қалажұрты құмыраларының ... ... ... ... ... ... ... бар. Мұндай шүмектер Қауыншытөбе, Ақтөбе құмыраларына да тән. Бұл
ыдыстардың аздаған бөлігі қара ... ... ... ұзын ... ... және ... бар, ыдыстар
Қоңыртөбе б. д. III — V ғғ. обасының материалдарында да кездеседі (отырар-
қаратау мәдениеті).
Тұтқалардағы ... ... ... сызылған бейнесі сияқты
безендіру элементтері, сонымен қатар, қара ангобты ысқылап жылтырату арқылы
әрлеу тәсілі Отырар оазисінің б. д. III — VI ғғ. ... ... ... 7 — 8 ғғ. қабаттарындағы қазба, оның бұл кезде қала ... ... ... ... 45x25x10 см ... ... ... қалдықтары табылды, ыдыс-аяқтың коллекциясы жиналды.
Коллекция ішінде шүмегі бар тар ... ... ... ... қызыл
жылтыратылған саптыаяқтар, аяқты шырағдандар бар. Отырар мен оның оазисінде
табылған анэпиграфтық теңгелер тобы да осы ... ... ... ... садақ не амитарь түріндегі түріктердің рулық таңбасы, ал
артқы жағында — арыстан бейнеленген. Ерте ... ... Шаш ... ... ... отырып, олардың жергілікті билеушінің
соқтырған жаңа түрдегі теңгелері ... ... Бұл ... ... және ... ... жарқын куәсі және 7 — 8 г. бірінші
жартысындағы саяси ... ... ... рөлі ... жазба
деректердің мәліметтерін толықтыра түседі.
9—11 ғғ. кезеңі Қазақстанның оңтүстігіндегі қалалық ... ... ... Жаңа қалалар пайда болып, бұрынғы қалалар дамыды. Қалалар
аумағының өсуі, саудагер мен қолөнершілер мекені — ... ... ... бұл ... 200 га ... алып жатты. Қазба нәтижесінде белгілі
болғандай, 11 — 12 ғғ. қала территориясы орамдарға ... ... ... толы болған.
Көп жылғы қазба барысында ... ... ... жұртының
шахристанында) орасан зор аумақ аршылды (бетінің 90 пайызы ... 16, ... ғғ. қала ... ... Ерте ... құрылыстар аз ауқымда
көрсетілген. Зерттеу барысында түрлі ... қала ... 18 ғ. ... ... қазақ хандығының кезеңі — оның
құрылған уақытынан ... ... ... ... дейін; Темір
дәуірінің интенсивті құрылыстары; «Отырар катастрофасы»-нан кейінгі қайта
өрлеу уақыты; гүлдену дәуірі (мұсылман ... араб ... ... ... ... уақыты; қаланың қазіргі орнында мекеннің қалыптасу
кезеңі айқындалды.
Отырар мәдениетінің гүлдену толқындарының бірі қарахандықтар дәуіріне—
11 — 12 ғғ. сәйкес ... ... орам дәл осы ... ... ... ... ауқымының аздығын ескерсек (12 ғасыр құрылыстары ... ... ... ... ... осы Соғды теңгелерімен салыстыра
отырып, ... ... ... соқтырған жаңа түрдегі тенгелері
екені анықталды. Бұл ... ... ... және ... дербестігінің
жарқын куәсі және 7 — 8 ғ. ... ... ... ... ... рөлі ... ... деректердің мәліметтерін толыктыра
түседі.
9— 11 ғғ. кезеңі Қазақстанның оңтүстігіндегі қалалық өмірдің өрлеу
кезеңі болды. Жаңа ... ... ... бұрынғы қалалар дамыды. Қалалар
аумағының өсуі, саудагер мен ... ...... ... ... бұл ... 200 га жерді алып жатты. Қазба нәтижесінде белгілі
болғандай, 11 —12 ғғ. қала ... ... ... ... ... толы ... жылғы қазба барысында Отырар территориясында (қала жұртының
шахристанында) орасан зор аумақ аршылды (бетінің 90 ... ... 16, ... ғғ. қала ... айқындалды). Ерте заманғы ... аз ... ... ... ... ... қала ... 18 ғ. құлдыраған құрылыстары, қазақ хандығының кезеңі — оның
құрылған уақытынан Ресей империясының құрамына кіргенге ... ... ... ... ... ... ... қайта
өрлеу уақыты; гүлдену дәуірі (мұсылман ренессансы); араб басқыншылығы мен
ерте ортағасырлық ... ... ... қазіргі орнында мекеннің қалыптасу
кезеңі айқындалды.
Отырар мәдениетінің гүлдену толқындарының бірі қарахандықтар дәуіріне—
11 — 12 ғғ. ... ... ... орам дәл осы ... жатады. Аршылған
мәдени қабаттың ауқымының аздығын ескерсек (12 ... ... ... ғасырлық қабаттың астында қалған), осы уақыт орамының ... ... ... ... ... сол бағзы заманғы
тұрмысы мен өмір сүру деңгейінен хабар беретін бірегей дерек.
1987 жылы ... 11 —12 ғғ. ... ... бар ... ... ... бірігетін жиырмадан астам бөлмелердің жосыны
аршылған болатын. Үйлер, әдетте, бірнеше (2 — 5) бөлмелерден тұратын. ... және ... ... қызметін атқарған. Бірқатар бөлмелерде, отқа
табынушылық ғұрпында ... ... не ... ... орналастырылған ошақтар табылды. Үйлер сыпа ішіне ... ... ... Отырардың кейінгі 13—17 гғ. кезеңіндегі
тандырлардан ерекшелігі 11 —12 ғғ. тандырларында ... ... ... бір ... ... не саз ... ... табылды. Аула, тұрғын және шаруашылық жайлардың еденінде бадраб
(қоқыс және ... ... ... и ... ... ... қоқыстарымен, керамика сынықтарымен, үй жануарларының
сүйектері, күлмен толтырылған. Үйлерді қазу ... ... және ... ... ... және ... ... бай коллекциясы жиналды.
1989 жылы жоғарыда сипатталған қазба орны қайта тазаланды. Сол ... ... ... ... ... жылы ... бір ... тазаланып, консервацияланды және
жасалған шаралар негізінде нысанды экспозициялау ... ... ғғ. қала ... ... ... ... орындар пайда бола
бастады. Отырар рабадының территориясында қазба барысында 2 қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... анықтау
мүмкін болды. Монша тегістелген, саз қабаты төселген алаңға салынған. Оның
көлемі солтүстік тел оңтүстікке қарай 11,5 м, шығыстан батысқа ... ... ... ... 22 — 23x22 — 23x5 см ... ... ... ... 0,7 — 0,9 м. ... ... негізі
ашамай тәрізді фигура. Орталық бөлме қиысқан остер бойында орналасқан 4
бөлмемен ... ... ... массаж жасайтын орындары бар
орталық бөлмеден басқа, жуынатын бөлмелер болған. Батыс бөлігіндегі 3 ... ... үшін ... және бірі намаз оқуға арналған болуы керек.
Шығыс жағында от жағатын орын мен су ... ... ... ... қабырғалары қыштан ... ... аузы ... ағын суы ... ... бөлмелердің сыртына, су сіңіретін шұқырға
шығарылған. Монша жылу каналдары (гиппокаусттар) арқылы жылытылған. ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия, Кавказ, Таяу және Орта Шығыс моншаларымен салыстыруға
келеді. Моншаның оңтүстігінде қосымша құрылыс орны болды, оны кір ... ... ... Бұл ... екі ... көлемі 4x4,5 м келетін
ғимарат. Екінші монша да рабад территориясында, оңтүстік қақпадан батысқа
қарай 200 м ... От ... орны мен ... суға ... ... ыстық су дайындау процесін анықтауға мүмкіндік берді.
Нумизматикалық ... ... ... ... ... 11 — 12 ... мүмкіндік береді. Қазба барысында жинақталған сфероконустар ... 70-ке жуық ... ... ... тудырады. Сынаптан
жасалған емдік дәрілерге арналған сфероконустардың табылуы, ибн Сина
(Авиценна) жазғандай моншаларды ем үшін де ... ... ... стратиграфиялық шурфта 9—12ғғ. қабаттары ... ... және ... ... ... жиналды. Отырар рабадындағы
құмырашылардың 2 ошағынан алынған материалдар қызықты. Олардың 9—10 ... ... ... ... ... және ... ... бай
өрнекті ірі тұғыр табылды. Тура ... ... осы ... ... ... ... да безендірілген. Мойнында ромбтан
тор салынған. Ою кей жерлерде ыдысты тесіп кеткен, бұл тек ... ... 12—13 ғ. ... жатқызылған екінші ошақтан ... ... ... ... ... ... ... назар
аударарлық. Оның ошақ ішінде табылуы ... ... ... ... ... бірі болған деуге мүмкіндік береді. Табылған
бірегей заттардың ішінен саздан жасалған суқұярды ... ... Ол ... түйе ... жасалған. Түйенің арқасында бесік бар. Графиндер,
тостағандар, бокалдар, флакондар сынықтарынан тұратын шыны ... ... ... ... ... ауа ... ... және түрлі түстерге боялған —қою көк, жасыл, сары, қызғылт және
қоңырқай. Ыдыстар сыртынан жабыстырылған ... ... ... жіп түрінде әрленген, ромб, дөңгелек және «ара ... ... ... де ... қолданылған. Зергерлік бұйымдар да көп. Бұлар
гранаттан, сердоликтен, шыныдан жасалған моншақтар, қола сақиналар ... ... ... ... ... «Дәреже Алладан» деген
жазуы бар белдіктің құйма танасы өте шебер жасалған.
Қаланың гүлденуі моңғол шапқыншылығынан ... ... ... ... ... ... ... қала қайтадан Сырдариядағы
маңызды саяси және экономикалық орталыққа айналды. 13-ші ғасырдың ортасына
қарай Отырар Батыс пен ... ... ... ірі ... ... Оның үстінен Үргеніштен Алмалыққа және одан әрі апаратын жол
өтетін. Отырар теңге соғу ... ... де ... ... Орта Азия мен ... ... ... таралған. Отырар
соқпалары Талас және Қарауылтөбеден табылған ірі көмбелердің ішінде де бар.
1972 жылы Отырар ... 350 ... ... теңгелер көмбесі табылды.
13 —14 ғғ. қалада ірі қоғамдық ... ... ... хан тұсында мұнда медресе, ханака және мешіт салынған. Отырардың ірі
сауда орталығы болғандығына 1947 жылы табылған ... ... куә бола ... ... ... зерттеп қарағанда, оның ортағасырлық Отырар
округіндегі 12 —14 ғғ. ... ... ... жеке ... байланысты
екені анықталды. Үй-жай түгелдей қираған. Бетінен көлемі ... 25x25x5 см ... ... ... және ... керамика сынықтары табылды.
Көмбеде зергерлік бұйымдар, белдік ... ... ... ... ... 224 ... ... мен теңгелер, 9 бүлінген (1/4 аз
бөлігі жоғалған) ... 6 ... ... мен ... ізі жоқ 2 ... болды. Зергерлік бұйымдар арасында ең көбі білезіктер. Олардың
бірнеше ... ... ... беті ... 15 ... 2 ... ... 2
серіппе тәріздес білезік, ширатпамен әрленген 3 орама білезік, шекпе және
соқпамен безендірілген ... ... ... бар. ... ... алты қырлы беті мен бір бүтін сақина бар. Ол ширатпамен безендірілген.
Сырғалардың 3 түрі бар. Сұрақ белгісі ... ... ... және ... ... келетін дөңгелек сырғалар. Шолпылардың (6 дана) формасы 8
тәрізді. Көмбеде 2 ... ... іші қуыс ... ... және ... ... ... болды. Әшекейлі белдіктен 2 жапсырма сақталған.
Олардағы өрнек пен жазу ... ... ... тана мен ... жүзік те
белдіктің бөлшегіне жатады. Формасын сақтамаған сынықтардың арасынан ... ... ... ... ... және ... жалатылған
бұйымдар сынықтарын бөліп қарауға болады. Күміс құймалардың екі түрі бар:
кесіндісінде ... ... ... және ... ... ірі кұйма. Барлық
теңгелер күмістен жасалған. Олардың түрлерінің әркелкілігін, ... ... ... әртүрлілігін атап кету керек. Тенгелердің көбі белгісіз болып
келген. Көмбе теңгелерінің жартысынан көбін Алмалықта 638/1240 — 41 ... — 64 ... ... ... ... күміс дирхемдер құрайды.
Қалған теңгелер 13 ғ. 40 — 60 ... ... ... Еміл, Пулад,
Жент, Қырым, Тебриз соқпаларына жатады.
Қала құрылымы, қала орамдары, қоғамдық ғимараттар сипаты мен ... жаңа ... ... ... ... кең ... қазба нәтижесінде белгілі болды. 13—14 ғғ. орамдарының ... ... м ... ... Ол ... 30 — ... 250 ш.м-ге дейін
жететін 12 жекелеген үйлерді біріктіріп тұрған. Орам, 11 —12 ... ... ... ... ... ... 11 -
12 ғғ. құрылысының кей қабырғалары жаңа ... ... ... жалпы алғанда 13—14 ғғ. орамы жаңа жоба ... ... Орам ... ... ... да ... Осы жерде
орналасқан 15 ғ. орамы, 13—14 ғғ. ... ... ... ... мен ішкі ... ... өзгеріп отырған. Ал, орамның жалпы
жобасы, қала құрылымының бірлігі ретінде, қазіргі уақытқа дейін ... ғ. ... ... қазақстандық қалалардың дәстүрлі құрылымының
санатында моншалар да болды. ... 13 ғ. ... ... —15 ғ. ... ... ... Ол ... қақпадан батысқа қарай 200 м жерде, су
қоймасының жағасында, 11 — 12 ғғ. моншасының орнында орналасқан.
Монша, тікбұрышты, ... аша ... анық ... ... ... ... анықталды. Алғашқы моншаның сыртқы қабырғасының көлемі
13,5x16,5 м болған. Орталық зал ауқымы бұл ... 22 м2 ... ал ... ... бөлмеден басқа, қалған бөлмелердің көлемі 7.2 м2 болды.
Екінші кезең моншаның кеңеюімен сипатталады. ... ... ... ал ... қабырға 1,5 метрге жылжытылған. Моншаның жалпы
көлемі 163,3 м2-ге ... ... (17x15,5 ... 10 бөлмесі, олардың ішінде шешінетін орын (лүнгіхана), булық
пен уқалау бөлмесінің кызметін атқарған қосымша екі ... бар ... ... ... жуынатын бөлмелерге - ыстықхана мен суықханаға кіретін
болған.
Алғашқыда отырар ... екі ... ... болған: бірі- батыс,
екіншісі — шығыс бұрышта орналасқан. Демалыс бөлмесінде диаметрі 2 ... ыдыс ... ... ... Оның ... көк ... шыңылтырлы, әртүрлі
форматтағы қышпен төселген.
Моншаны сумен қамтамасыз ету су құбырлары арқылы су қоймасынан жүзеге
асырылған. Құбыр ... ... ... ... құбыры суық және ыстық суға арналған цистерналар тұрған ... Осы ... төрт ... ... ұзын цистерна түріндегі төрт
ыдыс табылды. Олардың ... ... ... ... кезінде
пайдаланатын бірнеше қоспалардың қасиетін ... ибн Сина ... ... кейбірі өсімдіктерді, сера, күлді қайнату арқылы
алынған, басқаларын «темір, тұз, кварц, ... ... деп ... су ... арқылы арықтарға, сосын моншаның сыртындағы су
сіңіретін құдықтарға құйылған. Отырар моншасы ... ... ... ... ... ... ... мен бағыттаушы қабырғалар арқылы
барлық бөлмелердің еденін жылытатын болған. Түтін ... ... ... Осы ... ... ... ... реттеліп
отырған.
Моншаның қабырғалары шаршы қыштан соғылған (24x24x5 см), еденге көлемі
40x40x10 см қыштар мен тақталар қолданылған. ... ... ... ... қыштар мен тақталар қолданылған.
Моншаның сақталуы қанағаттанарлықтай. Оған екі нәрсе себеп ... оның ... ... екіншісі 2002 — 2004 жж. ЮНЕСКО-Казақстан-
Жапонияның «Көне Отырарды ... және ... ... аясында
жүргізілген консервациялық шаралар.
13 ғ екінші жартысында— 14 ғ. бірінші ... ... ... ... пайда бола бастады. Бірінші түрге ауласы бар, бір сызықтың бойында
орналасқан 2 не 3 бөлмелі үйлер жатады. Үйдің ... ... ... №1 ... ... үйін ... ... Ол 3 тұрғын
бөлме мен ашық ауладан тұрады. Аула орамішілік тұйық көшеге шығады.
Бөлмелердің ішкі көрінісін сипаттауға ... ... ... ... ... 14 ғ. екінші жартысы— 15 ғ. басына жататын
тұрғын үйді қазу барысында ... Үй өрт ... ... ... ... ... жатқан ши төсенішін басып ... ... ... Төсеніш
үстінде текемет пен мақта көрпелердің көлемді ... ... ... ... ... ... ... остерде орналасқан 4
бөлмелері үйлер жатады. Бұл ашамай тәрізді немесе 4 бөлікті ... ... ... шаршы тәрізді, ал, қоймалары айванның, ауланың ... бар ... ... оң және сол ... ... Бұл ... ... бар: тандырлы тұрғын ... ... ... ... қатарында орналасқан үйлер; үй құрамында бір тұрғын
бөлме; екі ... ... ... ... ... бір ... тұрғын бөлмеде
екі тандыр. Мұндай үйлердегі бөлмелер саны 4, 5 және 6-дан да көп ... ... 2 ... одан да көп секциялардан тұратын үйлер жатады.
Үйдің әр ... 2 не 3 ... ... Оның бірі ... ... ... ... келеді.
Көрсетілген хронологиялық кезеңдегі үйлердің жобасына ертеде (11 ... ... екі ... сақталуы мен дамуы тән. Үйдің жаңа түріне
көпсекциялы түрі ... ... ... өзгерістер байқалады. Г — немесе
П — тәрізді жіңішке ... ... көп ... алып ... ... ... 11 ғ. анфиладтық, ашамайлық жобасында сыпа ... не ... алып ... енді ол ... 3/4-ің алатын болды.
Тандыр алдындағы қыш төселген ... ... ... ... ... ... ... шетіне орнатылған тақтайдың, бөрененің, қыш
төсеніштің не тас тақтаның болуы, бөлменің жабыны ... ағаш ... ... Алдындағы уақыттарда таралған төрттіреулі жабын
жоғалған. Осу уақытта қабырға ошақтары да ... ... ... ашық ... әлі де ... ... ... ошаққа айналады.
Ол жылыту құралы, тамақ пен нан пісіретін ошақ қызметін атқарады.
Тарихи деректер бойынша, моңғолдар қаланы басып алғаннан ... ... оның ... ... ... Отырардың қабырғалары мен
цитаделі толық бұзылған. Тек кейіннен ... ... ... ... бастады. Монғолдар басып алған аймақтарда бұл процесс саяси
жағдайға байланысты жүрген болуы керек. Отырарда жаңа қала қабырғасы 13 ... ғ. ... ... ... ... оның 11 — 12 ... ... мәдени қабаттан тұратынын, сыртынан ... 30 ... — 22x8 — 10 см ... ... ... ... ... 4,8 м, сақталған биіктігі сыртынан есептегенде 2 м, ... 3,2 ... ... беті 400 м бойына тазаланды. Ол төбе басына бір
көтеріліп, ... бір ... ... ... түрінде сақталған.
Оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс ... ... ... ... сыртқа шығып тұрған мұнаралар болған. Олардың ені 5 м, сыртқа 3 ... тұр. ... ... ... іздері байқалады. Сынған кесектері
ауыстырылып, қалыңдатылған. «Дарваза-и Суфи» ... ... ... ... ... Бұл ... қабырға тұтас кесектен соғылған.
Қабырғаның етегінен брустверге дейінгі биіктігі — 6,1 м. Қабырға 9—11 ... мен оның ... ... ... негізделген. Кесіндісінде
қабырға трапеция тәріздес. Етегінің ені 4,5 м, ... ... — 2,6 м. ... 32x20x10 см ... кесектен соғылған. Брустверде тура
қабырғадағыдай ... ... ... ... айналасындағы қабырғаның
тұрғызылу уақытын, 13 ғасырдағы жошылықтар мен шағатайлықтар арасындағы
Сырдария бойындағы қалалар үшін ... ... ... ... бекінген шағатайлықтар олардың қорғанысын қамтамасыз ете
бастады. Отырар қабырғаларының ... нақ осы ... ... Бұл ... экономикалық өрлеу кезеңімен де ... ... 13—15 ғғ. ... ... қала ... ... да ... анықтап, зерттеуге мүмкіндік берді. ... ... 2 га ... алып ... Екі ... ... анықталды.
Олардың төменгісі (екіншісі) 13 ғ, екінші жартысы—14 ғ. ... ... Осы ... ... ... ... ... негізінен
13 ғ. екінші жартысы—14 ғ. бірінші ... ... ... ... ... ... құрылыс қабатының уақыты Темір
династиясы мен ... ... ... ... ... қабаты деңгейімен 6 шеберхана аршылды. Олардың бірінін
аумағы 157 м2, оның 89 м2 ... ... ... ... жай. ... 2 ... тұрады. Біріншісі ағаш тіреуге ... ... ... ... тас ... ... табылды. Бөлменің ішінде
қыштан соғылған, сазға арналған қамба, құдық және суға арналған керамикалық
ыдыс ... ... ... ... ... 45x45x5 см ... қыш
төселген. Мұнда саз илеп дайындайтын болғанға ұқсайды. Екінші бөлме аумағы
40 м2. Оның бір ... ... ... ... ашық ... Бастырма
бөлігінің еденіне қыш төселген. Шығыс бұрышында қыштан ... ... ... ... ... ... құмырашы станогы тұрған орын ... оң ... ... ... кезінде қолды сулап отыру үшін, кең ... ... ... ... Қарсы бетте дайындалған өнім жинайтын, ені 2
м, ұзындығы 2 м, ... 0,3 м, тек ... ... ... ошақ екі қабатты, ол бөлменің солтүстік-
шығыс бұрышында орналаскан. От ... ... ... ... ... ... 1,6 м, тереңдігі 1,6 м. Оның төбесі күйдіретін камераның
едені болып келеді. ... екі ... ... орналасқан 12 тесік бар. От
жанатын бөліктің аузы ... арка ... ... 45 см. ... м ... аула қабырғасына шығарылған. Ауа тартуын күшейту үшін онда
қыштан жасалған ... ... ... Оның ... ... соғылған
тұғыры сақталған.
Шеберхананың тұрғын бөлігі — бқл анфиладтық жосында салынған 2 бөлмелі
үй.
Шеберханаларға тән ерекшеліктерді атасақ, олардың 6-да құмыра ... ... ... ... ... ... ... арналған
алаңдар бар. Олардың астынан айналдыра ыстық ауа жүретін ... 4-ші ... оны ... ... көше біріктіріп тұр.
Бірінші қабаттың құрылыстары, жел суырып, жаңбыр шайынғандықтан, нашар
сақталған. Керамика күйдіретін ... қыш ... ... ... аршылды. Бір-бір ошағы бар 2 шеберхананың қалдықтарын анықтауға
мүмкін болды. Олар от жанатын бөліктері ғана ... ... ... — 160 см, ... 80-90 см. ... ... тұрғын үйлер екі
бөлмелі. Осы уақытқа тән ... ... ... ... қазба
Отырардың орталық
төбесінде жүргізілді. Мұнда, қала ... ... ... ... түсетін детальдары сақталған, ... ... ... ... ... (олар одан көп да болды) төмендегіше сипаттауға
болады. №7 бөлмеде жерошақ болған. Ол ұзындығы 2 м, ені 0,4 м, ... м ... ... ... ... Ошақ іші ... өртеу кезінде
алынатын, ақ түсті кристалл ұнтағына толы болды. Ұнтақ шыңылтыр ... ... ... қабырғаның қасында, бастырма астында жасыл, сұр,
қызғылт және ақ түсті ұнтақ ... ... ... бар 2 ... ... 3,5x4,2 м ... №6 ... тандыр болды. Бөлме өрт кезінде
қираған. Өртенген қамыс пен күйген топырақтың ... ... ... сыпа ... тұрған ыдыстар аршылды. Олардың арасында ... ... ... ... күйдірер алдында ыдыстарды кептірген-
ау деген ой келеді. Шеберхананы қазу кезінде ... ... ... ... ... ... ... сараптау арқылы мұнда жұмыс
істеген шебер, аса көркем керамика жасауға маманданғандығы ... ... ... дәуірінің теңгелері мен қағаз бетіндегі қолжазба
фрагменті арқылы анықталды. Мамандардың пікірі бойынша ... ... 14 ғ. ... —15 ғ. ... ... ... ғ.— 14 ғ. бірінші жартысындағы керамика, алдағы кезеңге қарағанда,
едәуір өзгеріске ұшыраған. Сфера ... ... ... ... қақпақтарды өндіру азаяды. Дастархандармен қатар 3 аяқты
үстелдер тарала бастады. Барлық ... ... ... сұр, ... ... не қызғыш тығыз қамырдан ... ашық ... ... ... ... ... тостағандар, жайпақ тостақтар,
тағаралар, кейде құмыралар көмкерілген. Қара және ... ... ... ... арқылы безендіру кеңінен қолданылған.
Асханалық керамика жасауда көзелердің дәстүрлі формалары сақталды.
Оларда манжет түріндегі жапсырмалар, ... ... ... ... ... түрлері құмдар, құмшалар, дәстүрлі тағаралар, кең және
тар ауызды, асқа және су ... ... ... құмандар, суқұйғыштар
болды. Құмыралардың өрнектері толқылдалған оймыш ... ... ... су таситын құмыралар көлденең, толқындалған және сегіз саны ... ... ... оймыш өрнекпен безендірілген. Құмыралар,
құмандардың бір бөлігінің бүйірлері мен ... қою ... ... солярлық
белгілер, өсімдік гүлдері, серіппелер, зигзагтар, ... ... ... ... қысқа екі тұтқалы, бүйірі томпақ құтылар табылды. Құтыларға
геометриялық және ... ... ... ... ... түріндегі оюлар басылған.
Қалыпта жасалған аса көркем керамика тобы айрықша байқалады. Бұлар кең
ауызды, көлденең ... ... мен ... ... жоғарғы бөлігі
эпиграфиялық, тек бір жағдайда зооморфтық өрнекпен ... ... ... ... ... келе ... ат пен ... Ат жүгенделген, жүген тартпасы ... ... ... Аттың жалы толқындалған сызықтармен құйрығы шырша ... Ат ... ... денесі созылыңқы келген. Сілеусіннің ... — ұзын ... ... ... ... ... ... бар. Төменірек ат еріндегі құсқа ұқсаған құстар қатары салынған.
Құмыра фоны шошақтар мен ... үш ... ... ... 2 ... биік тұғырдағы тостаған мен дәстүрлі шырақ түрінде.
Керамиканы әрлеуде ... ... мен ... сырды бірге қолдану тән.
Ангобтар — қызыл, сары, қызғылт түсті. Сырлар ... және ... ... көк, қою ... ... ... ... тәрізді, геометриялық,
эпиграфиялық болып келеді.
14 ғ. екінші жартысы—15 ғ. ... ... ... ... ... ... ақ фоны ... сырмен көмкеріліп, суреті
кобальтпен, марганецпен салынған. Бұйымның екі беті де ... ... ... көбірек көңіл бөлінеді. Суреттер композициясының негізі шеңбер,
сопақ шеңбер және ... ... ... ... негізінен өсімдіктер
қолданылады. Сары сырмен көмкеріліп, қоңыр, жасыл, қызылмен өрнектелген
керамика; ... ... ... сары сыр көмкерген керамика; көк не қою көк
сырмен көмкерілген, қарамен өрнектелген ... кең ... 14 ғ. ... ... ... ... ... табылған керамиканың үлкен тобы,
бұйымдардың формасы туралы, ... мен ... ... ... ... ... ... Осы кезеңнің керамикасын
технологиялық тұрғыдан ... ... ... мен ... бояуыштар
қолданғанын, таза қорғасын-кремнезем сырлары жоқ ... ... ... ... ... жиі ... Дайындау технологиясы күрделі
болғанымен бұлар сапалы шыңылтыр береді. Бояуыш ретінде мыс, хром, ... ... ... ... ... ... ... 13—15 ғғ. керамикасымен
моңғол дәуіріне дейінгі керамика арасындағы дәстүрдің жалғастығын да атап
кету ... Бұл ... ... ... пайдалануда байқалады:
«құйын» түріндегі гүл, ... ... ... ... ерте орта ... бері ... қолданылып келе жатқан қызыл
ангобтың пайдаланылғанын атап кету қажет.
Сырдария бойының дәстүрлі образы — қой ... ... кең ... ... оның ... сырлы және сырсыз қақпақ
тұтқаларда, суқұярлардың шүмегінде кездеседі. Фигуралар өрнек салынған
қоңыр және ... ... ... болған. Керамикада құстың бейнесі
жиі кездеседі.
Ортасында ... бар қыш ... ... зерттелді, оның
айналасында өндірістік және ... ... ... ... ... ғ. 2-ші ... 14 ғ. ... дейін, 3 құрылыс кезеңі болғаны
анықталды. Қыш күйдіретін ошақ осы уақытта ... ... ... ... етіп ... Ошақ екі қабатты, жосында тікбұрышты. Сыртынан
есептегенде оның көлемі 5,7x7,7 м. От ... ... ... ... және 36x36x8 см ... ... қаланған. Оның көлемі 2,9x4.7 м.
От жанатын бөлік бес аркамен жабылған. Биіктігі 2 м. ... ... ... ... ауа өткізетін тесіктер бар. От камерасының ұзын
жағынын ортасымен, қыштан ... ... ... Ол ... ... ... ... Бұл мұржалар сонымен қатар, ошақтағы температураны
реттеп тұруға да ... ... ... жағы отқа жиі күйіп,
бұзылатын болғандықтан ескі каналдар ... ... ... ... ... 5,5x4 м. ... ... биіктігі 3,5 м-
ге дейін болған деген болжам бар. Ошақтың батыс жағынан екі қатар бөлмелер
бар. Ошаққа жақын қатар, бір-бірімен ... 3 ... ... ... ... ... ... екеуінде еденге шаршы қыш төселген. Оның
ортасында ортасы тесілген қышпен жабылған, ... ... ... қатары (оларда үшеу) нашар сақталған. Оның екеуінде
тандыр орнатылған сыпалар болды. Тандырдың ... ... ... ... өндіріспен байланысты болған. Ошақтың сол жағында екі бөлмелі үй
болды. Оның тандыры бар бөлмесі тұрғын жай болып келеді, екіншісінде ... ... ... ... ... 13 ғ. 2-ші ... 14 ғ. ... жатады. Теңгелердің көбісі 13 ғ. 3-ші ... ... ... ... ... он екі айын білдіретін жануарлар
бейнеленген қытайдың қола ... ... 13—14 ғғ. ... Қыш
күйдіретін шеберхана кешені — Орта Азия мен ... ... ... ... ... рабадының әр жерінде тағы басқа үш қыш ... ... Олар 13— 15 ғғ. ... ... көптеп табылуына қарағанда, Отырар бұйымдардың осы
түрін өндіретін орталық ... ... ... ... қазба кезінде жинақталған зергерлік бұйымдар коллекциясы куә
бола алады. Оның ішінде 13 ғ. 70-ші ... ... ... аталған
күміс көмбе де бар.
14—15 ғасырлардағы Отырар туралы айтқанда, археологтар анықтаған, ... ... ... ... кету ... емес.
Мешіт орталық төбенің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Мешіт
салынатын құрылыс орны ... ... ... ... ... сыланған.
Көлемі 60x22 м құрылыс шығыстан батысқа созылып жатыр. Кірісі солтүстік
фасадтың ... ... 2,7x1,35 м ... бар ... ... шығыңқы орналасқан. Портал тіреулерінің арасы 6 м-дей. Батыс
пилон 1,7 м биіктікте ... ... ... ... бұзылып алынған.
Порталдың бұрышында етегі домалақ мұнаралар орнатылған. Олардың диаметрі 2
м. ... ... ... ... болған. Оларға порталдың ішкі жағындағы
ені 1 м есік арқылы ... ... ... ... ... ... ... төрт тепкішегі ... ... ... үш ... тұрғызылған отыз тіреуден тұратын төрт ашық
галерея айқындайды. Тіреулер ... ... ... ... ... ... 3,7 м.
Кірістің осінде екі зал болған. Төбежабын тіреулері толық бұзылған
десе болады. Кесіндісінде ... ... 3,3x1,65 м ... ... батыс жағында сақталған. Михрабты бас ... ... екі ... ... Тіреулер кесіндісінде көпқырлы болған деуге негіз ... ... ... екі жанындағы шаршы пилон тәрізді көрінеді.
Михраб орнатылған қабырғада биік табалдырықты есік бар. Ол ... ... ... ... ... ... ... шығады. Мешіт
қабырғасының қалыңдығы 1,35 м, бас фасадтың бұрыштары пилястр тәрізді
жасалған.
Тіреулер, ойпатты ... ... ... ... 15 — 20 ... отырғызылған. Пахсаға, топырақ тұзынан қорғау үшін, күйген ... ... ... жасалған фундаменттің жалпы қалыңдығы 1,1 м.
Бұл — монументалды құрылыстардың отырудан ... Орта Азия ... ... ... ... қолданылатын тәсіл.
Негізгі конструкииялар — қабырғалар, тіреулер, портал пилондары сапалы
қыштардан тұрғызылған. Қыш шаршы пішінді, көлемі 25—;28 см. ... ... ганч ... ... ... кей ... ... алғашқы қабаттары сақталған.
Мешіттің архитектуралық безендіруі қызықты. Олар жайында мешітті
жапқан қабаттағы ... ... ... ... беттемелерден білуге
болады. Олардың ішінде түрлі-түсті шыңылтырлы қыштар, қою көк және ... ... ... және ... ... ... ... және
тікбұрышты тақталардағы көптүсті майоликалар бар, Шыңылтырлы қаптамалардың
басым бөлігі михрабты қабырға мен залдың орнындағы ... ... ... ... — панжараның бөліктері табылды.
Отырардың жұма мешіті, Орта Азия ортағасырлық архитектурасында жақсы
мәлім, бағаналы-күмбезді құрылыстар түріне жатады. Бағаналы ... ... ... ... ... ... мешіті
анағұрлым ерте, 10 ғ. ... ... ... ... ерте кезеңіне жатады.
Мешіттің фасадтық ... ... ... ... ауланың көлемі 40x22 м. Мешіт пен аула және солтүстік құрылыстың
жалпы көлемі 72x22 м.
Мешіт ауласының едені, сақталып қалған ... мен ганч ... ... құрылыс қабырғалары сияқты, көлемі 25x25x5 см шаршы
қышпен төселген деуге болады.
Кешеннің солтүстігіндегі ... ... ... ... Ол ... ... орналасқан, ені 3,47 м орталық дәлізден құралған. Оңтүстік
бөлігінің бөлмелері көлемі жағынан кішігірім: 3,41x1,42 м. Бұлар ішкі ... бір ... ... ... табалдырықпен бөлінген айвандар болуы
мүмкін. ... ... ... ... солтүстік-батыстағы алтыншысы
жартылай аршылды.
Дәліздің солтүстігінде орналасқан бөлмелер айван-бөлмелерге қарама-
қарсы ... Бұл ... ... де бір осте ... ... ... ... бірі жартылай аршылды. Құрылымы жағынан бұл бөлмелер екіге
бөлінген. Біріншісі — дәлізге шығатын, көлемі 3,5x1.4 м, тамбур айван, ... ... ені 1,1 м ... ... бөлігіне өтетін есік
бар. Бүкіл кешеннің сыртқы қабырғасы ... ... ... артқы,
солтүстік қабырғалары зерттелмеді. Сондықтан, бөлмелердің ұзындығын анықтау
мұмкін болмай тұр. ... ені — 3,7 м. Бұл ... ... қыш
пен кесекті аралас кезек қолдану арқылы қаланған. ... ... ... ... анықталды. Оның барысында кей бөлмелер қайта салынып, оларда
сыпалар орнатылған. ... ... ... бес ... көлемімен
ерекшеленеді. Құрылыстың қосымша ерекшеліктерін зерттеу мүмкін емес, оған
кейінгі ... ... ... келтіреді.
Оңтүстік остің айвандары мен солтүстік тамбур-айвандарының ... ... ... ... ... олар дәліздің
күмбезімен қосыла отырып аша күмбез деп аталатын ... ... ... ... ... ... цитадель
сарайының бір бөлігі деген болжам айтылған ... ... бұл ... ... ... болса керек.
Мешіттің бірден Темір өлгеннен соңғы кезеңде ... ... ... ... ... мешіттің бітпей қалғандығы себеп болса керек. Мешіт
сол құрылыс күйінде қалып, онда намаз оқылмаса ... ... ... оны ... ... айналдырған.
Мешіт қирандылары жақсы сақталған. Бұған екі жағдай: құрылыс кезінде
пайдаланылған ... ... қыш ... ... — үш кезеңде
жүргізілген ... ... ... 2002 - 2004 - ... ... ... ... мен реставрациялау» жобасының
аясында, 2005 -ММЕ ҒЗЖИ ... ... ... ... себеп
болған.
Мешіт ауласының территориясындағы қазба барысында теңгелер көмбесі
табылды. 172 дана мыс ... ... ... тар ... XV ғ. аяғы-ХVІ ғ. басына жататындығымен ... ... ... ... және ... ... (Отырар және Қараша көмбелері)
табылған көмбелерде XVI ғ. басынан-XVIII ғ. басына дейінгі мерзімді қамтып,
түрлі ... ... ... Ташкент және басқаларда соғылған
теңгелерден тұратын болатын. Орта-азиялық қалалардың теңгелері өте сирек
кездесетін. ... ... ... көмбе Отырар оазисінің территориясында
жалғыз, бірак мұндай көмбелер орталық Мауераннахрда кеңінен белгілі.
Отырар қазбасының материалдары 16— 18 ғғ. қала ... ... ... ... ғ. ... бос ... қайта құрылыс салына бастады.
Орталық төбенің оңтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... да осы ... жатады. Бағаналы-күмбезді
құрылыс, 0,4 м тереңдікке отырғызылған фундаментте салынған. Мешіттің ... ... ... ені 15,5 м. ... ... орталық зал мен оған
жапсарласқан қос қанаттан тұрады. Михрабты ... ... есік ... Ол ... қоса ... 1,5 м-ге ... Орталық
залдың көлемі 7x7 м. Залдың ортасында құлаған күмбездің қалдықтары болды.
Мешіттің қирауына оң ... ... ... ... ... ... қалындатқан жөндеу жұмыстарының іздері сақталған. Михраб пен
михраб ... ... ... жұқа ганч ... ... 17 ғасыр мешіті, алдында ауқымды алаңы бар, ... ... ... ... ... ... ... (25x25x5 см)
тұрғызылған. Михраб пен михраб алдындағы қуыстың қабырғаларындағы сылақ
түсіп қалды. Нысан бірнеше рет ... ... 2002- 2004 - ... ... ... ... мен ... жобасының
аясында, 2005 — архитектор-реставратор Репинская Е.Н. жүргізген қосымша
консервациялық шаралар ... ... 2 ... ... ... 2 ... құрылыс қабаттарын
жіктеу мүмкін болды. Төменгісі 16—17 ғ. 1-ші жартысына, жоғарғысы 17—18 ғғ.
2-ші жартысына жатады. Қала жоспары, ... ... ... шекарасы мен
құрылымы 3 ғасыр бойы ... ... ... ... салу ... тек ... ... ғана қатысты болды ... ... ... үй ... ... өзгергені, жөндеу іздері мен қосымша
құрылыстар байқалады.
Архитектураны сараптау, кейінгі орта ғасырдағы Отырар тұрғын жайлары
туралы ... ... ... ... ... Ол ... ... Үйдегі бөлмелер саны әркелкі: айваны бар бір бөлмеден 5 - 6
бөлмеге дейін ... ... ... екі түрі ... ... сызық бойына орналасқан үйлер жатады. Екіншісінде 4 бөлме ... ... ... екі ... ... ... ... бәрін
байланыстырып тұрған орталық компоненті ошақ-тандыры бар тұрғын бөлме.
Жылдың суық мезгілінде ол ... ... және ... бөлменің қызметін
атқарған. Бөлменің аумағы 10-нан 45 м2 аралығында. Ошақ-тандыр, ... есік ... ... Ол сыпа ... ... ... ... аумағы 6 м2, еңіс жер жасалатын. Оның қабырғалары мен
едені қышпен төселіп, ортасында тесік қышпен жабылған канализациялық ... ... ... ... ... үстінде көмір сақтайтын
тікбұрышты тек болған. Тандыр ... ... ... ... ... ... болады. Мұржа әдетте үй қабырғасына бұрыш тұсынан
шығарылатын. Тандырдың саздан жасалған, тұтқасында бу шығатын тесігі ... ... ... қызметі әртүрлі болды — олар бөлмені
жылытуға, ас дайындауға және нан пісіруге ... Нан ... ... қабырғаларына оймыштар түсірілген. Бірқатар үйлердін бастырмалы
жазғы аулалары болған. Бай ... оның ... ... ... ... қарай онда 1 не 2 жаңбыр суы сіңетін ташнаулар орнатылған. ... не 2 ... ... ... ... ... болған. Үйлерде 1-
ден 3-ке дейін қойма қызметін атқарған бөлмелер болған. Оларда астық, ұн,
кепкен жеміс және ... ... ... ... ... тұрған.
Қойма еденінде құмыралар мен құмдар тұрған, кей ... ... ... және ... ... ... мал ... бөлмелер де бар. Әдетте,
олардың еденінде қалың көң жатады. Ортақ аула ... ... ... бөліктерден тұратын үйлер қызықты. Қаланың негізгі құрылымы,
бұрынғысынша орам болып қала берген. Бұл тік не ... ... бір не екі ... ... ... ... ... көшелерге бітеу
қабырғаларымен бүдірлі ернеулері кесіндісінде тікбұрышты болып ... ... ... науалы тұтқасы мен мойнында білігі бар ас ішетін
құмыралар, сонымен ... ... ... ... ... ... ... кешені тұтастай, жоғарғы еден материалдарын қопарғанда,
Қостөбенің (онтүстік) ... ... ... ... ... Ақтөбе» деп аталатын ескерткіштер тобына кіреді.
III. ҚАРАТАУДЫҢ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ КЕРУЕН ЖОЛДАРЫ
Оңтүстік, оңтүстік-шығысында Арыс, Теріс ... ... ... ... ... 400 ... ... жатқан
Қаратау шаруашылықтың екі түрі қатар дамыған тарихи – географиялық аудан.
Қаратаудың ежелгі және ортағасырлық ... елді ... мен ... ... ... жолдары, Ұлы Жібек жолының солтүстік немесе Шаш-Түрік
(бұдан былай Түрік ... ... ... ... мен ... ... бір ... қазақстандық ... ... ... ... ... арқылы өткен бөлігі мен Оңтүстік
Қазақстанның ортағасырлық керуен жолдары Ғ.И. Агеева мен Г.И. ... {1}, К.М. ... пен А. ... ... {2}, ал ... Шу- ... ... керуен жолдары М.Елеуовтың еңбегіне суреттелген
{3}. Ә.Х. Марғұланның мақаласында Сырдарияның орта ... ... ... ... ... Қазақстанға өткен Қарқаралы, Уванас, Жетіқоңыр
жолдарымен бағыттары көрсетілген {4} ал ... ... ... ... XVIII ғ.ғ кезіндегі керуен жолдары
қарастырылған {5}.
Қаратаудың оңтүстік, ... ... ... ... Түрік жолы
туралы деректі Сюань Цзяньнан кездестіреміз. 629 ж. Түрік ... ... ... ... ... шығып оңтүстік- батысқа қарай 200 ли жүргенде
Ақ өзендегі қалаға ... ... ... оның жазбаларында Түрік
жолының осы ... ... мен оның ... елді ... мен қалалар
туралы дерек келтірілмеген {6}.
Түрік жолының ... ... ... өткен бөлігіне бағыты мен оның
бойындағы ортағасырлық елді мекендер туралы алғашқы жазба ... ІХ ... Ибн ... ... Оның Ұлы Жібек жолының бойындағы елді
мекендер мен қалалар тізбесінде Испиджабтан ... ... 4 ... ... 5 фарсах, Тамтаджға дейін 4 фарсах, Абарджаджға дейін 4
фарсах, өзендегі ... ... 6 ... ... ... ... дейін
5 фарсах, Таразға дейін 3 фарсах екені көрсетілген {7}. Зерттеушілер аттары
осы ... ... ... ... ... ... ... пікірде
{8}, дегенмен, олар Түрік жолының Испиджаб- Тараз ... ... ... ... ... Бурнооктябрь, Бектөбе қалалары арқылы
Таразға өткеніне шек келтірмейді. Қаратауда ХХ ғ. 90- жылдарында, 2002-2004
және 2006 ж. жүргізілген ... ... ... нәтижесінде
Түрік жолының Испиджаб- Тараз аралығындағы Күйік, ... ... ... тармағы, оңтүстік-шығыстан солтүстік батысқа қарай Қаратау арқылы
өткен ... ... және Ұлы жол, ... ... қалалармен елді мекендердің баламалануы, олар арқылы ... ... және ... ... ... ... Уванас, Жетіқоңыр
жолдары мен Сарысу жолының Нәнсай тармағына қатысты жаңа ... ... ... ... ... Түрік жолының Күйік бағыты Қобалбұлақ,
Машат өткеліндегі елді ... ... ... ... Қызыл бел,
Құлан асулары, Құланауыз, Адыраспан төрткүлдері, Бурнооктябрь қаласы, Күйік
асуы, Бектөбе ... ... ... ... Осы ... бір ... ... елді мекендер, Мақталы, Керейт қалалары арқылы
өтіп Балықты ... ... ... ... ... ... негізі
бағытқа қосылған. Осы жолдың ортағасырлық Азаттық қаласынан ... ... ... ... Шақбақбаба қаласы мен төрткүлі, Күлтөбе, Нанжер
төрткүлдері, Мыңбұлақ, ... ... ... ... қаласы,
Қасқыртөбе елді мекені, Маймақ шатқалы арқылы, Қаратау, ... елді ... ... өтіп ... жеткен. Біздің пікірімізше, 629
жылы Тараздан шығып батысқа ... осы ... ... ... ... Ақ
өзендегі қалаға жеткен.
Түрік жолының Испиджабтан шығып шығысқа жүрген Хан өткел тармағы
Қостөбе, Төрткүлтөбе елді ... ... Ақсу ... Хан ... оң ... ... ... Иірсу қаласы, Жамбасбастау төрткүлі
арқылы Бораншы асуынан асқан, онан әрі солтүстік-шығысқа жүріп ... ... ... ... елді ... ... ... өтіп
Шақпақ төрткүліне жеткенде жолдың Маймақ бағытына қосылған. Түрік ... ... ... керуендер тек жылдың жылы мезгілінде жүрген.
Енді Түрік жолынан басталып ... ... мен ... ... керуен жолдарына келсек, солардың бірі –Сырдарияның сол жағасымен
жүрген керуен жолы. Түрік жолының шыққан бұл ... жолы ... ... жағасындағы Сейіттөбе, Ұзыната, Сүткент, Байырқұм, Оқсыз, Артықата,
Бұзық, Қаратөбе, ... ... ... ... ... ... Бұл жолды Оқсыз қаласында Қызылқұм арқылы Хорезмге, Үргенішке онан
әрі Еділ ... ... ... керуен жолы кесіп өткен.
Испиджабтан жүрген бір керуен жолы батысқа Арсубаникет қалаынан өтіп,
Сырдарияның оң ... ... ... ... ... Ақтөбе,
Ордакент, Сығанақ, Бестам, Нәнсай қалалары арқылы Сырдарияның төменгі
ағысына, онан әрі ... Еділ ... ... көкжоны жолы. Оңтүстік – шығыстан солтүстік –батысқа қарай
созылып жатқан, Қаратаудың ... ... ... ... м биікте
жатқан, күнгей мен терікейге ағатын ... ... ... ... ... бұл жолдың басы Теріс өзеніндегі өткелдің сол жағасынтда орналасқан
ортағасырлық Ақтөбе қаласынан ... Ол ... ... ... ... ... Теріс,Үлкен сай, Жосалы, Саясу, Белбұлақ,
Тікасу, Үлкен арбатас, Арбатас, Кіші ... ... ... ... ... ... ... Арыстанды асулары мен ... ... ... кесіп өтеді. Арыстанды өзенінің жоғарғы ағысына жеткенде жол
екіге бөлінген.Оның негізгі ... ... ... мен елді ... ... өтіп ... жеткеде, Қаратаудың теріскейі арқылы
өткен керуен жолына қосылған, ал ... ... ... ... тармағы
Есіктас тауының солтүстік беткейімен өтіп, Қарасу өзеніне ... ... Шаян ... ... ... ... жолын кесіп өтіп,
Қартаудың күнгей беткейі арқылы ... Ұлы ... ... жол. ... ... ... Ұлы жол ... күнгей
беткейіндегі Қайнарбұлақ, Көкбұлақ арқылы өтіп Ойық өзеніне, Құсата, ... ... елді ... ... ... қаласына онан әрі солтүстік-
батысқа қарай тау аралық жазықпен жүрген жол Көксарай, Үш өзенді кесіп өтіп
Егізқараға, ... ... ... солтүстік жағынан айналып
өтіп, Арыстанды ... ... ... ... ... ... тауаралық жазықпен Жалғызағаштың бұлағына жеткенде Қаратаудың бастыс
шетіне шыққан, онан әрі Дариялы тақырға өткен. Ұлы жолдың бір ... ... өң ... ... ... ... биік асу жоқ, о ... және тауаралық жазықтармен жүрген. Есіктас – Жалғызағаштың бұлағы
аралығында бұл жол Қаратаудың күнгей мен ... ... ... ... Тұрлан, Хантағы, Біресек, Байылдыр, Бәжі, Ран, Айғыржол тауы,
Жайылма, Күрден, Ақсүмбе, Дарбаза жолдарын және ... ... ... ... ... ... ... тармағын кесіп өткен. Жазба деректерде
Көсегенің көкжоны мен Ұлы жол туралы дерек кездеспейді, ... ... ... аңыздарға қарағанда бұл жолдар қазақ халқына ежелден –ақ
белгілі ... ... Дари ... ... өтіп сақ ... ... оны ... жасақтары Ұлы жолдың арғы бетіне (бұл жерде, шамасы, ... беті сөз ... ... ... – М.Е.) қарсы алғаны туралы ... бір ... ... ... ... ... ... кіріп,Сырдан
өтетін көпір сала бастағанда Шу қаған бастаған қырдағы, тау мен ... Ұлы ... ... ... ... айтылған. Үшінші аңызда
шүршіттің (бұл жерде жоңғарлар сөз ... ... М.Е.) ... ... ... ауылдары Көсегенің көкжонымен Сыр бойындағы қалың елге
көшкені сөз болады.
«Ақтабан шұбырынды,алқа көл ... » ... ... ... еске ... ... көш ... сайын бір тайлақ бос келеді.
Туған жерден айырылған жаман екен,
Мөлтілдеп екі көзден жас келеді.
Мүмкін, бұл жерде Көсегінің көкжонымен үдере көшіп келе ... ... ... болар?
Ежелгі Тараз қаласы Түрік жолындағы аса ірі ... ... ... ... ... ... жолдарының тоғысқан жерінде тұрған бұл
қаладан шығып шар тарапқа кетіп жатқан керуен жолдары мен олардың ... ... мен ... ... ... деректер де сақталған. ... ... ... ... ... ... жүрген
керуен жолдарының бойында орналасқан Адахкет, Дех ... ... ... ... Барукет, Баладж, Кинкет қалалары аталған. Тараз ... ... ... ... анықтау үшін Қимақ жолында, Тараздан 7
фарсахта орналасқан Кевакет ( ... ... ... ... пен Дех
Нуджикес қалаларының (елді мекендерінің ) ... ... алу ... Бұл
қалалар туралы Тамин ибн Бахр былай дейді: «Тараздан шыққан жол ... ... екі елді ... ... ... ... өтеді. Тараздан оларға
дейінгі аралық 7 фарсах. Осы жерден (Кевакеттен) қимақ патшалығына дейін
өзімен жол ... ... суыт ... салт атты үшін 80 ... жол» {9}.
Кевакеттегі екі елді мекенді А.Н. Бернштам Тараздан батыста орналасқан
Көктөбедегі қалалармен {10}, ал Л.И. ... ... ... Тараздан
солтүстікте орналасқанын ескере отырып, Талас өзеннің төменгі ағысындағы
Шаруашылық (VI-XIIIғ.) және Ынтымақ (Тайтөбе) ... Дех ... ... елді мекендерімен баламалаған {11}. Дегенмен, Тараздан ортағасырлық
Шаруашылық қаласына ... 90 км ... ... ... бұл ... орналсқан
жерді Кевакет деуге болмайды.
К.М. Байпаков алғашында Талас өзенінің ... ... ... ... ... Оққұм мен Түймекент қалаларын, ал
кейін Таразан солтүстік-батыстағы Қаракенир 1 және ... 2 ... 1, ... 2 – М.Е). Дех ... ... елді ... {12}. ... екі пікірімен де келісуге болмайды:
біріншіден, Оққұм мен Түймекент ... ... 40 км ... ... екі ... ... және ... арасында ондаған
ортағасырлық қалалар мен елді мекендер бар; ... ... ... ... орналасқан.
Ә.Х.Марғұлан Таластан (Тараздан) шыққан шыққан керуен жолы Оққұм,
Қызылқорған қалаларынан өтіп, солтүстікке қарай жүріп ... ... мен Хан ... ... ... ... жағасына дейін жеткен
дейді {13}. Біз Ә.Х. Марғұланның Тараздан шыққан керуен жолы Ертіске дейін
жеткен ... ... ... ... осы ... жолының бойындағы Кевакет
деген жерді Тараздан солтүсіктегі ... және ... ескі ... ... ... ... осы ... бір- біріне іргелес
орналасқан ұзын қорғанды Қаратөрткүл (VII – ... және ... ... ғғ.) ... Дех ... пен ... елді ... болса керек
деген пікірдеміз {14}.
Кенжек – сеңір (Кенджак Сангир) туралы Махмұт Қашғари былай дейді:
«Кенжек ... ... ... ... аты. Ол жер ... ... ... айтуына қарағанда 1269 ж. Талас пен ... ... ... ... ... құрылтай өткізген {16}.
Е.А. Агеева мен Г.И.Пацевич ... ... ... төменгі ағысындағы
Тектұрмас не шаруашылық қалаларының бірінен баламалау керек десе {17}, ... ... ... ... Шаруашлық қаласымен баламалаған{18}.Шаруашылық
қаласы (VII-XIVғғ.) Тараздан 90 км ... ... Бұл ... ... Дех ... ... баламалауды ұсынған болатын
{19}.Талас өзенінің Шаруашылық қаласынан ... ... ... жері ... кең ... немесе «кеңжиек» деп атауына ... ... ... ... ... ... баламалаған {20}.
Әл Мукаддаси тізімдерінде Сырдария өзенінің орта ағысындағы Шауғар,
Сауран, Тұрар, Зерах, Шагилджан ... ... ... ... ... ... ... {21}. Осы тізімдердігі Шагиджан Қаратаудың
күнгей беткейіндегі Шаға қаласымен, ... ... ... ... ... ... ... жүр {22}, ал Бурух
пен Яганкет қалалары әлі ... және ... ... ... ... былай суреттелген: Бурух
– ескі, үлкен {қала}, мешіт базарда. Яганкет – үлкен, сүйкімді қала ... ... 30 км ... орналасқан ұзын қорғанды Қаракемер
және Бектөбе қалаларын (К.М.Байпақов бойынша Қаракенир 1 және Қаракенир ... ... ... Дех ... пен Адахкет елді мекендері мен
баламалаған {24}.Біз осы екі ... ... ... ... - ... ... жолының бойында, Үлкен Бурыл (Бурул) тауына жақын жерде (10
км) орналасқанын және Бурыл ... тауы мен ... ... атындағы
ұқсастықты ескере отырып Қаракемирді ... ал ... ... ... ... (Кинчат) қаласы туралы 1253 ж. Қаратаудың теріскей беті арқылы
өткен Г.Рубрук былай деп жазған: «... Жетінші күні біздің оң ... ... ... көріне бастады, біз бау-бақша сияқты суарылған жазыққа шықтық
өңделген ... ... ... күні ... ... ... ... бір елді
мекенге келдік ...» {26}. Г.Рукрук атаған Кинкет қаласы мен аты белгісіз
елді мекен ... ... әр ... болжам жасап жүр, мәселен, Е.И.
Агеева, Г.И. Пацевич оны ... ... ал оны ... не ... ... ... ... {27}, ал К.М.Байпақов Кинкет ... ... ... деп ... Біз Ә.Х. Марғұланның Кинкетті
Құмкент қаласымен баламалаған пікіріне қосыла ... {29} ... ... ... ... ... ... орналасқан аты белгісіз елді
мекенді Саудакент қаласы болса керек деп ... ... ... ... 25 км (1 ... жер) ... ... арқылы жүрген жолы Е.И. Агеева, Г.И. ... ... ... ... өткен: «Еділден өтіп, ол Жайыққа жектен,
оның төменгі ағысындағы өткелден өтіп, Ақтөбе не Темір ... ... ... ... оңға ... ... ... сосын
Қаракеңгір мен Сарысуды жағалап барып Қаратаудың солтүстік беткейіне, оны
жағалап Созақ, ... ... ... ... ... жеткен» {31}. Л.Б. Ерзаковичтің айтуына қарағанда, Г. Рубрук Еділ
мен Жайықтағы өткелден ... Арал ... ... жағалауы арқылы
Сарысудың төменгі ағысына шыққан, сосын Қаратаудың ... ... ... орта ... Іле өзеніндегі өткелге өткен {32}. Біздің
пікіріміз бойынша, шамасы, Сарайшық ... ... ... ... Ырғыз, Торғай өзендерінің төменгі ағыстары арқылы Құрдымға ... әрі Ұлы ... ... ... ... ... ... бойынша кесіп
өткен, ең ежелгі керуен жолдарының бірі – ... ... ... ... ... керек. Жетіқоңыр жолымен оңтүстікке бұрылған Г. Рубрук
Шу өзенінің төмегі ... ... өтіп ... ... ... ал ертесіне Саудакентке жеткен. Саудакентттен шыққан Г. Рубрук
солтүстік – ... ... ... ... ... өтіп, Шу
өзеніндегі Ұланбел өткеліне жеткенінде Шу керуен жолына түскен, онымен
шығысқа қарай ... ... ... ... ... ... Іле ... өткелге {33}, Эквиус, Қойлық қалаларына, онан әрі Алакөлді ... ... ... ... ... {34}.
Қаратаудың теріскейі мен күнгейіндегі, Сырдария өзенінің орта
ағысындағы керуен жолдары және олардың ойындағы ... мен елді ... ... ... Кіші ... ... ... кездеседі. 1255 ж.
Тараздан шыққан ... ... ... ... ... Сулхан (Сугулган), Уросоган, Койканд, Хузак, не Комоң, Хендахор
елді мекендерімен ... ... ... ... күнгейіндегі Сгнах және
өте үлкен Савранға {сосын} Харчух және Асон, Саври және ... ... ... онан әрі ... ... {35}. ... ... Гетумның Қаратаудың
теріскейі арқылы жүрген жолы жөнінде әр түрлі пікір бар. Е. ... ... ... бойынша Тараздан шыққан Гетум Дех Нуджикес және ... ... мен ... М.И) қалалары арқылы Майтөбе, ... ... ... Қаратаудың теріскейіндегі қалалар олардың ішінде Қойкандт,
Құмкентпен және Кузакты Созақпен баламалауға болады, Ақсүмбе асуы ... ... Ясы- ... (Осон) және Отырар, сосын Сырдарияның сол жағасына
өтіп ... ... онан әрі ... және ... ... ... пікірі бойынша Тараздан шыққан Гетум Оққұм ( Хутухчин),
Шаруашылық (Перканд – Беркант),Саудакент (Сулхан – Сучулган) және ... ... ... ... жүрген.Созақтан шыққан Гетум ... ... асуы ... ... ... Сугнах), Сауран (Савран),
Ясы (Асон), Отырар, Сырдарияның сол ... ... ... ... {37}.К.М. Байпаков пікірі бойынша Тараздан шыққан Гетум Майтөбе
(Хутухчи), ... ... ... ... ... ... {38}.
Тараздан шығып солтүстік батысқа ... ... ... ... ... жүрген керуен жолды халық «Телкөл» не «Ақсүмбе» жолы
( бұдан былай Телікөл жолы) деп ... ... ... ... Телікөл жолы Бектөбе (Яганкет) Қаракемер (Бурух, Путухчи) қалалары
арқылы Тамды (Берукет не Пергант), ... ... ... ... ... не ... қаласынан оңтүстік батысқа бұрылған
бір тармағы Қарақұм ... ... Билі ... ... оңтүстік –батыс
жағасындағы орта ғасырлық елді ... мен ... онан әрі ... бетіне асатын Жосалы, Саясу, Бекбұлақ, Тікасу асуларына баратын
жолдарға ұласқан. Билікөлдің оң ... ... мен елді ... ... ... ... шығып Бабаата (Баладж) қаласы, Үлкен
Ақтау мен Ақтаудың тауаралық жазықтары арқылы, Қаратаудың теріскейіндегі
тауалды ... ... ... ... жол ... ... ... бұл
тармағы «Маймақтың жолы» деп аталады.
Шолаққорғаннан солтүстік-батысқа жүрген керуен жолы ортағасырлық Созақ
(Хузак не Комец), Ақсүмбе (Хендахор) қалалары, ... ... ... ... өзеннің төменгі ағсындағы Телікөлге жеткенде Шу және Сарысу керуенн
жодарына қосылған.
Тараз қаласына ... ... ... ... ... ... Телікөл жолына қосылған келесі бір керуен жолына Е.И. ... ... ... {39}. ... солтүстікке қарай жүрген бұл жолдың
Талас өзеннің төменгі ағысына дейінгі ... ... ... бір, ... ол Қартөрткүл (Дех Нуджикес), Қоңырбайтөбе (Адахкет) Қонысбай,
Нарымбай, Оққұм, Шаруашылық ... ... ... ... қаласында
қимақ жолынан солтүстік-батысқа бұрылған жол Ақтөбе елді мекенінен өтіп,
Айгене шатқалындағы ... ... ... ... ... ... ... Құмкент қалалары арқылы Шолаққорғанға жеткен.
Сонымен, біз оңтүстік-шығысында Түрік жолынан шығып солтүстік ... ... мен ... ... ... ... жолдарына тоқталып,
олардың негізгі бағыттарын ... енді ... ... –шығыс
солтүстіктен солтүстік -батыс, оңтүстікке қарай кесіп өткен Қарқаралы,
Уванас, Жетіқоңыр жолдарына, Сарысужолының ... ... және ... мен ... ... жатқан жлдарға тоқталсақ. Қарқаралы,
Уванас және Жетіқоңыр жолдарының негізгі бағытын Ә.Х. ... ... {40}. ... ... оң ... ... ... жолындағы
Отырардан шыққан Қарқаралы жолы ежелгі Ясыға ... ... ... жүріп Шаға қаласына, Көкқиясай өзенін жағалап өтіа,
Қаракөл шатқалындағы Қаракөл елді мекендеріне, Бабаата, Ақтөбе қалаларына,
онан әрі ... ... ... ... отырып (Қызылкөлді шығыс жағынан
айналып өтіп) ... ... ... ... ... солтүстік-шығысқа жүрген жол Қосмая, Казоты, Нарөлген, Үлкен ... өтіп ... ... ... онан әрі ... ... жолы Шу өзенінің төменгі ағысындағы Қазыққаққан шатқалында ... ... ... ... ... ... Ә.Х. Марғұланның пікірі
бойынша Шолаққорғаннан шыққан ... жолы ... ... ... ... ... Шу өзеніндегі Қызылжайма өткелінен өтіп, Қыл,
Шекпенқалған, Төсбұлақ, Тоқымқаққан, ... ... ... Жамши, Тоқырауын өзендерінің жоғарғы ағысына, Мойынты және
Мүкір өзендері өңірлерін жанай өтіп, онан әрі ... ... ... және ... ... орта ... қалалардан шығып,
Қаратаудан асып, Талас және Шу өзендерінің төменгі ағысы ... ... ... және орталық бөліктеріне қарай өткен Уванас және Жетіқоңыр
жолдары туралы Ә.Х. Марғұлан былай деп ... ... және ... ... ... ... және Созақ қалаларынан басталған.
Созақтан бірге ... бұл екі жол Шу ... ... (не ... ... екіге бөлінге: бір жол Жетіқоңыр құмдарына қарай беталса,
ал екінші жол (Уванас) - тіке ... ... ... Нұра өзендері
алқабына, Ертістің төменгі ағысына деін жалғаса берген» {42}.
Осы жолдардың қосарлана жүрген Ясы (Түркістан), Созақ қалалары ... ... ... ... ... келсек, Ясыдан солтүстікке жүрген
жол Қарашық (Қарашық 1 және 2), Жүйнек, Ішкент қалаларынан өтіп солтүстік-
батысқа бұрылған, ... ... ... жағымен өтіп, Бестоғай
өзенін жағалап отырып тау аралық шатқалға шыққан, Өгізтаудағы ... елді ... мен ... ... Үш ... ... ... (930 м) асып Қошқарата шатқалына, онан әрі қарай Қошқарата, Жүзей
елді мекендері арқылы Ақтөбе ... және ... ... осы ... ... ... Сауранға, онан солтүстік –шығысқа ... Бәжі ... ... ... ... ... ... солтүстік батысқа жүрген Уванас және Жетіқоңыр жолдары
Қарақұрт, ... ... ... Шу ... ... оңтүстік –батыс
тармағының Жаман Шу жолын, ал Шу өзеніндегі Тай өткелде (Көкмұрынтай) Шу
жолының солтүстік-батыс тармағын кесіп өтіп ... ... ... ... Жетіқоңыр құмдарына бет алса, ... жолы ... ... ... Нұра ... ... Ертістің төменгі ағысына
қарай жалғаса берген {44}.
Сарысу ... ... ... ... ... өзенінің оң жағасында,
өткелге жақын орналсқан ортағасырлық ... ... ... бұл ... қарай жүріп Жаман Ақтөбе, Нәнсай өзегінің оң жағасындағы Нәнсай
қалаларынан өткенсін солтүстік-шығыс, солтүстікке ... ... ... ... тауы) Батыс жағы мен, Жетімтау шатқалы мен Ақтаудың
шығысынан өтіп, Шұмаққазған шатқалы арқылы Қатыншоқай құмының ... ... ... ... Шу өзенінің арнасын жағалап жүрген Шу керуен
жолын кесіп өтіп Қотанқамыс шатқалының батыс бөлігі ... ... ... ... Сарысу керуен жолына қосылған. Осы жолдың бір тармағы
Ақтаудың батыс жағымен өтіп, ... ... ... ... ... ... пікірімізше, Ертіс өзенінің төменгі ағысына, ... ... ... ... ... ... ... асқан Уванас,
Жетіқоңыр, Қарқаралы жолдары мен Қаратауды батысынан айналып өткен Сарысу
жолының Нәнсай тармағы ... ... ... қалалары тұсындағы
өткелдер арқылы Сырдария өзеніне өтіп Хорезмге баратын транзит ... ... ... ... ... ... ... жүрген керуен жолдарынан
шығып Қаратаудың күнгей мен ... ... ... ... ... ... мен елді ... байланыстырып жатқан
жолдарға келсек.
Қошқарата жолы.Түрік жолының ... ... ... ... шығып, Теріс өзенін жағалап солтүстік –батысқа қарай
жүрген Қошқарата жолы ... еді ... ... ... ... ... ... Қошқарата өзеніне Талдыбұлақ өзенінің құйған
жерінтде оң жағаға өткен жол ... ... елді ... ... ... барып, Ақтас тауының батыс беті арқылы Балабөген өзеніне
жеткен, Балабөгенді жағалап батысқа ... жол ... ... ... ... ... тармағы Ақтау жоталарының батыс етегінен
өтіп Балашаян ... ... оны ... ... ... жүрген, Шаян
өзенінен өтіп, Майбұлақ өзенін жағалап солтүстік-батысқа қарай ... ... ... өзендерін жағалап барып, Есіктас тауы солтүстік жағымен
айналып өткенде Испиджабтан шығып Шолаққорғанға ... ... ... батысқа қарай жүрген тармақ ... ... ... ... ... ... ... қарай жүрген тармақ
ортағасырлық Ақтөбе, Жүзімдік, Иқан ... ... ... ... жеткенде сырдың оң жағасын ... ... ... ... ал ... ... ... тармақ Асан шатқалы арқылы Кіші
Бөген өзенінің жағасындағы Домалақтөбеге жеткенде, Испиджабтан ... ... ... ... кесіп өткен. Онан әрі Балабөген, Бөген
өзендерін жағалап ... ... жол Арыс ... ... ... ... ... оң жағасы арқылы өткен керуен жолына қосылаған.
Шаян жолы. Испиджабтан солтүстікке жүрген Шаян жолы ... ... ... ... ортағасырлық Сағындытөбе,
Қожақорғантөбе қалалары мен елді мекендері арқылы Қорғантөбе қаласына, онан
Арыс өзенінің оң ... ... ... ... Бессай
шатқалын кесіп өтіп Ақтөбе 1 арқылы Балабөген өзенінің жағасындағы
Домалақтөбе ... ... ... ... ... ... ... Қошқарата жолының батыс тармағын кесіп өтіп, Есіктас тауының
батыс жағына жеткенде Ұлы ... ... ал осы ... ... ... ... жолының солтүстік – батыс тармағына қосылған, онан әрі
Майтөбе қаласынан өтіп Шолаққорғанға жеткенде Телікөл ... ... осы ... ... ... шыққан Бабаата қаласы арқылы
Шолаққорғанға өткен болса керек.
Шылбыр ( Рандысай) жолы. Ортағасырлық Иқан ... ... ... ... өтіп, Шылбыр өзенінің төменгі ағысына, өзенді жағалап
солтүстік-шығысқа бұрылған жол өзенннің тау шатқалынан шыға ... ... ... ... ... ... жол ... Тесіктас елді
мекенінен өтіп, осы өзеннің Рандысай саласына жеткенде ... ... әрі ... айырты өзенін жағалап солтүстік –шығысқа ... ... ... ... Майтөбе қаласына жеткннде ... ... ( ... жолы. К.М.Байпақов пен А. Нұржановтың
еңбегінде Отырардан шығып Арсубаникет, ... Шаян ... ... ... ... жол ... ... бірақ ол жолдың толық бағыты
көрсетілмеген {45}. Шамасы, бұл жерде авторлар Арыстанды жолы туралы ... ... ... ... «Арыстанды- Қарабас» деп аталатын желдің ... оның басы ... ... ... ең ... ... ... басталады, онан әрі оңтүстік – батысқа қарай соққан жел
Есіктас тауымен Жетімтау аралығындағы ... ... ... ... ... ... өткен Шаян жолына қосылған.
Тұрлан асуы жолы Қаратаудың күнгей бетіндегі Иқансу өзенінің шатқалдан
шыға берісінде Ұлы жолды кесіп ... жол ... ... ... ... ... ... өзенінің басталар жеріне жеткентде
Тұрлан асуына ( 1266 м) ... ... ... ... дол ... ... ... жағалап отырып Шолаққорғанға жеткенде Телікөл жолына
қосылады. Әл Макдисидің Испиджаб ... ... ... ... ... ... жүрген Шаға қаласы Қаратаудың
күнгейінде, асуға кіре ... ... ... 28 км ... ал ... ... 20 км. Балажбен баламаланып жүрген Бабаата қаласы {46}.
Жолдың тау шатқалынан теріскейге ... ... ... 24 км жерде
орналасқан.
Біресек жолы.Ортағасырлық ... ... Ұлы ... солтүстікке
қарай жүрген бұл жолдың Хантағы төрткүлгіне дейінгі бөлігі Хантағыжолымен
бірге жүрген, онан әрі ... елді ... ... ... ... ... м) ... жағына жеткенде Қарабайбұлақ өзенінің жоғарғы ... онан әрі осы ... ... ... ... жол. ... ... Қаратаудың теріскейіне өткенде Телікөл жолына қосылған.
Байылдыр жолы. Ортағасырлық Құстата ... Ұлы ... ... ... ... ... ... жүрген, Ашаға барғанда ортағасырлық
Аша қаласынан өтіп, Байылдырға құятын ... ... ... ... шыңының батыс жағынан өтіп, Майбұлақ өзенін жағалып
теріскейге шыққанда Телікөл жолына қосылған.
Бәжі асуы ... ... ... оң ... арқылы өткен керуен
жолындағы ортағасырлық Сауқымата қаласынан басталған жол солтүстік-шығысқа
қарай жүріп ... ... ... ... өткен, Көксарай
өзеннін жағалап барып, оныоңтүстік-шығыстан ... ... ... ... ... солтүстік-батысқа бұрылған, онан әрі Үш өеннің ... ... ... ... ... ... ... Бәжі асуынан
(930 м) асқан. Саудағы Бәжі төркүлінен бастап Суындық өзенін жағалап барып
Телікөл жолына қосылған не ... ... ... ... ... ... Сырдария өзенінің оң жағасы арқылы өткен ... ... ... ... жол, ... ... ... шығысқа жүрген жол
ортағасырлық Асарық елді мекеніне ... ... ... ... ... ... Домба өзеніне жекткенде
шығысқа бұрылған,осы өзеннің суайрығына барғанда солтүстікке бұрылып Ран
сауынан (1045 м) ... Онан әрі Ран ... ... ... ... ... жол ... шатқалының ортағасырлық Ран қаласынан өтіп,
Қаратаудың теріскейіне шыққанда Телікөл жолына ... тауы ... Ұлы ... Жиделі өзенінінің шатқалдан шыға
берісінде бөлініп ... ... ... ... жағалыа жүрген
жол, оған Жыланды өзені құйған жердегі ортағасырлық Қоспа елді ... ... ... оған ... ... ... ... айғыржол
тауының солтүстік-батысы арқылы өтіп, ... ... ... ... ... ... шатқалынан өткенде Телікөл жолына
қосылған.
Жайылма жолы.Ортағасырылық Ордакент қаласынана солтүстікке жүрген жол,
Жиделі ... тау ... шыға ... Ұлы ... ... ... тауы жолын кесіп өткен, онан әрі Арыстанды ... ... ... ... ... жүрген жол Құрсақ, Ақсүмбе
өзендерін жағалап барып Ақсүмбе қаласына жеткенде Телікөл жолына қосылған
Қаратаудың осы ... ... ... ... ... ... ... кез-келген түрімен жүруге қолайлы, әрі қысқа жол.
Күрдеп асуы жолы. Ортағасырлық Сығанақ қаласынан шығысқа жүрген ... ... ... тау ... шыға ... Ұлы жолды кесіп өткен,
онан әрі қарай осы өзенді жағалыа солтүсік ... ... ... тауының
шығыс жағымен өтіп, Күрдеп асуынан (810м) асқасын ... ... ... ... өзенін жағалып барып Қаратаудың теріскейіне шыққанда
Телікөл жолымен қосылған.
Ақсүмбе жолы. Ортағасырлық Сығанақ қаласынан ... ... ... ... ... ... ... арқылы өткен Ұлы жолды
кесіп өтіп, Қызылтоған және Сарышырпы шатқалдарының арасымен өтіа, ... ... ... ... солтүстік-батыс жағымен өткен, Ақсүмбе
өзенінінің жоғарғы ағысына жеткентде солтүстікке ... ... ... ... ... ... қосылған. Ақсүмбе жолымен 1255 ж.
Сығанақ қаласына Гетум өткен. {47}.
Дарбаза жолы. Сырдарияның оң ... ... ... ... ... ... ... жүрген жол Шәулімше ... ... елді ... (X-XVI ғғ) ... ... ... арқылы
Қоскөлге барғанда екігі бөлінге: шығысқа бөлінген тармақ Ақмылтық, Ақсүмбе
шытқалдары арқылы Ақсүмбе ... ... ... ... ... ... ... бағыт ... ... ... ... ... Майшы шатқалына шыққанда Телікөл жолын
кесіп өткен. Сауысқандық өзенін жағалап солтүстіке жүрген жол ... ... ... ... ... Ащы көлдің шығыс жағасы арқылы
Боқтықарын өзеніне жеткенде, Шу өзенін жағалап ... ... ... Шу ... кесіп өткен. Онан әрі Боқтықарын өзенін жағалып жүрген
Сарысу өзеніне, оны жағалып жүрген Сарысу ... ... ... ерте ортағасырдан бастап Оңтүстік Қазақстан арқылы өткен
Түрік жолы және онымен тығыз байланыста қалыптасқан ... мен ... ... ... сол, оң ... жолдар, Ұлы жол, Көсегенің көкжолы,
Телікөл керуен жолдары және Қаратаудың күнгейі мен теріскейін байланыстырып
жатқан жолдар Сырдария өзенінің орта ... ... ... елді мекендер мен қалалырдың өсіп-өркендеуіне үлкен әсер етті.
Қалалардың саны өсіп, Отырар, Түркістан, ... ... ... ... ... ... сауда орталықтары қалыптасты. Ортағасырлық кезінде
Қаратау тарихи- географиялық ауданында қалыптасқан кешенді керуен ... ... ... бойы қазақ жерін Евразия кеңестігімен байланыстырып
жатты.
ІҮ. Сервистік қызметтің қалыптасуы мен дамуы.
1.1 Сервистік қызметтің табиғаты мен сипаты.
Сервис-бұл ... ... ... немесе оларға қызмет ұсыну.
Сервисті жүзеге асыру ... ... ... ... оның неғұрлым дамыған
компонентті-қызмет көрсету сферасы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
әдебиеттерде тұтынушылар қажеттілігін сапалы қанағаттандыру және ... ... ұғым ... қарастырылады. Бұл жағдайда, тұрмыстық
қызмет көрсету деңгейі және ... ... ... ... ... ... ... деңгейі, қызметтердің құрылымы мен
көлемімен анықталады және тұрғындарға осы ... ... ... ... қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... қалыптасады:
1. тұтынушыларға қызмет көрсетуде жоғары мәдениеттілікке жету;
2. тапсырыстарды орындаудың жылдамдылығы;
3. қызмет көрсету мен өндірісте прогрессивті формаларды пайдалану;
4. қызметтің кең ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
6. құрылымдылық бөлімшелерді тиімді орналастыру;
7. кәсіпорынның жұмыс режимін оңтайландыру;
Осы жағдайлар мен ... ... ... ... кәсіпорынның
тұтынушыларға қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық қызметтер өндірудегі негізгі
факторларды пайдаланудың оның ішінде ... ... ... ... ... байланысты. Ғылыми зерттеуде ... ... ... ... ... ... екіншіден құн
(өндірістегі қоғамдық қажетті еңбек шығындар) және тұтыну құны ... ... ... ... ... Бірінші жағдайға сәйкес қызметтің
өзіндік айырмашылығына байланысты төмендегідей ерекшеліктерін ... ... және ... ... болуы және олардың жиынтығы
(мысалы, ... ... ...... ... тренердің жұмысы
жатқызылады).;
2. қызметтердің сатылып алынуы және өндірілуі уақыттарының сәйкестілігі;
3. қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... әсер етуіне мүмкіндігі бар (барлық жағдайларда емес);
4. тауарға ... ... ... және ... аз болуы;
5. қызметті тұтынушылар қызметтің нәтижесінің белгісіздігінен жоғары
тәуекел аймағында болады;
6. көптеген тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... қызметті сақтауға болмайды;
8. өндірісте және тұтынуда қызмет ... ... ... ... ... ... әртүрлілігі;
11. тұтыну фазасынан кейін қызмет жойылады.
Шетелдік және отандық экономикалық әдебиеттерде, бәсекелестік жағдайда,
кәсіпорының ... ... оның ... ... үй тұтынушыларына
сервистік қызмет көрсетуді ұйымдастыру үшін әртүрлі ғылыми алғышарттарды
ұсынады.
Әлемдік және ... ... ... ... ... ... ... кешенді амалмен алмастырылады. Көп жағдайда қонақ үй ... ... ... ... амал ... ... ... білуге және әсер етуші факторларды анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл біздің ... ... ... ... ... ... және бәсекеге қабілеттілік жағдайларын немесе тұтынушыларға жоғары
сапалы қызмет көрсету мәселелерін ... ... ... ... жағдайында, кешенді амал, бәсекені күрделі әлеуметтік-
эконономикалық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың жоғары деңгейі мен пайдалылық
мәселесін шешуде әртүрлі.
Орындаушы- тұтынушыларға қызмет көрсететін кәсіпорын, мекеме ... ... ... ... ... кәсіпорынның нақты бір
қызметкері, сервистегі жаңа идея мен ... ... мен ... ... өзіндік қажеті үшін қызметке тапсырыс беретін немесе тапсырыс
беруге ниеті бар азамат. тұтынушылардың қатарына: ... ... ... ... ... ... ... қызмет 2 түрге бөлінеді: материялдық
және ... ... ... ... ... тобы ... ... ал екіншісі материалдық емес салаға жатады. Өндірісте ... ... ... қосымша анықтайды.
Халыққа қызмет көрсету сферасы-халыққа қызмет көрсететін мекемелердің,
өнеркәсіптің, жекелеген азаматтардың жиынтығы.
Қосымша қызмет - қызмет көрсетуді ... мен ... ... ... түлерін мынадай талаптарға бөлуге болады: керекті ресурстармен
қамтамасыз ету, ... ... ... ... сынау, қызмет
көрсету процесі, қабылдау.
Қызмет көрсету саласы халық шаруашылығының бір бөлігі болып ... ... ... ... Сол ... ... елді ... көрсету сферасының экономикалық әдебиеттегі түсінігі: тұрмыстық
қызмет, транспорттағы жолаушы және байланыс ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Қызмет көрсету сферасы басқа экономикалық салалардан ерекшеленеді:
материалды шығындар мен амартизацияны қосқанда ... ... ... ... ... ... Қызмет көрсетудің тауары-қызмет болып табылады және өзіне лайықты
бағасы да ... ... ... ... ... үнемі төлем ақы төлене
бермейді: Сол ... ... ... 2-ге ... ... б) ... ... қызмет көрсету ежелден бері халық шаруашылығының бір
бөлігі болып келеді. Халыққа қызмет ... бұл ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мыналар:
1) Сезбеушілік, яғни олардың материялдық емес сипаты, басқа сөзбен айқанда
қызмет көрсету клиентке, оған ... ... ... ... ... ... ұсынылмайды.
2) Қызмет көрсетуді сақтауға болмайды, яғни қызмет көрсетуді ұсыну және
тұтыну процесі бір ... ... және ... бұл ... ... ... табылады.
3) Қызмет көрсету-бұл қызмет көрсетілместен бұрын оның сапалы және сапасыз
екендігін білу мүмкін емес.
4) Өз сапасы бойынша ... олар ... ... ... дәрежесіне оның жеке ерекшеліктері мен көңіл-күйіне тәуелді[3].
Қызмет көрсетудің ... ... және ... ... ... ... және өндірушіден шеттетілген еңбек нәтижесі тауарды
тұтынушыға дейін ... ... ... стандартта жиынтығы арқылы
жүзеге асырылады ( өнімді көтерме және жеке ... беру және оны ... ... қызмет көрсетуді жасау кезінде «сақтау» және «сату» кездері
болмайды).
Қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... экономикада басты роль ойнап, қызмет ... және ... ... ... ... заманғы экономикадағы өзекті тенденцияның бірі
ұсынылған қызмет көрсетудің ... өсуі ... ... ... ... ... бойынша, дамыған индустриальды
мемлекеттердің ... ... ... ... ... 2/3 тен 3/4 –ке ... ... жұмыс істейтіндердің саны 17%-ға жетті және бұл сала,
болжамға сай, жақын арадағы 10 жылға ... жаңа ... ... ... ... ... статистикалық мәлімет бойынша, 2002 жылы Ресей
халқы 1,1 тиын мен ... жуық ... ... ... ... етті, оның
ішінде қонақ үйде қызмет көрсету және таратудың ұқсас ... 32,1 ... ... ... демалыс-сауықтыру мекемесі 22,9 млрд сомға, туристік
мекеме 15,2млрд сомға ... ... ... ... ... ... млрд ... немесе 24,2%-ды құрайды[4].
Көптеген корпорациялар мемлекеттік статистикалық өнім өндірістік жерде
көрінбейтін қызмет көрсетумен айналысады.
Рыноктың ... ... ... ... сату және ... ... ... экономикалық дамудың мемлекеттік қызмет көрсету салалары:
- Ұттық кірістің барлығы (ҰКБ) – ... ... ... ... ... ... және ... сатып алу, капитал ... ... ... ... ... ... ұлттық кірістің барлығынан амортизациялық құнды алып
тастауы.
- Барлық қоғамдық өнім (БҚӨ) ... өзін ... ... ... ... ... ... көрсету үшін материалды шығындар.
Мемлекеттің экономиканың дамудың ең басты көрсеткіші барлық ішкі өнім
жоғарыда айтылғандай экономикада ... ... ... ... туралы
қорытынды жасауға болады. ол мынадай факторларға байланысты:
а) қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде жоғары емес материялының көмегімен яғни қосылған
бағаның көлемін өсіреді, демек ұлттық кіріс;
в) орындалған ... ... үшін ... ... төлемақы төлеу;
ҒТТ-тің қызмет көрсету сферасына тигізетін әсері. ... ... ... ... шартты ететін негізгі фактор ғылыми-техникалық
және технологиялық прогресс болып табылады. Нәтижесі жұмысшы күші ... ... ... ... ететін сервистің жаңа саласын құру
болып табылады.
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... түрде өзгертеді.Бұндай жаңа технологиялардың бірі
компьютер әуе ... мен ... ... ... ... ... ... кредиттің автоматты түрде құйылуы және ... ... ... ... және ... ... алу ... түрде қызмет көрсетудің ең ... ... ... ... ... ... ... байланысты қызмет көрсетудегі қажеттіліктерге мыналар
кіруі мүмкін.
-тасымалдау және қабаттау
-орнату мен қайта өңдеу
-жанғышпен ... ... ... және ... және ... ... ... келтіру
-экологиялық бара-бар пайдалану
Мұндай қызмет көрсетулер қосымша табыс әкеліп қана қоймайды, сонымен
бірге компания тұтынушыға жақын болуға көмектеседі және ... ... ... ... ... түсіну негізінде олармен ұзақ
мерзімді қарым-қатынас құруға көмектеседі[1].
Қызмет ... ... ... сферасының табиғаты материалды
тауардан айырмашылығы қызмет нарығының спецификасын талаптандырады, яғни
тауарлы нарықтың жалпы ... ... ... ... ... және ... мінез
-қысқа уақыт циклында жоғары жылдамдықпен капиталдың айналуы.
-кіші және орта кәсіпорын басымдылығы,сонымен ... ... ... ... яғни ... ... ... жоқ
жағдайда
-өндіруші мен тұтынушының жеке ... ... ... ... және ... емес ... ... және технологиясы
-бір және сол саладғы тауардың жоғары дифференциясы
-қызмет көрсету кезінде көптеген жағдайларда нәтиженің белгісіздігі
-тұтынушы мен орындаушының ассиметриялы ақпараттың болуы
Дегенмен ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету ерекшеліктерін қарастырайық:
Біріншіден:
Қызмет көрсету нарығы тауар нарығына ұқсап ... ... ... және мәдени әсер етеді.
Екіншіден:
Қызмет көрсету нарығы тауар нарығынан ... ... ... алмайтындығымен ерекшеленеді. Бұның өміршеңдігі де өте қауіпті
Үшіншіден:
Қызмет көрсету нарығының тауар нарығынан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ал туризм қызметі қонақ үймен байланысты,кино қызметі
теледидармен және ... ... ... ... ... әр ... жеке
офисте әрбір қағидаларды түсіндіруді талап етеді. Бірақта телефон ... ... ... бұл ... де кез келген ... ... ... ... ... ... Бұл қызмет сферасында
капитал айналымының жылдамдығы жоғары екендігі дәлелдейді[5].
Сервис сферасының ерекшелігі. ... ... ... ... ... қоғамдық, топтық және индивидуалды ... ... ... Бұл ... бір жағы алуан
мұқтаждықтарға ие бола отырып белгілі игілікті алуға армандайды, ал ... ... ... ... ... ... игіліктерге ие болуына мүмкіндік
жасайды. Бұған қарамастан дамыған мемлекеттердің ... ... ... ... жарамды халықтар иемденген, оның қоғамдық өндіріс
системасындағы орны материалдық-өндірістік қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... бөлігіне қажетті материалдық ресурстарды жасайды. Материалдық
өндіріс адам мен ... ... ... мен ... ... қатар олардың талаптарының нақты қанағаттандырылуын
қамтамасыз етеді.
Басқа жағынан , сервис сферасы қоғамдық өмірдің сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сервистің негізгі функциялары мыналар болып табылады:
А) жеке талғамдары мен сұраныстарына сәйкес материалдық және материалдық
емес игіліктерді ... ... ... ... ... процесіне қызмет көрсету;
В) бос уақытты көбейтуге мүмкіндік туғызу және оны тиімді пайдалану;
Г) тұрмыс, демалыс және бос уақыт үшін ... ... ... құрамына байланысты қызмет көрсету сферасына
материалды және материалды емес ... ... ... тобы ... өндіріс саласына, ал екіншісіне материалдық емес
салаға ... емес ... ... ... ... ... көрсетілген қызмет көрсету функционалды белгілеу бойынша
материалдық және әлеуметтік мәдени болып ... ... ... қызмет
көрсету –қызмет көрсетуді тұтынушының материалдық-тұрмыстық қажеттілігін
қанағаттандыру бойынша қызмет көрсету.Әлеуметтік-мәдени қызмет ... ... ... қанағаттандыру бойынша
және бірқалыпты өмір тіршілігін қолдауға қызмет көрсету.
Сервис мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттердің практикасы айқын
көрсеткендей сервис сферасының өзіндік даму ... бұл ... ... ... ... ... бйланысты.
Әлемдік қоғамда сервис институтының ролі мен маңыздылығы жылдам өсуде.
Халықаралық клссификация бөлімі 3 секторды ... ... ... ... ... ... шаруашылығы, балық
шаруашылығы,аңшылық,орманшылық). Мұнда қызметкер биотабиғи ресурстармен
өзара қарым ... ... ... және ... өнеркәсіп,сонымен қатар құрылыс
индустриясы,су,электр,газ ресурстарын траспортировкасы)
В)үшіншісі(қызмет көрсету сферасы- экономикалық қызмет)мұнда ... мен ... ... ... ... ... болды.
Экономиканың үшінші секторы бір жағынан маңызды тарихқа ие, ал ... бұл ... ... және ... сектор эффективті жоғарылауынан
интенсивті дами бастады. Осылай ... ... ... және т.б. ... мұқтждық пайда болды.
Қазіргі заманғы экономикадағы өзекті тенденцияның бірі ұсынылған қызмет
көрсетудің феноменді өсуі болып табылады. Бұл ... ... ... ... АҚШ-та 4,2%-дан-26,1% дейін; ал Ұлыбританияда 1,3%-дан-18,2% дейін;
Канадада 9,2%-дан-30,6% дейін, ОЭСР ... 1/3-ге ... ... ... ... және қызметі, сервистік ролінің өзгеруіне байланысты ішкі
сауда, сыртқы сауда қызметі, үшінші сектордың ... ... ... ... ... ... дәстүрлі қызметпен 1,5 млн адам,
іскерлік қызметте – 11 млн ... ... ... сақтауда – 11 млн, білім
алуда – 10,5 млн, ... және ... – 5,6 млн, ... – 26,5 млн ... ... ... денсаулық сақтау үшін мемлекеттік бюджеттік
АҚШ-та – 4,3%-тен -6,6%-ға, Германияда – 6,6%-тен ... ... ... ... ...... -7,7%, ... – 5,0% - 5,9% -
дейін өсті.
1.2 Сервистік қызмет адам қажеттілігін қанағаттандырудың формасы ретінде.
Іс-әрекет – бұл адамның ішкі және ... ... ... жағынан
іс-әрекет өндіріс, технологиялық тәртіп, жетекшілер нұсқауымен және т.б.
талаптарымен реттеледі. Іс-әрекетті ішкі ... ... ... ... ... мүдделері және т.б. болып табылады.
Қажеттіліктер мұқтаждау ... ... ... ... тіршілігін қолдау үшін бірнәрсеге қажетті, жеке адамның өміріне,
әлеуметтік топқа, толығымен ... ... ... ... ... бұл анықтауда негізгі сәт, қажеттілктер – белсенділікті
санасыздықпен аяқтаушы ... ішкі ... ... ... ... ... іс-әрекет актісінің құрылымдық элементі болып
табылмайды, ол ... ... ... ... сипатына жатады[7].
Мұқтаждық классификация. Мұқтаждықты келесідей үлкен ... ... ... ... – бұл жаппай адамдарға тән барлық мұқтаждықтар.
Базалық мұқтаждыққа ... ... ... ... кіреді.
Биологиялық мұқтаждық – бұл организмніңөмірлік мұқтаждықтары, адам
денесінің қалыпты ... ... ... ... ... даму ... табиғатпен қарым-қатнас, тамақтану
мұқтаждықтары.
Материалдық ... ... деп біз, ... ... және ... ... ... Бұл алуан түрлі мұқтаждықтардың
арасынан маңызды үшке бөлінеді:
1) ... ... ... ... жөн ... ... ... емес. Олар әрбір ел,
әрбір орталық, әрбір ... үшін ... ... және де ... өмір сүру ... ... ... білдіреді.
Әлеуметтік мұқтаждық.
Биологиялық және материалдық мұқтаждықтар ... ... өзін ... ... мүмкіндік бере бермейді. Ол өзімен-өзі пайда
болып, адамды тез қанағаттануға ниеттендірілмейді. Бірақ, әлеуметтік қоғам
адам өмірімен қоғамдағы ролі екінші ... ... ... ... ... болар еді. Керісінше, әлеуметтік мұқтаждық иерархиясында анықтаушы
роль ойнайды.
1. 3. Сервистік қызмет көрсету сапасы
Кез келген мемлекетте сервистік ... ... ... ... өнім мен қызмет көрсетудің сапасы ... ең ... ... көрсету сапасы дегеніміз - сервис өнімінің
пайдалы қасиеттерінің ... ... және ... ... ... талаптар деңгейінде жеке және қоғамдық тұтынуды қанағаттандыру.
Қызмет көрсету пайдалы ... ... ... мен ... беретін объективті мнездемесі сонымен қатар нормативті құқықтық
талаптары жатады. Сөйтіп, сапа ... ... ... ... базис
негізі мен экономикалық құрылым сапсы деңгейі тұтынушының келісімі бойынша
бағасына ... ... ... ... ... ... ... Сапа
мәселесі экономикалық категория ретінде қоғамдық өндірісін дамуымен пайда
болады. Бүгінгі күнде әлемнің барлық ... ... ... ... толғандырады. Сервисті өнімді ... ... ... ... азайтуды, сапалы өнімді сатудан кірісті ... ... Ең ... ... көрсетудегі сапа нарықтағы
бәсекелестікті арттырады. Қызмет ... ... ... бар. ... қасиеттері өндіріс үрдесі кезінде пайда болып,
физика-техникалық қасиеттерімен ерекшеленеді. Бұл тек ... ... ... Кез ... тауарды функционалдық жарамдылығы сынақ кезінде
нарыққа шыққан кезде тұтынушының бағасымен бағаланады. Функционалды ... ... өнім мен ... көрсетудің соңғы қортындысын шығара
алмайды, оның тұтынушылық ... ... ... ... өнім ... кез ... түрі ... және тұтынушылық сапасының
мінездемесінен тұрады[9].
Оны кез келген ... бір ... ... киім ... ... үрдісінен көруге болады.Өндірістік тауардың потенциалды
сапасы арнаулы техникалық бақылаудың жүйесімен және ... ... ... ... болып табылады.
Сервистік өнімнің сапасын куәландыру объективті өлшем жасау, бағасын
есептеу өте күрделі.
Сонымен катар, кез ... ... ... ... өндірістік
техналогиялық, физикалык қасиеттерін белгілеп, есептеп, ... ... ... ... ... ... ... мемілекеттік стандарттар мен
нормативтер жасалады. Стандарттар мен нормативтің мәліметтерінің негізінде
сервис кәсіпорындарының жұмыскерлері еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулармен қызмет
құжаттарын жасап, қызмет көрсету үрдісі регламертацияланады.
Сан алуан қызмет көрсетудің негізгі қасиеттеріне мыналар жатады:
* ... ... ... ... материялдар мен құралдар және
жабдықтардың сапалық мінездемесі;
* Қызмет ... ... ... ... өтуі және оның ... ... (дыбысы, жарық т.б);
* Тұтынушының ақпараттық қамсыздандырылуы;
* Тұтынушыға қызмет көрсетудің уақыт кезеңі;
* Сервис қызметі ... ... ... мен ... ... ... ... гигиеналық және санитарлық жағдайы;
* Қызмет көрсету үрдісіндегі экологиялық мінездемесі;
* Қызмет көрсету және ... ... ... ... ... сандық құрамы, кәсіптік біліктілігіне мінездеме
* Қызмет көрсетудің эстетикалық сапасы - ... ... ... ... ... интерьер дизайны т.б
Қоғамдық тамақтандыру орындарында, мейрамханаларда ... ... ... ... ... ... жатады:
* Тағамдар мен сусындардың ассортиментінің сан алуандығы
* Қызмет көрсетушілердің кәсіптік дәрежесінің жоғарылығы
* Қызмет көрсету залының жайлылығымен ... ... ... этикасы
* Интерьердің эстетикалық, музикалық бағдарламасының болуы т.б
Мейрамханаға ... ... ... асхана мен дәмханаға ... ... ... ... ... ... яғни ... мәдени
қабілеттілікті қанағаттандыру кезінде ең ... ... ... ... ... бағаланады.
Мәселен: спектакль мен концерт өткізу барысында көрермен сахнада
болып жатқан оқиға мен ... ... ... ... ... табылады,
сонымен қатар, қызмет көрсетудің басқа аспектілері де яғни ... ... ... ... ... ыңғайлылығы, буфет,
дәретхана да маңызды болып есептеледі.
Сервистің өндірістік технологиялық қасиеттеріне ... ... ... ... болып келкді.
Тұтынушы қызмет көрсетудің басты сарапшысы болып табылады.
Қызмет көрсетуді ... әр ... ... ... ... және
субъективті болады.
Тұтынушы қызмет көрсетуді фактылық өлшем ... ... оған ... есептесе, онда қызмет көрсету жақсы деген баға беріледі. Негізгі баға
беретін басты ... ... ... ... жеке ... ... ... тәжірибесі, ішкі комуникациясы, ... ... ... әңгімелер және т.б
бұлар қызмет көрсету сапасын бұрмалауы мүмкін.
Сонымен тұтынушының берген бағасы қате деп ... ... ол ... ... ... ... ... бағаланады. Тұтынушылар бағалаудың ұжымдық субьектісі ретінде
көрініп, қызмет көрсетушілердің назарынан тыс қалмауы тиіс.
Осының бәрі екі ... ... сапа ... ... ... тұтыну, физикалық және тұтынушылардың субьектілік бағалау
есептелуі болады.Осыларды әрбір ... ... ... емес ... ... жеке ... ... ықпалы болып келеді және де модадан
ұлттық дәстүрден және т.б ... ... сапа ... ... ... ... ... объектілік мінез тұрғысында қалыптасып
және тұтынушылармен дауласуға ... ... факт ... ... теорияға сәйкес тұтынушының қанағаттану
деңгейі сапа бағалау ... ... ... ... ... ... үлгідегі болжаулы және нақты көрсеткіштерге келуі бәсекелес
сервистік фирманың жұмыс істеу сапасымен ... Ал ... ... өтуі оданда сапалы жағдайға фирманы алып келеді.
Егер көрсеткіштердің 25-30% жұмыс ... ... ... осы ... қалыпты тұтынуының болуы бұл жұмыстың өзінің
достарына ... яғни ... ... көзқарасымен қарастырғанда аса тиімді
көрсеткішболып келеді және де нақыт осындай қатынас бүкіләлемдік сервистік
тәжірибеде қалыптасқан онда ... ... ... мәнге ие болып
келеді.Экономикалық критериға сервистің әрекеті сияқты ... ... ... ... ретінде қарастырайық.
Жалпы айтқанда адамның қауіпсіздігі бұл ортада сфераның уақыты жұмысынан
тұрады және де оның неше ... ... ... әсер етуі , ... және ... ортаға әсер етпеуі болып келеді.
Қауіпсіздіктің келесі аспектілері бар:
* Экологиялық
* ... ... ... ... Адам ... ... қауіпсіздіктің түрлері әртүрлі жолмен баяндалады.
Бірақ көрсетілген әртүрлі қауіпсіздіктің сапа фиксациясы болады.
Сапа затты өлшеу, құжатпен танысу т.б ... ... ... ... ... ... ... жағдаймен, клиенттің сыртқы
бейнесімен тығыз байланысты болады.
Басқа бағытта қарағанда қызмет ... ... ... ... ... ... ішкі ... байланысты болып
келеді. Бұл жағдайда салмақты қарсылықты тұтынушылардың ойымен накты түрде
сапа мен ... ... ... ... ... ... болады. Осы қарама қайшы жағдай туындайды[10].
Мұндай қызмет көрсетудің негативтік ... ... ... біраз
уақыттан кейін шығуы мүмкін. Менеджерлер мен ... ... ... денсаулығына,қауіпсіздігіне зиян келтіретін
жағдайларды болдырмауына оның алдын алуға міндетті.
Кәсіпорын мен оның ... аса ... ... ... ... құрал жабдықтардың таза жаңа үнемі іске дайын болуы керек;
* ... ... және ... ... ... көрсету барысында
(спорттық сауықтыру, туристік және басқа қызмет көрсету);
* Кызмет көрсетуге кедергі жасайтын адал емес ... ... ... ... біліктілігінің төмендігі;
* Форс мажорлық жағдай;
Қызмет көрсету саласындағы ... ... ... және ... ... қатынастарының күрделі ирархиясы
қиындықтар туғызады.
Сонғы жылдары қызмет көрсетудің ақпараттық қауіпсіздік мәселесі, яғни
экономикаық шпионаж, іскерлік ... ... ... ... ... ұрлануы маңызды мәселеге айналып отыр.
Осының бәрі қызмет көрсетудің сапасы мен қауіпсіздігін ... және ... ... ... ... жылы халықаралық өкіметтік емес ұйым ИСО ... ISO) ... оның ... қойған мақсаты біріңғай әлеуметтік
сапаны әзірлеу оған көп ... ... ... ... ... ... ... мемілекеттердегі өндірістік фирмалар сапаны қамтамасыз
ететін жүйе жасады. Бұл жүйе аясында ... ... мен ... профилактикасы туралы мәселе шешілді. Сойтіп 1986 ИСО МС ... ... ... ... ... ... Ал 1987 жылы ... басқару және сапалық қамтамасыз ететін стандарттар 9000 сериялы ИСО
стандартының кешені жасалды» Бұл кезеңде оны басқару сапасымен ... жаңа ... ... байланыстыруға болады. Сапаны басқару
дегеніміз сапаны орындауға ... ... ... асыратын іс әрекет
түрлері мен тәсілдері болып табылады.
Халықаралық стандарттың ... ... - ... әлем ... ... ... ... жүйесінің келісім шартын қабылдау және
тұтынушы мен өндірушінің арасындағы қарым ... ... ... бұл ... ИСО 9 004 - 1, -1, -2, -3, -4 жаңа ... ... Онда
бағдарламалық өнімдердің өңделетін материяалдың қызмет корсететін сапасын
қамтамасыздандыратын мәселеге ерекше көңіл бөлінген.
Бұл жердегі бір ерекшелік ... ... мен ... тұтынушы
арасындағы көзқарастың бір арнаға тоғысуы өз дәрежесінде ... ... ... ... бәрі ... ... көрсету кезінде екі жақтың
осы жұмысқа үлкен мән беруінің маңызы зор ... ... ... ... мен ... ... ... , өздерінің қызметтері туралы жан-жақты ақпарат беріп, келеңсіз
жағдай болдырмауға тырысу қажет, Сан алуан ... ... ... ... ... ақпараттық таралуын қарастырайық. Бұл ретте сан
алуан ақпарат жарнамалық, ... ... ... аясындағы
функционалдық т.б есепке алынады.
«Тұтынушылардың заңын қорғау» федералдық заңның баптарына тұтынушыға
сатушы туралы өнімнің ... ... ... ... ... ... Онымен бірге тұтынушылардың ақпаратпен ... ... ... сервистік қызметтің ақпараттық қауіпсіздігіне
байланысты мәселесінен де ... деп ... ... ... ақпараттық қамтамассыздандырудың басқа жақтарын туристік өнім
мысалмен қарастырайық.
Туризм саласында ... ... ... ... ... құрылымдар, комерциялық құпия дәрежесін алған өздерінің
қызметтері туралы ... мен ... ... ... ... және сапа ... ... таратушы субъектіге
байланысты әр түрлі ... ... ... ... ... әр қилы болуы сан алуан қызығушыға
бар әлеуметтік топтардың көзқарасынан көрінеді. Мысалы туристік фирма мен
мейманхана басшысының ... ... ... ... үшін ... ... ... сигменті сияқты туризмде де өндіруші мен туристік
қызметті тұтынушының ақпаратты бағалауда әртүрлі көз ... ... ... ... сай көрсетілмеген сапасыз қызмет
келеңсіз ... ... ... ... тәжірибесін жинақтай келе осы бағытта талай
жұмыстар істелмегенін сараптадық, бірақ көп ... жүйе ... ... ... ... ... ... Біздің
тұтынушылар көп жағдайларда өздерінің заңды құқықтарын қолдана бермейді,
жәнеде барлық қызмет көрсетушілер де ... ... ... ... ... ... . ... бізде сертификация
жүйесі жөнге қойылмаған
Ол сапасыз ... мен ... ... ... ... нарығында, сонғы он жыл ішінде көп ... ... ... ... сервистік өнімдер, адамның денсаулығына зиян
заттар мол. Олар киім-кешек, сусындар т.б
Қызмет көрсетудің мәдениеті. ... ... ... ... ... ... ... заманғы қызмет көрсетудің дүниежүзілік
стандарттарының талаптарына сай және тұтынушыларға сапалы ... ... ... діни ... және ... ... эталонды
еңбек нормаларының жүйесі деп түсіндіріледі.
Қызмет көрсетудің мәдениеті туралы сөз ... бұл ... ... ... ... ... ... немесе бір салаға (қоғамдық тамқтандыру
қызметі) не болмаса фирма, өндіріске жатқызуға ... ... ... ... ... ... мәдениетінің талаптарына түгелімен не жартылай
сәйкес болуы мүмкін. Бұл талаптар ол ... ... ... ... ... ... ... қызмет мәдениеті жоғарыда көрсетілген
деңгейлеріне бір-бірімен байланысты болып ... және ... ... ... өзі ... ... алдымен еңбек мәдениетіне сервистің техникалық және технологиялық
жағы байланысқан ... ... ... ... мен ... ... ... мен эстетикасы жатады.
Кез келген сервистік кәсіпкерлері мен менеджерлері ... ... ... ... жандандыра отырып сервис қызметін тиімді
пайдаланады.
Сервис менеджменті ыңғайлы сапалы, мәдениетті ... ... ең ... ... егер жақсы болмаса фирма дамуына кері әсері болуы мүмкін.
Сондықтан ... ... ... көрсету мәдени талаптарының біріңғай
кешенін әзірлеп оның ... ... ... , оның орындалуын
бақылайды,
Менеджменттің стратегиясы былай құрылады:
Қызметкерлеріне ... ... ... ... ... емес ... ... арқылы, сабақтар өткізу және эстетика арқылы
үйретіледі.
Әлеуметтік мұқтаждық бітпес ... ... ... ... ... барлық көрініс таныстырмай-ақ, бұл топтың үш критери –
белгілерін классификациялауға болады:
1) біреу үшін мұқтаждық;
2) өзі үшін ... ... ... ... ... адам – бұл ... ... байлығына ие және бұл
мұқтаждықтарды қанағаттандыру үшін ... бар ... ... ... саласында сервистік қызмет көрсетудің орны мен ерекшеліктері
Қазіргі әлемдік шаруашылыққа қоғамдық және жеке ... ... мен ... ... ... тауар айналымының үнемі
кеңею үрдісі тән. ... ... ... ... адами қызметтің
көптеген әртүрлі нәтижелерін, атап айтатын болсақ, тек материалды-заттай
түрдегі өнімдер ғана ... ... ... ... ... мен коммерциялық істердің жемісі, сатып алу-сатудың
объектісі ретінде көрінетін бірқатар қызмет түрлерін қамтиды.
Туристік рынок бірегей ... ... ... ... ретінде
қарастырылады, ал туристік қызмет жалпы қызметтерге тән және ... ... ... ... ... экономикалық әрекеттер, туристік қызметтің
ұсынылуы мен айырбасы, оның ... және ... ... ... ... ... «әдеттегі» тауарлардан ерекше түрде қалыптасады. Мұндағы
осылайша қалыптасатын рыноктық қатынастардың ... ... ... ғана ... емес, ең алдымен экономикалық
субъектілердің туристік қызметті ұсынуы мен тұтынуындағы ара-қатынастарының
тазалай жекеше ... ... ... қызметтің табиғаты, өзінің техника-ұйымдастырушылық ... ... ... материалдық игіліктен ғана емес, басқада
көптеген қызметтерден ... ... ... осы
секторынан туристік қызметті мынадай біркатар ерекшеліктері оқшаулайды:
пәндік нысан туристік қызметке тән сипат емес және ол ... ... ... ... алушы тұрғысынан туристік тұтыну - бұл туристік
елес. Туристік қызметтің осы сипаттамасы туризмнің ... ... ... және оның ... ... барлық түріне сезілмейтіндігі, ұсталынбайтындағы мен
бейматериалдық сипаттамалары тән және ол ... ... үшін ... ... ... өзінің не сатып алып жатқанын ... өте ... ол ... жай ғана ... үміт ... ... ... өзінде де туады, себебі ол алдын-ала туристік қызметтің
пайдалы әсерін тұтыну касиеттері туралы беймәлім болады. Туристік ... ... ... ... мен туристің көңіл - күйіне байланысты болатын
армандарды сатады. Туристік кызметтің қасиетін басқа ... ... және ... ... ... ... Тұтынушы қызметтің
осы түрін сатып алғаннан кейін, өзінің қажеттілігінің ... ... ... ... тек ... ... ойлауына
сүйенеді, яғни алған әсерімен, сезімімен, ... ... ... тап осы ... ... оны стандарттау мен пайдалы әсерін
өлшеу ... ... ... ... демек сәйкесінше туристік
қызметтің сапасын бақылауда да біршама қиындықтар ... ... ... бар, негізінен «таза қызмет» (адамға тікелей
бағытталған) басымдылық ететін туристік қызметтің ерекшелігі ... ... ... кең ... ... Мәселен,
туристік өнім түрліше берілетін артықшылықтар негізінде таңдалып, жеке,
жаппай, жанұялық туризм, рекреациондық, іскерлік, коммуникациялық және
т.б; автотуризм, теңіздік, ... ... жаяу ... ... «екінші пәтердегі», «таймшерлер» және т.б секілді
сипаттамалар бойынша саралануы мүмкін. Дж. Б. Кларк «Байлықты бөлу»
атты еңбегінде ... ... ... пайдалылық теориясын
қарастыра отырып, «пайдалылықтың шектелген үстелуінің» бастапқы
түсінігіне айтарлықтай түзетулер енгізді. ... ... ... ... ... ... ... байланысты болды.
Кларктің көзқарасы бойынша тұтынудың шектелген үстелуі мен таңдап
алынуы жеке субъектілердің қандай да бір ... ... ... ... ... да, ол ... ... жиынтығы
ретінде қарастыра келе, тұтыну қасиетін «ыдыратуға» тырысады.
- туристік кызметтің сақтау, жинақтау қабілетінің болмауы, оның және
бір
ерекшелігі ... ... Ол ... ... ... пен ... өзгеретін сұранысқа бейімделуінде туындайтын қиыншылықтарда
байқалады: туристік маусымның соңында әуежай, қонақ үй және басқа да
қызметтерді басқа өңірге ауыстыруға ... ... ... ... ерекше нысанын «тұтыну
өндірісінің» ... ... ... ... ... ... ... бағаламай тұрып, қызметтің құнын алдын-
ала төлейді. Бұл тұтынушылардың қызметті ... ... ... және ... кең ... ... ... етеді. Сондықтан да,
туристік қызметті ұсынушылар тарапынан сұраныс пен ұсынысты теңестіруі
бойынша ... ... ... ... сарапталған бағаны бекіту,
жеңілдіктерді қолдану, алдын-ала тапсырыс беру ... ... ... ... ... ... қызметтерін қоса атқару [19]. Шетел
әуе компаниялары, жүргізілген зерттеулер нәтижесінде, сұраныстың өсуі ... ... ... ... негізінде құлдырау кезеңіндегі сапарлар
үшін ынталандыру жүйелерін әзірлеген [20].
Біз бұған ... ... мен ... ... ... іске ... ерекшеленетін қызметтің, өндіруі мен тұтыну тұтастығын атай кеткен
болатынбыз. Яғни, қызметтер тек тапсырыс келіп ... ... ... ... корсетілетіндіктен, олар жинақталмайды және қызметтік
айырбас ... ... - ... жүйесінде жүзеге асырылады. Бұл өткізу
қызметінің дамуына шектеулер қояды. Туристік ... ... ... шын ... ... пен ... органдарымен түйіседі, ал
олардың қызметі әртүрлі тұтыну сегментіндегі ... ... ... ... қызметті сатушы болып табылатын қонақ үй, мейманхана және
т.б менеджерлері нақты уақытта көрсететін қызмет үшін қажетті ... мен ... ... мен ... жеткіліктігін қамтамасыз етуі
қажет. Қызметтерді алдын-ала көрсетуге болмайтындығына қарамастан, ... ... ... мүмкіншілігі алдын-ала дайындалуы қажет. Мұндай
мүмкіншіліктерді маусымдық және басқа да факторларға ... ... ... қамтамасыз ету керек.
Туристік қызметтің болуы және оның қалыптасуы мен тұтынуының тұтастығы
туристік қызмет ... ... мен ... жеке ... ... туристік қызмет кәсіпорындары клиенттермен қатынаста
болатын персоналдарды дұрыс таңдау және ... ... ... сапасын камтамасыз ету, туристік қызметті ... ... ... міндеттерді орындай отырып, клиенттерді баулуға тырысады.
Қызмет өндірісінің (сатылуы) ... ... ... ... ... ... өмірі мен жүктері үшін сақтандыру қорына
жасайтын аударымдары) білдіретін туристік қызмет ... ... ... ... атап өту ... Мұндай қаржыландыру жүйесі
осы аяның ... ... ... көзі ... ... ... ... еңбек қызметін ... ... ... мен тұтынушының ақпараттық ассиметриясына алып ... ... ... қызметтің сатушысына байланысты болады. Осы ... ... ... ... алғанда кешенді екендігін айта ... яғни ... ... осы ... ... ... ... көптеген фирмалармен тығыз ... ... ... Осы ... ... атқаратын жұмысының әдісімен,
коммерциялық мақсатымен, көрсетілетін ... ... және ... ... Сондай-ақ, кішігірім кемшілік болған
жерде, жоғары сапалы туристік қызмет көрсету ... ... ... ... ... осы ұсақ-түйектен тұрады. Туристік
қызметтердің атқарылатын көп қызметтерден тәуелді болуы, бір ... ... ... ... ... аясы үшін жетілдірілген жіктеуді
ұсынуды күрделендіреді.
Туристік қызметті тұтынушы (сатып алушы) қандай да бір ... ... ... және де ... алғашқы салынған субстанцияны
бұзуы мүмкін. Мұнымен қатар қарсы қызмет, яғни тұтынушыға зиянын ... ... ... ... ... де ... ... жоғалтады.
Мұндай жағдайлар санаторлы-курорттық жерлердегі ... ... ... ... оз ... қарсы шекарадан өткізу) орын алу
кезінде кездескен.
Туристік қызмет аясының ерекшеліктерінің және бір түрі - ... ... ... ұсынушы мен тұтынушы арасында ... ... мен ... ... ауысуымен ілеспейтіндігі. Әрине бұл, сатудан
соң көрсетілетін қызметті ескермегендегі, ... ... ... материалды игілік - тауардың ... ... ... мен сатып алушы арасындағы қатынас, әдетте, сатудан соң аяқталады.
Баршамызға мәлім, меншік құқығы дегеніміз - ... зат ... ... ... ... «заттық» құқығы, затты иемденуге,
пайдалануға мүмкіндік беретін тұлғаның негізгі құқығы немесе зат ... ... ... берудің орын алмауының негізгі себебі, тұтынушының
туристік қызметті ... ... ... ... яғни ... туристік қызметті тұтыну не болмаса ... ... ... егер де ... ... ... ... агенттің қызметін
пайдаланатын болса, онда ол жолдамамен бірге сәйкес көлік түрімен мақсат
еткен жеріне ... ... алу ... ... бір ... ... ... және мейрамханадан тамақтану құқығына, қатысу бағдарламасына ... мен ... да ... жерлерді аралау құқығына ие болады, бірақ
та туристік жолдамаға ... ... ... түрінің төлемі туристтің көлік
құралдарының, қонақ үйдің, мейрамханалар, мұражайлар мен көрмелердің меншік
иесі бола қалғанын білдірмейді.
Кейбір туристік ... ... ... ... ... ... құқық ретіндегі меншік құқығы ... ... ... ... үй , тамақтану кәсіпорны, көлік
кәсіпорындары, ... ... ... ... жағында қалса, онда
туристік ... ... ... ... - ... негізделген, көрсетілетін туристік қызметтің сапасы мен
қауіпсіздігіне деген тұтынушының ... ... ... ... міндеттемелері әрекет етеді. Туристік қызмет, тұтынушыға таңдауды
негіздеу және ... ... ... ... ... ... беретін, тұтыну сипаттамасының жиынтығында
көрінеді.
Ендігіде, туристік қызметтің ... ... ... ... қызметтер мен тауарлардың ұсынылуы орнына алып келінген жағдайда
ғана ... ... ... көреміз. Сапардың басталу кезеңінен
бастап, аяқталғанға ... ... ... түрі ... тұтыну орын
алады. Туристердің бос уақытын отырықтанған мекен жайында ... ... бір ... ... құрылымының қалыптасуын айқындайды. Бұл міндетті,
арнайы және қосымша секілді қажеттіліктердің ... ... ... ... ... қонақжайлық және
тамақтандыру қызметтері міндетті.
Міндетті қызметті тұтыну туристік әсер жайлы ой, курорттық қызмет пен
ойын-сауықтар ... ... ... ... ... ... келеді. Егер де ағымдағы тұтынудың құрамына енбейтін
тауарларды пайдалануы туралы әңгіме ... бұл ... ... ... ... ... байланысты Пьер Дефер
туристік саланың классикалық үштігіне, яғни ... + ... ... + ... ... ... ... туристік тұтынудың осы
ерекшелігінің туынды мультипликативті әсерін атап ... ... ... ... кеңістік шекарасы тұрғысынан, туристік
тауарлар мен қызметтердің өткізілуі мынадай сипат алады:
туристің тұрақты отырықтанған елінде әрекет ететін және баға ... ... ... баға ... ... ... баға бойынша
машина, киімдер, сондай-ақ ішкі туризмнің қызметтері және т.б ... ... ... мен ... ... ... ... елде әрекет ететін түрлі бағалар бойынша
сатылуы. ... ... ... ... ... ... ... ететін және халықаралық деңгейде еңбектің қоғамдық
қажетті шығынын сипаттайтын баға бойынша өткізілуі. Осы бағамен сатылатын
халықаралық ... ... ... ... кешенді туристік
қызметтерді өткізудің басқа да нысандарына біріктіріледі. Әлемдік ... ... ... ... ... ... мен ... факторларына
байланысты ерекшеленетін бағалармен көрсетіледі.
Әрбір елде туристік тұтынуының ерекше құрылымы қалыптасады. Мәселен, ол
баға ... ... ... қызмет ету деңгейіне, туристің тұрақты және
уақытша қоныстану орындарының ... ... және т.б ... мүмкін. Мұндай жағдайлар туристің шығын құрылымының ... алып ... ... ... ... ... ... елдің немесе әлемдік баға
жағдайымен қалыптасқанымен, тұтынушылар табысының пайда ... ... ... ... реттеледі. Туристік игіліктерді тұтыну
барысындағы осындай қайшылық, белгілі бір ... ... ... ... әсер ... ... ретінде көрінеді. Сондай-ақ, дамыған
елдердегі жалақы мен табыс деңгейінің салыстырмалы жоғары болуы және ... ... ... ... ... бағасының анағұрлым төмен
деңгейі туристік қозғалыс ушін қосымша ынта болып табылады.
Туристің уақытша болған елден қызметтер мен тауарларды ... ала ... ... ... ... мен ... ... елдің бағасын
салыстыруы нәтижесінде, баға деңгейі сараланып, салыстырмалы сипатқа ... ... ... ... тұратын елінде әрекет ... ... мен ... бағасынан төмен деңгейдегі бағалар; бағасымен
бірдей орта деңгейдегі ... ... ... деңгейдегі бағалар, онымен
түрліше бағаланады.
Туристік қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... тұрғындарына туристік қызметті, өз елі ... ... аса ... ... ... ... ... тұтынуына
мүмкіндік береді.
Туристік қызмет саласында болгар маманы С. ... ... ... туристердің сатып алу қабілеті арасындағы
айырмашылықтар, олардың тұрақты тұратын елі мен ... ... ... даму ... ... ... көрсетті. Мәселен, АҚШ-
тан келген туристер Грецияда 401 күнін өткізсе, ал Грецияның туристері ... тек 31 күн ғана бола ... ... ... қарап, бір елден басқа елдерге
қарай қозғалып жатқан негізгі туристік ... ... ... жоғары
өнеркәсіпті дамыған елдерден сыртқа шығу туризмінің жоғары даму себебіне,
мұны өз ... ... ... көрсеткіштерінің бірі ретінде қарастыру
орынды деп ескере ... ... ... ... қызметке деген баға деңгейінің айырмашылығы қоғамдық ұлттық
қажетті еңбек шығынына байланысты. Кейбір елдерде ... ... ... ... ... әлемдегі елдердің көпшілігінде ... ... ... мен тауарларды тұтынуы, олардың жалпы сатып
алуында айтарлықтай үлес алмайды.
Туристердің тұтынуы ... және ... ... ... ... Көптеген жағдайларда саяхаттың мақсаттары ақшалай шығындарды талап
етпейді, бүл туристік саяхаттың тағы бір ерекшелігі ... ... ... ... ... ... үшін материалдық шығын
жұмсаудың қажеті болмағанмен, осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін ... ... мен ... ... ... ... ... болады.
Туристік саяхат мотивіне байланысты қалыптасқан қажеттіліктер, ... ... ... ... ... ... адам еңбегінің өніміне жатпайтын ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі кезде тауарлы нысанды
қабылдамайтын, әсіресе туристер үшін, адам ... ... ... ... ... Мәселен, сәулеттік кешендер мен ... ... ... ... ... ... дене және ... еңбектің
үнемділік шығын ретіндегі тұтыну құны. Мәселен, қаладағы коммуналдық
шаруашылықтағы дамуын қажет ететін ... ... және ... ... ... ... қызмет ретінде көрінетін тұтыну құны.
Сәйкесінше, туристік қажеттіліктің қанағаттандырылуы бір жағынан, ақылы
қызметтер мен тауарларды сатып алуды қажет етсе, ал ... ... ... ... ... ... ... Осы игіліктерді төлеу,
ақылы қызметтер мен тауардың жиынтығын сатудың өзгертілген нысанында жүзеге
асырылады, сондай-ақ, бұлардың ... ... ... (тауар нысанындағы
емес) тұтыну құнын төлеуді жатқызсақ, ал ... ... ... - ... пен қатынастардың елес нысандары ғана болмақ. Туристік ... ... ... ... бір ... ... ... рента, олардың орын алуының нәтижесі болып табылады.
Ақысыз ... ... ... ... туристік қызметтер
индустриясында өндірілетін қызметтерді сатып алуға жұмсалатын шығын арқылы
өзіндік құндық бағасын алады. Осылайша, жолдама құны ... ... ... ... ... үшін, белгілі бір ақша сомасының шығынынан
тұрады.
Турист тұтыну процесінде саяхаттау фактісімен. ... да, ... ... ... ... ... да туындайтын қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ақшалай ... ... ... ... ... (көлік, баспана, қоғамдық тамақтандыру және т.б.)
қызметтеріне шығындарды жұмсай отырып, турист өзінің тұрғылықты ... ... ... Туристің саяхаттауда жұмсаған шығындары
отырықтанған еліндегі ... ... ... ... ... ... болсақ, одан да аз болуы мүмкін. Шығындардың артық
жұмсалуы туристік тұтынудың беделділік факторына байланысты ... ... ... емес және ... ... туристік қызмет аясындағы
табыс пен шығыс мәселесі шиеленісе түседі.
Уақыт бойынша туристік ... ... бере ... оның ... жағдайлары орын алатындығын байқаймыз. Мәселен, туристің
тұрғылықты жеріндегі саяхаттауға ... ... ... ... және т.б.) ... алуы және оны ... ... тұтынудың бір
бөлігін құрайды. Ұлттық рыноктан тауар неғұрлым көп сатып ... ... ... да ... ... аз болатындығы анық. Мұнда
тұтыну алдындағы шығындардың ... сөз ... ... ... ... ... міндетті туристік тұтыну тауарлары мен
қызметтерінің шығыны жұмсалады. ... осы түрі ... ... ... Ал енді, келешекте тұтынатын тауарлардың шығыны демалыс орындарында
жұмсалады. Мұнда сатып алған кейбір ... ... ... ... ... ... ... тұтыну, туристік ұйымдардың туристік
кірісі мен ... ... ... ... ... саяхатқа
дейінгі сатып алынған тауарлар мен ... және ... ... мен қызметтерінің шығындарының сомасының қосындысы ретінде
қарастырған жөн.
Туристік тұтынуы процесі уақытпен шектелетіндігін айта ... ... ... бар ... ... ... ... шектеледі және
де мұнда олар қызметті тұтыну уақытымен үлкен дәрежеде, ал ... ... аз ... лимиттеледі.
Тауарларды тұтыну кезінде тауарлардың ұсынысымен, баға деңгейімен, кеден
ережесімен және валюталық квоталармен байланысты шектеулерді ескеру қажет.
Осы шектеулердің бірқатары қызметті ... үшін де ... ... Қызметті
тұтыну процесінің өзі ұзақ кезеңге созылады, сондықтан да ... ... ... ... лимиттеледі, тұтыну мүмкіншіліктері шектеледі. Осыған
байланысты туристік ұйымдар қызмет ету уақытын ... ... ... ... нақты тұтыну орнына қозғалысымен байланысты және күту
уақытының шығынын қысқартумен байланысты түрлі шараларды қолданады.
Туристік ... әрі ... әрі ... болып келеді. Кешенді,
себебі ол туристің тұрғылықты жерден тыс ... оның ... ... ... ол ... себебі ол тұрғылықты жердегі
тұтынуынан құрылымы бойынша ерекшеленеді.
Тұрғылықты жердегі және туристік саяхаттау кезіндегі тұтыну құрылымының
салыстырылуы ең ... ... ... ... бойынша шығынның - 3-4
есеге және қоғамдық тамақтандыру қызметін ... ... - 4-5 ... ... ... кешенді сипаттамасы саяхаттау кезінде белгілі бір
тауарлар мен ... ... алу ... ... ... ... тұтыну мен сұранысты басқару үшін туристік ... ... ... және ... ... тауарлар мен
қызметтердің есебін кешенді тұрғыдан қарастыру қажет.
Туристік қызметтер аясы іскерлік кездесулерді, ... және ... ... ... ... ... Сондай-ақ, туристік қызмет
нарығы мемлекеттің, өңірдін, қаланың ... және ... ... табынушылық және культурологиялық бағыттағы айрықша тауарлар
мен қызметтерді ... ... ... қана ... Бұл ... ... ... мен сәйкесінше ... ... ... ... ... ... ... аясындағы айырбас процесін ерекшелендіретін мезет -ішкі
және сыртқы рыноктардағы ... ... ... ... жағынан туристік қызметтердің өтімділігі сұраным мен ... ... ... ... және ... жағдайларына
байланысты қызметтердің бәсекелік артықшылығын білдіреді.
Қызметтердің тұтынушылармен бағаланатын қасиеттері көп болған сайын,
олардың ... ... ... ... ... ... өз ... ұқсастығынан, табыстардың деңгейінен, қажетті болу дәрежесінен
және де туристік қызметтің ерекшелігінің сақталуына деген ... т.с.с ... ... туристік қызмет өтімділігі құшағының жайылуы ақпараттық
технологиялардың таралуына байланысты. Әдеттегі ... ... ... ... ... рыноктық кеңістік және виртуальды рыноктық
кеңістік. Соңғысы ... ... ... ... ... уақыттарын үнемдеу, оларға тез және ыңғайлы қызмет ... ... ... ... ... ... мен тұтынушыларын жақындатады. Ақпараттың түрлі ... ... ... қоғамдағы тазалай жекеше өзара ара-қатынасты
арзандатады, қарқындатады және ... ... де, ҒТП -пен ... ... тікелей ара-қатынас және субъектілердің
араласуымен мүмкін қызметтер аясына толық эквивалент бола ... айта ... ... ... ... игіліктерді
қандай да бір сипаттамалар пакетімен (жиынтығымен) бейнелеуге болады, және
де қызметтің арнауы ... ... ... келу дәрежесі жоғары
болған сайын, қызметтің рынокта сатылу дәрежесі ... ... Осы ... қол жеткізу үшін ... ... мен ... ... ... ... бар. Оған қоса
қызметті сататын адамның бойында ... ... алу ... ... ... ... Қызметті корсетудегі басты буын (негізгі капитал)
-бұл адами капитал.
Рыноктағы ... пен ... ... ... ... қызмет
салаларының (қонақ үйлер, көлік ... және т.б.), ... және ... халық пен қоршаған ортаның өзара әрекеттесе
байланысуы еліміздің дамуына әсерін ... ... ... ... қоя отырып, туристік қызмет салаларының жұмысын ынталандыра,
олардың өнім сапасын арттырудағы жеке мүдделілігін ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің артуына әсерін
тигізетіндіктен, олардың арасында жағымды пікірі мен козқарасы қалыптасады,
ал ол өз ... ... ... ... ... туристік
жобаларлардың жүзеге асырылуын жеңілдетеді.
2 Қонақ ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру формасы ретінде.
2.1 Қонақ үй индустриясы және сервисі
Қонақжайлылық индустриясы: негізгі түсінігі және құрама элементтері
Қонақжай индустриясына қандай да бір ... беру ... ... оның ... ... өте көп. Қонақжай ндустриясы кешенді
болып табылады. Ол ... ... ... және жағдайларды игере
білудегі тәсілдердің ... ... ... ... ... ... ... қонақ үйлер, пансионаттар) және олар ... ... ... ... ол ... әртүрлі салаларды және
секторларды қосатынын білу керек, ара қатынас жүйесін ұғыну, яғни бұл ... ... ... ... ... ... фирмадағы және ұйымдағы қызметкерлердің бірігіп,
олардың әрқайсысы қонақтардың талаптарын ... ... ... ... функциясын көрсетеді. Қонақжай индустрияның негізгі
секторына тоқталайық.
Орналастыру әдістерінің секторы. Туристерді орналастыру құралы кез-
келген обьект, яғни ... ... ... ... ... ... болып
табылады. ВТО ұсынысы бойынша орналастыру әдістерін 2 категорияға бөлді —
ұжымдық және жеке.
Ұжымдық туристерді ... ... ... ... үйлер және
аналитикалық мекемелер, арнайы мекемелер және басқа да орналастыру әдістері
кіреді.
Ұжымдық орналастыру әдісінің ... ... және әр ... ... ... ... Сочидегі Жемчужина комплексті қонақ
үйінің номерлері келесі категорияларынана ... ... ... ... орындық — 657 номер: балкон, телефон, түрлі түсті теледидар, радио,
холодильник, душ, ... 2 ... ... — 19,3 ... ... — 115 номер: балкон, телефон, түрлі-түсті теледидер, радио,
холодильник, ванна, кровать, диван, ауданы — 17,6 м2.
Люкс (1-2 адам) — 17 ... 2 ... ... екі ... ... телефон, посуда, ауданы — 37,2 м2.
Төрт жұлдызды номер категориясы:
Екі орындық (9,10,11,12,13 этаждар) — 65 ... ... ... ... ... жеке сейф, телефон, радио, түрлі-түсті
теледидар, туалет бөлмесінде душ кабинасы, фен, ауданы — 19,3 ... ... ... этаждар) — 51 номер: ... ... ... ... теледидар, радио, холодильник, телефон,
туалет бөлмесінде душ, фен, ауданы — 19,3 м2.
Жартылай люкс ... ... — 20 ... бір ... ... ... кондиционер, холодильник, радио, телефон, жеке сейф,
туалет бөлмесінде душ, фен, толық жағдай, ... ... — 17,6 ... ... ... — 29 номер: екі бөлме ... ... ... кондиционер, түрлі-түсті теледидар, холодильник,
радио, шалбарға жеке доска, туалет бөлмесі, фен, ... ... ... ... — 37,2 м2.
Бизнес-люкс — 8 номер: екі бөлмеде бұрыштама балкон, француздық
кровать, диван, ... ... және ... ... ... түрлі-түсті
теледидар, радио, телефон, посуда, хрусталь наборы, ... жеке ... ... ... киім үтіктеуге арналған тақтайша, туалет бөлмесі, фен,
гидромассажды ванна, қонақ туалеті, компьютер дер бар, ауданы — 56 ... ... ... ... ... ... Оларда
нақты номерлер болмайды, турситер жеке үйлерде (бунгаларда, вилла,
дачаларда) ... ... ... ... ... орындары
(сауықтыру, санаториялар, профилактория, емдеуге арналған пансионаттар)
болып табылады. ... ... ... түрінде ең бастысы тұру болмайды, бұл
жерге туристер ... ... ... профилактика қабылдау,
сонымен қатар табиғи пенреациялар факторларды (климат, теңіз, ... ... ... үшін ... ... орналасу тәсілдерінің демалыстарына үйлер ұсынылады.
Оларға қонақ үйдегі пәтер түрі, комплексті үйлер және ... ... ... ... ... ... ұжымдық орналасу әдістеріне
кіретіндер: туристік жатақхана, жастар қонақ үйі, оқушылар және студенттер
жатақханасы, қартайған адамдарға ... ... және ... орналасу әдісі үй шаруашылық секторына қатысты, пәтерде уақытша
тұру, үйлерде, коттедждерде тұру[23].
Тамақтану және ... ... ... бұл ... ... даму ... себебі бұл қызмет түрін
тек қана турситер емес, сонымен ... кең ... ... ... Кәсіпорын тамақтану классификациясы үш қызметтен тұрады:
- белгілі бір қызмет түріне қатысты;
- формалық ... ... ... ... ... өндірудегі рөлі.
Дайындау және өнімді өткізу кәсіпорын тамақтандыруының ... ... ... ... клиенттерге комфортты жағдайды жасау үшін
әдістерімен музыканттарды ... ... ... ... және ... ... жасайтындар болып бөлінеді. Ассортимент кәсіпорында комплексті,
универсалды және мамандандырылған болып бөлінеді.
Кәсіпорын тамақтандыру группаланып, мына ... ... ... ... ... техникалық циклдің толықтығын, қызметтің көлемі
және мағынасына, тамақтану түріне, жұмыс режиміне ... ... ... ... өндіріс кәсіпорындардағы мейрамдар, мейрамхана-
клубтар, тақырыптық мейрамдар, кафе, ... ... ... ... және т.б. ... ... даму талпынысы мейрамханалар
арасындағы бәсекелесті күшейтіп жібереді. Оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... кетуіне соғады.
Сауда қызмет жасау секторы. Қонақжайлылық индустриядағы саудалық қызмет
жасау секторы келесі жағдайды көрсетеді: ... ... ... ... кең және әртүрлі ассортиментті тауарлар, емдік
препараттар, сыйлықтар және сувинерлер, пляж және ... ... ... ... және т.б. ... ... өндірісін туарларын өткізу әр сауда нүктелеріне жіберіп
отырылады, мысалы магазиндерге, павилондарға, киоскілерге, автомагазиндерге
т.б.
Көтерме ... ... ... ... ... үй ... кірмей, өз бетінше жерді арендаға алады. Бұндай ... ... ... ... ассортименттерді тиянақты
қалыптастырып тұратын, сауда жағдайында ... ... ... ... ... Дұрыс ұйымдастырылған сауда қызметі
туристерге іздеген ... ... ... ... ... ... ... жерде ерекше мағынаға ие сувинерлер мен ұлттық бұйымдары бұлар —
мемлекеттің, ... ... ғана ... ... емес ... қатар
кірістің үлкен көзі.
Транспорт секторы. Трнаспорттық қызмет көрсету секторы туристерге ... үй ... ... ... ... ... ... ереже
бойынша транспорттық ұйымдармен, ірі компаниялармен, авиакомпаниялармен,
туристік-агентствомен және отельдер арасында ... ... үй ... ... ... ... ... билеттерді
брондаумен турагентство айналысады. Әдетте турагентство офистері қонақ үйде
немесе өздерінің кәсіпорындарында орналасады. ... ... ... ... ... ... аэропортқа, вокзалға ... ... бару ... ... қызмет көрсету міндеті.
Көңіл көтеру, бос уақыт және спорт секторы. Көңіл көтеру, бос уақыт
және спорт ... ... ... ... үлкен рөл ойнайды
және әртүрлі жағдайды иеленеді (тәрбие, көңіл күйді қалыптастыру, ... ... ... ... Адам ... бос уақытында көңіл
көтеріп, спортпен айналысса, демалып, күшін қалпына келтіреді. ... ұйым ... ... ... орындары: цирктер, ... ... ... парктері, сонымен қатар әртүрлі көру
орындарына — театрлар, кионтеатрлар, концерттік залдар, ... ... ... ... ... ... және т.б.
Физикалық мәдениет және спортқа: бассейндер, ... ... ... ... және ... клубтар және т.б.
Қона үй кәсіпорындары ... ... ... ... ... бос ... көңілді өткізуге келісімге
тұрады: қонақ үйлерде анимациялық қызметтер. Қонақтардың бос ... ... ... ... ... ... ... көптеген қонақүйлер
жеке спорттық базалары (бассейндер, тенис алаңы, гольф ... ... ... және т.б.).
Қонақ үй қызметі, ерекшелігі және құрама элементтері
Нарықта тауардың қатары, капиталдар, жұмыс күші нарық ... ... ... ... тез дамығыш экономикалық
секторлардың бірі болып табылады. Қызмет — ... ... ... тұтынушының байланысы. Қызмет функциялық
жағынан екіге бөлінеді: материалдық және ... ... — бұл ... ... ... ететін қызмет түрі. Бұған кіретіндер: тұрмыстық
ықзметтер, коммунальдық тұрғын үй, транспорттық ықзметтер және тамақтану.
Әлеуметтік-мәдени ...... ... ... ... қызмет түрі. Бұған кіретіндер: медициналық
қызметтер, білім қызметтері, мәдениет қызметтері, ... және ... ... және ... үй ... ... түрде тауарлардан
ерекшеленеді.
Қонақ үй қызметтерінің ерекшелігі ... ... ... анықталады. Қонақ үйдегі технологиялық процесс өзіне мыналарды
кіргізеді:
- қонақтарды қона үй алдында күтіп алу;
- тіркеу, ... ... және ... орналастыру;
- номерде қызмет көрсету;
- тамақтануда қызмет көрсету;
- мәдени ... ... ... және ... ... ... салуын безендіру, жолға шығарып салу.
Қызметтерге мінездеме беру.
Қызметтер дайын, біткен формада болмайды, ол ... ... ... ... қалыптасады. Өндіру процесі және қонақ үй
қызметтерін тұтыну ... ... ... ... жүріп отырады. Қонақ
үйде қонаққа персоналдар мейрамханаларда, номерде, қонақ үй ... ... ... ... байланыс орнатып отырады. Сонымен қатар
қонақ тұратын жерінде ережені ұстап, қоғамдық орында нормаларды орындайды.
Қонақ үй қызметі — бұл ... үй ... мен ... ... түрде қонақтардың қалауын қанағаттандыратын қызметтер. Бұл
жағдай қонақ тұрғаннан бастап ... үй ... ... ... ... ... қызмет түрлері маркетингтің спецификасын анықтайды.
Қонақ үй қызметтерінің ерекшеленетіні, оны оңай ... ... ... ... ... ... қонақ үйге қиындық әкеледі.
Адам қызметті пайдаланғанда сауатты менеджмент персоналдардың рөлі ... үй ... ... сай ... жабдықталуы мүмкін, жайлы жағдай
болып және қазіргі талапқа сай материалдармен ... де онда ... ... ... яғни ол негізгі ойлар мен сезу ... ... ... адамдар. Қызмет көрсету кім және қашан оған
жағдай туғызатынға тәуелді. әдетте жиі кездесетін, категориялары ... ... ... ... бір ... ... номерлерді ереже
бойынша қатаң түрде қадағалап, ... ... ал бір ... ... ... жалоб жасағанда ғана тазалайды. ... үй ... ... әсер ... ... үй ... ... ұйым жұмысы;
- жеке тұтынушыларға қызмет;
Қызметтің өзгеруі мамандандырылған түрде өсу стандарты және ... ... деп ... ... ...... жоғары сапалы түрде кепілдеме
берген, клиенттерге қызмет көрсету ережесінің міндетті комплексі.
Маркетингтегі қонақ үй ... ... ... ... период
бойынша өсу және құлдырау болуы мүмкін (сезонға, апта күндеріне, каникульға
және т.б.). ... ... ... үй қызметінің нарықтағы жағдайын
маркетинг бойынша зерттейді.
Қонақ үй ... ... ... ... ... тұрады,
«клиенттің» тұтыну жағдайына қарсы, «қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін жоғарылату және бәсекелестерінен озу үшін қонақ үй
қызметтерінің сапасын жоғарылату және ... ... ... тарту үшін
алдарына мақсат қояды. Қызмет көрсету маңызды сфера болып ... ... ... ... қызметті басқару өнімді еңбекті
көрсетіп, ұйымды бақылауға септігін ... ... сапа ... ... ал ... ... — бұл қонақтардың сұранысын
қанағаттандыратын ... ... ... ... ретінде қонақжай
индустриясында бөлінеді:
- кәсіпорындарда сапа жайында нақты түсінікті қалыптастыру;
- персоналды басқаруда сапа түсінігімен ... ... сапа ... ... және ... ... түсіндіру.
Бұл құрылымдар сапаны басқару процесінде табылмас элемент болып
табылады.
Қазіргі ... ... ... рөлі ... ... даму ... сапа бәсекеге қабілетті болады. Екіншіден, жүйелік сапа басқару
қауіпсіздік кепілін және экологиялық азық-түлікті береді. ... ... ... ... ... сферасы. Стандартизация
— бұл ереже бойынша қызмет жасау, жетістікке жетуге бағдар және бәсекеге
қабілеттілікті азық-түліктерді жоғарылату, жұмыс және ... ... ... ... кезде кең түрде халықаралық стандарт жүйесін
қолданады (ISO 9000).
Қазіргі қызметтерде көптеген туризм индустриясындағы кәсіпорындар ... ... ... ... ... стандарт тәртіптерін
пайдаланады. Қонақ үй бизнесіндегі практика мамандары «тар ... ... ... қызметшілердің стандартқа сай жұмыстағы ... ... олар ... ... және ... сай ... жасауы.
Жұмысқа ықпал етулері. Екіншіден, дұрыс стандарттар кәсіпорындағы қоғамның
бағалауы, принциптер мен ережелердің дұрыс орындалуы ... ... ... үй ... ... ... ... тәрбиесі:
дер кезінде көмек беру, қонақжайлылық, тиянақтылық, ... ... да ... ... сай ... отыратын механизм
қатысуы керек. Төртіншіден, кәсіпорын ішіндегі ережелер жазылған ... ... ... ... ... ... Мысал түрінде,
корпоративтік стандарт «Рэдиссон САС Славянская».
1) Әртүрлі қызмет атқаратын барлық қызметкерлер. Бір ... ... Әр ... ... ... жауап беруші, бір
түсініктеме береді.
3) Әр қызметкерлерден бірдей уақытта ... ... ... ... Қызметшілердің барлығы тапсырмаларының орындалуына байланысты бір
процесті пайдаланады.
5) Қызметшілер әрдайым жұмыстарын стандартқа сай ... ... ... сапа ... қандай жағдайда жақсы болатынына
байланысты, қызметкерлерді оқытып, бақылау өткізіп, аттестациялап отырады.
Ұжымның ... ... ... өсу ... ... ... Ол үш негізгі позицияға бөлінеді:
1) Жүйелік жұмыстың персонал арқылы түрлері инструтаж және тренинг
сабақтар;
2) ... ... ... ... ... ... ... «Yes I Can» және «100% қонақтарды қанағаттандыру»
жөнінде ... ... ... ... ... ... кең түрде енгізу және мини-
семинарлар ... ... ... шеберлігін жоғарлату», «Лидерлік»,
«менің күшті және әлсіз жақтарым» және т.б.) енгізу.
Джурана мен Деллинганың сапа теориясы ... 85 %-тен 98 %-ке ... ... жұмысты орындау барасында емес, ... ... орын ... анықталған[30]. Талдау және
халықаралық тәжірибиелердегі сапа қызметтерін қонақ үй кәсібінде ... ... ... ... жақындата түседі. Кейде тікелей және
ойланбастан халықаралық тәжірибиелерді қолдану табысты болып келе ... ... ... ... тәжірибені кең түрде қолдану дұрыс. Бұл
жағдайда ... ... ... жұмысы «барлық сапаны басқару» — TQM
комплексті жүйесі ... ... ... TQM (Total ... — бұл жүйе ... ... ... ... мүмкіндіктерді өсіру, жоғары, ұзақ мерзімді
кірістер және төмен шығындар. Берілген концепция екі ... ... Бір ... шығыстарды болдырмау әрқашан төмен бағамдағы ... ... ... ... ... сапа жұмысы шыңына жетеді, егер негізгі ... ... ... ... ... ... ... техникалық қимылдарды көрсетеді.
Сапа қызметіне талап сандық бойынша да сапа бойынша да қойылады. ... ... ... сандық параметрде материалдарды, қазандықтарды және құрал-жабдықтарды
қолдану;
- гигиеналық характеристикалар;
- уақытша характеристикалар (күту уақыты және ... ... цикл ... ... ... (қызметшілер штаты, ұйымдастырылған
бақылау сапасының жүйесі);
- персоналдың кіші ... ... ... ... нәзіктік персоналдардың клиенттерге жол көрсету);
- комплексті ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселе іс-әрекет болып, проблеманың туындауынан
алдын-ала болдырмау, болған қатені дұрыстау.
Сапаны басқару бизнес-процеске әкеліп, ол екі ... ... ... ... статияда сапа басқару жүйесі орнатылып әр ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
нәтижелікті (алға қойған тапсырманың алынған нәтижесінің бағасы) және
тиімділікті бағалау. Бұлардың барлығы ... ... ... ... ... ... сапа ... әрдайым тұтынушыларға горизантальды
процесс туралы бағдар беру, бір функция ... ... ... ... ... ... жүйесінің маңызды кезі ішкі ... ... ... және ... ... үйлердің жауапкершілігі және бақылау
сапасы. Мысалы, әйгілі Ritz Carlton қонақ үйі ... 25 % ... ... ... ... ... сапа ... сұрақтарды шешуге тура
келеді. TQM жетекшілігімен программа іске қосылып, Ritz Carlton ... ... ... ... әйгілі компаниялардың сапа облысы
жөніндегі лидер атанған ... ... Осы үшін ... ... ... міндеттемелердің детальды талдауларын өткізу;
- қызметшілерге жұмысты дұрыс істеуге бағдар беру;
- әдеттерді оқу, табысты іске керек ... ... ... ... ішкі ... ... баспалдақ жоғарғы Ritz Carlton жетекшілігі «Золотых стандартов»
салтанатты түрде:
- қонақтарға жайлылық қалыптастыру және мейірімділікті арттыру;
- еркіндік және жайлылық атмосферасын қалыптастыру;
- ... ... ... және осы ... ... ... ... қонақтарды отельден шығарып салу.
Әрбір қонақ үйде стандарттар енгізіліп сапа группалары орнатылған. Әр
группада сапа үш группаға бөлінген:
Бірінші ...... ... ...... ... ... — стандарттарды енгізу.
Қонақ үйдегі қосымша ... ... ... ... ... ұйымдастыру құрылымы арнайы қонақүй белгілері мен белгіленеді.
Ол: орналастыру жағдайы, қонақтардың ерекешелігі және басқада ... ... ... мекеменің өкілетті басшысымен және басқада
қызметкерлердің тапсырыс алуы және ... ... ... Қонақүйдің
негізгі қызмет түрлеріне төмендегідей қызмет түрлері жатады:
- номерлер қорын басқару ... ... ... Тамақтандыру қызметі;
- Коммерциялық қызмет
- Инженерлі-техникалық қызмет
- Қосмыша қызмет түрі
Осы аталған қызмет түрлеріне ... ... ... ... брондалған номер мекемесі, келген
қонақтарды немесе туристерді қабылдау, туристердің ... ... ... ... ... ... туристі үйіне шығарып салу,
номерлерге қызмет көрсету, бос ... ... ... ... ... тексеру, номердің ыңғайлы ... ... ... ... ... ... жатады[33].
Бұл қызмет түрінің құрамы: директор, номерлерді басқару менеджері,
қабылдау және ... ... ... ... ... ... дәліздік қызмет, гардероб қызметі, авто
қызметкерлері, портье, консьерш, тасымалдау қызметі, номерлерді ... ... ... ... ... ... ... комплексінің басқару ... ... ... ... және ... ... ... техникалық
қауіпсіздігін, қонақүй персоналы жағдайын жасау мәселесі, өрт қауіпсіздігі,
экологиялық қауіпсіздік мәселелерін шешеді.
Бұл қызмет түрінің құрамы: ... ... ... ... ... инспекторы, өрт қауіпсіздігі және техникалық қауіпсіздік
қызметкерлері жатады.
Тамақтандыру ... ... ... ... ... қонақтарға
қызмет көрсету сапасы қонақүй категориясына сай болуы қажет. Қоғамдық
тамақтандыру орындарына ресторан, ... т.б. ... ... ... ... ... кезде жоғарғы дәрежеде болуы керек. Яғни бұл
қызметтегі қызметкерлер жоғарыда аталғандай мәселелерді шешеді. Бұл ... ... ... бар, ... ... қызметкерлері: официант,
аспазшы, даяшы, мекеме басшысы т.б.
Коммерциялық қызмет – бұл саладағы қызметкерлердің міндеті ол оперативті
және стратегиялық жоспарлаудың ... ... ... ... ... мәселесін қарастырады.
Бұл қызмет түрінің құрамы; коммерциялық директор, маркетинг
қызметкері.
Инженерлі-техникалық қызмет – бұл ... ... ... ... жылу ... кондиционер орнатқыштарын, санитарлы-техникалық
құрал-жабдықтарын, электро-техникалық құралдың, телвидение және ... ... ... және ... ... ... ... болып
табылады. Қызмет түрінің құрамы: бас инженер, жөндеу қызметкері, байланыс
қызметкері, ... ... ... ... ... ... қосымша қызмет түрі,
яғни қонақүй маңында ашылған тазалау мекемесі, косметикалық салон, ... ... және ... орындарының қызметі де кіреді. Ол кір жуу
қызметкері, бөлме тазалаушы, қойма қызметкері т.с.с. ... ... түрі ... ... ақы ... қызмет түрін айтамыз. Бұларға: шаштараз, сауна,
бассейн, спорт залдар, сауықтыру ... және т.б. ... ... ... ... туризм бизнесінде қонақүй сервисінің алатын
орны ерекше. Ал қонақүй сервисінің ішінде ... ... ... ... ... мемлекеттік стандарт бойынша қонақүйлерге қойылатын талаптар
белгілі және әрбір салынып жатқан қонақүйлер ... ... ... ... мемлекет тарпынан сертификациялау кезінде көзге көрінбейтін
бірақ сервисте ерекше орын алатын нәрсе – адам ... ... ... ... істеу кезінде оларға қойылатын
талаптар халықаралық стандарт системасы TACIC бойынша белгіленеген. Бірақ
қызметкерлер жүйе ... ... ... ... және ... ... ... соны нақтылай іс-жүзінде істемей ме ? Негізгі мәселе осы ... ... ... ... адам факторы ерекше орын алады дедік.
Соған бір ... ... ... Жапонияда мүлдем қызметшісіз жұмыс
істейтін қонақүй ... ... Егер сіз осы ... ... ... ... ... автомат сізге жататын бөлме кілтін
береді. Бөлмеде барлық жоғарғы сапалы ... ... ... ... ... бар. Егер сіз ... ... келсе, компьютерге ішкіңіз
келетін тамақтың тізімін терсеңіз ... ... стол ... ... ... ... тағамдар болады. Басқада қызметтер дәл осындай
компьютер арқылы жүзеге асады. Былайша қарасаңыз бұл қонақүйге ... ... ... ... ... оған ... көп келе ... Қонақүй жартылай
бос тұр. Демек, мәселе техникалық жабдықтауда ғана емес, қызмет ететін
адамдарда. Жердің ... ... стол еш ... официантты ауыстыра
алмайды. Күнімен саяхатта жүріп келген жолаушы қонақүйде өзін ... ... Ол үшін оған тірі адам ... ... ... ... ... «рум - сервис» немесе «мини-
бар» деген терминдерге жолығамыз. Осы ... ... ... ... ... ... мини-барлар қонақ келер алдында түрлі
ішімдіктер мен және ... ... және де ... ... ... ... тексеріледі. Клиент қанша және қандай сусын ішті, оның
құны қанша бұның бәрі ... ... ... Бұл ... емес, себебі қонақ
мини-бардағы көптеген сусындар ішінен тек қана бір ... ... ... Ол ... күні-ақ сол сусынды ішіп тауысады, егер ол 3 күн тұратын
болса қалған екі күн сол сусынды ... ... пе ? Онда ... ... бар? Демек турист өзіне қолайсыз жағдайда өмір ... ... ... ... ... жібермеу үшін мини-бар күнде
толықтырылып тұруы тиіс[38].
Қазіргі таңдағы қонақүйлерде ... ... ... ... ... ... қызмет түрін талап етеді.
Қонақүй ғимараты көп функциональды етіп ... және ... ... жабдықтары болуы керек.
Қонақүй ғимаратының құрылымы мен құрылысы ірі инвестицияны ... ... ... ... ... ... ... құрылымының
құны 120-150 млн АҚШ долларын құрайды). Қонақүй инвестициясының айналым
құрылымына ... ... ... ... ... ... орнығуы, құрылыс жерінің тнженерлік ... ... ... т.б. ... ... ... шешімі бойынша әр түрлі болып бөлінеді:
қонақүй ғимаратының бастапқы көрінісі.
Жоспарлы шешімді ұзақ іздеу: кеңістіктің композициялық құрылымына, ... ... ... берілген орындар, қонақүй орындау жұмыстары.
Турист қонатын жай орыннан ерекшеленеді, туристерге қызмет көрсетуіне
байланысты. Орын әр түрлі функцияны ... ... ... ... негізгі көзқарас белгілері мынадай:
1. Ғимарат немесе комплекс қоршаған ортаға сай ... және ... ... сай ... ... ... климаттарын, ауа температурасын, ауа дымқылдығын, жауын-шашын
мөлшерін, жел бағытын т.б. ескерген ... ... ... ... ... ... шектен тыс
қымбат болмауы тиіс. Ғимарат жоспары эксплуатацияны үнемі пайдалануы
тиіс.
4. Ғимаратты жобалау барысында белгілі рольді ... ... ... ... ... беделін көтеретін, қонақүй ғимаратын ... ... ... ету ... Ғимарат жоспары ұйымдастырылған рациональды қызмет көрсетуді,
тұрушылардың ... ... ... ... беру т.б.
қамтамсыз ету.
6. Ғимарат экзотикалық, техникалық ... ... сай ... ... құрылысының экономикалық процесс жағдайын қажетті түрде
қадағалау.
Қонақүй жоспары құжат ... ... ... ... ... Қонақүй Жоспарына ғимарат көлемі, алаңы, құрылыс бағасы, жабдықтары,
құрылымы, инженерлік құралдар, тамақтандыру кәсіпорны, қосымша ... орны ... ... ... ... әр ... бөлмеде орналасуы т.б.
жарнамада көрсетілуі тиіс. Қонақүйдегі орынды пайдаланушы ... ... ... ... ... шешу үшін осы ... байланысты
әдістерді қарастыру, әр түрлі факторларды білу.
Қонақүй орнын пайдаланушыға, оның санын, өткізу қабілеттілігі келген
қонақтардан тәуелді болады. ... ... ... ... бір уақтылы
орны, орналасу табысының динамикасы, аймақты іс-әрекеттің даму рекешелігі,
демалыс-сауықтыру ... ... ... ... әр ... ... ... конструкция-
құрылым жағынан, орналасуы, қабаты, эксплуатациялық режимі т.б. Басқада
техникалық сұраныс жағдайы құрылыс шешімінде көп ... ... ... мыналар: ғимарат материалы, және ... т.б. ... ...... ... көп ... т.б. классификацияны шешеді.
Қонақүйдің орналасу классификациясы: қала орталығында, қала ... ... су ... т.б. сол ... қонақүйдің қабаттылығы, қонақүй
қабаты көп ... ... ... эвакуациялық қиындықтар көп болады, және
оның жоспарында құрал-жабдық орналасуында т.б.
Халықаралық практикада қонақүйдің ыңғайлы ... 1 ... 5 ... ... ... ... деңгей мінездемесі,
материалды база ... ... ... ... т.б. ... ... интерерьері эстетикалық, көркемдік жағынан әсем, нақты
орналасуы тиіс. Ең көп ... ... ... орналасу және төсек
жабдықтарына, асхана ... ... ... ... ... т.б. ... келген қонақ көп көңіл бөледі. Ішкі
орынның құрал-жабдықтарының түсі мен жарыққа байланысты орналасуы.
Қонақүй құрылысы кезінде кем ... 200-ге жуық ... ... тиіс. Қонақүй ғимаратының техникалық эксплуатация кезінде әрбір
элементін (қабырға, шатыр, қойма, жерасты қоймаларын) тексеріп ... ... ... ... ... ... ... болу керек және өз
уақтысында жөндеу жұмыстарын, инженерлі құрал-жабдықтарын уақтылы жөндеуден
өткізу керек.
Қонақ ... ... ... қала ... белгілі бір ауданның
немесе тіпді бір қаланың көркін келтіріп, маңызды орын алады. ... ... көп ... ... де, әсем ... ... Ал ... қонақ үй ғимаратының қабаттары қысқарып, жалпы қаланың сәулет
көрінісіне сәйкестендіріледі. Мысалы, Санкт- Петербург ... ... үйі, 18 ... ... ... ... Невскийдің маңында
орналасқан. Қонақ үй 7- қабаттан тұрады. Ол сол ... биік ... ... ... ... болып салынған. Тағы ьір мысал ретінде Мәскеу
қаласындағы ... ... үйін ... ... Аз қабатты, фасадтары
сәнделген ғимарат, Ресейдің басты тарихи және мәдени ... ... ... ... ... үй ... мен құрылысында, тәжірибеге енген бірнеше
бағыттар бар. Олардың бастылары мыналар:
- тұрғын үй мен ... ... бір ... ... Қоғамдық
мақсаттағы бөлімдер төменгі қабаттарда, ал тұрғылықты ... ... ... ... ... ... қабаттарда, ал
тұрғылықты бөлімі ... ... ... ... ... қабатта, әртүрлі сала бойынша қызмет көрсетіліп, әртүрлі
қоғамдық қызмет салалары ... ... ... құрылыс
алаңы, жоғарғы қабаттармен салыстырғанда өте үлкен, әрі кең ... осы ... ... үстіне қонақтар орналасатын тұрғын үй
қабаттары зәулім болып көтеріледі.
- Тұрғын үй саласымен қоғамдық ... әр ... ... ... олар бір- бірімен байланыста болады. Мұндай қонақ үй ғимараттары
құрылыс тұрғысынан да, орналасу және көлемі ... да ... ... тұрғын үй ғимараты қоғамдық ғимараттардан үлкен болады.
- Тұрғын үй ... мен ... ... ... ... болады
және оар бір – бірімен байланысты болмайды. Ғимараттардың бұл құрылысын
павильонды деп атайды. Қонақ үй ... бұл ... ... ... ... саласы, құрылыстық – жобаларға бөлінеді.
Сондықтан қоннақ үйдің бұл түрі ... аз ... ... құрылысына өте көп территория ... ... ... ... басты мәселе - қоршаған ортаны тиімді
пайдалану және жер рельефіне зиян келтірмеу.
Қазіргі қонақ үйлердің ... ... ... ... ... үй
бөлімі пластика, параллелипипед немесе мұнара пішінде салынады. Қонақ үй
ғимаратының ... ... ... ... ... ... күрделіленген тұрғын үй құрылысы, қонақ үйге ... ... оны ... ... ... тұрады[41].
Ірі және кіші отелдердің жобасында, олардың силуетін ... ... ... тұр. Олардың силуэтін жасау арқылы, сырт ... ... ... ие болады. Соның арқасында ол алыстан көзге
түсіп, тартымды болып көрінеді. Ғимарат құрылысына оның ... ... әсер ... ... ... ... ... өңірде орналасса, қонақ
үй ғимаратының балкондармен, лоджиялармен ... Ал ... ... ... ... ... сәндік, көркем
суреттермен әшекейленеді. Ондай қонақ үйлерде жаздық ... ... ... ... үй ғимаратының құрылысына қатты, өміршең заттарды
қолдануға тырысады. Мысалы: тас, бетон, шыны және ... ... және ... ... қонақ үй құрылысының жобалауында жаңа серпіл пайда
болды. Атап айтар болсақ, ол қонақ үйдің ішкі ... ... ... де ... ... ... Мысалы, қонақ үй ауласына қосымша ... ... ... ... ... ... ... келбетіне көңіл бөліне бастады. Осының барлығын ... ... ... ... жөн. Қауіпсіздік шараларына электр
жүйесінің дұрыс ... өрт ... ... лифт ... ... ... ауа ... жүйенің қызметі, су құбырларының қызметі
сияқты мәселелер кіреді.
Әлемдегі сәулеттілігі, өмір сүру жағдайының ыңғайлылығы жағынан ең
мықты, өте ... ... үй ... аль - ... Ол ... шығанағының
жағалауында, қолдан жасалған аралда ... Оны ... ... символы деп таныды. ... ... ол ... ... ... себебі ол әлемдегі ең ұзын отель, оның биіктігі ... Бұл өте ... әрі ... ... толы ... үй. ... 202
номерде жоғарғы технократиялық деңгейде жабдықталған. Сонымен қатар
қонақүй ... ... ... антика дәуірлерін еске түсіреді.
Дуалдардың түсі көгілдір, ... ... ... ... ... өзгеріп
тұрады. Әр номердің алаңы 170- тен 180 шаршы мтрге жетеді. Әр ... ... ... 14-тен 27-ге дейін телефон аппараттары бар.
Ең жайлы номерлер( Призидент және Роял ... ... ... яғни көп ... Отыратын бөлмеден жататын бөлмеге арнайы лифт
арқылы көтерілуге болады.
Отель территориясында көптеген мейрамханалар орналасқан. ... «Аль - ... ол ... ... деликатестері әзірленеді. Аль-
Махара – мейрамханасы теңіз түбінде орналасқан сияқты ... ... оның бір ... ... ... Оның ішінде теңіз жануарлары
өмір сүруде.
Сонымен қатар қонақ үй маңында әртүрлі жасыл – желек, бау – ... ... ... ... ... Сол « Бурж – аль ... қонақ
үйіне қарап, қонақ үй қызмет саласының жаңа 3-ші мыңжылдықта да серпінді,
жаңа қарқынмен дамып келе ... ... ... ... ... және ... бөлімдері. Жақсы бағытта дамыған
қонақүй ісінің, қызмет көрсету саласы, өз кезегінде ... үй ... ... ... өз ... ... ... тәжірибенің
негізінде қонақ үй ғимараты дұрыс қолданыла бастады. Егер бұрындары қонақ
үй ғимараты 1-2 қабаттан құралып, сол бір ... ... ... ... ... және ... да бөлімдер орналасса, қазіргі қонақ үй ісінің
басты жетістігі, ол – тұрмыстық бөлім мен ... ... ... бөлім көбіне жоғарғы қабаттарда орналасады. Ал ... ... ... ... , ... ... ... бөлім мен қалған бөлімдер арасындағы байланыс вестибюль ( холл )
арқылы іске асады. Ал көп қабатты қонақ үйлерде лифт ... ... ... Лифт ... ... мен ... қонақ үй шаруашылығына қажетті заттар
да тасымалданады. Бірақ кейбір қонақ үйлерде қызметтік ... ... ... ... тек ... үй қызметкерлері, жұмыс барысында
қолданады.
Қонақ үйдің тұрмыстық бөлімінің орналасуына ... ... ... ... жабық жүйе: ХIХ ғасырдың шағын қала құрылысына ұқсайды.
Тиімді жердің бәрін ... ... ... ... ... ... Мұндай ғимараттардың артықшылығы да, кемшілігі де бар. ... ... ... ... бөлімге, дөңгеленген коридор арқылы бір
орталықтың оңай ... ... ... қатар мұндай шағын ғимараттар
өте бекем, төзімді болады. Ауласы тар ... ... ... ... ... ... керемет қондырғылар орнатылады. Мұндай қонақ
үйлердің басты кемшілігі, аулаға терезесі қараған, ... ... яғни ... ... аз түсуіне байланысты. ... ... ... вентиляция жүйесінің нашар жұмыс істеуі. ... ... ... ... ... жүйе – ... жүйенің нашар жақтары, қонақ үй ғимаратының
құрылысында жаңа шешім, жаңа жобалар ... ... ... жаңа ... ... ... Оларда жабық алаңдар
болмайды. Мысалы ғимараттар T, L, V, C, Y ... ... ... соның өзінде кейбір мәселер шешіле қоймайды. Мысалы «L» ... Ішкі ... ... ... ... ... номердің
жағдайымен салыстырғанда өте төмен болды. Себебі қонақ үй ... ... ... барлық бөлмелерге, ғимарат бұрыштарына,
қиылыстарына жете бермейтін.
Конструктивті модуль. Тұрмыстық бөлімді жобалағанда басты маңыздылық
конструктивті тордың ... ... ... ... ... вертикальді конструкцияда орналасуы, номер бөлмелерінің
үлкендігін ... ... ... оның ... және ішкі ... ... ... бөлмелерді орналастырудың қалыптасқан
басты 3 тәсілі бар:
1. Бір тұрмыстық номерге тең конструктивті схема. Мұндай ... ... ... ... ... бір ... ... екі адамдық
номерлер, ал екінші жағында кішірек 1 адамдық номерлер орналасады.
2. Екі номерге тең конструктивті ... ... ... ... ... салынады. Бір адамдық, екі адамдық, біріне- бірі ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... және оны тыңдауға мүмкіндік береді.
3. Конструктивті схеманың бұл түрі, конструкция құрылысына қарамастан,
номерлердің әртүрлі ... ... ... ... ... ... қонақ үйдің түріне байланысты болады. Мысалы ... ... ... ... екі ... ... көп ... Ал қалалық қонақ үйлерде бір адамдық номерлердің көп болғаны ... ... үй ... ... ... құрамнан тұрмайды, себебі
экскурссия құрамы айқындалмаған.
Қонақ үйдің барлық ... ... ... болуы керек. Бұл
ұстаным дұрыс болғанымен, жобалауда қиындықтар туғызады. ... ... ... ... – екі ... тең конструктивті схема. Қазіргі
қонақ үйлердің тұрмыстық номерлер клиенттің ... ... нтуі ... ... тыс ... көрсетілетін қызметті, қонақ үй
қызметкерлері көрсетуі керек. Клиент номерлерде күні – түні ... ... ... ... қонақ үй қызметімен байланыста болуға,
санитарлық гигиена және ... ... ... ... ... ... керек. Сондықтан тұрмыстық бөлімнің басты элементі – номер.
Номердің саласы, оның сәулеттік – жобалауына, алаңына, санитарлы ... ... ... мен жиhаздарына байланысты
анықталады. ... әр ... ... үй ... құнына да әсер
етеді.
Қазіргі таңда номерлердің алаңы төмендегідей бөлінеді, - бір бөлмелі,
бір орындық номерлер:
- 8м2 – 1 ... 2 ... ... ... ... 10м2 – 3 ... қонақ үй үшін.
- 12(16) м2 - 4 жұлдызды қонақ үй үшін.
- 14(18)м2 - 5 жұлдызды қонақ үй ... ... - 5 ... ... үй ... ... екі ... номерлер
- 12м2 - 2 жұлдызды қонақ үй үшін.
- 14м2 - 3 ... ... үй ... ... - 4 жұлдызды қонақ үй үшін.
Көп қонақ қабылдайтын номерлерде есептелген алаңнан бөлек, әр орынға ... ... ... ... үй ... ... талдай келе,
номерлердің енгізгі түрлерін айқындауға болады. Бір бөлмелі, бір адамға
арналған ... бір ... екі ... арналған номерлер. Бір бөлмелі
«дубль» ... ... яғни ... қарай номерлердің сыйымтылығы оңай
өзгертіледі; бір- екі бөлмелі 3-4 адамға арналған ... бір – ... 5 және ... көп ... ... ... (жатақхана -
номерлер); комфорт деңгейдегі 2-3 ... ... ... ... бір ... 1-2 ... номерлер кең тараған. Қонақ үй
құрылысын жобалауда, бір бөлмелік, бір ... ... ... ... ... екі ... номермен салыстырғанда аз алаң алуына
байланысты салынады. Бір, екі ... ... ... қатынасы қонақ
үйдің мақсатына, оның ыңғайлылығына, және басқада факторларға байланысты.
Отандық қонақ үйлерде бір ... ... ... номерлік қордың 30-50%
құрайды. Ал шетелдік іскерлік қонақ ... бір ... ... ... ... және ... қонақ үйлерде жанұясымен саяхаттайтындардың
көп болуына байланысты, екі ... ... өте көп ... ... ... 75-100% ... ... бөлмелік номердің тұрмыстық бөлмесі көп түрлі қызмет
атқарады. Ол бөлмеде ұйықтап, демалады, ... ... ... ... ... ... тамақтанады, қонақтарды күтеді. Сондықтан
бөлмеде осыған қажетті барлық қондырғылармен жиһаздар орналастырылып, сыйып
тұруы керек. Ол үшін ...... ... ... ... ... жиһаз, қондырғылармен жабдықтау үшін арнайы, қонақ үйге арналған
жиһаздарды қолданады. Олар өте ... әрі ... ... болуы керек.
Бөлмеде жиһаздар құрамы: ұйқы жиһазы, жұмыс істеу үшін арнайы жиһаз, ... ... ... ... ... ... ... тәсілі бар.
Негізінен жиһаздарды орнатқанда негізгі 3- зонаны ... ... Олар ... және күндізгі демалыс зонасы. Қонақ ... ... ... ... ... ... маңыз беріледі. Мысалы іскер адамдарға арналған
бөлмелерде жұмыс зонасына ерекше ... ... Ал, ... ... ... ... зонасына маңыз бөлінеді.
Номердің кіре беріс жері негізінен шағын болады, бірақ сол жердің
өзінде бір шкаф ... ... ... ... Екі және ... көп бөлмелі
номерлерде кіре беріс жерді бөлмелерден есік ... ... ... Ал ... номерде кіре беріс жер бөлмеден тек алаң арқылы бөлінеді. Шетелдік
қонақ үйлердің номерлерінде кіре беріс жерде асханалық – ... ... ... немесе тұрғын қонақ үй асханасы ... ... ... өзі сол ... ас мәзірлей алады. Асханалық – шкафта негізінен ... ... ... ...... отбасылық қонақ үйлерде,
мотелдерде, курорттық қонақ үйлерде қойылады.
Санузел. Жуынатын, тазалық орны және ... орны ... ... ... әр қилы болып келеді. Көбіне
біріккен ... ... ... Яғни ... ... душ, қол жуатын жер,
унитаз және сүлгі кептіргіш, қол жуатынның қасында міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ілгіш, электрлі
қырынғышты қосатын штепельді розетка( тоқ көзі). Ваннасы бар номерлер душы
бар номерлерге ... ... және ... ... Екі және ... ... ... бір орындық және екі орындық бір бөлмелі номерлерде
тазалық орнының ішінде биде де орналасады. ... ... ... ... кіре ... ... ... Ал қымбат, жоғары деңгейлі номерлерде
тазалық орнына.
2.2 ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... процесс және қабылдау ... ... ... ... ... ... көрсету процесін мынадай
категорияларда қарастырамыз (таблица 2.1):
- қонақ үйге алдын-ала тапсырыс беру (брондау);
- қабылдау, ... ... ... ... ... ... (номерді тазалау);
- қонақтарға қосымша жеткізу қызметтері;
- соңғы есептеу және саясатты ... ... ... ... ... ... |Төлемақы |
|Қонақ үйге ... ... ... |Шотқа тіркеуден |
|алдын-ала |брондау немесе ... ... ... ... ... беру ... ... |кепілдеме. |Администрацияны |
| | | ... ... ... қызмет тасушы |- ... ... ... ... ... |Шот ... орын |
| |администраторы, ... ... ... |
| ... ... |арнайы жиындар |
| | ... | |
| | |шот, ... | |
| | ... | ... және |Қабылдау қызметі, |Қызметтерге |Сәйкес ... ... ... ... |заказды ауызша|шоттар бойынша |
|қызметтерді |гараж қызметі, ... ... ... |
|жеткізу |аниматорлар, ... ... |
| ... ... | |
| ... спорттық| | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... |Администратор, кассир |Шот |Шот ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... ... тіркеу, тұрғаны және
көрсетілген қызмет бойынша шот, кассир және төл ... ... ... ... функциясы және орналастыру. Қабылдау қызметі және
орналастыру қонақтардың қонақ үй жайлы ең ... әсер ... ... ... ... ... ... брондау,
туристерді тіркеу және орналастыру, әр түрлі ақпараттарды дер кезінде
жеткізіп отыру.
Көп қонақ үйлерде ... ... ... 24 ... ... ... арасында жұмыс істейді. Администратор жұмысын ... ... бір ... шығу ... Бұл журналда смен кезіндегі жағдайлар,
қонақтардың қалаулары т.б. жағдайлар ... ... ... жұмыс
алдын бос орындармен тәулікте келіп түскен арыздар туралы ... ... Өз ... ... ... ... ... т.б.
жағдайларды бақылап, бухгалтерияға тапсырып отырады.
Паспорт саласының қызметшілері құжаттарды тексеріп, ... ... ... ... ... және ... ... брондау тәртібі.
Брондау — қонақ үйдегі номерлерге және жергілікті жерге ... ... ... брондау қызметін бөлім менеджерлері немесе
қабылдау ... және ... ... ... Яғни осы бөлімшелерге
клиенттерден брондау туралы арыздар түсіп отырады. Көп ... ... ... ... ойын-сауық жоспарларын жақсы ұйымдастыра алады. ... ... ... ... және т.б. ... ... кезінде
қонақ үй орындарына сұраныс өсе түседі.
Қонақ үй жағдайы мезгілге (сезонға), жергілікті ... ... ... және ... ситуацияларына байланысты. Саяси
жағдайдың тұрақты болмауы сол жергілікті жерге туристердің қызығушылығы
төмендейді. Мезгіл ... ... үй екі ... ... ... жасайды.
Екі жақты брондау — бұл қонақ үйде бір ... екі ... бір ... ... ... ... жолды таңдаған қонақ үй тәуекелге барады.
Егер екі клиент бірдей келсе, қалай болады? ... бұл ... бір ... ... ... ... кешіктіреді немесе келіскен күні келмей
қалады. Онда тәуекелге бұған шешімін табады. Бірақ, егер екі клиент қонақ
үйге бірдей ... ... онда ... ... ... адам иеленеді. Екінші
клиентті қанағаттандыратын әртүрлі жолдар бар, яғни екі ... ... ... ... ... ... яғни бір ... екі
клиент келі немесе турист алдын-ала брондау қызметін жасамаса, ал қонақ
үйде орын жоқ болса, ... ... ... ... үйлерді жалға алып,
қонақ үйге ... етіп ... ... брондау бөлімі клиентке
брондау қызметін басқа қонақ үйге жіберуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... түрде клиентке ескертіп, келісімін алу қажет.
Қонақ үй үшін, қонақтар үшін ... ... ... ... ... ... туристік фирмалар келісімді белгілі бір
анықталған қонақ үйлермен ... ... ... ... отырған туристік фирмаларға қонақ үй тұруға төленетін төлем
ақыларға, тамақтануға және ... ... ... ... ... ... үй мен ... фирманың арасында белгіленеді:
- туристерді орналастыру жөніндегі арыз қандай срокты қамтиды;
- қашан және қандай мақсатпен төлемақылар жүргізіледі;
- қонақ үйде орынды ... ... ... ... ... түрі
бар. Олар:
- жазбаша;
- ауызша;
- компьютерлік.
Әр брондауға арыз және тапсырысқа аннуляциялар тіркелуі қажет. Егер
брондау жөніндегі менеджерлер ... ... ... номер қате
түзелмейінше ешкімге берілмей, бос тұра береді. Арыз тек қана ... ... ғана ... ... беріліп, төленеді.
Номерді брондауға арыз тастаған ұйымның міндетті ... ... ... яғни ұйымның аты, мекен-жайы, телефоны, факс, банктегі шоттық
номері.
Кез-келген жағдайда арыз ... ... болу ... күн және ... ... ... үйде тұру уақыты;
- келетін қонақтың фамилиясы;
- төлем формасы (қолма-қол немесе қолма-қол емес шот, ... ... ... ... пайдаланғанда клиентпен қарым-қатынас
жасағанда өте ұқыпты болу керек, бұл сөйлесуден ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Клиент телефон соққанда, ол
көп күтпей, яғни 5 гудок барғанға дейін алу керек.
Трубканы қонақ үй жайында ... ... ... ... ... Отельдерде телефонмен номерлерге тапсырыс алу ... ... ... Телефонмен брондағанды жазбаша түрде көрсетілуі керек.
Компьютерде брондау жүйесі ... үй және ... үшін кең ... ... ... ... компьютерлік жүйеде брондау бәріне
әйгілі:
- корпоративтік сеть брондау отельдерді біріктіреді;
- басқа сеть брондаулар тәуелсіз ... ... ... ... да, ... де сеть арқылы брондау қызметіне тапсырыс
беруге болады.
Компьютер көмегімен брондаудың екі варианты бар: отельдің жеке интернет
... ... ... ...... ... ... болады. Осы
жүйеде брондау келесі түрде ... ... ... ... ...... және брондау ережелерімен танысады. Ары қарай ол қонақ
үйді таңдайды. Бос орындардың берілгеніне көз ... ... ... ... ... ... e-mail ... арқылы тапсырысты
жібереді.
Автоматты түрде тапсырыс өңделіп, алдын-ала төлем алуға ... ... күту ... ... ... ... ... соң, клиенттен соңынан
агенттен нақты брондау бекітілмесін ... ... ... ... ... яғни ... шықпай-
ақ қонақ үй туралы ақпарат алуға, қонақ үй ... ... ... бөліміне өтініш жасағанда қонақ үй ... ... ... ... ... ... сонымен қатар сол күнге.
Брондау бөлімі номердің бос-бос емес ... ... ... ... ... қабылдау қызметі және орналастыру бөлімімен әрдайым қарым-
қатынаста болу керек. Егер ақпарат дұрыс берілмесе, онда менеджерлер ... ... ... Ал осы жағдайлар орын алып номер сатылусыз қалса,
қонақ үйдің кірісі төмендеп кетеді.
Брондау, ... ... ... ... ... клиенттерді жіберу,
хабарландыру деп аталады. Әдетте ескертуде өтініш ... ... келу және ... кету ... ... ... ... қонақтар
саны, керек кроваттардың саны, ... ... ... сай
ескертілуі көрсетіледі. Клиент қонақ үйде өздері күтпеген ситуациялардан
ескертулер жасауына болады. ... бұл ... ... ... бере ... ... ... ереже бар: егер қонақ 18 ... ... үйге ... болса брондау ол қонақтан алынып тасталынады.
Брондауға кепілдеме — бұл ... ... ... ... ... номерлерді тапсырыс бергендегі кепілдеме ету. Бұл ... ... ... үйге ... ... ... Мұндай жағдайда
номер қонақ келгенше бос тұрады. Кепілдеме резерві қонақ өзінің келмейтінін
біліп, яғни ... ... ... брондау күшін жоюға тырысады. Онда
қонақ үй номердің бос екенін нақты анықтайды. Кепілдеме ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда (мысалы, демалу
кезеңінде) қонақ үйге келмегені үшін, ол қонақ үй сол ... ... ... алуға құқығы бар. Төлем туристік группаны орналастыруды талап
етіледі[45].
Тіркеу тәртібі және қонақтарды орналастыру
Операциялық процестің келесі ...... ... беру және ... ... ... салудан тұрады.
Кездесудің екі түрі болады:
1) Аэропортта немесе вокзалда күтіп алу (алыс жер);
2) Қонақ үй алдында ... ... ... үй ... ... алу (жақын
жер).
Алыс жерден қонақтарды қарсы алу келген қонақтарды қонақ ... ... ... ... құруға, қонақ үйдегі қызмет
көрсету туралы айтуға ... ... ... ... ... ... ... кластағы қонақ үйде қонақтарды алдымен сәлемімен бірге
Швейцар күтіп алады. Ірі емес қонақ үйлерде ... ең ... ... ... ... ... яғни ... және орналастыру
бөліміне келеді. Егер клиент қонақ үйге ... рет ... ... ... ... атымен атаған дұрыс. Бұл оң әсер қалдырады.
Көп қонақ үйлердің ережесі бойынша, администратор ... ... ... Бұл қасиет оның қонақтарға деген қызметін білдіреді. ... ... екі ... ... ... ... үйде орынды
ертерек брондағандар, екіншісі, брондамағандар. Қонақ үйде клиенттерді
орналастыру жөніндегі ... ... үйде ... ... онда ол ... ... ... берген клиенттің брондау жөніндегі өтініші белгілі
болады. Администратор өтініш номерін ... ... ... және тіркеуден өткізеді. Қонақтан тек қана ... ... қою ... ... Алдын-ала брондалмаған қонақтарды тіркеу процесі көп
уақытты алады, ... 5 ... ... ... қатар, қонақтармен
кездескенде мынадай сұрақтарды талқылау керек. ... ... ... ... ... ... Қызмет көрсету барысында қонақ үй қызметшісі
психологияны пайдалана отырып, қонақтардың ... ... ... ... да ... ... Қонақтан төлемге ... бар ... ... ... ... ... берілсе, қонақ атқарушы мен тұтынушы арасындағы
тіркеу карточкасын толтырады. Анкетада қонақ өзінің тұрғылықты ... ... ... ... және ... ... ... кредиттік карточка)
көрсетіледі.
Санкт-Петербург қонақ үйінде анкета екі данада толтырылады. Бір данасын
қонақ үй орталық ... ... ал, ... ... ... ... столында
сақталады. Дұрыс толтырылмаған мекен-жай ... ... ... ... үйде ... ... затын салып жіберуге
мүмкіндік туғызбайды. Сонымен қатар дұрыс толтырылған ... ... ... береді, яғни қонақ қызметтерге төлемей кеткен жағдайда.
Күнін анкетада қате толтыру номердің ... ... ... ... Ал
келген қонақ тағы қалуға жоспарласа ... ... ... ... екі ... да қанағатсыздығы туады.
Карточканы толтырған қонақ, қонақ үймен келісім жүргізе ... ақша ... ... ... ... ... соң, анкетаға
қоақтың тұратын ... келу және кету ... ... Ары ... ... ... жазады, яғни номерді пайдалануға берген
құжат. Орналасуға рұқсаттама екі данада ... ... ... ... ... қызметкерге).
Қызметке және тұрғанына қонақ төлем төлегеннен соң, оған төлем шотының
екінші данасы беріледі. Қонақты тіркеуден өткізгеннен соң оның ... ... Оған ... ... ... тұру ... ... брондау
төлемі, қосымша қызметтерге төлем кіреді. Қонақ үйге кіру құқығы және номер
кілтін алу үшін администратор визиттік ... ... ... картасы
бір данада толтырылады және онда келесілер болуы керек: қонақтың ... ... және тұру ... ... қонақ үйлер визиттік картасын
реклама ... ... Ол ... карточкасында қонақ үйдің
орналасқанын, ... ... ... ... қатар қосымша қызметтер:
орналасуы, жұмыс сағаты жайлы ақпарат беріледі.
Құжатты безендіріп болғаннан соң қонаққа ... ... ... ... ... ... ... қонақ үйдің каридорында тұрады. Көптеген
қонақ үйлерде қонақтардың багажы ... ... ... орны бар.
Багажды идентификациялағанда клиенттің фамилиясы бар талонды пайдаланған
ыңғайлы, ал, ... ... соң ... ... ... ... талонды қонақ үйге кірер алдында қонаққа есік алдындағы ... ... ... ... барадк. Егер талон жоқ болса, онда қонақ
өзінің багажын, орналасуға құжаттамасын көрсетеді, ал, жүк ... ... ... ... ... ол қонаққа комнатаның құралдарын қалай
қолдану керектігін және қауіпсіздік ережесін түсіндіреді[46].
Туристік топты тіркеу ерекшеліктері
Алдын-ала ... ... ... ... дайындықты администратор
қызметін жоспарлауға көмектеседі. Топтың келер алдын администратор дайындық
картасын және орналасу номерін (брондау картасы) толтырады.
Туристік топты орналастырар ... ... ... администраторға
туристік фирма атынан хабарлап, жібіреді (құжат, туристік топтың қонақ үйде
тұруға ... ... ... және ... ... төленгені туралы)
және құжатқа сәйкес топ тізімін жібереді. ... топ үшін ... ... хабарлайды. Әдетте, топтағы туристер екі орынды номерге
жайғасады, тек жетекшіге ғана бір орынды номер ... ... ... ... ... ... ... — туризм деп көрсетеді.
Администратор әрбір қонаққа визиттік карта ... ... ... ... ... ... ... жарлықтарын (ярлык) ... ... ... ... ... ... ... топ
жетекшісінде болады. Топтағы тізім номерімен багаж номерін салыстырған жүк
тасушы турситердің комнатасының номерін анықтап, жүктерді сонда апарады.
Уақыттары келген ... ... ... ... ... ... нысанына өткізіледі.
Шетел туристерін тіркеу ерекшеліктері
Әр ел кірерде виза талап етеді. Виза — бұл ... ... ... ... территорияда тұру немесе транзитті жол шегу.
Рұқсаттама құжатта енемесе жеке құжатта (мысалы, туристік топ визасы)
жазылып қойылады. Визалар болады:
- бір ... және көп ... ... и ... жеке және ... студенттік;
- кіру, шығу, транзитті және т.б.
Келуші адамдар басқа елге келгенде үш күннің ішінде мереке күндер және
демалыс ... ... ... ... өткізуге міндетті. Қонақ
үй шетел азаматтарын өздігінше тіркеу үшін, халықаралық ... ... ... алу ... ... ... администратор визаның өтелу
мерзіміне мұқият қарап, визаға қонақтың тіркеу номерін, қонақ үйдің ... ... ... жазып қояды. Кейбір ... ... ... ... ... визада баж салығы төленбейді. Әр күні қонақ үй ... ... ... ... ... ... мемлекеттік баж салығын
төлегені жайлы хабарды есеп беріп отырады.
Құжаттама ... ... ... үшін міндеттеме беру
Құжаттан басқа, администратор қонаққа ішкі заттарды қолдануда құжат
толтырады. Автоматты жүйелендірілген ... ... ... ... түрлері қонақты тіркеуден өткізгеннен кейін автоматты ... ... ... ... ... ... әлі ... дейін
номерлік фондты қолдану негізгі құжаты номерлік фонд қимылының мәлімет
жинағы (ведомсть). Бұл ... ... ... администратор
қонақтарды орналастыруды, бос орындармен номерді айқындап отырады.
Кейбір жағдайларда номерлерге қосымша кроваттар ... ... Бұл ... үйде орын ... ... ... немесе туристер бір
номерде бірге тұрғысы келгенде, ал ... үйде ... ... ... ... ... Қосымша кроваттар сонымен қатар қонақтың қалауы
бойынша кішкентай ... да ... ... орын ... үшін төлем, егер
жоғарғы категориядағы стандарт номерді 100% деп алсақ соның 80%-н төлейді.
Бірақ көп қонақ үйлерде мұндай ... ... ... ... ... ... үйлердің көп бөлмелі номерлерінде балалар ... және ... бар. Тұру ... ... ... ... ... қонақтың қалауы бойынша болады, егер қонаққа шум ... ... ... ... ... ... ... ауыстырғанда
рұқсаттаманы қайта қарап, анкетаға және басқада ... ... ... ... Егер ... ... қымбаттырақ болса, онда
қонақ төлемнің ... ... Егер ... ... ... онда ... ... артығын қайтарады.
Тұрғындармен есептесу түрлері
Қонақ үйлерде есептесудің екі түрі қолданылады. Қолма-қол және қолма-
қолсыз (қонақ үй ... ақша ... ... ... ... ... шотты кредит карталары арқылы қабылдайды. Оны жеке туристер төлейді.
Брондауға өтініш ... ... ... ... төлем жүйесінің аты
және өтелу мерзімі көрсетіледі. Пластикалық карталардың көмегімен ... ... үйде ... ... ... ... ... болу керек.
Кредиттік карта — пластиктік карта немесе пластина клиенттердің банктен
немесе басқа да кредит-финанстық орындардан ... ... ... алу. Онда ... аты, ... ... өзіндік номері және
карточканың өтелу мерзімі көрсетілген. Кредитті төлем кезінде қонақ ... ... ... ... ... ... тексереді.
Қолма-қолсыз есеп айырысуда жолдық және ... ... ... ... ... бір ... жазылады, сондықтан клиент қонақ ... ... осы ... ... ... таңдайды. Жолдық чек бір
адамнан басқа адамға берілуі мүмкін емес, бірақ оны ... ... ... ауыстырып алуға болады. Атаулы чектар қонақ әр кезде өзіне
керекті төлемді ғана жаздырып алады. Әлем ... ... ... ... картасымен есеп айырысу;
2. Орында чектар;
3. Орында қолма-қол ақшалар.
Шетелдердегі отельдерде қолма-қол ақшаны пайдалану өте ... ... және ... ... ... ... үйде жоғарғы деңгейде қызметпен ... ету ... ... ... ... жүйе ... ... және қызметкерлердің білімін жоғарлатуға бағытталады. Ешқандай
жоғарғы технологяины қонақ үй қазіргі кезде әлемдегі компьютерлік ... ... ... ... ... жүйесі арқылы іскер патнерларды
тауып, олармен қарым-қатынас жасап, ... ... ... ... ... ... бұл ... компьютер жүйесімен брондау, яғни
интернет желісі арқылы ... ... және ... ... компьютерлік интернет желісі күннен күнге өте жоғары
қарқынмен ... келе ... ... ... ... үйді ... ... және басқа
да жағдайларды клиент туристік ... ... өзі ... ... тек қана ... ... турды барлық түріне (қонақ үй,
авиабилеттер, ... ... ... ... ...... ... арнайы серверлердің құрылуы электронды тиімді
тәсілі болды. Ақпараттарды интернеттерді пайдаланған адамдардың ... ... ... ... іздеу келесі принциптермен ... аты, түрі ... үй, ... ... ... үйге ... талап ету және бағасы. Бірер минуттан кейін ... ... ... ... ... адамдар таңдайды№ Экранда қонақ үй түрінің
фотографиясы, ал туристік мәліметтер (орналасуы, мейрамханалары, бар,
номерлердің ... ... ... үшін ... ... кредиттік
картаның номерін жазу керек.
Компьютерлер қонақ үйдің ақпараттық-есептеу орталықтарында кең ... ... ... ... басқаруға, комнаталарды бөлуге,
тамақтарға бақылау жасауға болады. Қонақ үйде ... ... ... ... ... ... автоматтандырылған локальдық
компьютерлержелісін ... ... ... ... болыуына
көмектеседі.
Кез-келген қонақ үй өздерінің ... ... ... ... ... ... ... хаттар және сұраныстарды
жіберу, есептерді безендіру. Қонақ үйдің қызметшілері ... ... Бұл ... ... ... ... ... қатар, қонақ үйдің басқа да қызметтерін
автоматтандыру керек: мысалы, қойма ...... ... ... компьютерленген жүйелерде. Мүмкін:
- номерді және орынды брондау;
- клиенттерді тіркеу;
- қонақ карточкасын енгізу;
- есептерді жүргізу;
- қаржылық есептерді ... ... ... автоматтандырған режимде жүргізсе қонақтарға
қызмет көрсету сапасы жақсарады.
Электронды құлып жүйесін пайдалану
Жоғарғы класты қонақ үйлер ... ... ... құлып
жүйесін қолданып, тек қана электронды кілтпен ашады. Ондай кілт пластингте
магниттік жеке кодымен ... ... ... ... ... ... картада қызмет көрсетудің уақыты мен күні кодталады.
Уақыттың бітіп қалғаны немесе номерге төлем жасалмаған ... ... ... ашу ... ... Мұнда электронды құлып жүйесі
қонақ үйде жоғарғы қызмет ... ... және ... ... қамтамасыз ету.
Портье қызметі келесі арнайы айналымдарды көрсетеді: мини-терминал,
яғни ... ... ... оперативті жеке кодымен жасау; арнайы
технологиялармен жасалынған электронды ... Егер ... ... ... онда кілттің алдыңғы коды автоматты ... ... ... ... ... ... клиенттің ұрланған немесе
жоғалған кілті қолданысқа енбейді.
Электронды ... ... ... ... ... мүмкін:
клиент, кі жуушы, қызмет көрсету комнатасы, ... ... ... ... ... ... бір ... кілт. Әрбір қонақ өзінің
комнатасының құлпына түсетін кілтті алады[47].
2.3 Қонақ үйде ... ... және ... ... ... ... орналасу түрлері
Қонақ үйде орналастыру төрт топқа бөлінеді: тұрғын, администраторлық,
қызмет көрсету және ... ...... ... ...... орналастыру орындарымен коммуникация,
администраторлық кабинет.
Қызмет көрсетуші — қоғамдық орындар және ... ... ... ... салондар, конференция залдары).
Қосалқы жұмыстар — иелік және қойма орындар (кір жуу, ... ... ... ... ауданын тұрғын комнаталары-номерлерді құрайды,
сонымен ... ... ... ... ... ... ... үй номері
өзіне адамға қажетті барлық элементтерді кіргізеді (асханадан басқа), ... ... және ... ... ... ... орын болуы керек.
Дәрежесіне қарай, ыңғайлылығына, санына қарай номерлер ... ... ... ... — әдетте 3 комнатадан тұрады: жатын
бөлме, қонақ бөлме, кабинет. Мини-кухня орналасады.
Люкс ... — 2 ... ... ... ... және ... бөлме. Жоғарғы
сапалы жиһаздармен, стандартқа сай талаптар мен құрал-жабдықтар.
Дубль номер — жұптас номер, бір есіктен екінші есік іргелес.
Стандартты номер — ... үй ... ... бір ... ... топтың қосымша: вестибюль, каридорлар, этаждық холлдар ... ... ... ... вестибюль кезекші администратор орны,
гардероб, ... ... ... ... ... ... көрсету бюросы.
Оған орналасатындар агентство байланысы, транспорттық ... ... ... ... газет-журналдар және т.б. Вестибюльге кірер
алдын ресторан және кафе бар. ... үй ... ... ... ... ... ету ... байланыс бір этаждағы орналасуларды біріктіреді
(коридорлар, галерия, холлдар және т.б.).
Вертикальды ... ... ... ... (лестница)
негізгі және қосалқы болып бөлінеді.
Администратор орындарына: директор кабинеті, бухгалтерия, кадр бөлімі
кіреді.
Қызмет ... ... ... ... ... ресторан, буфеттер,
кафелер. Әдетте тамақтану кәсібі администраторлар бақылауында болады.
Көршілес кәсіптерге: байланыс бөлімі, банк ... ... ... ... ... ... шаштараз.
Тазалық сақтау жұмыстарын ұйымдастыру
Қонақ үй — бұл үздіксіз режимде қызмет ... ... ... ... сай кәсіпорын. Қонақ үй қандай категорияға жатса да ... таза болу ... Бұл ... ... ... қонақ
үй алдын, администратор орындарын тазалау болып табылады. Сол үшін ... ... ... ... және ... үй шаруашылығын тазалықпен
қамтамасыз ету ... ... білу ... әрі ... салада тазалық сақтаудың санитарлы-эпидемологиялық
нормалар бөлінеді:
- жоғарғы классификациялық ... ... ... ... ... қаз ... сай ... материалдары;
- қаз қалпында сай тазалау машинасы және механизм түрлері.
Қонақ үйде тазалықты жүргізудің ең маңыздысы ... ... ... тез әрі ... ... үшін ... ... жұмысын жүргізуде
әртүрлі маңызды элементтер қатысады:
- этаж персоналдары қонақтың көзіне азырақ түсу ... ... ... және тазалау құралдарын көпшілік орындарда
қалдырмау керек;
- ... ... ... ... үйде ... кезінде уақыттарын
артық нәрсемен алаңдатпау керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... табылады. Тазалау жұмыстарының
категориялары:
- қонақ үйге ... ... ... орталық кіру ауданын және вестибюльді және вестибюльге ... ... ... ... қолданыстағы орындарды тазалау: сатылар (лестниц), каридорлар,
холлдар, администратор, ... және ... ... ... орын ... тек жетекшінің келісімімен іске
асады. Қызмет көрсетудің директордың орынбасары қонақ үйде қызмет ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және қызмет көрсету
технологиясы.
Қонақ үй шаруашылығындағы бұл ... ... ... қызметін
жүзеге асырады, бірақ туристік топтарды жіберу (графигіне) ... Оның ... - ... ... ... қызмет көрсету
ғана кірмейді, ол банкет, презентация кештерді өткізуді ... ... ... мен ... ... қалыптастырады. Тамақтанудыру қызметінің
барлық прейскуранты тұтынушыларға дейін міндетті тәртіппен ... ... ... ... ... ... ресторан, барларды, кафелерді жабдықтау, банкеттік қызметі.
Тамақтандыру қызметі обьектілердің ... ... үй ... ... ... ... жоғары деңгейі болып табылады,
осы бөлімшені басқарудың ұйымдық - кәсіби ... ... ... ... – бұл ... әртүрлі ассортиментімен сапалы
дайындауды қамтамасыз ету.
Бұл бөлімшенің ... ... ... ... ... Жалпы басты
қателігі, тамақтандыру қызметінің ресторандық сервистің бүкіл комплекісінің
тиімділігін аз қалдыра отырып, қызмет көрсетудің сыртқы ... ... ... ... – бұл ...... ... дербес әлеуметтік – ұйымдастыру сферасы, тамақтану жүйеге
әртүрлі жеке дәмді ... ... алу ... ... Сервистік бұл сипаты туризм дамуындағы көптеген компонентерді
толтыруға үндейді, ... ... ... ... мұндай компоненттерге
мыналарды жатқызуға болады: клиенттің денсаулығын тамақтану ... ... ... әлеуметтік көңіл – күйді сақтау; өмір ... ... ... ... түрлерін тануға шығындар мен
нәтижелерге ... ... ... жетілдіру. Ресторандық бизнесте
баланысталған тамақтанудың дамуы арқылы қонақ жайлылық философиясы ашылады:
- қонақ аз уақыт болады, бірақ көп ... ... ... тиімділігі;
- тамақты әсер алу арқылы сауығу түрі ретінде безендірудің айқындылығы;
- тамқты дайындау шеберлігінде жаңа ... ... ...... бүлікшілсіз және шын көңілден орналасқан түпнұсқа
суретінің символдары арқылы ... ... ... сый – ... ... тәжірибелік мағынасы (мәні) қайталанбас
шығармашылық әлемін құрайды. Оның ... ... ... ... ... ... үшін ... қосылады.
Қонақжайлылық философиясына әңгімелесу арқылы мәдениет көрінісі, ұлттық
асхана тағам үлгілері кіреді.
Көптеген ресторандардың ... ... ... сол немесе
басқа түрін монополиялайтын белгілі Болгариядағы қара теңіз жағалауында
ұлттық тағамның байлығына ... ... ... ... ... басқа демелыс орындарында, көптеген мемлекеттің қолдарында
дамиды. Грузин, армян,француз асханаларының оригинал ... ... ... ... отелінің ресторанында француз асханасы айқын
ұсынылған. Бұл жерде сізге міндетті түрде ... және ... ... ... форестерді» ұсынады. Бұл тағамға тауық бауырын, көп
өсімдік ... ірі ... ... ... ірі қабаттарын
қосады. Ақ шараптың болуы тағамды жеуге тек (аромат) хош иіс беріп ... ... ... оның ... ... де ... ... Жоғары
колориялылығы туристерді қайта – қайта осы тағамды жеуге мәжбүр етеді.
Компоненттің хош иісі мен пайдалылығы ... ... таза ... ретіндегі фенхель есебінен артады.
Ұлттық асхананың тағамдарын зеріттей ... ... мен ... ... ... ... ... өз
асханаларының тартымдылығын оған шараптың көптеген сорттарын ... ... ... ... және ... ... әрекетін
нығайту үшін танымды күшейтетін болып қалады.
Орыс асханасының ассортиметінде жеміс – ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Ресторандық сервис, осындай принциптерді қолдана отырып, келушінің
туристердің мобильді – ... ... ... ... қарым –
қатынас жасайды. Ереже бойынша, ресторандық сервис қонақ үй – ... үш ... ... ... ... ... тағамды ұсыну;
2. туристерді қосымша ресторандық қызмет ... ... ... ... ... банкеттік іс – шараларды ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... ұсыну.
Алға қойылған мақсаттарды шешу иілгіш тиімді бағаның құрылуына
қол жеткізуге мүмкіндік ... ... ... ... жоюға мүмкіндік береді. Міндеттерді орындау бойынша іс - әрекеттің
турдың тиімділігін көтеруге, ... ... ... кеңейтуге, яғни
күтілген нәтижені сақтауға, орынға ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ресторандық өндірістегі сервистік құрылымдар – бұл жұмыс істейтінлер
үшін (агенттер) адамды дамытатын ... және ... ... тұтынушылар (клиенттер) үшін мұндай құрылымдарға мыналарды
жатқызуға болады:
• тағамды дайындау мен б езендірудегі өнертапқыштық;
• қызмет көрсету ... ... ... ... мен ... жеңу;
• сенімді қамтамасыз ету (қауіпсіздік кепілі);
• тамақтануды ұйымдастыру мен оның орындарын таңдауын қамтамасыз ... ... ... сақтап қалу.
Туристік индустрия жүйесіне қосылған ресторандар өз сервисін кең
танымдық деңгейде ... ... ... ... іс - ... өнертапқыштығымен
байланысты. Олар мыналармен ерекшеленеді: ... ... ... ... (тез) ... көрсетумен, тапсырылған менюді мінсіз
атқаруымен, ұсынылған тағамның баға құрылымының тұрақтылығымен туристік топ
құрамының төлеуге қабілеттілігін ... ... ас ... ... ... өзерінің шеберлігін
салаттың көптігі мен әртүрлілігімен көрсетеді. Дәмі мен безендірілуі ... ... ... 90 – ... ... ... тартымды
болатын асханасының салаттары болып табылады: тәтті ... пен ақ ... ... картоптан жасалған ащы ... ... ... қолайлылығмен, витаминдер қоспасымен ерекшеленеді (тәтті
бұрыш, ... ... жаңа ... ақ ... Дәм ... тамаша әсер
қалдырады, тіпті: «Арзан және өте дәмді!», - деп айқайлағың келеді.
Ресторандық бизнестің ... ... ... ... ... көңілсіздік невроз жағдайын қалыптастыратынын білу тиіс, яғни
келушілердің ... ... ... ... ... – бұл
көпшіліктің (нәр) дәм тататын орны, дәмді ... ... ... ашу, ...... қуанышы, әсер алуды өсіру, ... ... қол ... жан ... ... пен ... ... нығайтатын орын.
Ресторандық сервис қызметкелері өзқызмет өрісінің ... етуі ... Олар ... ... ... бір ... алады. Бұл жерде маңызды орын тур тақырыбын ашатын музикалық
беріледі. ... ... ... жоғары бәсекеге қабілеттілік қол
жеткізуге мүмкіндік бере отырып, ресторанның өзіншелігін ... ... ... ... ... ... киім стилі, столға
сусындар түррлілігі үстеме қосу, ұлттық асхана ... ... ... ... ... ... ... – жидек сусыны, сәбіз
запеканкасы, әсел қосылған құймақ және тағы ... ... ... ... ... ұйымдастырушылар ұсынылған
өнімнің сипатымен ерекшелігі туралы кең комментаришілері бар жаңартылған
анықтамаларды қолдана алдаы. Бірақ ... ... ... да табысты бола
бермейді, егер онда бәрі ... және ... ... Ресторандық
сервистің ақпараты ешқашан да сарқылатын ... ... Ол ... ... өз өнімігің сюрприздік сипатын кеңейтеді. Ресторанға
бару мемлекеттік іс – шара ... ... ... мереке сияқты, онда
кездейсоқтық әсері бар. Рестораннан әсер алу – бұл ... ... ... ... ... тағы бір маңызды құралы мүмкіндік болып
табылады. Мүмкіндік бұл тек экономикалық жоспардағы категория ғана емес ол
клиентуралық тәртіпке қол жеткізумен ... - ... ... көрсетеді.
Мүмкіндікте (қол жетерлік) сервисиік қарым қатынастың ... ... ... ... қарастырады:
1. ресторандық сервис дамуындағы тұрақтылықты анықтайтын көптеген
тұтынушыларға бағдар;
2. қызмет көрсетуге арнайы ұйымдастыру ... ... ... әр түрлі категорияларына қызмет көрсету формаларын
үлгілеуге арнайы жағдайларды ... жеке ... ... – бұл ... ... пен талғам қажеттіліктерін жңартуға
арнайы ұйымдастыру ... ... ... ...... ... ... бағдарлау
маусымы көрінеді. Тұманды, салқын күндері ресторандар ... тыс ... – күз ... ... туристік топтарға жатады. Күн шуақты, қолайлы
күні, қыс – көктем кезеңдерінде ... ... аз ... ... ... ... кешкіліктерді жою үшін резервтерді іздеуі
тиіс. ... ... – бұл оны ... ... заңдарын
қолданумен иілгіштегі екендігін белгілі. Туристік ағымдардың (келушілердің)
азаюы жағдайында клиенттерді жергілікті халықтан ... баға ... үшін ... іздестіру керек. Ынталандыру элементтеріне ... ... ... ... ... ... ... ьолады. Кешенің қалыптасқан (ұйымдасқан) ортасы тегін ... ... ... жеке тапсырылады орындауға ие.
Ресторандық өндіріс қызметіндегі қалыптасқан балмаланған тағам мәдени ... мән ... ... нығайтатын компоненттің (Витамин ... ... ... ... ... – бұл ... ... заңын жүзеге асыру. Оған мыналарды жатқызуға болады:
- витаминді микроорганизмдер мен тиімділігі аз ... ... ... ... ... ... ... организмнің қозғалыс сипатын ескеру және оның ерекшеліктері, адамның
(өмір) тіршілік әрекетіне профилактикалық бағытын нығайтатын.
Баламаланған тағамның ... ... ... ... ... олар, бас аурудың, тұмаудың, терінің созылмалығының бұзылуына себепкер
болады.Баламаланған тағамды құрудағы бас ... жаңа ... ... ... мен көкеністер, әртүрлі көк шөперден жасалған дәмдеушілер болып
табылады. Біздің тамақ рационалымыздың 60%-н жеміс – жидек пен ... тиіс ... ... Кел келген тамақ алдында салаттар көп
болуы керек. Салаттар кез ... ... үшін ... ал ... ... баға жетпес профилактикалық құрал. Мәдени сауықтыру процессі жүйеге
ресторандық серис ... ... ... формасын өмірдің
толыққанды қуанышын сезіну үшін береді. ... ... ... ... ... ... және организмнің жасаруын
бедсендіре отырып жылдамдатады.
Ресторандық сервистегі қате-бұл адам потенциялы индексін ... ... ... ... өз ... өз мақсат-да
емес, клиенттерді көбейтулерінде ашады. Ол фирмаға, қонақ үйге сенім
деңгейін, олардың мәртебесі мен даму ... ... ... сервистік қызмет көрсету тиімділігі негізінде көтере отырып,
құрады[1].
2.5 Қонақ үйлердің дәрежесіне байланысты қойылатын талаптар
Қонақ ... ... ... ... ... комплексіне
негізделген:
• материалды – техникалық қамтамасыздандыру;
• көрсетілетін қызметтің сапасына;
• қызмет көрсету деңгейіне қарай.
Категориялар «*» жұлдыз ... ... ... ... қызметтер мен қызметтер сапасына қарай өседі. Қонақ үйлер бес
категория ... ... төрт ... ... жүйеленеді. Жоғары
категориялы қонақ үйлерді - *****, ... - *, ... ... - ****, төменгісін - *.
Бес жұлдызды қонақ үйлерге қойылатын жалпы ... ... ... ... ... ... жеке ... тұрғызылған
ғимараты; қонақ үйдің атауы және арнайы көркемделген эмблемасы болуы
керек;
• қонақ үйге барар ... ... ... ... ақ
территорияны қамтитын ауласының болуы қажет;
• қызмет көрсету алаңы бар ... ... ... ... ... қонақ үй персоналы көмегімен автокөліктерді
тұраққа қою, ... үй ... ... ... ... тұраққа қоюды қамтамасыз ету;
• интерьері көркем жабдықталған және ... ... ... ... ... жабдықталуы:
• су жүйесі және канализация;
• ыстық сумен қамту (тәулік бойы);
• орталық жылыту жүйесі;
• жыл бойы ... ... ... желдету;
• дыбысты оқшаулауды жоғарылату.
Қоғамдық орындарда (қабылдау аймағында, демлу және күту бөлмелерінде,
холдарда және қабаттарда):
• вестибюльдің кеңдігі (70 кв ... кем ... ... ... ... (телевизор, видиомагнитафон немесе кинопроектр);
• электрондық ақпараттық ... ... ... ... ... ... сапалы жиһазбен жабдықталған демалу алаңы.
Қабат санына байланысты жеделсаты саны:
• персонал және ... ... ... ... ... кез – ... ... тәулік бойы 30 сек ішінде көтерілуі.
Ақпараттық қызметтер:
• байланыстар бөлімі;
• бизнес – ... (1 – 2 ... ... ... ... ... ... теру – интернет, электрондық пошта
(талап бойынша қызмет көрсетілу);
• халықаралық телефон жүйесіне автоматты түрде тікелей шығу;
... ... ішкі және ... ... байланыстарының болуы;
• халықаралық телефакс;
• газет, ... және ... да ... өнім ... ... бөлмеден қонақ үй қызметкерлерін кез – келген уақытта ... ... ... ... ... ... ресторандар (ұлттық және еуропалық асханасымен), гриль – бар, түнгі
бар.
• Терасса немесе жазғы ... ... ... ... ... ... нөмірлер бір – және екіорынды;
• Көп орынды нөмірлерде 10% ... ... ... ... бар ... мұздатқыш, мини – сейф, мини – ... ... ... ... ... ... міндетті түрде болуы керек:
• қауіпсіздік және өрт дабылының болуы;
• жарнама папкасы (буклеттер, жабыстырғыштар, анықтамалар және ... үй ... ... бір ... жуынуға арналған заттардың болуы – сабын, шомылуға арналған
заттар (шампунь, қалпақ және т.б.);
... ... ... заттар, орамалдар;
• әжетхана қағазы;
• ванна бөлмесінде шаш кептіргіштің болуы;
... ... ... болуы;
• жазу құралдарының болуы (конверт, пошта қағазы, ... және ... және ... ... ... жақсартылған сапамен әйелдер және ерлер залы бар шаштараз, ... ... ... ... болуы;
• сақтау бөлмесі; құнды заттарды қабылдау және сақтау;жүкті сақтау;
• парфюмерия, табак, сувенир ... және ... да ... ... болуы.
Келесідей қызмет түрлері көрсетілуі керек:
➢ киім үтіктеу және жөндеу;
➢ аяқ киім тазалау және жөндеу;
➢ клиенттің ... ... ... ... ... 12 ... ... химиялық тазалау және жедел жуу;
➢ Таңғы ас, түскі ас және кешкі асты нөмірге алдыру;
➢ автокөлік шақырту;
➢ жеңіл ... ... алу, жуу және ... да ... көрсету;
➢ транспорттық билеттерді сатуды ұйымдастыру;
➢ театрға, киноға және т.б. ... ... ... ... ... үй ... және ... гүл сатуға рұхсат беру;
➢ ресторандарда орынға тапсырыс жасау;
➢ экскурсия ... ... ... ... ... ... персоналы бар, 12 сағаттан кем емес ... ... ... ... ... ... ... және шет ел валюталарын айырбастайтын
орындардың ... ... ... ... ... ... бойы ... жасауы керек, дәріхана
дүңгіршегі бар болуы керек.
Мәдени – ... ... ... ... және ... өткізуге арналған киноконцерттік залдардың
болуы;
□ казино – клуб;
□ кегельбан;
□ бильярд ... ... ... ... сауна;
□ массаж кабинеттері;
□ жүзу бассейндері;
□ жасақталған жағажай;
... ... ... ... ... үй ... ... бөлу қызметтің түрлі жиыны мен
нақты талаптарына әкеледі. Әлбетте, ... ... ... үйлер жоғары
комфартабельді нөмірлер мен қызметтің үлкен жиынын ұсынады. Олардың ішінде
лицензия қажет ететін ... ... де ... ... ... ... ... жағдайда қонақ үй әкімшілігі оны алуға
тиісті[6].
3 Достық қонақ үй ... ... ... ... үй ... ... ету ... Яғни сапалы қызмет көрсету. Егер
қонаққа сапасыз қызмет ... тек ... үйді ғана ... ... ... да
жек көріп кетеді және екінші рет бұл ... ... ... бас ... ... - ол сервис. Егер сервистік қызмет жоғары сапалы және әр
түрлі ... ... ... ... бұл ... жиі ... ... Сондықтан қонақ үй персоналы жоғары квалификациялы мамандар,
жақсы психологтар болуы, отель персоналы халықаралық ... ... ... 2 шет ... ... ... ... қарым-қатынас барысында
сыпайы, аса мәдениетті, тәртіпті, нақты және тартымды болуы қажет. ... ... адам ... үйге ... мақсатында келеді. Қызметкерлердің жұмысы
қонақтардың жақсы демалуына және демалысын көңілді өткізуіне тікелей ... ... ... ... ... ... бөлімдерінде «Жүзіңіз
күліп тұрсын» (Keep smiling) деген ескертулер тұрады.
Кез келген қонақ үй қанша ... ... ... да оны жалғыз
бас меңгеруші басқарылатыны туралы айтылған. Ол тікелей ... Оның ... ... ... ... үйдегі барлық
қызметшілердің жұмысын ұйымдастыру, материалды жауапты ... ... ... ... ... ... қолданылуына жауап береді. Сонымен қатар
номерлердің бос қалмауын қадағалайды, және мына ... ... ... ... ... жабдықтауына, санитарлық
тазалығына, жөндеу дұмыстарының жүргізілуіне, жиһаздардың дер ... ... ... ... қызметкерлердің мүлтіксіз
атқаруына жауапты.
Меңгеруші сонымен қатар ұйымдастыру және ... ... ... уақытын, жерін бекіту, еңбек демалысын, жалақы ... және ... ... ... ... ... құрылымы. Өзімнің іс-тәжірибе
барысында сол қонақүйде көргенімді салыстырмалы түрде келтіретін ... ... ... ... ... болды, бас
менеджер, бас ... ... ... ... ... ... ... департамент бөлімінің бастығы.
Жұмыс уақыт ұзақтығы тәулігіне 8-12 сағат, аптасына 6 күн жұмыс мәне бір
күн демалыс. Аптасына бір рет ... ... ( ... ... ... ... және т.б.) апталық жұмыс графигін ... ... ... ... ... (азаңғы 8.00-16.00, кешкі
16.00-24.00, түнгі ... Бір ... жайт ... өте ... сервисін көтеру және қызметін жақсарту, кемшіліктерді есептеу
мақсатында аптасына бір рет департамент бөлімінің бастығы ... ... ... ... ... классификациясы
|Туристер мен саяхаттаушыларды орналастыру мекемелері ... ... ... ... ... ... ... |Топтар ... |1.1 ... ... және |1.1.1 ... ... |
|орналастырудың ... ... ... ... ... ... | |
| ... құралы | |
| |1.2 ... ... ... |
| ... |1.2.2 ... және ... |
| | ... |
| | |1.2.3 ... ... |
| | ... |
| | |1.2.4 ... |
| |1.3 ... ... |1.3.1 Демалуға арналған |
| ... ... |
| | |1.3.2 ... арналған |
| | ... |
| | ... ... ... |
|2.Туристерді |2.1 Индивидуальді |2.1.1 Жеке ... ... ... құралдары |2.1.2 Жанұялық үйлерде ... | ... ... ... ... | |2.1.3 Жеке ... немесе |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | |2.1.4 ... ... |
| | ... ... ... |
| | |2.1.5 ... ... |
| | ... да орналастыру орындары |
Қосымша В
Кесте-3. Туристік қонақ үй комплексінің құрылымы
Қосымша Г
Кесте-4. Қызмет ... ... мен ... ... ... |Қызмет түрлері ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |Бронға ... ... ... ... орын ... ... ... Қонақ үй |бастап кіреді, |
|дайындау ... ... ... ... |ұжым тағайындайды |
| | ... | |
| ... | | ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... рұқсат |орынның құны, ... ... ... |алу, ... ... арнайы |
| | ... ... ... |
| ... ... беру ... ... әр ... және |тамақтандыру, ... ... ... ... ... қызмет |медициналық және |арнайы қағаз |қойылған ақшамен |
|көрсету түрлері |т.б. ... ... ... ... |
| ... ... |қабылданады. |(тарифібойынша |
| | | ... |
| ... жуу, ... | | |
| ... мен | | |
| ... ... | | |
| ... де | | |
| ... | | ... ... ... |Есеп ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... қонақтарға қызмет көрсету.
Ресторанда қызмет көрсету және дайындық бойынша барлық жұмыстардың
негізгі ... және ... ... ... ... ... ... Таңертең метрдотель жұмысқа келгенде сауда бөлмелерінің
жағдайларын тексереді: тазалау жұмысының сапасы, жиһаздың, жабдықтардың,
жарықтың дұрыстығы және бар ... ... ... жою үшін шаралар
қолданады.
Адамзат цивилизациясының тарихи түрлі себептермен ... ... әлде ... ... ... еді. Бұрында оларды той (пир) ... ... оны ... деп ... Алайда мәні бір – иесі ... ... ... ал ... ... ... етеді. Бүгінгі күндері
тамақ және ішімдікдермен жаппай мейрамдарды түрлі ... ... ... ... өткізіледі.
Банкет менеджері қонақтардан өзіне құрметті шақыру керек және ... ... қол ... ... жақсы ұйымдастырушы және
басқарушы болу керек. Осылайша, ... ... ... ... ... ең ірі ... ... екен. Ол барлық банкеттер типтерін ... ... және ... ... ұсыну керектігін білу қажет.
Банкет-қабылдаулар қызмет көрсету формасына байланысты бірнеше
түрлерге бөлінеді: ... ... ... қызмет көрсету банкеті,
үстелде даяшылармен ... ... ... ... ... банкет-
коктейль, банкет-шай, аралас қызмет көрсетуімен банкет-қабылдау. Осылардың
бастапқы екеуі өз кезегінде ... ас, ... ... ... ас ... ... ... даяшылармен толық қызмет көрсету банкеті.
Мұндай банкеттер әдетте қонақтарды отырғызу протокалына сәйкес болатын
дипломатикалық, ресми қабылдаулар өткізіледі.
Банкет мәзірінде салыстырмалы түрде азғантай суық ... ... ... қосу ... ... үшін ... ... сорпа, екінші
ыстық және тәтті тағамдарды, ... ... ... ... тағам және сусындар ұсыну тәртібін білу ... ... ... жазылғандармен сәйкес келуі тиіс. Банкет басында суық
балық дәмтатымдарын және жаңа ... ал ... ... ... ... сорпаны береді. Сорпадан кейін ... ... ... мен ... ...... шаймен аяқтайды.
Мұндай банкеттерде қызмет көрсетудің міндетті шарты болып – тағам,
сусындарды ұсынудың және құралдарды ... ... ... ... ... ... үшін әдетте протокол шегімен шектелген болады. Іс-
тәжірибе көрсеткендей банкет қатысушыларының әрбір 12-16 - на 3 даяшыдан
келеді. ... ... ... ... ... тағамдарды таратса, үшіншісі
шарап құяды. Тағамдарды шектеулі мөлшерде 4 – 5 ұсынуда және ... ... ... көрсететін даяшылар тағам ұсыну мен сусындар құюды
араласып атқара береді.
Жоғары дәрежелі банкеттерде ... ... ... саны үлкеюі
мүмкін. Бұл жағдайда тағам ұсынатын даяшымен екінші ... ... ... ... ... күні ... персоналды жинатып банкеттің кімнің
құрметіне немесе қандай себеппен болатынын хабардар етеді. ... ... ... ... жасы және т.б бойынша қатысушылардың құрамын
және мөлшерін ... ... ... ... да ... Ол ... залда алғашқы қонақтардың келуінен бастап ... ... үшін ... ... 15 – 40 мин ... ... Аператив
қонқтарға банкет коктейль кезіндегідей даяшылармен ұсыналады.
Банкет ... ... өз ... ... отыруға
жәрдемдесіп, банкет бойында оларға қызмет ... қолы ... ... ... сыртқы көрініс, кеңпейілділік, тактикалық
және қонақтарға жақсы қарым – ... ... ... ... ... және ... ... көңіл күйді тудырады.
Банкетте қызмет көрсету кезінде әрбір даяшы келесі ережелерді білуге
міндетті:
▪ Кез келген тағам не ... ... ... бір ... ... ... тағамдар, горнирлермен сусындар және т.б.
қонақтарға сол қолмен сол жақтан ... ... ... беру ... ... ... жатса немесе тыңдап отырса
кішкене күте түріп, біраздан кейін жай кешірім сұрап, ... Сол ... ... үстелді немесе наны бар тарелканы
тигізуге болмайды.
▪ Қонақты қалауымен тағамды өзі ... ... ... ... ... оң ... түрлі құралдар арқылы тағамды тарелкаға
салып бере алуы керек.
▪ Даяшы тағамды алдын ала шашықпен жауып алақанында ұстайды.
... ... ... ... ... ... -----
қызмет көрсетеді.
▪ Дипломаттық этикет бойынша темекіні банкет ... ... ... ... Салатниктер немесе соусниктерді ұсыну алдында кіші поднос немесе
тарелкамен үстіне салфетка жауып қояды.
▪ Егер қонақ ұсынылған ... бас ... онда осы ... ... тағамнаның ыдыстарымен құралдары алынады.
▪ Ұолмен жеуге ... ... ... ... қонақтың оң
жағына лимоны бар жылы су ыдысын саусақтың ұшын жуу үшін қойылады.
▪ Отырғандарға ... ... ... ... тек сол ... ... ... – ала қойылған немесе құйылған жеке қолдану
ыдыстары қонақ ... ... оң ... және оң ... ... ... Осылайша ыстық дәмтатымдар, барлық сорпалар, ыстық
сусындар, тәтті тағамдар және т.б. ұсынылады.
▪ Қолданылған тарелкалар және ... ... ... ... оң ... және сол жақтан сол қолмен ауыстырылуы мүмкін.
▪ Барлық сусындар әдетте оң қолмен оң жақтан этикеткасы ... ... ... ассортиментін ұсынуда сол жақтан 2 – 3 ... ... ... сол ... ұстап тұрады. Қонақ сусынды
таңдап болған соң даяшы ... оң ... ... оң ... ... Кезектегі тарелка мен құралды ауыстыру немесе жинауды барлық
даяшылармен бір ... ... ... ... жарым – жартылай қызмет көрсету банкеті.
Мұндай банкеттерді әдетте жолдастық немесе жанұялық сипатта ... ... Ол ... ас, ... ... ас ... бір ... қонақ ету болуы мүмкін.
Қонақтар әдетте еркінше орналасады, бірақ құрметті қонақтарды ортада
жайғастырады. Толық қызмет көрсету ... ... ... ... ... шектелмейді: түрлі суық дәмтатымдарын, тұздақтар,
маринадтар және т.б. қойылады.
Барлық суық дәмтатым ассортименттері мейрамның басталуына 30 ... ... ... ... түрлендіру үшін әрбір адамға 0,5
порциядан кейде одан да аз порциядан ... ... ... ... ... ... кез ... дәмтатымды кез келген
мөлшерде және кез келген тәртіпте алуға мүмкіндік бар. Порционды ... ... ... ... ... уайымы тек қадірлі қонақтарға
қызмет көрсету және уақытылы үстелден ... ... мен ... ... алып ... ... ... банкеттер бсқаларға қарағанда
көп таралған. Бір даяшыға 9-12 қонақтан тиесілі болады. Банкет арасында
мәдени - ... мен ... ... ... қарастырылады.
Банкет-фуршет.
Соңғы кездері қонақтар тұрып жеп, ішетін қабылдау-банкеттер кең
таралуда. Французша «а ля ... яғни ... деп ... банкеттер көптеген артықшылықтарға ие:
1. Банкет залында көптеген адамдарға қызмет көрсетуге болады.
2. Әрбір қатысушы банкет барысында кез келген ... және ... ... құра ... Қонақтарға ұнатқан дәмтатымдар мен сусындарды алып дәм тата алады.
4. ... ... ... кез ... ... кете алады.
5. Шығындар кәдімгі банкеттерге қарағанда айтарлықтай аз болады.
Банкет-фуршетті ұйымдастыру үшін арнайы ... ... ... ... ... биікрек болады. Олардың биіктігі 0,9-1,0 м,
ені – 1,2 м аз емес ... ... ... рюмкалар мен бокалдар топтарын
орналастырумен ... ... ... тарелка мен құралдарды орналастырады.
Біржақты және екіжақты сервировканы ажыратады.
Банкет-фуршетке тұрып жейтіндіктен дәмтатым үшін азық-түлікті ... үшін ... ... ... ... ... салып қояды.
Тағамды бокалдар мен рюмкаларға тығыз орналастырудан аулақ болуы керек.
Сонымен ... ... ... ... шетіне орналастыруға болмайды.
Әйтпесе қонақтар тарелкаларын қоя алмай ... ... ... ... бекіткен үстел басында тұрып, қонақтарды жаймен, бас
июмен, ... ... ... ... ... ... 20 ... 1 даяшы
тиесілі. Сондықтан көптеген қонақтар өздеріне қызмет ... ... ... ... ... іліктірмес үшін барлық
сервистік қызмет көрсетулер тоқтатылады.
Банкет-коктейль.
Банкет-фуршеттің бір түрі ... ... ... Бұл ... ... көп ... ыдыстар түрін қажетсінбейді, құралдармен үстел
жамылғыларын мүлдем қажет етпейді.
Залда банкетті үстелдер тұрмайды, тек ыңғайлы ... ... ... ... ... темекі, кеуірт, күлдеуіш, салфетка
(майлықтар) қойылады. Тарелка, құралдар мүлдем қолданылмайды. Тек банкетті
шпажкалар ... ... адам ... оңай сиып кететін сэндвич, бутерброд-
канопе сияқты төртбұрыш, үшбұрыш, шар ... ... ... ... ... үстінде түрлі ішімдіктер беріледі: ликер, коньяк, шарап, ... ... ... су, ... домалақ немесе сопақ табақтар қолданылады. Алдын ... ... ... ... 2-3 есе көп ... ... Зал ... қонақтардың пайда болуы даяшылар үшін қызмет ... ... ... ... сол ... ... оң қолмен қолданылған
шпажканы салатын тостақты алып ... ... ... ... ... ... нұсқасын ұсынады.
Мысалы, банкет-коктейлді фуршетпен қосуға болады.
Банкет-шай.
Банкет-шай әдетте әйелдер ... тар ... ... Кейбір елдерде шай ішу нақтылы ережерлер мен міндетті
ритуалға айналады. Жапонияда шайды тек ... ғана ... ... ... ... ... ұйымдастырылып жатса, онда қонақ бөлмеде
ыңғайлы, жағымды бөлмені таңдаған жөн. Домалақ және сопақ формалы үстелдер
түрлі ... ... ... ... үшін ... ... кофелік ыдыстар қолданылады. Күлдеуіш, темекі, куіртті үстелге қоюға
болмайды. Оларды даяшылар береді. Даяшылар ... ... ... ... ... Көп ... ... әсіресе қарт әйелдерге аударады.
Тағамнан кейін әрбір қонақ алдына таза құралдар қойылады. Сосын шай, кофе
және ... ала ... ... сүт және ... қояды. Ыстық сусыны бар
кесе десертті тарелкадан оң жаққа қарай орналастырылады. Қасықтар ... ... ... Кофені алдын ала құйылып қойылған подностармен де
тасиды. Үстелде тұрған кофеге кішкене қосымша ... ... ал ... ... ... ... қонақтардың контингентіне, тамақтану
кәсіпорнының жабдықталуы мен категориясына байланысты ... ... Көп ... Француздық сервис – бұл ... түрі ... ... ... ... ... ... үшін қарапайым. Үстінде тағам
қойылған табақты қонаққа көрсетеді. Сол ... ... ... ... ... ... ... үшін қызмет көрсету
персоналының бригадасы қажет.
2. Ағылшындық сервис(жалғасқан үстелмен қызмет көрсету) - қызмет ... ... ... үстелде тарелканы сервистейді де қонаққа оң
жақтан ұсынады.
3. Американдық ...... ... ... үстінде дайындалып
орналастырылады. Даяшылар болса, ... ... ... ... ...... үлкен табаққа салынып, қонаққа жақын жерге
орналастырылады. Сосын қонақ өз-өзіне ... ... Орыс ...... сервистік табақ тасылады. ... ... ... ... ... ... асырылады.
Ү. Қонақүй шаруашылығына сипаттама
1.1 Қонақ үй шаруашылығының тарихи дамуы
Ең алғаш рет қонақ үй ... ... ... ... ... Антика заманы тарихи ғасыр ретінде белгілі. Бұл мәдениет әлемі
және ... ... және ... тарихи ортада өмір сүрген
адамдар әлемі. Адамдар осыған дейін түрлі антикалық ... өмір ... және ... әлеуметтік жағдайы, білімі, ерекшеліктері жөнінен
теңдей ... ... ... ... ... ... ғасырлар мен халықты
бір жерде тоғыстырады.
Еуропалық даму антикалық ... ... ... теңізі аймағы,
Таяу Шығыстағы, Атлант мұхитынан Қара теңізге ... ... ... ... ... кең алқаптар антикалық стилде көптеген
ғасырлар бойы дамып келеді. Антикалық дәуір әлемге және адам ... ... ... ... ... ... да Ежелгі Грекияда пайда
болған. Рим ... ... ... ... ... ... көптеген
халықтың, тілдердің, діндердің және жерлердің дамуына ... ... ... ... ... ... ... дәуіріне маңызды естеліктерді гректер мен римдіктер қалдырып
кетті.
Ең алғаш рет қонақ үй ... ... ескі ... ... патшасы Хаммурапидің кодексінде таверналардың иелеріне билік
жөнінде әңгімелерді ... ... ... ... құрамы әртүрлі
болған.
Кейбіреулері «қонақжайлық» сөзі ескі француз сөзі «ospis» - біртүрлі
қабылдау деп ... енді ... ... сөзі «hospitalis» дегенді яғни
– қонақжайлық дегенді білдіреді деген. Қонақжайлар – дәл осылай ... өз ... ... қоса ... адамдарды атаған.
Қонақжайлармен шетелдік мемлекеттер қарсылықты көмек, ... ... ... ... ... ... адамзат өркениеті сияқты ескі түсінік. ... ең ... ... адамдарға қызмет көрсету кәсібімен, түнгі жатар
орнына ... ... ... ... ... әдетте бір елмен басқа елдерге баратын басты ... ... ... ... ... ... қатар, қонақ үйлерде
үкімет қызметкерлерімен өкілдер жұмыс жүргізеді. Қонақ үйлерде ... ... сол ... ... ... ауыстырады.
Орта ғасырларда Еуропада тұрақты аулалар монастырлар кезінде соғыла
бастады. Шіркеу жолаушылары діни ... ... ... ... ... ... ... міндеттеді.
Уақыт өте келе тегін қонақжайлылықтан кіріс табуға есептелінген
мекемелерге айналды. Алғашқы қонақ үйлер ... Таяу ... ... және Кавказияда орын ала бастады. Шөл далалар мен ... ... ... ... жолаушылайды. Олар әдетте шатырларда, кеу
кездері ... ... әр ... ... ... адамдардың
арнайы түнеу орындарында жайғасты. Сауда байланысының дамуына байланысты
Еуропада қонақжай шаруашылығының біршама өсуіне әкеп соқтырды. ... XIV ... ... 150 ... үйі орын ... Дегенмен ол кезеңдегі қонақжай
шаруашылығы ең төменгі сатыда еді. ... ... ... ... ... ... өте төменгі жағдайда ... ... ... ... және ... ... ... Еуропа
қалаларындағы қонақ үй шаруашылығының тез дамуына ықпал ... үй ... ... ... ... ... ... айнала бастады.
XIX ғасырдағы өндірістердің дамуы қонақжайлығы, туризмнің ... ... ... су көздері маңында табиғаты керемет
орындарда ірі және ұсақ қонақ ... ... бой ... ... Олардың
уақыт өте келе техникалық ... ... ... өте ... жасалынып қызмет көрсетудің әдістері және түрлері өзгерді.
Экономиканың бұл облысында компаниялар, акционерлік ... және ... ... бола ... ... ірі
мекемелер өз еліндегі қонақ үй шаруашылықтарын басқара отырып, ...... ... ... үй ... ... қонақ үй синдикаты, Францияда «Қонақ үй қожайын одағы»
құрылды. Бұл ... жеке ... ... ... белгілеп,
қонақ үй қызметкерлері мен мамандар даярлап ... ... ... жылы ... ... үй ... ... құрылып, әр түрлі
әлем елдерінің 1700 қонақ үй иегерлерін біріктірді.
Еуропаның ең ірі қалаларында қонақ үйлерді ... ... ... Ол жерлерде казино ойындарын өткізу, прессконфепенция өткізу
қарастырылған.
Қонақ үй шаруашылығының тез ... ... XX ... басталды.
Бұған себеп автомашиналардың сапалы және сандық бағытта тез өсуі, әуе ... жол ... ... ... ... ... ғылыми –
техникалық және спорттық байланыстардың өріс алуы болып табылады.
Қазіргі «Қонақжай ... ... ... ... ... ойын – ... ... казино, сауықтыру кешендерін
құрайды.
XVIII – XIX ... ... ... мен ... байланыстарының
өсуімен, қалалар саны артып, қонақ үйлер ашылды. 1818 жылы Мәскеуде жеті
қонақ үй ... ... ... 1900 жылы ... 325 ... үй ... 1910 жылы ... 4685 қонақ үй жұмыс істей бастады. Ол қонақ үйлердің
бәрі таза коммерциялық мекемелер мен жеке ... ... ... ... ... ... Кеңес үкіметінің декретімен, ... ... ... ... үй ... ... қайта құруға
ұшырады. 1940 жылы 669 қалада қонақ үй тұрғызылды. Ал Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығына
үлкен зиян ... ... ... кейін қайта қалпына келтіру
жұмыстары мен жаңа қонақ үй ... ... ... жабдықтау
басталды.
1960 жылдарға таяу Кеңес Одағының 1364 қаласында, қонақтарға 1476
қонақ үйде қызмет көрсетті.
Алдағы уақытта ... ... үй ... ... және ... ... факторлар анықтайды:
➢ Қалалардың дамуы және жаңа қалалардың пайда болуы
➢ өнеркәсіптің өсуі
➢ ғылымның және мәдениеттің өсуі
➢ өнердің ... ... ... ... өсуі және ... ... ішкі туризмнің дамуына іс – ... және ... ... ... ... еді. 1980 жылы ... ... КСРО – да ... сыйымдылық орны 700 мың ... 7000 ... үй орын ... ... ірі өте ... қонақ үйлер салынды.
Ресейдегі өте үлкен қонақ үйдің бірі, 10 мың ... ... үй ... ... үйі ... ... орай ... 1990 жылдардағы экономикалық және саяси
жағдайға байланысты қонақ үй қызметіне деген сұраныс ... ... ... ... ... Федерациясы мемлекеттік комитетінің берілген
статистикалық ... ... ... ... орын саны 390931 болатын
5043 қонақ үй типіндегі мекемелерді игерген.
Барлығы ресейде қонақ үйлердің 60% - ы ... ... ал 34 % - ... ... ... ... ... қонақ үйдің нөмірлік қоры ең
үлкендері Мәскеу мен Санкт – Петербург қалаларында ... ... ... ... үкіметі «Мәскеудегі халықаралық туризмнің 2005
жылға ... даму ... атты ... ... ... ... және 30 мың қонақ үй орнына арналған жаңа құрылыс жоспарлаған.
Үкімет қолдауымен сыртқы және ішкі ... ... ... алға қойылған.
Мемлекеттердің экономикалық дамуы үшін туризмнің рөлі өте ... XXғ. ... ХХIғ. ... ... ... деңгейде болды.
Мұндай болуына 2 фактор әсер етті. Біріншіден, үлкен ... алу ... ... үшін ... ... фирмалар саяхаттау
географиясын әлем бойынша кеңейтуде. ... ... болу ... ... ... инвестициялану ерек. Қазіргі таңда туризмнің
дамуы тұрақты. Жылына туристер саны орта ... 4% ... ... ... интенсивті өсуі мына региондарда байқалады: Африка, Таяу
Шығыс,Шығыс Азия, және ... ... ... ... ... даму
тенденциясы халықаралық бәсекелестікке жағдай туғызып отыр, яғни жылдан
жылға қызмет ... ... ... ... ... Ал, ... ... жаңа қызмет түрлерін ұсынуда, жаңа ... ... ... курорттар, қызмет көрсетудің жаңа ... ... ... ... ... көптеп тарту үшін, туристік региондарда туристердің жақсы
демалуына барлық жағдай жасалуда. ... ... ... ... осы өнім
туралы ақпараттың клиентке оңай жетуі тиіс, яғни бұқаралық ақпарат көздері
арқылы немесе демалыс орындарында болу керек.
Көп ... ... ... ... ... саласына жұмсалады. Шығу
және ішкі туризм сферасында қонақүй ... ... ... ... түрін ұсынады. Қонақ үй шаруашылығы Қазақстанда даму ... ... ... ... табылады.
Туристік қызмет, оның ішіндегі қонақүй ... ... ... ... Туристік қызметтер қазіргі таңғы қонақжайлылық
принципіне негізделіп құрылады, яғни ... ... ... ... ... рөлі ... ... қонақүй сервисіне, кадрларды
дайындау жүйесіне арнайы жаңа бағыттағы мәселелер қойылады.
Орналастыру – ... ең ... ... Қонақүй өндірісі-
қонақжайлылық жүйесінің негізі ... ... ... жүйесі немесе
құралы- бұл әртүрлі ... ... ... ... ... ... орын беретін әр түрлі типтегі ғимараттар. Қазіргі
таңда ... ... ... және ... ... даму үстіндегі қуатты жуйесі және туризм экономикасында маңызды
құралы. Қонақжайлылық инфроқұрылымын әртүрлі ұжымдық және жеке ... ... ... қонақүй, мотель, ... ... ... және жеке ... ... көрсетуге болатын маңызды объектілері
мемлекеттің оңтүстігінде орналасқан. Олар Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Тараз, Мерке;
Талхиз(Талғар), Қойлық(Талдықорған).
Алдағы уақытта қонақ үй бизнесінің дамуы туризмнің дамуымен ... ... ... қонақ үйлеріне тоқтала кетсек. Оңтүстік
астана қонақ үй ... ... ... болып саналады. Бүгінгі күнде
республикада 195 қонақ үй жүмыс істейді. Соның 36-сы Алматы ... 1990 ... ... ... ... үй ... ағын ... деуге болады. Осы жылдары 10 аса отелдер салынды.
Көбісі бірлескен кәсіпорындар болып ... және де ... ... ... ... ... Кейіннен 1990 жылдардың ортасында
халықаралық стандарттарға жауап беретін бір ... ... ... ... инвесторлары болып отандық бизнесмендер шықты.
Қонақ үй индустриясына ... ... ... ұшыраған конақ үйлер саны да өсті, яғни ... ... сай ... ... оған ... ... ... Ежелгі ... ... ... ... ... ... бәрі Алматы ... 15 ... ... мүз ... жанында «Қазақ ауылы» мейманханасы (Отырар комплексі)
орналасқан. Қазақстанда отель бағасы бойынша және қызметтері ... ... ... ... Бір тәулікке 3 доллар, бұнымен көбінесе дүние
жүзінің ... ... люкс ... 1400 долларға дейін ... ... ... ... ... қолданады. Жергілікті жердің экзотикасына
қызығушылар, халықаралық стандартқа үйреніп қалғандар қолданады. Бес
жүлдызды ... ... ... барлық керек нәрсе бар. Әрине
бағасына сай. Жиі келіп ... ... ... ... ... ... ... азаматтарына өте қызықты. "Интерлюкс отелі, ... ... ... ... орналасқан. Мұнда советтік партияның
қол басшылары, мәр-мәр залда жүргенін көресіздер. «Алия», ... ... ... бар. ... көбінесе орташа елдерден Өзбекстаннан,
Қырғызстаннан келеді. Жоғары таулы отель "Ворота", "Туюк су". Бүл ... ... ... ... үйге ... болып келеді. Отель өте
ыңғайлы және қолайлы. Әр ... ... ... ойылып салынған.
«Анкара» - қонақ үйі. Алматы қаласының орталығы, Президент ... ... Бүл ... үйде 290 ... ... ... люкс ... халықаралық телефон байланысы, мини барлар, көп
бағдарламалы музыкалық жүйе, спутникті ТВ, ... ... үй ... 5 ... және ... кіреді. Сонымен қатар бассейн,
денсаулық клубы, туристік агенттік, шаштараз, казино, түнгі клубтар бар.
Алматы қаласындағы ең ... ... бірі ... ... ... - ... үйі - Алматы қаласының орталығынан 15километр,
ал әуежайдан 50 минуттық жерде орналасқан. Қонақ үйде 129 ... ... ... 126 жай ... 3 люкс нөмірі кіреді. Бұл нөмірлердің барлығы
халықаралық ... ... ... ТВ, мини ... ... үйде ... мамандандырылған қызметкерлер жүмыс атқарады.
«Медеу» қонақ үйі өзінің клиенттеріне қиындықсыз келісімге отыруына
көмектеседі. Қонақ үйде 2 ... ... 10-80 ... ... жоғары
класстағы мейманхана бар, сіздерге сусындар мен ... және ... ... ... ... жыл бойы демалуға мүмкіндік жасайды. Кімде-кім
таза ауада демалуды ұнатса, қыс кезінде ... ... мұз ... ... Бұл ... ... аяғынан басталып сәуірдің басында
бітеді. Бұдан басқа, қонақ ... ... ... бассейн орналасқан.
«Премъер-Алатау» қонақ үйі – Алматы қаласында 1974 жылы құрылған. Қонақ
үйде 185 нөмір бар. ... ... ... ... 83 нөмір белсенді жүмыс
атқарады. 5 ... люкс және 73 жай ... бар. Олар ... ... ... ... ... телефон, мини барлар
бар.
Барлық саяхаттар туристерді ... ... ... ... ... демалу орны болып ... ... онда ... және ... ұнау үшін барлық жағдай жасалған. Орналасуы ... ... ... ... ... ... 30-ға жуық ... үй бар. Ең халықаралық
стандартпен жасалған ... ... ... люкс ... ... жасалған 8 қабатты ғимарат. Бүл отель экологиялық таза
ауданда орналасқан және парк зонасында аквалендпен этнопаркпен ... ... ... сізді жоғары дәрежедегі ыңғайлы
қонақжайлылық күтіп түрады.
«Люкс» отель әрбір жеке ... ... ... ... жоғары
мамандандырылған қызметкерлер жүмыс атқарады. Бүл ... ... ... спорт орталығы орналасқан. Сіздерді өте жоғары деңгейдегі әр
түрлі асхана тағамдарымен ... ... ... джакузи ыңғайлы демалыс
бөлмесі бар. Отельде VІР және люкс нөмірлер евро дизайнмен жасалған. ... мини бар, ... ... бар. Бұл ... осы ... ... ... қабылдады. Отельге әйгілі суретшілер, саясаткерлер,
халықаралық бильярдтан турнирге қатысушылар, әйгілі ... ... 4 ... үй ... ... ... көрсетеді.
"Байқоңыр" - "5" жұлдызды ... үй. 1999 жылы ... ... ... ... меншігіне кірді. Қайта қалпына келтіру жүмыстары
жүргізіліп 2000 - шы жылы іске ... ... үй - ... су ... ... Барлық қонақтарға ыңғайлы болып саналады. Бүл жерде
20 орын, соның ішінде VІР ... 2 ... 8 ... 9 бір адамдық
жоғары категориялы орындар бар. ... үй ... таза ... ... ... ... ... мини барлар бар. Конференц залы
аудиовизуалды техникамен жабдықталған. Зал ... ... ... үйде хол және қысқы оранжерея бар. Осыған қоса 150 орынға арналған
мейманхана, 36 орынға арналған кіші ... залы ... Бүл ... ұлттық
жөне халықаралық асхананы көруге болады. Жазда ашық ауада ... ... ... ... ... ... бильярд ойнау залы бар. ... ... ... ... ... машиналармен жабдықталған.
"Бизнес-центр" - "3" жүлдызды қонақ үй. Швед фирмасы ... ... су ... ... ... ... ... орналасқан.Бұнда
желдеткіш, таза сумен қамтылған нөмірлер бар. Қонақ үй ... ... 40 ... ... 12 орындық конференц залы, емделу кешені
кіреді.
"Металлург" - қонақ үйі. Бүл қонақ үй 1969 жылы ... ... ... ... орналасқан. Қонақ үйде 10 адамға арналған
11 орын, 4 бар, жоғары категориядағы 2 нөмір бар. ... үй ... ... кафе, 25 орындық жазғы кафе бар. Қонақ үйде іскерлік ... адам ... ... Бұл жерде ақылы қызметтер: ... ... ... жер, ... ... Барлық қызметтер жоғары ... ... үй ... ... ... ... мен анықтамалар
Қонақ үй индустриясы экономикалық қызмет түрі ... ... ... мотельде, кемпингте, пансионаттарда және сыйақыға басқада орналастыру
орындарында қысқа уақытта ... ... және ... көрсетуді
қосады.
Орналастыру түсінігінің астында адамдардың уақытша тұруға арналған кез
– келген объектті жатқызуға болады.
ГОСТ КР 50645 – 94 ... ... ... көрсету. Қонақ үйлер
класификациясы» жарлығына ... ... үй ... ... ... ... ... Қонақ үйде рұхсат етілетін минималды бөлмелер саны ... ... да ... құжаттарда – «ҚР – дағы қонақ үй қызметін көрсету
ережелері» ҚР – ның қаулысында бекітілген қонақ үйге келесідей ... ... ... ... ... ... (ғимарат, ғимарат
бөлігі, басқа да мүлік немесе құрал - жабдық)».
Қонақ ... ... ... ... ... ... саннан асатын номірлерден тұрады, біртұтас
басшылыққа ие;
- түрлі қонақ үй қызметтерін ұсынады;
- ... ... ие, ... ... ... ... және ... топтастырылған;
Қонақ үй кәсіп орындарын сыйымдылығына, тұру орнының санына және
номірлердің санына байланысты ажыратады.
Нөмір – ... үй ... ... ... сай, бір немесе
бірнеше орыннан тұратын бөлме.
Жатын орын – бір адам тұтынуға арналған, жатақ орналасқан алаң.
Халықаралық іс – ... ... ... Туристік ұйым эксперттерімен
талқыланған, орналастыру құралдарының ... ... ... ... ... құралдары ұжымдық және жеке болып
бөлінеді.
Ұжымдық орналастыру құралдары қонақ үй ... және ... ... ... ҚР 51185 – 98 ... ... Орналастыру құралдары. Жалпы
талаптар.» жарлығына сәйкес қонақ үй ... ... ... келесілер жатады:
➢ қонақ үйлер;
➢ мотельдер;
➢ тұруға арналған клубтар;
➢ пансионаттар;
➢ жиһаздалған бөлмелер;
➢ жатақханалар;
Мамандандырылған орналастыру құралдарына – орналастыру қызметін ... ... ... арнайы бір мақсаттағы қызметті орындауға арналған
объекттер жатады. Мұндай орналастыру құралдарына келесілер ... ... ... демалыс үйлері;
➢ туристік тұрақтар;
➢ туристік, спорттық базалар, демалыс базалары;
➢ аңшылар ... ... - ... ... ... ... ... орналастыру құралдарына келесілер жатады: пәтерлерден бөлмелер;
үйлер; котедждер; жалға берілетін ... ... ... ... ... анықтамалар бере
кетсек:
Мотель – автотуристерге қызмет көрсетуге арналған қонақ үй түрі.
Ботель – судағы кішігірім қонақ үй.
Флотель – ... ... деп ... ірі ... үй. Туристерге жоғары
комфартабельді нөмірлер ұсынылады. Сонғы уақытта мұндай қонақ үйлер бизнес
– турлар, конгресс – ... үшін жиі ...... ...... ... – демалыс немесе қала сыртында орналасқан, автотуристерге
арналған қонақ үй типі.(жаздық үйлер, палаткалар.т.б.)
Санаторий – ... ... ... ... ... – сауықтыру
орталығы.
Флайтель – Аэроқонақ үй немесе «ұшатын қонақ үй». Әдетте өте ... ... ... ... түрі көп кездесе бермейді. Қону алаңымен және метео
қызметтермен байланыста тұрады.
Пансионат – қарапайым стандартарға және ... ... ... ... кәсіпорын. Кәдімгі қонақ үйлерден айырмашылығы, мұнда таңғы
ас, кешкі және түскі ас ... ... – «full ... Дегенмен бұл
қызмет тек тұрғындарға ғана көрсетіледі.
Отель – ...... тек қана ... ... ... және
таңғы ас ұсынатын кәсіпорын.
Сонымен қатар қонақ үйде қолданылатын қонақ үй нөмірлеріне байланысты
қосымша ... атап ... ... twin – бұл екі ... бар ... size – ... жұптарға арналған үлкен жатағы бар бөлме.
extra bed – екі орынды нөмірде ... ... – екі ... және ... бар ... – бір орындық нөмір. Кейде жалғыз келген туристерді екі ... ... Бұл ... "double for single use" деп ... suite – екі орынды жақсартылып жасалынған нөмір.
de luxe – дәл осындай бөлме, бірақ аса қымбат ...... ... жиһазбен жабдықталған жатын және қонақ бөлмесі
бар нөмір.
business – жұмысқа арналған факспен және ... ... ... studio – ... жанұяға арналған екі бөлмелі нөмір.
president – қонақ ... ең ... ... ... ... жатын
бөлме, кабинет, екі – үш әжетхана орналасады.
penthouse – онақ үйдегі ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... – туристер тіркеуден өтетін орын.
all inclusive – орналастыру және тамақтануға берілетін тариф.
1.3 Қонақ үй ... ... ... ... және ... ... үй – ... көрсетуге және өндіріске арналған (қонақ үй өнімін),
аса ауыр шаруашылықтық және мүліктік ... ... ... ... ...... және өзге ... үйді қонақ үй индустриясының кәсіпорны ретінде келесі белгілердің
көмегімен сипаттауға болады:
▪ нөмірлердің санымен (минималды санының болуы немесе болмауы);
... ... ... ... ... елде қабылданған стандарттарға сәйкес көрсетілетін қызметтердің түріне
байланысты класқа және ... ... ... сыйымдылығына, бөлме саны және орынның санына байланысты
ажыратылады.
Қонақ ... екі ... ... ... ... ... және ... арналған. Жоғарыда айтып кеткендей бұлардың өзін өз кезегінде
бірнеше топқа бөліп қарастыруға болады. ... ... ... ... болып бөлінеді.
Ұжымдық орналастыру құралдары. Ұжымдық орналастыру құралдары
түсінігінің ... саны ... кем ... ... тұру және ... ... ... көрсетіп отыратын, бір билікке бағынатын кез – келген
кәсіпорынды айтамыз.
Ұжымдық орнластыру құралы орналасқан ... ... таза ... сай жабдықталған болуы тиіс. Ғимарат жанындағы ... ... ... ... автомобильдерді қысқа
уақытқа қоюға арналған тұрақ алаңы болуы керек, сондай – ақ қонақ үйге ... ... ... және ... иүй ... бар маңдайша болуы тиіс.
Барлық қызмет көрсету ұйымдары ... ... ... болуы керек. Ұжымдық орналастыру құралының ... ... мен ... уақыты көрсетілген визуалды ақпарат құралдарымен
жабдықталуы тиіс.
Персонал, өз ... ... ... немесе қызмет көрсетуде
үлкен рөль атқаратын ... ... ... ... шет тілін
меңгерген, профессионалдылығы жағынан дайын, сыпайы, ... ... ... сырт ... ... және жеке бас тазалығын сақтауы
керек, үнемі медициналық тексеруден өтіп ... ... ... ... келген турист виза және құжаттарын көрсете отырып
немесе алдын ала ... ... ... ... ... ... орналастыру құралдарының жұмыс уақыты – тәулік бойы.
Бос орындар болған жағдайда келушінің тілек талабы бойынша екі ... ... ... ... ... ... толық құнын өтегенде.
Ұжымдық орналастыру орнында тұру құны жергілікті жердің сағаты бойынша
есептелініп өткен ... 12 ... ... құны ... ... байланысты өзгермейді. Егер туристің ұшағы кешігіп жатса онда
талабы ... ... ... есептелініп алынады. 7 жасқа дейінгі
балалардан төлем ақы алынбайды, егер ата – анасымен бір ... ... ... орын ... болса 50% төленеді.
Ұжымдық орналастыру орнында тұрақтаған туристерге жеке заттарының
сақталуы кепілді ... ... ... ... ... ... ... бөлмені босатқаннан кейін де жүк қойатын орынның бар
болуы.
Тұрғындардың сақтауға бермеген құнды заттар мен ақшасы үшін ... ... ... ... Егер бөлмеден жоғалған заттар болса,
жедел тұрде қонақ үй әкімшілігін хабардар ету ... ... ... заттар, қонақ үй әкімшілігіне акт бойынша
беріліп, сақтау камерасына қойылады және егесіне жеткізудің ... ... ... егесі табылмаса, онда 6 ай ішінде (шет ел туристері үшін
1 жыл) ... сай ... ақ ... ... және ... ...... және арыз
кітабы болуы керек.
Қонақ үйдегі барлық тұрғындар, бірдей талптарға ие және ... ... ... Қонақ үйде бекітілген тұру ережелерін;
2. санитарлық және өрт қауіпсіздігін қатаң түрде сақтау;
3. ... ... ... жауып, кілтті өткізу;
4. басқа тұрғындардың мазасын алмау және шуламау;
5. ... ... ... үй ... ... ... құнын төлеу.
Ұжымдық орналастыру орнында кез – келген ... ... ... тыс ала ... Ал ... ... ... бекіткен бағалар
бойынша ақылы түрде көрсетіледі.
Ұжымдық орналастыру орнындағы ... ... және ... ... үй ... ... ... бақылап отырады.
Қонақ үй кәсіпорындарын орналасуына, көрсетілетін қызметтің деңгейіне
және қызметтердің ... ... ... ... Әлемдік Туристік
ұйымның жүйесіне сәйкес:
орналастырған орнына қарай қонақ үйдің ... ... ... ... ... орналасқан қонақ үйлер;
жол бойындағы, ережеге сай ашық автотұрақтарымен бірге аз ... ... ... және ... орналасқан қонақ үйлер;
Жүзбелі отельдер – бұл қонақ үй етіп жасалынған, теңіз, өзен ... ... ... туристердің демалысы және орналастыруға арналған
жүзбе құралдар. Қажет жағдйда мүндай ... үй ... қоса суда ... ... ... ассортиментіне және қызмет құнына қарай қонақ ... ... ... ... ... ... ... қонақ үйлер немесе шектеулі қызмет
көрсететін қонақ үйлер. Сонымен қатар ... ... ... да ... ... ... үйлері – фешенебельді декормен көркемделген, жоғары сапалы
жиһазбен жабдықталған, жақсы жабдықталған ... ... және ... ... ... ... ... ие болуы тиіс.
Бүкіл Әлемдік Туристік ұйымның қазіргі заманғы қонақ үй ... үй ... ... тәуелсіз қонақ үйлердің келесідей типтерін
ерекшелеп көрсетуге болады:
100 – 400 нөмірлік «люкс» қонақ үилер қала орталығында ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерін
ұсынуға бағытталған.
Жоғарғы класты қонақа үйлер 400 – ден 2000 – ға дейінгі нөмірлерге ие,
қала шетінде ... және ... ... ... ... ... бизнесмендерге, конференция қатысушыларына, жеке туристерге
ұсынады; ол қымбат жиһазбен және ...... ... ...... ... ... қонақ үйлер тұтушылардың кең ауқымына бағытталған,
нөмірлердің сан алуан түріне ие. ... ... ... ұстана отырып,
эксплуатациялық шығыстарды ... ... ... ... талпынады.
Апарт – отель, әдетте 100 – 400 – ге ... ... ... жабдықталған нөмірлері болады. Бағасы маусымға және ... ... ... отырады. Ұзақ мерзімге қалатын ... ... ... – авто ... ... ... ... арналған нөмірлер
саны 150 –ден 400 –ге дейін болуы ... ... ... ... персоналдың кішігірім штатына ие және заманауи ... ... үшін ... ... қолайлы бағаны ұсынады. Тамақтану
қызметі болмайды.
Бунгало – ... ... ... ... материалдан
тұрғызылған кішігірім құрылыс. ... кең ... ... ... орталықтарында алған.
Акватель – стационарлы кеме.
Курортты қонақ үйлер 100 – ден 500 – ге ... ... ... қаладан
оқшау орналасқан және су қоймаларының жанында, табиғи ... ... ... жиынын ұсынады, көптеген спорттық құрылыстар, балаларға
арналған алаңшалар бар; ... - ... ... ... ... ... – 50 – ден 250-ге ... нөмір санына ие, тіпті бөлек
ғимараттары болуы мүмкін. ... ... ... және ... ... ... ... ие. Таймшердің бағасы маусымға тікелей байланысты. Көп
сұранысқа ие маусымнан, ... ... тұру құны ... сату ... ... 1991 жылы 3,74 млрд АҚШ долларын құрады.
2002 жылы сату ауқымы 30 млрд долларға тең болған. Таймшердің ... ... ... ... табылады. Таймшерлік курорттар 75 елде бар.
Транзиттік қонақ үйлер – ... ... ... ... кез ... ... ... көрсетеді. Ережеге сай, олар ірі транспорттық
түйіндерде, темір жол ... ... ... және ... автовокзалдарда орналасады. Қызмет көрсету және қызметтер
ассортиманті минималды, тамақтану әдетте ұсынылмайды.
Іскерлік мақсаттағы қонақ үйлер іс – ... ... ... бабымен
жүрген адамдар үшін арналған. Іскерлік мақсаттағы қонақ үйлерге ... ... ... ... ... әкімшілік, қоғамдық және басқа
да орталықтарға жақын жерлерге орналасуы тиіс.
2. Нөмірлік қорында бір орындық ... ... ... міндетті түрде жұмыс орнын жадбықтаулы болуы қажет. ... ... ... жұмысорындығы, жазу құралдары және
оргтехниканың болуы ... ... ... ... ... ... ... және семинарлар, т.б. өткізетін орындардың
болуы тиіс.
6. Бизнес – орталық.
7. Қаржылық қамтамасыз ету ... ... ... ... қонақ үйлерге қойылатын талаптар:
1. Қаланың шетінде, көгалдындаралған ... ... ... ... түрде көгалданған территориясы, спортпен ... ... үшін ... ... ... ... қорда екі орынды нөмірлердің боуы керек.
4. Ойын – сауық және көңіл ... үшін ... ... алаңының болуы
міндетті.
Сонымен қатар әр бір қонақ үй өзіндік ерекшеліктергше ие болады.
Курортты қонақ үйлер ... ... ... мен бөлмелері, кейде тіпті диеталық тамақтану да қарастырылуы
керек.
Стационарлы қонақ үйлер ... ... ... ... ... балалар үшін ойнайтын бөлмелері, спортты-сауықтыру дәрістері үшін
бөлмелері болуы ... ... ... ... ... ... нұсқаушылары, ал спорт туризмі үшін ... ... ... ... үшін ... болуы тиіс. Мұндай қонақ
үйлер әдетте жабдықталған туристтік трассға ... ... ... ... үйлердің ішінде ерекше орынды мына қонақ үй типтері
алады:
кемпинг – демалыс ... қала ... ... ... ... үй типі.(жаздық үйлер, палаткалар.т.б.)
ротель – екі - немесе бір орынды нөмір ұсынатын, қозғалмалы қонақ үй.
Күндізгі уақытта туристер ... және ... ... ... ал ... поезда түней алады.
ботель – судағы кішігірім қонақ үй.
флотель – «судағы ... деп ... ірі ... үй. Туристерге
жоғары комфартабельді нөмірлер ұсынылады. Сонғы ... ... ... ... – турлар, конгресс – круиздер үшін жиі қолданылуда.
Флотелдер 1990 жылдары жойқын даму алды, круиздік ... ... ... ... ... саны өсуде, 1996 жылы саны 6,5
млн адамға жеткен. ... ... ... арнайы түріне аударуға болады
– ауылдық ... ... ... ... туризм аса кірісті және ауқымды
туризм түрі ... ... ... круиздік саяхатпен салыстыруға
келмейді, бірақ маңызы жағынан туристік бизнестің зерттеуді және ... ... ... маңызды бағыты болып табылады.
Қазақстанда мұндай туризм түрін дамытуға ... ... ... ... ... ... туризмнің түрін таңдаудың бірнеше әдістері бар:
➢ қымбат теңіз курорттарында демалу мүмкіндігінің жоқтығы;
➢ ауылдық жердегі адамдардың қаражат көзінің жоқтығы;
➢ табиғатқа жақындық, таза ... ... және ... ... ... ... қажеттілігі.
➢ экологиялық таза және табиғи өнімдерді пайдалану мүмкіндігі;
➢ жергілікті жердің мәдениетімен, дәстүрімен және ... ... ... Солтүстік Карелияда, көлдер көп жерде екі және сегіз
адамдық кішігірім ... ... ... көп ... Үйшіктер барлық
қажетті жабдықтармен жабдықталған, бағасы да ... сай ... ... ... жатын және қонақ бөлмеден тұрады.
Коттеджде су және ыстық су, кішігірім ... онда ... ... ... пеш, кофе қайнатқыш бар. Коттедждердің ... ... ... ... ... ... балық аулау
құралдары, шаңғы жабдықтары беріледі. Осы жағдайдың барлығы таза ... ... ... ... ... жеткілікті жағдай жасайды.
Туризмнің бұл бағыты жақсы ұйымдастырылған индустрияны қажет етеді.
1.4 Қонақ үй шаруашылығында ... ... ... ... ... үй комплекстерін компьютерлік басқару
Сандық техника қазіргі заманғы ... ... ... енді. Оны
қолдану жанжақты және көп көлемді. Иформатика – ... ... ... ... ... ... ... ғылыми – техниканың ... ... ... Дәл осы ... технологияның дамуының
арқасында, өндірістік процесстің автоматтануының жетуіне, жаңа ... ... және ... ... ... ... туды.
Сандық технологияның даму және пайда болу тарихы өте қысқа. Оны
бағдарламалық басқару ... ... ... ... ... ... рет ойлап тапқан ағылшын ... ... ... 1833 жылы пайда болған деседі. Американдық математик Дж. ... 1945 – 1947 ... ... ... ... жасаған
еңбегінің және электрондық сандық ... ... ... тек ... ... ... ... Пайда болған жылдан бастап 1947 жылы бірінші
бағдарламалық – басқарушылық ... ЭВМ ... ... ... ... ... базаның жаңруы көлемдерінің , құны мен
энерготұтынушылығының төмендеуіне алып келді, ... ... ЭВМ – ... мен ... ... алы келді. Архитектуралық
эволюцияның шешілуіне, яғни ... ... ... принципіне,
соңғы екі көрсеткіштің одан әрі ... ... ... Үлкен
жетістіктер сондай – ақ перифийндік құрылғылардың ... да ... және де ЭВМ – ді ... мен ... ... ... ... жылдың өзінде – ақ келесідей анық теңестірулер жасалды, ... ... (СТВ) ... ... даму ... ... де ... 25 жылда виациялық өндірісте дәл сандық техника сияқты
қарқынды дамығанда,онда Боинг – 767- ні ... 500 ... алуғ ... және ... төрт бұрышын 20 минутта, 19 литр отын – май шығындап
шарлаған болар едік ». Осы ... ... ... ... 20 ... ал ЭВМ өлшемдері мен энергияны тұтынуы 10000 ... ... ... ... бар ... машиналармен салыстырғанда.
Қазіргі заманғы компьютер үш бөліктен тұрады:
- жүйелі блоктан;
- компьютерге мәлімет енгізуге көмектесетін, клавиатурадан;
- монитор (немесе ...... және ... ... ... портативті және үстелдік нұсқада шығарылады ... ... ... ... ... ... ... манитор,
клавиатура, жүйелі блок бір корпусқа енгізілген: жүйелі блок клавиатураның
астына жасырылған, ал монитор ... ... ... ... ... бөліктерден компьютердің жүйелі блогы аса тиімді
көрінеді, ... дәл осы ... ... басты құрылғы болып табылады.
Онда компьютердің барлық маңызды түйіндерді орналастырады:
- ... ... ... ... ... ... есте сақтау, құрылғылардың контралерлері
және т.б. ).
- компьютердің электрондық схемаларын токпен ... ... ... ... магниттік дисктерге арналған дисководтар, жұмсақ ... ... ... ... ... ... ... құрылғылар (винчестер).
Компьютердің жүйелі блогына анықтамаларды енгізу – шығаруды ... оның ... ... ... ... енгізу. Көптеген
құрылғылар арнайы ұяшықтар арқылы қосылады, ... олар ... ... арқа ... ... ... және клавиатурадан
басқа мұндай құрылғыларға:
- принтер – мәтіндік және ... ... ... ... ...... ақпаратты енгізуді жеңілдететін құрылғы.
- модем – телефон байланысы арқылы өзге ... ... ... ... факс – ... - ... ... аппараттарымен және басқа факс –
модемдерімен факсимильды бейнелермен алмасуға арналған құрылғы.
- графопостроитель ...... ... ... ... сканер – компьютерде мәтіндік және графикалық ақпаратты оқуға арналған
құрылғы.
- компакт – дисктерді оқуға арналған құрылғы – ... ...... ... ... ... басқада құрылғылар.
Тұтынушылардың мүмкіндіктері және ... ... ... ... ... ... ... ЭВМ терминалы ретінде
қолданады. Жүйе байланысты қамтамасыз етеді ... ... - ... ... қымбат тұратын ақпараттық, бағдарламалық, информациялық
ресурстарды сәйкестікті қолдану.
Қонақ үй шаруашылығында ... ... ... ... ... ... жолымен арнайы переферийлік құрылғылармен
және қажетті ... ... ... ... ... анықталған типі. Компьютердің бұл мүмкіндіктері қонақ
үй шаруашлығында автоматизациясы үшін қолданылған.
Ең алғаш рет отандық ... ... үй ... қолдану
«Ярославская» қонақ үйі қолданды. 1981 жылы ЭВМ жүйесінде ... ... » ... іске ... ... ... бастап Сочи қаласында ... ... ... ... ... арнайы есептеу жүйесі арқылы
іске асып отырды.
Сандық ... және ... ... ету ... түскендіктен қонақ үй шаруашылығын автоматтандыру үшін мықты тиімді
және ыңғайлы жүйелердің ... ... алып ... ... ... 30 – дан 3000 – ға ... ... түрлі
көлемдегі қонақ үйлерге арналған жүйе - FIDELIO FRONT OFFICE. Ең ... үй ... ... ... ... ... ... солардың қатарынан, яғни олардың қысқаша сипаттамасы.
FIDELIO FRONT OFFICE – ... ... және ... ... ... жүйелердің ең белгілілерінің бірі.
FIDELIO FRONT OFFICE – ... ... ... ... байланысын және номерлерді брондауды автоматты түрде жасауға,
тіркеу ... ... және есеп ... номерлік фондты
басқаруға, қонақтардың көңіл ... ... ... ... ... ... ... береді.
FIDELIO FRONT OFFICE комплексінің әдістеріне келесілер ... ... ... ... ... ... эасауға мүмкіндік
туғызатын, толығымен автоматтандырылған процесс, брондау әдісі;
- тарифтерді басқару әдісі - бұл әдіс ... ... ... ... қызметтердің пакеті, корпоративтікелісімдер сияқты
факторларды ескере отырып, тиімді тарифтер жүйесіне жетуге мүмкіндік
береді;
- орналастыру және ... ... - ... ... ... сонымен қатар тұрғын қонақтарға қызмет көрсетуді тиімді
іске ... ... ... есеп ... ... модулі – қонақтардың,
компантялардың, есептерін енгізуге, ... ... ... көмегімен қонақтарға көрсетілген қызметтердің тіркеуін
жасауға көмектеседі;
- номерлік фондтарды басқару модулі (шаруашылық бөлімнің модулі) ... ... ... ... мәлімет алуға, қонақ үй номерлерін
тазалаушы әйелдерге тапсырма беру қызметін оңай іске ... ... ... ... ... көрініп тұрды).
- бас инжинердің модулі – қонақ үй номерлерінің жөндеу керек жерлері
туралы өтініштерін ... және оны іске ... ... ... ... ... басқару модулі – қонақтар үшін қонақ үйден көңіл ... ... орын ... ... есеп ... ... – 500 – ге жуық стандартты есептеулерді қамтиды
(брондау, тұрушылар, ... ... ... ... ... ... ... есептер және т.б.); Модулге есептердің
генераторы қосылады;
- дебиторлармен ... ... ...... ... ... ... арналған;
- үнемі тұратын қонақтың модулі – клиенттер үшін программалармен ... ... ... ... ... ... – туристік фирмалар үшін қжетті
есептеулерді жүзеге асыруға арналған.
FIDELIO FRONT OFFICE - комплексі қонақ үйде ... ... ... ... ... байланыстырады – телефон станцияларымен, ресторан,
ақылы теледидар, мини – бар, ... ... ... ... ету, орталық брондау жүйесімен және т.б. Жақын
арада осы жүйені ... ... ... жаңа ... ... ... ... алмастыратын, фискальды тіркеуімен.
FIDELIO FRONT OFFICE – тің артықшылықтарына келесілерді жатқызуға
болады: эксплуатациялаудағы жеңілдік, қауіпсіздіктің ... ... осы ... ... саны ... 7,5 ... ... СНГ және Балтикада 95 құрушылар – «Мариотт» қонақ үй желісі,
«Националь», «Шератон ... ... ... ... ... ... », «Пекин» және т.б. (Мәскеу), «Европа», «Невский
Палас», «Прибалтийская» және т.б. (С.- ... ... ... пансионаты, «Волна», «Виктория», «Сафар», «Байкал» бизнес оралығы
және т.б.
Ережеге сай, FIDELIO FRONT OFFICE ... ...... ... Migros ... үшін орнатады. Қонақ үйлердің
тілегіне байланысты автоматизациялау бағдарламаларының ішінен ... үшін ... FIDELIO FOOD & BEVERAGE ... ... ... қызметті автоматтандыру үшін HRS BACK OFFICE бағдарламасы
қолданылса, сату және іс – ... ... ... үшін SALES ... ... қолданылады, бұл бағдарламалар FIDELIO FRONT OFFICE
бағдарламасымен қонақ үйді басқарудың бір ... ... ... ... ... ... « ... » Петербург компаниясы
жасап шығарған және рессейлік қонақ үй нарығында кең қолданысқа ие. ... » ... ... ... қызметтерін автоматтандыру үшін арналған,
олар – портье, келісім бөлімі, ... ... ... ... ... – бюро; бизнес – орталық, тұру бухгалтериясы ... ... ... ... үшін. Комплекс келген қонақтардан толық мәлімет алумен қоса
қызмет көрсетуге, сонымен қатар көп факторлы ... ... және ... үшін ... ... берілуі қызметін атқарады. ( ... қоса ... ... ... тұрудың ерекше жағдайлары
және т.б. ... ... ... ... ... ... критерилар
бойынша келуші өтініштердің ізделуі және іріктелуі, түрлі ережелерге сай
бос нөмерлерді брондау және ... ... ... ... ... ... турист арасындағы өтемді нақты бөлу, түрлі қосымша қызметтердің есебі
және көрсетілу аппараты, әмбебап мультивалюталық тарифтік ... ... ... ... ... жүйелерімен байланыста болады:
кәсіпорынның стандартты бухгалтериясымен, тарификация және басқару, ... ... ... сонымен қатар өшірілген брондауармен (Key
system, Reconline және т.б.).
Рессейдегі осы бағдарламаны қолданушылар – ... ...... ... «Нептун» бизнес – орталығы, ... ... ... «Меридиан», «Арктика» және т.б. Шет елде –
150-ге жуығы пайдалануда.
Мәскеулік «Интурсофт» компаниясы компьютерлік ... ... үй, ... және ... үшін ... жүйесін және туризм
ауданында бағдарламалық қамтамасыздандыру құруда ... ... ... «Интурсофт» қонақ үйлер үшін комплекстік шешімді ұсынады, яғни
өзіне қонақ үй комплексінің барлық ... ... HOTEL – 2000 ... және ... ... ... - 2000 жүйесін,
ресторан ... ... үшін ... STOCK – 2000 ... ... ... ... интерфейс, ішкі АТС
қосылған автомттандырылған интерфейс, ену ... ... ... ... ... үй және ... бизнесіндегі қызмет көрсету бағдарламалары.
Hotel – 2000 жүйесі front – office ... ... ... брондау, портье, кассирдің қызметі, тазалық бөлімі және ... үй ... ... автоматтандыруды жүзеге асырады. Жүйе
жеке және топтық, сонымен қатар компаниялармен және ... ... ... ... ... шексіз тарифтері саны жеке баға саясатын жүргізуге
және ... ... ... түрде ықпал етуге көмектеседі.
Бағдарламада қонақтармен есеп айырысудың қолайлы ... ... ... ... қадағалау бағдарламасы енгізілген. ... Hotel – 2000 ... ... ... отырып, қонақ үйде
нөмерлер фондын ... іске ... ... ... үй менеджерлерін
жүз ... ... ... ... және ... құруға арналған мықты аналитикалық құрылғы ... – 2000 ... сату ... ... ... ( ең ... тамақтандыру қызметі үшін – барлар және
ресторандар, т.б.), ол ... ... ... ... ... ... олардың мәзірін құруға, категориялауға және т.б. Жүйеде
салықтар мен бағаның қиын ... ... ... сонымен
қатар бағаның есебі мен бақылануы, ... мен азық – ... мен ... – 2000 ... ... ... ... есебін
енгізу үшін және олардың ... ... ... сату ... ... калькуляциясы, сонымен қтар алғашқы құжаттардың құрылуын
енгізу үшін ... ... ... ... ... ... және
RESTAURANT – 2000 жүйесінен түскен сатудың нәтижесі бойынша тауарды
автоматты ... ... ... жүйесімен автоматтанырылған интерфейс Hotel –
2000 және RESTAURANT – 2000 ... кез – ... ... ... іске асырады. Бұл ... ... ... ... ... және ... жаландығын қысқартуға
көмектеседі.
АТС қосылған автомттандырылған интерфейс ... ... қосу және ... ... ... және Hotel – 2000
жүйесіне қонақтардың есебіне барлық ... ... ... ... ... – 2000 жүйесі қонақ үй орнатқан кез – келген ену ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін.
Электрондық құлып ... ... ... карталардың көмегімен жүзеге
асады.
Комплекстің ең маңызды жетістіктерінің бірі – ... ... ... ... іске асулары, бұл аймақтық қонақ үйлер
үшін өте маңызды.
Қолданушылар: «Академическая», «Союз», «Шереметьево - 2», ... ... ... ... - ... бизнес – отелдер, «Яхонт»,
«Сахаллин - Саппоро», «Урал» пансионаты және ... үй ... ... спекторы автоматтандырудың рессейлік
нарығында атақты американдық ... ... ... ... ... ... ... ЛИБИКА» қонақ үй
басқару жүйесін, «ЛоджингТач СЕНАКОЛО» ... ... ... СЕРЕБРО» қонақ үй топтарын басқару «ESP2000» сатумен және іс ... ... ... және ... ... ... ... болады.
«ЛоджингТач ЛИБИКА» жүйесінің қызметі қонақтарға қызмет көрсету
ұйымдарының процесстерін және қонақ үй ... ...... ... ... комплексін қамтиды. Жүйенің ... ... ... ... ... «Қонақтармен есеп
жүргізу», «Нөмер ... ... ... ... ... ... аудитор», «Қонақтардың тарихы», «Топтық сатулар», «Алуға
арналған есеп», «Туристік ... ... ... ... және ... ... «Іс – шараларды
басқару», «Орталық брондау» жатады.
Қонақ үйдің басқару құрылғысы, әрине, есеп ... ... ... ... ... ... есеп құруға және мастердің көмегімен кез –
келген критерилер бойынша таңдаулар ... ... ... ... ... нөмерлердің жағдайына байланысты, келіп түсуші
брондаулардың саны бойынша.
Жұмыста тарифтерді басқару өте ыңғайлы, ол ... ... ... ... оңай ... көмектеседі.
«ЛоджингТач СЕРЕБРО» қонақ үй ... ... ... ... - ... бағдарламалық қамтамасыздандыру
тобының құрамдас бөлігі. «ЛоджингТач СЕРЕБРО» жүйесі қонақ үй шынжырының
ақпараттық кеңістігінің ... ... Оның ... ... қаржылық есептің, аналитикалық және ... ... ... ... Жүйе бір ... ... ... қонқ үй қызметін немесе нөмерлерін ... ... ... ... ... ... ... арасында брондау
жасауға мүмкіндік туғызады.
«ЛоджингТач» тобының келесі бір жүйесі – Hodges ESP2000 сатумен және
іс – шараларды басқарумен ... ...... ... ... асыруға, келіп түсуші өтініштердің өтімділігін анализдеуге, ... ... ... ... және ... ... ... – мекемелердің жалға алынуын және брондалуын жүзеге асыруға,
қонақ үйлер арасында нөмерлерді брондауға көмектеседі.
Тенденциялардың тұрақтылығы және ... ... үй ... ... ... жүйесін қолдану белсенді
қолданылуда. «ЛоджингТач ЛИБИКА» ... ... ... ... ... ... – OPTIMS ... тығыз байланысты.
OPTIMS жүйесінің көмегімен қонақ ... ... ... ... ... ала алады, мысалы, «Қонақ үй бизнесінің жалпы ... ... ... ... жоғарылауына қандай бағалық ... ... ... ... қолданудағы нәтиже қандай?» деген сияқты.
«ЛоджингТач ... ... үйде ... ... ... интеграцияланады. Стандартты интерфейстердің саны шамамен 400
жүйеден жоғары деп саналады (телефон ... ... және ... ... теледидар жүйесі, орталық брондау, бухгалтерлік ... ... есік ... сейфтерді басқару, мини – бар және элетр қуатын
басқару және т.б).
Санаторилер мен ... ... ... ... ... Sistem (AtourS) бағдарламалық комплексі санаторилер, пансионаттар
және қонақ үйлер үшін ... ... ... ... үй ... санатории – курортты комплексімен орналастыру обьектіне оңай
басқарылады.
Бұл жүйенің негізі – Alean Hotel, Alean Doktor, Alean ... ... олар ... ... ... ... ... ақпараттық комплекске тұрғын үйдің анықтамасы, тамақтандыру
орындары, медициналық қызметтің ... және т.б. ... ... ...... ... және ... тарату,
тамақтандыру, қойма, емдеу, персоналды басқару, бугалтерия және т.б ... ... ... ... ... бойынша ақпараттың
барлығын қамтиды. Осыған ... есеп ... ... ... ... ... ... курсовкалар бойынша. Жолдамаға
емдеу, тамақтандыру, тұруды қосады. Курсовкалар емдеуге ғана арналған, ... тек ... ... ... мүмкін. Тұру категориясы бойынша
сервис және тамақтандыру бойынша тек қана ... ... ... Модулді таратудың негізінін тарифтерді басқару, әріптестер,
есептер құрады.
Тамақтандыру модулі ресторан, ... ... ... және күндік
рациондынның құнын есепке ала ... ... ... және ... ... ... азық – ... алуға рұхсатнама жазып беруге
көмектеседі. Тамақтану бөлімі бірнеше болуы мүмкін ... ... ... т.б), ... саны да ... сонымен қатар тапсырысты мәзір
енгізілуі мүмкін.
Емдеу модулі ... ... ... ... ... ендіреді: емделушілердің тіркелуі және медициналық картасын жасағанда
емдік бөлімі ...... ... ... және ... ... бөлім бойынша модуль демалушыларды нақты
дәрігерге жібереді.
Нөмерлік фондты қосатын брондау модулі, Alean INTERNET Tour ... ... ... аралығында нөмерді брондауға және сатуға ... ... ... ... ... ... интернет қосылған санатории
және қонақ үй әріптестерімен жұмысты ... ... ... ... ... ... - бұл санаторий –
курортты зона үшін арналған бағдарламалық өнім. Комплекс ... оның ... ... ... ... ... Алыс ... Қара теңіз жағалауындағы
пансионаттар, демалу үйлері және денсаулық сақтау мекемелері ... ... ... ... ... ... ... қызметтерін бақылауға мүмкіндік жасайды.
Комплекс есепті алғашқы құжаттар ... ... ... ... ... ... ... жерге мәлім болады. Кез – ... ... ... ... ... ала алады. «Санаторий»
комплексі ... ... ... үш ... ... ... оперативті басқару, бухгалтерлік есеп.
Оперативті ... ... ... және ... ... ... ... – ақ тарату модулі
келіссөздер жүргізуді ... ... ... ... ... «Тіркеу» және «Медстатистика» бөліміне жіберіледі, ал суммалар –
«Бухгалтерлік есепке» жіберіледі.
Тіркеу модулі ... ... ... ... ... есепке алумен, туристерді ... ... ...... ... этажына қарап, орналастыруға көмектеседі.
Сонымен қатар, модуль жолдаманы бөлуге, орынды брондауға, ақпарат ... ... ... ... алуға, түрлі анықтамалық ... ... ... енгізуге арналған. Енгізілген ақпараттар «Жолдамаларды
тіркеу» және «Медстатистика» бөліміне жіберіледі.
Басқарудың ... ... ... ... ... және
санаторийдің өндірістік бағдарламасын анықтайды, ... ... ... ... және ... іске асырады.
Кез – келген модуль немесе ... ... ... ... ... ... ... комплексті түрде, осындай жағдайда ақпаратты беру
локалды жүйе немесе дискет арқылы берілуі ... ... ... ... ... FoxPro v 2.2 жүйесінде құрылады.
Қонақ үй типтес кәсіпорындарға арналған ... ... Б&Т: ... ... 7.7 үшін. Бағдарлама қонақ үй ... ... үшін ... ... ... ... ... Бағдарлама администратордың жұмысын автоматтандыруды қамтамасыз етеді,
номерді резервацилағанда, тұрғындарды ... ... ... ... ... ... ... жасау» - қонақ үй
операцияларын ұйымдастыруға арналған.
2. Бірнеше корпустар бойынша есеп ... ... бар. Жүйе ... жеке ... ... ... ... режимінде номерлердің
санын олардың визуалды сипаттамасын көрсетуге болады.
3. Нөмірлерді класстарға ... ... ... ... ... ... осыған байланысты құрады. Құжаттарды дайындағанда менеджерге
нөмерлердің классы туралы мәлімет беріліп тұрады.
4. ... ... ... ... ... ... тұрады. Жоспарда
нөмерлер статусына байланысты түрлі түспен берілген: бос, ... ... ... ... кез – ... ... ашуға болады. Бұл нөмірлерді
резервация жасау кезінде және қонақ үйдің өткен күндерге ... ... ... береді.
6. Құжаттарды автоматты түрде енгізу: Брондау → Тіркеу → Есеп ... Есеп ... ... ... сонымен қатар номерлердің толылығы туралы
статистикалық есеп, нөмерлерді брондау және орналасу туралы есеп, ... ... ... жағдацы туралы есеп.
8. Клиенттермен есеп айырысудағы ... ... ... талаптары бойынша жүйедегі кең мүмкіндіктер.
10. Жұмыстың желілік жүйеде жұмыс істеу мүмкіндігі. Мысалыға, ... ... ... орны және ... бірнеше жұмыс орындары.
Талаптар: Бағдарламаны «1С: Кәсіпорын 7.7» Оперативті есебі үшін
қолдану.
«Қонақ үй + ... ...... ... ... үшін «1С: ... 7.7» ... жүйесі. Бағдарлама
өзгеріссіз бір қолданбалы SQL 1С: Кәсіпорын версиясында жұмыс жасайды.
Бұл бағдарлама портьенің, орналастыру ... ... ... ... ... үшін ... Онда жұмыс
орындарының бес типі анықталған, дегенмен барлық жерде бір ... ... ... ... ... орнының типі үшін қолданбалы
интерфейс ... яғни ... ... және бағдарламаның қызметтерін
қолдану. Қосымша құқық пен жұмыс орнының берілгендер тобы үшін ену құқығын
қосымша ... ... ... спорт комплексінде қызмет көрсететін
кассирге тек қана спорттық қызмет көрсететін топқа ену ... ... ... тек қана ... ... ... алады.
АТС – пен берілгендерді автоматты түрде жасақтау модулінің құрамына
мыналар кіреді:
1. АТС – тен ... оқу ... ... ішкі ... ... SAMSUNG, ... және NEC фирмаларымен жұмыс
істейді. Қажет ... ... ... ... ... ішкі АТС
құру мүмкін.
2. Тарификаторлар. Тарификаторлармен бірге база ұсынылады, яғни
Қазақстан қалаларының 2000 жуық ... ие, ТМД ... және ... ... ... ие ... ... шалынған
телефондардың есебін шығаруға және ... ... ... туғызады.
3. Телефон қоңырауларын енгізу процедурасы. Ақпараттық берілгендер
базасына тарификациялық қоңыраулардың ... ... ... ... ... ... тіркеуге мүмкіндік
жасайды.
Бағдарлама кез – келген кассалық ... ... ... ... ... ... онлайн» режимінде болуы керек, OPOS стандартына сай келуі
қажет.
Егер қонақ үй ...... ... ие ... онда ... есеп
формаларымен жұмыс жасайды, онда бағдарлама № 3 – Г формасындағы ... ... ... ... ... және ... үй және ресторан бизнесіндегі жаңа компьютерлік бағдарламалар
жүйесі. Қазақстанда әзірге ғаламдық Интернет – жүйесі ... ... ... ... ... ... электрон адрессі арқылы
алдын –ала нөмерді ... және ... ... ... бар. Егер ... ... электрондық пошта арқылы тапсырыс жіберген қонақтарды
орналастыруды ... деп ... онда ... сол адамға келісім
жолдайды.
Бағдарлама есептердің барлық түрін құрады, ҚР ... ... ... ... ОВИР үшін ... ... «Шет ел ... тіркеу журналы» және «Елдердегі бостандық»
құруға ... ... ... ... ... және ... ... бухгалтерлік есептер үшін мынадай ...... 6.0 және 1С ... ... С ... ... жүйесінде күнделікті берілгендерді
енгізу құжаттардың көмегімен жүзеге асырылып отырады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... базасында «Орналастыру» құжатындағы «Өткізу» процедурасын
өткізгеннен кейін ғана тіркеледі. ... ... ... ... ... бақылап отырады. Процедурада қате пайда болған
жағдайда хаттамалар арнайы файлға жазылып отырады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
қарастырылған. Күмәнді дегеніміз, қонақ үйдің қаржылық жоғалтуларына алып
келетін жағдайлар. ... ... 10 ... ... ... өзгерту» егер бағдарламада тіркелген қонақтың фамилиясын
өзгерткенде құрылады. Егер фамилияны жазу кезінде ... бұл ... ... ... ... егер ... соңғы сандады өзгерткен кезде
құрылады.
3. «Тарифтерді өзгерту» егер ... тұру ... ... саны
өзгертілсе құрылады. Тарифтердің өзгеруі қызметтердің ... ... ... ... жылжыту» егер қонақтың келу уақытының және күні өзгертілсе
құрылады. Келу уақытының өзгертілуі тұру құнының ... алып ... ... ... ... жылжыту» егер қонақтың шығу уақытының өзгеруі
кезінде құрылады.
6. ... ... ... қонақтың орналастыруының соңғы саны
өзгертілгенде құрылады.
7. «Өзге күні бойынша орналастыру» егер ... ... ... ... ... ... ... кезінде мұндай қателіктер
болмауы тиіс. Мұндай жағдайлар портье тіркеуді бүгін жасап, оны ... күні ... ... ... «Қонақты өзгерту» тіркеледі, егер портье соңғы саны бойынша тұрып
жатқан қонақты ... ... яғни ... бір адам тұрып жатқан болып
есептьелсе, орнына басқа біреу қойылған.
9. «Жою» қонақтардың тұру туралы мәліметтерін соңғы саны ... ... ... жою» ... ... тарифтерге кіретін
бағдарламаның жойылуы.
Бағдарлама нөмерлерде орын немесе нөмер брондауға, ... ... ... ... ... ... ... потенциалды клиенттердің және әкімшіліктердің қарым – қатынасына
интернет рқылы жасалынған өтініштерді тіркеуге ... ... ... ... ... арқылы тапсырыс жасау үшін келесілер қажет:
- HTML конфигурациясы бар ... ... бар ... кез – келген
интернет – серверде орналастыру ... кез – ... ... интернет – қызметі электрондық бетте
жариалануы керек;
- ... ... ... электрондық пошта жіберу және қабылдау
мүмкіндігінің болуы;
Жаңа қонақты тіркеу ... ... бұл ... «қара тізімде»
тұрған тұрмағандығын, бұрын қонақ үйде тұрғандығы жөнінде мәліметтің барын
тексереді. Тіркеу ... ... ... тек ... ... ... ... және басқа да берілгендері соңынан
енгізілуі ... Жаңа ... ... тұрғындардың тізімі, түрлі
папкаларда сақталынады. Бұл қажетті қонақтарды табу үшін ... ... ... ... ... енгізілген. Ол нөмерлерді
тазалауға, жөндеуге, арендаға қоюға мүмкіндік береді. ... ... ... ... Кез – ... ... жұмыс
болуы мүмкін: холодильниктің болмауы, теледидардың бомауы, теңіз беткейінде
орналасқан бөлме және т.с.с.
Бағдарламада тиісті нөмерлерді таңдау қызметі қарстырылған, ол ... ... ... ... ... арасынан таңдауға
мүмкіндік туғызады: бос орындар бойынша, нөмірлердің типтері, жеңілдіктер,
жағдайына байланысты.
Бағдарлама ... ... тұру ... ... ... тұру ... тарифті өзгертуге мүмкіндік жасайды.
Кассирдің жұмыс орны қонақ үйдің қосалқы ... ... ... ... мүмкіндік туғызады. Қосымша қызметтер үшін
қонақтар қолма – қол немесе кредиттік ... ... ... ... Кез ... жағдайда көрсетілген қосымша ақылы қызметтердің құны ... ... ... ... ... ... өтейді.
Бағдарлама қонақтарға көрсетілетін қызметтерді шоттар арсында немесе
жеке тұлғаларға есептік шотын шығарып беру арқылы бөліп қарастырады.
Қонақ үйлердің көпшілігі ... ... ... ... ... ... орналастыру көзқрасы бойынша келісімде ... яғни осы ... ... ... ... ... ... контрагентке көрсетілетін жеңілдіктер көрсетіледі. ... ... ... механизмі қарастырылған. Тіркеу кезінде
қонақтың қандай келісіммен келгенін көрсетуге болады. Есептердің ... ... ... ... мүмкін.
RESTAURANT – 2000 жүйесі барлар мен ресторандардың жұмысын толығымен
автоматтандырады. Бұл жүйе персоналдың ... ... ... қамтамасыз
етеді. Асханаға жылдам тапсырыс беруді орындауға, сонымен қатар, мөр
басылған ... ... ... және ... ... сату ... анализін жасауға мүмкіндік жасайды. Барлық берілген операциялар, яғни
RESTAURANT – 2000 жүйесі бойынша жасалған, Hotel – 2000 жүйесінде ... ... ... қаржылық қызметі TGA – 2000 жүйесі арқылы орындалады. ол
бухгалтерлік GAAP ... сай ... және ... ... ... құралы болып табылады. Бұл жүйе бухгалтерлік есепті бір ... сату ... алып ... ... бар. Ол ... ... ... және қонақ үйде және бөлімшелерінде басқарушылық ... есеп ... ... жүйелер жергілікті бухгалтерлік есеп жүйелерімен әмбебап
интерфейске ие. Ол кез – ... ... ... оңай ... болады.
Көптеген қонақ үй кәсіпорындары казіргі уақытта «Фиделио» ... мән ... ... ... компьютерлік қонақ үй жүйесін жасап шығарды, ол
максималды тиімді және ... ... ... аса ... ... дизайнін жасауда портьенің және түрлі қонақ ... ... ... Барлық функция қызметі жеңіл және
қолайлы, сонымен бірге персонал таныс қонақ үй ... ... ... ... - да қандай да бір қиын кодтар жоқ,
басқа жүйелерге қарағанда бсылатын нүктелер саны ... ... ... үшін ... жаңа жүйеге оқыту қаншалықты
жылдам өтетіндігі маңызды. Жүйенің қарапайымдылығы осы уақытты минимумға
дейін ... ... ... Осы ... қолданушылр жүйенің оңай және
тез жұмыс істеуге болатынын байқаған соң, олар үшін бұл ... ... ... келген қонақтарды алғаш қарсы алады, және олар
сол қонақтарды шығарып салады. Сондықтан, қонақ үйден ... әсер ... ... ... ... ... персоналдың кесірінен
қиындыққа тап болып жатады. Бронды ұзақ ... ... ... ... істеу, шығарда есептесу кезінде ұзақ күтулер, мұндай жағдайларға тап
болған ... ... бұл ... үйді таңдамауы мүмкін.
«Фиделио» жүйесі персоналдың ... ... ... ... Экрандардың дизайны оқу үшін өте қолайлы және тиімді, портье
қызметінің қызметкерлері ... ... ... – ақ оңай ... ... ... үшін модуль бар. ол тірідей жүйені тез оңай меңгеріп
алуға ... ... ... қысқа уақыт аралығында тиімді қол жеткізуге арналған.
Қонақтарды тіркеуде, брондауда, қонақтардың ... ... ... ... операциялардың қайталануы автоматты түрде жұмыс істеуге
көмектеседі.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... қарастырған. Жүйенің ең мықты және ... ... ... ... ... модулдігі;
- жүйенің параметрлерінің оңай икемділігі;
- есептер мәзірінің тиімді жүйесі және есептердің генераторы;
- түнгі аудиттордың ... ... және ... ... тәуліктегі қаржылық қызметінің нәтижесін қалыпқа келтіру
мүмкіндігі;
- Қауіпсіздіктің жоғарғы деңгейі;
HSS компаниясымен ... ... ... ... және ... ... ... арасында көрсетілгендей, қонақтар келесідей шағымдар
жасайды екен:
- толы ... ... ... ... ... жасалған тізім жоғалған;
Осы шағымдардың барлығын «Фиделио» жүйесі арқылы жоюға ... үйде ... ... ... арыз – шағымын автоматты басқаруды
қамтамасыз етеді. Топтық парақтар және ... ... ... түрде
алдын ала басылып қойылады. Сонымен қатар, «Фиделио» ... ... ... ... ... ... ... балаға
арналған төсек орын, нақты бір қабаттан бөлме) ... үйді ... ... ... ... орынға
ие. Бұл алдын ала тапсырыс жасауға және қонақ ... ... ... ... ... ... береді.
«Фиделио» жүйесі номердің 12 категориясын қолдануға мүмкіндік
жасайды. Нөмірлердің категориясы, ... ... ... ... анық ... ... үй ... нөмерлер жатады.
«Фиделио» жүйесі номер мен оның сипатының арасын бөліп ... ... әсер ... ... лифттің жанындағы нөмер немесе
нақты жаққа қараған номер. Жататын орындардың типі де ... ... ... ... ... екі ... ... Келуші
туристер «Фиделио» жүйесімен жұмыс істейтін қонақ үйлердің жылдамдығына
таң қалады. Қонақ өзінің атын ... соң екі – үш ... ... оның аты ... ... енгізгеннен кейін толық ақпарат
шығады. Қонаққа қатысты ... ... ... ... ... ... Әкімшілік төлем ақыны ... ... ... ... ... ал ... тек тіркеу картасына қол қояды.
Егер алдын ала жасалған тапсырыста номердің ... ... оған ... ... ... ұсынылады. Осылайша администратор
компьютердің таңдауын ... ... ... ... ... таза және ... екендігіне көз жеткізуі керек.
Тіркеу кезінде экранда ... және ... ... тапсырысты алған
кісінің есімі, сонымен қатар қонақ туралы ... ... (VIP ... қызметкерді есімін атауды және төлем ақыны ... ... ... ... ... ... ... уақыты небәрі бірнеше
секундарды алады.
«Фиделио» жүйесі қонақтардың шығуы туралы ... да ... ... – дабылдар мен байланыстардың унифициалданған жүйесі,
сонымен қатар тамақ үшін, ... ... яғни ... ... үшін ақы ... клиенттер мен кассирлердің арасындағы тиімді жүйе.
Кассир кетуші туристің бөлмесінің номерін енгізу арқылы оның есебін
автоматты түрде ... ... ... ... қатар, компьютерге өзінің
жеке кодын енгізуі керек.
«Фиделио» номерлік фондың жағдайын бақылау үшін ... ... ... ... ... Әрбір нөмерге статус беріледі. Осы жағдайда бос
және бос емес номерлердің есебі жүргізіледі. Бұл түрлі болатын ... ... ... ... ... көшірмесінің арқасында көптеген
құралдарды экономдауға мүмкіндік туғызады. Барлық есептер компьютердің
жадында ... ... және ... кез – ... ... ... алуға
болады, ке – келген уақытта қонақтың келгеніне 2 – 3 жыл ... ... ... ... және кез – ... қосымша қызметтер үшін төлемі
қонақтың есебіне ... ... ... ... Осы ... егер ... ... кейін де, оны қайта ашып ... ... ... ... ... және формасы қонақ үй тапсырысымен
жасалынады. Қонақта қалған көшірмесі қонақ үйді ... ... ... ... Қонақтардың тізімі номерге қалдырылған хабарламалардың
және телефон қоңырауларының басқарудың тиімді әдісі.
Қонақтар тізімі ... өзге ... ... ... ... ... тұру уақытын создырғандар
- келушілер
- хабарлама қалдырылған қонақтар
- бір бөлмені бөліп тұрушы қонақтар;
Телефон операторы қонақтың қайда орналасқандығын ... ... оған ... ... ... ие. ... ... тек
қана бір – екі әріпті жазу тиімді және ол қонақ туралы ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... беру мүмкіндігіне ие. Оның бұл қызметі қажет кезде алдағы
операциялар туралы ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл
ақпарат қаржылық сипатта, сонымен қатар қонақ үйде тұруға алдын – ал ... ... ... және т.б. ... ... ... ... функцияның көмегімен қызметтер немесе қонақ үй қалай жұмыс
істегенін, қонақ үйдің ... ... және ... ... ... ... оңайға соғады.
Ол сонымен қатар, персоналдың өз міндеттерін қалай орындағанын
бақылауға және оның ... ... ... ... ... ... автоматты түрде қонақтардың есебіне қатесіз сумманы
енгізуді орындайды. Бұл ... , ... ... аудиторға уақытын
үнемдеуге көмектеседі. Сонымен қатар «Фиделио» есепке қатысты барлық
операцияларды жүзеге ... ... ... ... отырғандықтн қонақтардың шығындары,
олардың болу ұзақтығы, сонымен қатар бүкіл бір ... ... ... барлық қонақ үйдегі қаржылық ағымды бақылап қажетті баланстарды
құрып ... ... ... ... бақылау үшін аз персонал ... ... ... ... ... интерфейстің көмегімен ресторандар және ... ... ... ... ресторан жүйесінен алынған, қонақ
үйдің күнделікті есебінде ... ... ... ... ... классификациясы
2.1 Халықаралық қонақ үйлер тізбектері
Туристтерді орналастыру құралдары ретінде түнеу үшін орын болатын
туристтерге ұсынылатын кез ... ... ... жай және т.б.) ... Олар ... ... (қасиеттер) бойынша сипатталады:
- орналастыру объектінің орнының жалпы саны;
- орналастыру объектісінде басшылық пен қызмет көрсету персоналы ... ... ... ... ... ... ... рекомендациясына сәйкес барлық туристтерді орналастыру
құралдары 2 ... ... ... ... және индивидуалды (1-
кесте).
Ұжымдық орналастыру құралдары құрамына қонақ үйлер және ... ... ... ... және т.б. ... құралдары жатады.
Қонақ үйлердің негізгі белгілеріне ең бастысы тұруы үшін нөмірлердің
болуын жатқызуға болады. Қонақ үйлер тұрғындарға міндетті ... ... ... ... ... ... жинау, санитарлы узелдерді
және қоғамдық қолданыстағы ... ... ... ... ... да ... ... қызметтер.
Қонақ үйлерге аналогиялық мекемелер тобы нөмірлер қорына ие, міндетті
қызметтер тізімін ұсынады. ... ... ... ... ... және т.б. ... ... Оларда нөмірлер емес, баспана, ұжымдық
жатын бөлме, аула болады. Туристтерге түнеу үшін орын ... ... ... ... жүзеге асырады. Мамандандырылған мекемелерге мысал ретінде
сауықтыру мекемелері (курорттар, ... ... ... ... орналастыру құралдары (поезд, кеме), конгресс-орталықтар
бола алады.
Мамандандырылған қонақ үйлерге:
Кемпинг – қала сыртындағы жерлерде орналасатын, ... ... ... ... арналған лагерь.
Ротель – бір, екі орынды нөмірлерімен вагондарын ... ... үй. ... уақытта туристтер түрлі ... ... ... ... да, ... ... түнейді.
Ботель – сәйкесінше жабдықталған кемені ұсынатын жүзгіш қонақ үй;
туристтерге ыңғайлы нөмір-каюталар, белсенді демалыс ... ... ... ... қралдарын, көптеген барлар мен ресторандар ұсынылады.
Флотельдерді 1990 жылы қарқынды дами ... ... ... ұймдастыру
үшін қолданады.
Арнаулы орындардың жоғарлауы мен сегмент нарықтарының кеңеюінен круиз
үшін демалыстың жаңа түрі дами ... Ол ... және ... ұшу. ... ... ... мен романтикалық теңіз саяхаты тіркесімін
табуда. Осында демалыс үшін ... ... ... деп ... ... жоғары болуынан қонақ үй нарығында ол шектеулі етіп ұсынылады.
Қонақ үй нөмірлерін келесідей классификациялап ... ... орын ... ... ... екі орынды, үшорынды және т.б. деп
бөледі. Қонақ үйде, ... ... ...... аса ... түрі. Екі орынды нөмір бір ... ... ... ... ... орын. Мұнда бөлек екі жатақ
немесе үлкен жатақ болуы мүмкін; көп жағдайда мұндай нөмірлер ерлі ... ... ... ... ... ... Бір ... екі бөлмелі, үш бөлмелі және
т.б. болуы мүмкін;
• тағайындалуына байланысты. ... ... ...... ...... және т.б. деп ... – класс нөмірлері іс – сапармен немесе жұмыс бабымен келген
туристерді орналастыруға арналған. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін жағдайлар жасалуы қажет ... ... ... ... ... нөмірлері – қонақтардың кең ауқымын орналастыруға
арналған. Құралдардың және ... ... емес ... ...... ... ... шкаф, қосымша – душ немесе ванна, туалет,
мұздатқыш, ... бар), ... ... ... ... бағасымен
ерекшеленеді.
Апартамент – нөмірлер – екі-, үш-, төртбөлмелі нөмірлер, ережеге сай,
отбасылық туристерді ұзақ ... ... ... Апартамент –
нөмірледің құрамында міндетті түрде керекті құралдармен (микротлоқынды пеш,
кофе қайнатқыш, миксер) жабдықталған асхана ... ...... - тұру ... 45 кв. метр ... үш - , төрт
бөлмелі нөмірлер. Бұл нөмірлердің аса қымбат түрі.
Ерекше ... ... ... келе ... ... ... – ауылдық туризмге (деревенский туризм, rural tourism) ... тұр. ... ... осы ... түрі ... ... түрі ... да ұжымдық орналастыру құралдарына ең бастысы демалыс үшін
арналған баспаналар жатады, мысалы, ... ... ... үйлер, үйлер кешені
немесе бунгалолар. Бұл жайлардың тұтас ... бар, ... ... ... ... ... ... ұйымға жалға беріледі.
Басқа орналастыру құралдарына кемпинг үшін аумақтағы объектілер, кіші
кемелер үшін ... ... ... ... ... және
ақпараттық, саудалық, бос уақыттық секілді қызметтерді ... ... ... үшін демалыс үйлері және ... ... ... де ... ... ... ... санауға
болады.
Үнемі тұруға арналған қонақ үйлер біздің елімізде жоқ.
Транзитті қонақ үйлер ... ... ... кететін барлық адамдарға
қызмет көрсетеді. Олар әдетте ірі транспорттық территорияларда, темір жол
вокзалдарында, әуе ... ... және ... вокзалдарда,
автовокзалдарда орналасады. Қызмет көрсету мен қызмет ... ... ... ұсынылмайды, өйткені тамақтану кәсіпорындары
вокзалдарда орналасады.
Іскерлік мақсаттағы қонақ үйлер ... бір іс ... ... ... ... қызмет етеді.
Демалыс үшін арналған әрбір ... үй ... ғана ... ие ... қонақ үйлер емдік-медициналық, сауықтыруға арналған
жабдықтар мен бөлмелері, кейде тіпті ... ... да ... ... ... көбіне отбасымен демалуға арналады, сондықтан
олардың балалар үшін ойнайтын ... ... ... ... ... ... ... үйлер өздеріндеэкскурсоводы, ... ... ... ал ... ... үшін ... қонақ
үйлерде туристтік-спортты қызмет үшін бөлмелері болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... жақын маңында орналасады.
Индивидуалды орнастыру құралдары ақшаға, жалға, тегін беріледі. Бұған
үй шаруашылық мүшелерімен кезегімен жалға ... ... ... ... ... ... үйде ... алушы құқығында орналаса алады, ал жалға
жеке тұлғадан немесе агенттіктен толығымен ... ... ... ... ала ... не ... ... таныстарында тегін
қалалады.
Қызметтің деңгейі, ассортименті және ... ... ... үй кәсіпорны
бірнеше типтерге бөлінеді:
- арзан отельдер немесе сервисі шектеулі отельдер ... ... ... кейбір кәсіпорындар айтарлықтай кең қызмет терімін
ұсынады, ... ... ... ... ... ... «люкс» отельдер фешенеблді декормен және эксклюзивті жиһазбен
жабдықталып, жақсы жабдықталған ... мен ... ... ... ... қонақ үйлік кәсіпорындарда нөмірлер ... ... ... ... ... үйлік бизнес, қонақ үйлік кәсіпорындар нақтылы сегментіне
ставканы жоғары қоюымен сипатталады. Сондықтан ... ... ... ... үшін ... ... типтерін бөліп қарастырайық. (2 – кесте)
«Люкс» отель орта есппен ... 400-ке ... ... ие ... қала ... ... ... оқытылған персоналмен, қызмет
көрсеті деңгейінің жоғары болуымен, тұруға жоғары ... ... ... ... әрлеуі бар және ... ... ... ... ... деңгейлі профессионалдардың, конференция
қатысушыларының тұуы үшін өте ыңғайлы жағдайлар ұсынылады.
Жоғары ... ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін, қала ішінде орналасады, қызметтің кең терімін ұсынады, ... ... баға ... оқытылған персоналмен ұсынылып, әдетте
бизнесмендер, жеке туристтер, ... ... және ... ... ... үйлер түрлі пішінде және түрлі орналасуы болуы
мүмкін және эксплуатациялық шығындарды азайта отырып ... ... ... ... ... 400-ге ... ... бар, оның өз-өзіне қызмет
көрсету нұсқасымен аналогиялық шарттарымен жиөаздалған бөлме жағдайы ... ... ... ... ... мен ... туристтер үшін
бағдарланған.
Эконом клсатағы қонақ үйлер сыйымдылығы 10-нан 150-ге дейін, ... ... ... ... персонал штаты бар, ... ... ... ... ... нөмірлер жоғары емес
бағаны ұсынады. Тұтынушылар болып әдетте толық ... ... ... адам мен жеке ... ... ... туристтер үшін үй 150-ден 400-ге дейін нөмірлер ... кіре ... ... ... қала сыртында орналасады.
Курорттық қонақ үй әдетте 100-ден 150-ге ... ... бар, ... ... ... ... ... орналасқан, толық қызметтер ... Көп ... ... ... ... ... банкетті
залдарға кездесу үшін бөлмелер бар және ... ... ... типіндегі қонақ үй. Оның сыйымдылығы ... ... ... 4-5 ... жеке ... да ... мүмкін. Пәтерлер
және спорттық құрылыстар типіндегі нөмірлер курорттық ... ... ... ... Осы ... үйлердегі пәтерлер демалыстарда
болған клиенттерге қызмет көрсету үшін арналған. Осындай қонақ ... екі ... ... ... ... тікелей сатылғандар,
олардың иелері жыл бойы тұруға құқығы бар. Басқа ... ... ... ... ... ... бір жекеменшік иесі нақтылы уақыт
аралығында ғана пәтерді иемденуге құқығы ... ... ... ... бар ... айтады. Таймшердің бағасы әдетте келу ... ... аз ... ... ... ... ал ... жоғары
кезеңдерде оның бағасы өседі. Таймшердің концепциясы мүлікті ... ... үшін ұзақ ... құқығы бар сатып алуға өтуінен тұрады.
Жеке не іс сапар мақсатында саяхаттайтын адамдар бірдей мұқтаждыққа ие
болмайды, қонақ үйге деген ... ... ... де ... ... ... қонақ үйді классификациялағанда ... ... ... бар ... ... ... Қонақ үйдің классификациясының бір
жүйесін енгізуге мемлекеттің мәдени-тарихи дамуымен байланысты кедергі
болатын ... ... бар. Ең көп ... ... ... ... Австрияда, Венгрияда, Египетте, Қытайда, Ресейде ... ... ... ... мемлекеттерде қолданылатын
«жұлдыздар» жүйесі;
- Грецияда қолданатын «әріптік» жүйесі;
- Ұлыбританияға сипатты «тәж» не «кілттер» жүйесі;
- разрядтар жүйесі.
Дүние жүзінде тәжірибе ... ... ... үй ... ... мен ... осы ... 5 категорияға кіргізу м.мкін
емес. Шындығында, орналастыру құралдарының сапасын сипаттайтын параметрлер
саны ... ... көп ... ... үй ... ... ... болып табылады. Оған сәйкес барлық қонақ ... ... ... деп ... категорияларға
бөлінеді.
Австрия – туристтерді қабылдау бойынша ... жүзі ... ... ... Онда таулы бөліктердегі қонақ үйлердің 20 ... ... ... қонақ үйлер 5 жұлдызды жүйемен бағаланады, бірақ ... ... ... қонақ үйлер кездеседі. Австриялық 3
және 5 жұлдызды категориялы қонақ үйлер бір ... ... ... ... Осы ... ... көп ... хауыз, сауна, ресторан, бар,
кафе, соляриялар бар. Барлық қонақ үйлердің ... – көп ... ... ... яғни ескі заттардың болуы. Кейде үш жұлдызды
қонақ үйдің жабдығы төрт жұлдыздысына қарағанда әлде қайда жоғарырақ болуы
мүмкін.
Египетте де ... ... ... ... ... ... ... 1 жұлдыздыға көтеріңкі болады.
Ағылшындықтар оригиналды жүйені қолданады. Отельдерді 5 категория
бойынша (1-ден 5 ... ... ... 1-ден 5 ... жол ... ... ... фермерлік үйлерді 1-5Q дейін (quality
-сапа) ... ... ... ... ... бір классификация жүйесі жоқ.
Комфорттылығы бойынша олар 5 категорияға бөлінеді. ... ... ... ... және ... типі бойынша классификациялауға болады.
Орналасуына қарай олар орталықты (қала орталығында орналасқандар), курортты
(курортты зонада орналасқандар), ... ... ... ... (әуе жай ... ... ... бойында
орналасқандар) болып бөлінеді.
Грецияда қонақ үйлердің маңдайшаларында ... ... ... әріптік жүйе кең танымал. Барлық грек ... ... төрт ... ... А ... тән қонақ үйлер төрт жұлдызға тең, В – ... С- екі ... ... ... ... ... үйлерге «de luxe» жүйесі жиі емес
беріледі.
Ағылшын ... ... ... барынша қиын. Ережеге сай, қонақ
үйлердің маңдайшаларында жұлдыздық емес тәждік белгі бейнеленген. ... «тәж ... ... ... ... ... ... санынан біреуін
алып тастау керек.
Дегенмен Британ турагенттігі ассоциациясы British Travel Authority
(BTA) ұсынған жүйені ... ... ... ... ... қонақ үйлер (1 жұлдызды) қала орталығында орналасқан және
минимум жайлылыққа ие.
➢ туристік кластағы қонақ үйлер (2 ... ... және ... ... орта ... ... ... (3 жұлдызды) қызмет көрсету деңгейі
жоғарырақ.
➢ бірінші ... ... ... (4 ... ... өте ... сапалылығы
және қызмет көрсетудің керемеи деңгейі.
➢ жоғары жүйелі қонақ үй (5 жұлдызды) тұру және ... ... ... ... ... өте ... ... елде қолданылмайды. Италиядағы қонақ үйлер базасы 40 мыңға тең,
бүкіл ел ... ... ... үш ... ... : ... ... келіскен түрде төртжұлдыздыға
жатқызуға болады, екінші ... – үш ... ... ... ... ... қонақ үйге жатқызуға болады.
Италиян қонақ үйлерінің айрықша ерекшеліктеріне олардың кішігірім
өлшемдерін ... ... (50 – 80 ... сондай – ақ категориялар бойынша орналастыру құралдарының
классификациясы бар:
қонақ үйлер – 1- ден 5 ... бес ... ... ... ... бунгало, апартаменттер және т.б. – 1 – ден ... ... – 1 ... 3 – ке ... ... – үш ... қатар, Испанияда ... ... ... ... бойынша ұйымдр бар. Оларға ескі қорғандар, сарайлар бар
және олар «люкс» қонақ үйлері сияқты жабдықталған.
Сонымен, әр бір ел үшін ... ... ... өзіндік
ерекшеліктері бар, тіпті бір жүйеге тәндері де бар, бірақ әр түрлі елде
орналасқан және ... ... ... ... ... ... ... да әр түрлі классификацияға
бөлінеді. Қонақ үй кәсіпорындары ... ... ... ... ... ... ... Нөмірлік сыйымдылығына байланысты қонақ үй кәсіпорындары төрт
категорияға бөлінеді:
1) кішігірім (100 – 150 орынды);
2) орташа (100 – ден 300 – 400 – ге ... ... ... 600 – 1000 – ға ... алып (1000 – нан ... үйлерді сыйымдылығы бойынша классификациялау бір типті о
отелдерді салыстыруға ... ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметіне,
бөлінеді.
Қонақ үйлерді жұмыс ... ... ... ... ... жыл бойы жұмыс істейтін;
2. екі маусым жұмыс істейтін;
3. бір маусымдық.
Тамақтанумен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... (орналастыру + үш мезгілдік
тамақтану);
2. тек қана ... мен бір ... ... ... ... ... келу ұзақтығына байланысты классификациялау:
1. клиенттердің ұзақ мерзімге қалуы үшін;
2. қысқа мерзімді.
Қонақ үйлерді нөмір бағасының деңгейіне қарай классификациялау:
1. бюджеттік;
2. ... ... ... ... ... ... ... елдерде өмір деңгейінің өсуі және түрлі саланың экономикалық
өсуі ... ... және ... кез – келген аймақтарына туристердің
ағымына алып келді.
Қонақ үй индустриясына маңызды инвестициялар ... үй ... ... жаңа ... ... технологияны ендіру, қызмет
көрсетудің формасы.
Қонақ үй ... ... ... ... қонақ үйлер
тізбектері алады. Олар әлемдік ... ... ... ... ... сонымен қатар туристерге қонақ үйлік қызмет
көрсетуді қолдауға ықпал етеді.
Қонақ үй тізбектері ... ... ... және ... ... ... және таратылуына, қонақ ... ... ... ... ... және өзге елге ... турист өзін өз үйіндей
сезінуіне ыңғайлылық жағдайда демалуға ықпал жасайды.
1950 жылдан ... ... үйді ... ... қонақ үй
индустриясында тізбектердің үш ... ... ...... ... ... кәсіпкер Цезар Ритцаның
есімімен байланысты аталған. Көптеген әлемдік қонақ үй ... осы ... ... ... ... отелі.
Екінші тәсіл – американ ... ... ... есімімен
байланысты. («Холлидей инн» қонақ үй тізбегі). Бұл ... ... және ... ... ... Осы үлгі ... ұйымдстырылған, қонақ үй тізбектеріне
қойылатын негізгі талаптар мынандай:
➢ стилдің біркелкілігі (архитектура, ... ... және ... ... біркелкілігі;
➢ кең және функционалды холл;
➢ клиенттерді тіркеу жылдамдығы;
➢ үнемі келетін қонақтар үшін нөмірлердің болуы;
➢ «швед үстелі» ... ... ... ... ... ... икемді жүйесі;
➢ біріңғай басқару, маркетинг және коммуникация ... үлгі ... ... ... үй ... ... 50 пайыз нөмірлер бар.
Үшінші үлгі – «тәуелсіз» қонақ үй тізбектері (мысалыға «Best Western»).
Бұл жағдайда бір тауарлық белгіге кез ... ... ... бар, ... ... ... қонақ үйлер бірігеді.
Қонақ үйлер – тізбектердің мүшелері – өнімнің өтуіне және ... ... ... бір қорға төлейді. ... ...... және ... іс - ... ... үлгінің үшінші үлгімен байланысы болуы да мүмкін. Мысал –
«Аккор» қонақ үй тізбегі. Бұл ... ең ірі ... үй ... ... ... ... ... және түрлі кластағы қонақ үйлерді
ұсынады. «Пульман», «Софитель», «Новотель» - маркалы жоғарғы класты ... ... ... – орта ... А-да қонақ үй индустриясындағы ... үй ... ... көрсетілген.
Франчайзинг- қонақүй иесінің басқа қонақүй шынжырларының иесімен
бірігуге мүмкіндік беретін кәсіпкерлік әдіс ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ... өзінің іс тәжірибесімен,
білімімен, басқару ... ... ... басқаруға
көмектеседі.Франшизаны мына қонақүй ... көп ... ... ... ... ... Hotel & ... Көбнесе франчайзингтік
фирмаларды «қапталған фирма немесе бизнес» деп ... ... ... ... ... ... таңдау.
Әр қонақүй компанияларының потенциялды әріптестермен, серіктестерді
бағалауда өзіндік критерилер бар. Франчайзингтік келісім-шартқа тұру ... ... ... керек: кәсіпорынның минималды көлемі (мысалы, ... 150 ... ... ... ... ... кір ... бөлімі болу
керек. Қонақүйдің орналасу орныда үлен рөл атқарады.
Франшиза алушы іс-тәжірибеден өткен бизнесті жүргізу ... ... ... жарнамалық, нұсқаулық көмек көрсетеді.
1979ж АҚШ-та онға жуық ірі компаниялардың 299 қонақүйлерді ... ... Ал он ... кейін, ендігі жерде 20 компания болып,
700 отель санын ... ... ... 950 ... объектілерін
басқаратын 60-қа жуық компаниялар болатын.
Қонақ үй иелері ... ... ... ... ... сауда
белгісін қолданғаны үшін төлем ақы береді. Франчайзингтік жүйе өзінің ... ... ... ... ... ... түрлерін қолдануға
құқық береді. АҚШ франчайзингтік компаниялары: Quality Courts, ... Best Eastern, Master ... ... ... ... ... классификациясы
3-кесте. Орналастыру құралдарын арналуы бойынша классификациялау
2.2 Қонақ үйлердің дәрежесіне байланысты қойылатын талаптар
Қонақ үйлерді категориясына ... ... ... ... ...... қамтамасыздандыру;
• көрсетілетін қызметтің сапасына;
• қызмет көрсету деңгейіне ... «*» ... ... ... ... ... ... мен қызметтер сапасына қарай өседі. Қонақ үйлер ... ... ... төрт ... ... жүйеленеді. Жоғары
категориялы қонақ үйлерді - *****, ... - *, ... ... - ****, төменгісін - *.
Бес жұлдызды қонақ үйлерге қойылатын ... ... ... ... ... ... тұрғызылған, жеке жобамен тұрғызылған
ғимараты; қонақ үйдің атауы және арнайы көркемделген эмблемасы ... ... үйге ... ... ... жолдардың, сондай- ақ
территорияны қамтитын ауласының болуы қажет;
... ... ... бар ... ... ... күзету
тұрақтардың болуы; қонақ үй персоналы көмегімен автокөліктерді
тұраққа қою, ... үй ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• интерьері көркем жабдықталған және жоғары сапалы жиһазбен қамтылуы
керек;
Ғимараттардың коммунальды жабдықталуы:
• су жүйесі және ... ... ... қамту (тәулік бойы);
• орталық жылыту жүйесі;
• жыл бойы барлық бөлмелердің ... ... ... ... ... орындарда (қабылдау аймағында, демлу және күту бөлмелерінде,
холдарда және қабаттарда):
• вестибюльдің кеңдігі (70 кв метрден кем ... ... ... ... ... видиомагнитафон немесе кинопроектр);
• электрондық ақпараттық маңдайша;
• декоративті көгалдандыру;
• көркемдік композициялар;
... ... ... ... ... ... ... байланысты жеделсаты саны:
• персонал және жүкке арналған жеделсатының бөлек болуы;
• кез – ... ... ... бойы 30 сек ішінде көтерілуі.
Ақпараттық қызметтер:
• байланыстар бөлімі;
• бизнес – орталық (1 – 2 ... ... ... ... ... ... теру – ... электрондық пошта
(талап бойынша қызмет көрсетілу);
• халықаралық телефон жүйесіне автоматты түрде тікелей шығу;
• барлық нөмірлерде ішкі және ... ... ... ... ... ... газет, журнал және басқа да ... өнім ... ... ... ... үй қызметкерлерін кез – келген уақытта шақырту қызметі;
• қызмет көрсету бюросы;
Қоғамдық тамақтандыру:
• ресторандар (ұлттық және ... ... ... – бар, ... Терасса немесе жазғы сатулар үшінгі алаңшалар.
Нөмірлік қордың сипаттамасы:
• Барлық нөмірлер бір – және екіорынды;
• Көп орынды нөмірлерде 10% ... ... ... пульті бар теледидар, мұздатқыш, мини – сейф, мини – ... ... ... ... ... болуы;
Нөмірлерде міндетті түрде болуы керек:
• қауіпсіздік және өрт ... ... ... папкасы (буклеттер, жабыстырғыштар, анықтамалар және т.б.
қонақ үй туралы мағлұматтар);
• бір күндік ... ... ... болуы – сабын, шомылуға арналған
заттар (шампунь, қалпақ және т.б.);
• түкті халат;
• гигиеналық заттар, орамалдар;
• әжетхана ... ... ... шаш ... ... ванна бөлмесінде телефонның болуы;
• жазу құралдарының болуы (конверт, пошта қағазы, ... және ... және ... ... көрсету:
• жақсартылған сапамен әйелдер және ерлер залы бар ... ... ... косметикалық бөлменің болуы;
• сақтау бөлмесі; құнды заттарды қабылдау және сақтау;жүкті сақтау;
• парфюмерия, табак, сувенир ... және ... да ... ... болуы.
Келесідей қызмет түрлері көрсетілуі керек:
➢ киім үтіктеу және жөндеу;
➢ аяқ киім тазалау және ... ... ... ... ... ... ... 12 сағат ішінде химиялық тазалау және жедел жуу;
➢ Таңғы ас, түскі ас және кешкі асты нөмірге алдыру;
➢ автокөлік ... ... ... ... алу, жуу және басқа да сервистік
қызмет көрсету;
➢ транспорттық билеттерді сатуды ұйымдастыру;
... ... және т.б. ... ... тапсырыс жасату;
➢ қонақ үй вестибюлінде және ресторанда гүл сатуға рұхсат беру;
➢ ресторандарда ... ... ... экскурсия ұйымдастыру;
➢ жасанды жолмен күнге күю;
... ... бар, 12 ... кем емес ... ... ... ... керек.
Банктік қызметтер: жинақбанк және шет ел валюталарын айырбастайтын
орындардың болуы, несие карталарын ... ... ... бойы жұмыс жасауы керек, дәріхана
дүңгіршегі бар ... ...... ... ... мәдени және конференция өткізуге арналған ... ... ...... ... ... ... спорт залы, барымен сауна;
□ массаж кабинеттері;
□ жүзу бассейндері;
□ жасақталған жағажай;
□ спорттық алаңшалар;
□ теннис корты (жазғы).
Қонақ үй кәсіпорындарын категорияларға бөлу ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы категориялы қонақ үйлер жоғары
комфартабельді нөмірлер мен қызметтің үлкен жиынын ұсынады. Олардың ... ... ... ... ... де ... ... және
транспорттық қызмет). Мұндай жағдайда қонақ үй әкімшілігі оны алуға тиісті.
2.3 Кішігірім қонақ үй ... ... және оның ... үй ... демалудың немесе қызметтің жоғарғы деңгейін
ұсынады деген түсінік қате, себебі ... ... ... қонақ үйлер
туристің әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайды, яғни кішігірім
қонақ үйлердің дамуына жол ашады. Мамандардың ... ... ... ... ХХ ғ ... ... қонақ үй болып табылады. ... ... ... ... ... ... жасалған. Қызмет бағасы қымбат
емес.
Соңғы жылдары маркетингтік зерттеу бойынша кішігірім қонақ ... ... ... ... Бұл ... ... отелдер? Және мұндай
болуының себебі неге ... ... ... ... ... ... ... көлемі бойынша халықаралық немесе ұлттық жіктеу ... ... ... үйді төрт категорияға бөлеміз. Кішігірім ... (150 ... ... орта (151-300 номерге дейін), ... ... және ... үй ... ... ... Әр ... ішіндегі сан әр-түрлі болуы мүмкін. Еуропаның кішігірім қонақ үйлері
50 номерге дейін болса, Америкада 150 ... ... ... Мұндай
қатынаста Қазақстан Еуропаға жақын. ... ... ... ... 10 нан 100 ... ... ... қонақ үйлер әр клиентке тез үйренеді. Клиенттің ыңғайлылығы
үшін барлық жағдай жасайды. Кішігірім қонақ үйлер жұмсақ ... ... ... ... ... Үлкен қонақ үйге барғаннан гөрі
кішігірім қонақ үйлер клиентке ыңғайлы, әрі ... ... ... ... ... ... ... және қарқынды дамуына әкеліп
соғады. Мұндай қонақ үйлер ... ... үшін ... ... ... ... Оларға шығынды азайту басты проблема болып отыр.
Шығындарды азайту үшін өздері сияқты қонақ ... ... ... ... ... алу. ... ... т.с.с. жүргізу керек.
Барлық қонақ үйлер сияқты кішігірім қонақ үйлерде кластарға жіктеледі.
1. «Люкс» отельдері; ... көп ... және ... ... ... көрсетумен сипатталады. «Люкс» қонақ үйі қаланың
орталығында немесе табиғаты жақсы ... ... ... және ... өте ... ... ... сай келеді. Бөлмелер қымбат, мықты
заттармен, жоғарғы технологиямен жабдықталған. Мұндай қонақ ... ... ... ... ... ... т.с.с ... мұндай қонақүйге Алматыдағы «Кумбель» қонақүй ... ... ... 17 ... 8 люкс номері бар. 2002 жылы ашылған. 2
орынды номер бағасы 100-150$ тәулігіне, ал люкс ... ... ... ... ... кластағы отельдер. Қала төңірегінде ... ... ... ... ... көп ... ... Қызмет бағасы
орташадан жоғары. Бөлмелер қымбат жиһаздармен жабдықталған болады. Отельде
ресторан ... ... ... ... бизнесмендер, туристер
келеді.
3. Орта кластағы отельдер. Қала маңында ... ... ... ... ... ... орта ... болады. Басқару командасы
жақсы дайындықтан өткен.
4. Экономикалық кластағы қонақүй ... ... ... ... жол ... ... ... қалаға тез жету үшін. Мұндай
қонақүйлерде баға орта ... ... 30-50% ... ... ... бизнесмендерге. Туристерге арналған.
Кішігірім қонақүйлердің ыңғайлылығы мен тартымдылығына ... ... ... ... ... ... ... немесе табиғи
ланшафттың ерекшеліктеріне теріс ... ... ... ... табиғи-климаттық факторларды ескеріп құрылуы
тиіс, теңіз немесе басқа су қоймаларының жақындығы, ... ... ... ... ... ... эстетикалық, экологиялық, техникалық, санитарлы-
гигиеналық нормаға сай болуы керек.
4) Қолдану ... жыл бойы ... ... ... ... мен ... ... соғылады.
5) Қонақүй интерьері ыңғайлы және эстетикалық көріністе болу керек.
6) Қонақүй құрылысын жасауда мүгедек адамдардың қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... орналасуын ескеру керек.
7) Қонақүй қызметі автоматтандырылған жүйемен ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі әртүрлі жолдармен қамтамас етілуі тиіс. Ішкі
электронды сейфтар, электронды құлптар және т.б. қорғау құралдары.
3 Туристерді ... ... ... ... ... үдерісі, қабылдау және орналастыру
функциясы
Барлық ... ... ... ... ... ... келесідей
этап түрінде көрсетуге болады: (3 кесте)
• қонақ үйде алдын ала орынға тапсырыс беру (брондау);
• қонақтарды қабылдау және ... ... ... және тұру ... ... (нөмірді жинау);
• тұрғындарға қосымша қызметтер көрсету;
• шығуда есеп беру және шығуды ... үйде ... ала ... ... ... ... кезде қонақтарды
тіркеу, көрсетілген қызметтер үшін және ... үшін есеп ... ... ... ... барлығы тіркеу және қабылдау бөлімінде
жасалынады, ... ... ... администратор, портье, кассир қызмет
жасайды. Көптеген әлемдік және отандық қонақ ... бұл жер ... деп ... үй ... қонақ үй персоналы (нөмірде және сервистік
қызмет көрсету) және ... үйде ... ... кәсіпорынның (сату
орындары, шаштараз, медпункт қызметі және т.б.) ... ... ... үй ... мен ... ... ... қатынасты
реттейтін басты заңды құжат – « ... ішкі ... пен ... ». Бұл ... ережелердің орындалуы міндетті болып
саналады.Бұл қонақ үй басшылығы тарапынан шығарылады. ... ... ... үй ... де ... орындауы тиіс.
« Қонақ үйдегі ішкі тәртіп пен қолдану» ережелерінде қонақ үйдегі қалу
уақыты, қонақ үйге тұру ... ... ақы ... және де ... жолдары,
бөлмелерді брондау шарттары, қонақ үй әкімшілігінің тұрғындар алдындағы
, тұрғындардың қонақ үй әкімшілігі ... ... мен ... және ... ... ... Қонақ үйге келгенде
қонақ бірінші ... ... және ... ... ... ... ... қонақтар қонақ үйдегі қызмет көрсету деңгейін көре
алады.
Қабылдау бөлімінің ... ... : ... брондау, туристерді
қабылдау және тіркеу, қонақ қонақ үйден шығарда есеп ... әр – ... ... ету ... – сапармен, жиналысқа, конференцияға келген азаматтар анкетаның бір
данасын ғана толтырады. Ал қалған ... екі ... ... ... қалу ... ... үй әкімшілігімен келісіледі , ... ... ... ... ... үй әкімшілігі тұрғындарды мерзімінен
бұрын шығарып жібере алмайды. Тәртіп бұзылған ... ғана ... ... ... ... ... ... шығарып жібере алады. Ол оның
келген агенттіктерімен бірге талқыланып шешіледі. Сонымен қатар ... ұзақ ... ... ... яғни тұру уақытын создырғысы келсе,
бұл туралы алдын ала қонақ үй ... ... ... жеке ... ... бұл ... оңай іске асады, ал егер тур фирмалар арқылы
келген болса онда тур ... ... ... келіскен жағдайда
турист ақшасын өтегеннен ... ары ... ... үйде ... ... үйде орын алу үшін қажетті басты құжаттар - ... үйге ... ... ... ... мәліметтерді
түсіретін анкета алынады. Анкетада ... ... ... ... қонақ үйде ... ... ... Төлем ақы күнделікті, баға қағазына ... ... ... ... ... ... ... жеке брондау болса күндік
төлем ақының 50 % алынады. Негізгі ... ... ... болса 10
адамнан артық брондалмайды. Егер он адам ... ... ... ... бір ... ... ... алынады.
Қонақ үй ережелеріне сәйкес қонақ үй әкімшілігі қосымша ... ... ... ... ... ... ... көмекті
шақыру, дәрігерлік көмек, ... ... ... үшін ... бар дәрігерлік аптечканы қолдану, ... ... ... ... ( газет, журналдар), белгілі бір уақытта ояту, жүкті
жүк ... ... ... ... , ақшаны саұтау, ыстық сумен
қамтамасыз ету, ине – жіппен және т.б ұсақ ... ... ... ету ... табылады.
Сонымен қатар ақылы тұрмыстық қызмет түрлері бар.
Нөмер ... мен ... ... ... ... газ ... электр қыздырғышымен қолдануға ақы
төленеді, ал ... ... құны бұл ... ... Сонымен қатар нөмердің ... ... ... ... , ... ... көлік тұрағы сияқты қызмет
түрлері ақылы болып келеді. Асты ... ... құны ... 10 % ... Бұл ... ... асқа ... қалған
туристер тапсырыс береді.Арнайы ас мәзірі болады сол ... ... ... ... ... хабарласып тапсырыс жасайды. Дайындалу
уақыты астың дайындалу ұзақтығына байланысты 30-45 ... ... –ақ ... ... ... қызмет түрлері де көрсетіледі.
Оларға: экскурсияны ... ... ... ... ... ... бұл ... қонақ үйден тыс болады.қонақ үй
тұрғындары қонақ үй ... ... ... ... тыс ... ... ие. ... қызмет түрлеріне :
шаштараз, тамақтандыру т.б жатады.
Туристер ең ... ... үйге ... бастап оларға қызмет
түрлері көрсетіле бастайды.Ең алдымен оларды қонақ үй әкімшілігі ... ... ... ... ... жұмыстары басталады, турист
тіркеу бланкасын толтырғаннан кейін оған осы ... ... ... дәлелдеу үшін карточка немесе ... ... ... кем ... екі шет ... ... ... араласу
мәнерін білетін қызметкерлер алынады. Әкімшілік қызметкекрлері тіркеу
жұмыстарын бітірген соң жүк ... ... ... ... дейін
шығарып салып , бөлме ішін танытады. Сонымен ... ... үйде ... ... ... және ... ... көрсетіледі.
Қонақ үйдің тіркеу бөліміне қойылатын негізгі талаптар, шет тілдерін
кем дегенде екі ... ... ... ... ... ... ... келген
қонақтармен сыпайы болғаны дұрыс. Мұндай талаптар арнайы ережелерде
көрсетілген.
Қонақ үйлердің көпшілігінде ... ... 24 ... яғни ... 9.00 – ден ... ... ... бастамай тұрып, администратор
өткен ауысымдағы журналды қарауы тиіс. Бұл журналда өткен ... ... ... ... ... ... ақпараттар жазылады.
Сонымен қатар жұмысты бастамас ... бос ... ... ... ... Күні бойы қолданылатын құжаттар даярланып сол күнгі ... ... және ... ... қонақ үйдің толылығын қамтамасыз етуі
қажет. Тіркеуде және қонақтар шығарында тұру үшін және ... да ... ... есеп ... ... ... туристік есеп шотын тексеріп,
тұру уақытында ... ... ... ... төлем қабылдайды. Шығу
алдындағы бақылау өте маңызды болып ... ... ... оның ... ... ... ... болмайды.
Портье тұрып жатқан қонақтардың және қонақ үйдің ... ... ... ... тек ... көрсеткенде ғана кілт беріледі.
Сонымен қатар тіркеу және қабылдау бөліміне қонақтар қандай да бір ... ... ... алу үшін ... ... операторы немесе кассир барлық көрсетілген
қызметер үшін уақытында төлем ақының төленуін қамтамасыз ететін адам. Төлем
ақы ... ... ... ... оны арнайы бухгалтерияға өткізеді.
Швейцарлар, ережеге сай, қонақ үйдің кіре берісінде тұрады ... ... ... алады, олардың көліктен түсуіне жәрдем жасайды.
Швейцарлар ... үйде ... ... және ... үйде ... іс –
шаралар туралы, қонақ үйдің орналасуы және территорясы туралы ақпараттарды
білуі керек.
Жүк тасушылар «беллбой», ... және ... ... ... ... ... Осы ... оларға қонақтармен әңгіме құруды талар
етеді. әсіресе қонақ үй туралы көбірек мәлімет беруге тырысуы қажет. ... ... ... ... ... ... туралы ақпарат береді.
Нөмірде қонақтың жайғасуына көмегін беріп, ... ... ... ... туралы түсіндіріп береді.
Консьерждер қонақтарға маңызды қызметтердің түрлерін ... ... ... ... кіре ... арнайы үстелде отырғандарын көруге
болады. Олардың көрсететін қызметтерінің түріне мыналарды жатқызуға болады:
• театрларға билет алу;
... ... ... ... жасау;
• әуе және автобусь билеттерін, темір жол билеттерін ... ... ... ... ... ... және ішкі транспорттың
жұмысы туралы ақпарат алу;
• дәрігерге қабылдауға жаздыртуға, шаштараздан, сұлулық салонынан орын
брондау;
• дүкендер, ... ... ... ... ... ... жедел жағдайларда көмекке келу (мысалыға, дәрігер шақыртуға);
• қонақтардың жеке тапсырмаларын орындау (виза жасау, ... ... және ... ... ... ... ... деңгей
саны үлкен рол атқарады. Иерархиялық басқару тігінен орналасады. ... ... ... ... аз ... ... ... сатылар саны көп
болса қызметкерлер арасындағы қарым-қатынас қиын болуы мүмкін. Жоғарыда
айтқандай ... үй ... мына ... ... ... ... басқару (кір жуу, тазалау, күзет қызметі, партье);
─ Әкімшілік қызмет (секретариат, қаржы қызметі, кадрлық ... ... ... ... ... бөлімі (асхана, ресторан, банкет қызметі,
ресторан қызметшілері);
─ Инжинерлі техникалық қызмет(бас инжинер, ... ... ... қызметі, электрик, сантехник);
Енді, осы айтылған қызметшілердің атқаратын функцияларын ... ... ... ... қарастырайық.
Қабылдау бөлімінің функциясына-брондау, тіркеу, номерлерді бөлу,
клиенттерге ақпараттық қызмет көрсету, есеп ... ... ... ... сол ... жайлы ақпаратты басқару.Потенциялды
клиенттерге қызмет көрсетеді.
Қонақтарды ... және ... ... агенті (кезекші
администратор)-құжаттарды дайындайды, төлем ақы қабылдайды, клиентке ... ... ... ... ... ... жинап, сақтауға алып
қояды.Телефон операторы-қалаарлық және ... ... ... ... ... ... және ... телефон
қоңырауларын жазып алып, төленуін қадағалайды.
Қоғамдық тамақтандыру бөлімі ресторанда, кафеде, барда ... ... ... ... ... ... ... менеджері
қызмет көрсетушілерді (даяшыларды), ресторан әншілерін, бармен, ресторан
ішінде қызмет көрсетушілерді басқарады. Қонақүйлерде ... ... ... ... жоғарғы техникамен
жабдықтауда.
Кадрлық бөлім қызметі-ұйымның кадрларын құру (жоспарлау, жіктеу және
қабылдау, ағымдық ... ... ... (қайта дайындау, аттестация,
персоналды бағалау, ... ... ... ... ... жүргізу), еңбекті іске асыру, ынталандыру, жұмыс ... ... ... жұмыстары жатады. Әр квартал сайын персоналды
аттестациядан өткізіп тұру керек. Аттестациялық ... екі түрі ... ... тобы ... критерилер бойынша бағалайды) және
техникалық, технологиялық параметрлерді бағалау (мысалы, номерді жинау ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыс істейді, қандай
жүйе бойынша ... ... ... үйде ... және орынды брондау тәртібі
Брондау – қонақ үйде алдын – ала нөмірге немесе орынға тапсырыс жасау.
Осы ... ... ... ... көрсету басталады. Нөмірді
брондаумен ... ... ... ... ... және ... ... айналысады. Дәл осы бөлімге ... ... ... ... ... ... ... қарап, сонымен қатар
қонақ үйдегі бос орындар санын білуі керек. Қонақ ... ... ... іс – шараларын, алдағы уақытта бос болатын орындардың санын нық
білуі керек.
Топтық іс шаралар өту ... ... үй ... үшін ... ... ... Қонақ үй үшін топтық мақсаттағы іс – шаралар үшін
орын брондаған тиімдірек, ... ... ... тапсырыс алдын ала
жасалынады және алдын – ала ... ... ... бас ... қаупі
аздау болады.
Қонақ үйдің толылығы ... ... ... белсенділігіне,
экономикалық және саяси ситуациялық жағдайға байланысты. Маусым кезінде
қонақ үй екі еселенген брондау жасауы ... ... ... – бұл ... үйде ... ... орындар
туралы бір уақытқа бірдей екі клиентке орын брондау. ... ... ... ... үй ... ... барады. Егер екі қонақ бірдей келген
уақытта қалай болады? Сол екі ... ... ... ... брон ... Бұл жағдайда тәуекел ақталады. Ал егер ... ... ... ... ... ... бірінші болып келген қонақ алады. Ал екінші
клиентті қанағаттандыру мақсатында менеджерлер алдын ала ... ... яғни ... бір ... үйге немесе жалға алынға үйде орналастырады.
Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін ... – ала ... ... ... үй үшін де ... ... ... ала бос орынға брондау жасаған өте
тиімді.
Үнемі клиенттер әкелетін туристік фирмалар үшін, қонақ үй тұру ... ... және ... ... ... үй мен ... фирма арасындағы келісімде көрсетілген:
туристерді орналастыруға өтініш ... ... ... ... және ... ... ... туралы. Көп жағдайда брондау жалға алуды еске
түсіреді, себебі ұзақ уақытқа алынады.
Қонақ үйде ... ... ... брондаудың бірнеше тәсілі бар:
жазбаша, ауызша және ... ... факс ... ... ... қонақ үйге өтініш – хат
жолдайды. (Қосымша Б)
Мұндай өтінішті қонақ үйде ... ... ... ... ... үлкен мұқияттылықты талап етеді.
Әрбір брондауға немесе тапсырысты жою тіркелуі қажет.
Егер брондау жөніндегі менеджер тапсырысты дәл ... ... ... ... ... табылады. Тек қана фирмалық бланктағы өтініш
тапсырыс ... ... ... ... ... ... өтінішінде, нөмірді брондаушы, міндетті түрде осы фирманың
реквизиттері тұруы керек (атауы, ... ... ... нөмірі, банктегі
есебінің нөмірі).
Кез – келген жағдайда өтініш келесідей мағлұмттардан тұруы керек:
Нөмірлердің категориясы және саны;
Қонақ үйде қалу ... аты – ... ... ... ... ... ... тіркейді немесе қарслықты түрде жауап береді.
Брондауды телефон арқылы ... ... ... ... ... ... осы ... қонақ үйдің клиенттерге деген қарым
қатынасыф көрініп тұрады. ... ... үй ... ... жақсы
меңгерген қызметкер жауап беруі қажет. Телефон арқылы брон ... ... ... ... жасалынып қойылған.
Дәл осындай бланктар брондау бөлімінің компьютерінде де ... ... ... ... ... ... жіберіледі.
Брондаудың компьютерлік түрі қонақ үй және клиенттер үшін үлкен
мүмкіндіктер ашады. ... ... ... ... ... ... ... бір тізбекке кіретін қонақ үйлерді біріктіретін
ұжымдық брондау жүйесі; екіншісі тізбекке кірмейтін, тәуелсіз қонақ ... ... ... ... ... ... ... басқа қалада орналасқан қонақ
үйде жасалуы мүмкін. Автоматтандырылған желінің ... ... кез – ... қонақ үйге жасалынады, бір қалада орналасқан.
Қонақ үйден орынға бронды компьютерлік желі арқылы жасауды ... ... ... ... желіде отырған диспетчер қонақ үймен
байланысып брондау мүмкіндігін жасайды. Бұл әдіс ыңғайлы емес, себебі ... ... ... ... ... фестивальдарға барарда турист жақсы қонақ
үй іздейді. Клиент қонақүй номерін сенімді адам арқылы, ... ... ... ... ... ... таңда бөлмені резервтеудің кең тараған
түрі интернет желісі арқылы, яғни қонақүй сайты ... ... ... Бір ... ... қонақүй номерлерінің 14% интернет ... ... ... сайтында брондау мына жолмен іске ... ... ... ... келу және болу ... ... айырысу формасын көрсетеді. Керек болған жағдайда, трансферге де
тапсырыс беруіне болады. ... ... жуйе ... ... ... Егер ... брондауға берген тапсырысына жауап тез келсе, онда
клинтке бұл жол тиімді болып табылады.
Сондықтан, қонақүйге әлемдік ... ... ... ... ... ... болғанда тиімді. Қонақүйге келіп түскен ақпараттар автоматты
түрде өңделу үшін, брондау жуйесін қонақүй сайтымен біріктірген ... ... ... тағы екі ... бар: ... үйдің
жеке Интернет – беті болады немесе Интернет – ... ... бір ... табылады (Академсервис, WEB International, Nota Bene және т.б.). бұл
желілер қазіргі кезде кең ... ... және ... да ... ... тиімділігі клиенттерді тарту мүмкіндігі жоғары және жауап беру
уақыты жылдамырақ.
Берілген ... ... ... ... ... ... - ... WEB – сайтына кіреді және брондау
ережелерімен танысады.
Ары қарай ол қонақ үйді таңдайды. Бос орын бар ... көзі ... ... ... қатарын толтырған соң, e – mail бойынша жүйеге
тапсырыс жібереді.
Жүйе автоматты ... ... ... және ... ала ... ... отырып жауап хат келеді, ал клиент күту парағына ... ... ... ... ... ... ... агенттен
брондауды растайтын құжат алады.
Соңғы брондауды растайтын құжаттың көшірмесі қонақ үйде қалады. ... брон ... ... ... және ол ... түрде өзгереді.
Егер қонақ үйдің жеке беті ... онда ... ... ... функциясы болып табылады. Бұл жағдайда клиент келесідей тәсілді
қолданады.
Клиент Интернет – брондау жүйесінің сайтына кіреді және ... ... ... ол бос орын бар ... көзі ... ... ... қонақ
үйдің e – mail адресіне хат жолдайды.
Жүйе автоматты ... ... ... және ... ала ... ... отырып жауап хат келеді, ал клиент күту парағына енгізіледі.
Интернет үйде отырып – ақ, ... ... ... ... бос орынды
қалай брондау керектігі жөнінде мәлімет ала – алады және брон ... ... ... ... және ... ... Туристік топты
тіркеу ерекшеліктері
Қонақ үйге келгенде ... ... ... ... ... - өз ... ... күтіп алумен, тіркеумен, кілт
тапсыру және нөмірге дейін шығарып салудан тұрады.
Күтіп ... екі түрі ... ... немесе вокзалдарда;
Вестибюлде немесе қонақ үйге кіре берісте;
Әуежайда немесе вокзалдарда күтіп алу қонақтармен ... үйге ... яғни ... ... ... қызмет түрін анықтауға, қонақ үй
және ұсынылатын қызметтер туралы ... ... ... жасайды. Мұндай
кездесу туралы брондау кезінде келісіп алады. Жоғарғы класты қонақ үйлерде
қонақтарды кіре берісте швейцар ... ... ... ... ең ... ... тіркеу және қабылдау бөліміне
келеді, бұл жерде оны кезекші администратор күтіп алады. Егер ... ... ... рет келіп тұрса, онда оны атымен атайды. Бұл жағымды ... ... ... үшін әкімшіліктегі кезекші адам ... ... алуы ... Бұл ... ... сый – ... болып саналады.
Тіркеу процессі әр қонақ үйде қызмет көрсетуі мен уақытына байланысты
әр түрлі болып келеді, ал ... ... ... ... Автоматтандырылған
қонақ үйлерде тіркеу өте жылдам өтеді.
Тіркеуден өтетін ... екі ... ... ... ... ... ... нөмірді алдын – ала брондап қойған, ал келесілері
жоқ. Брон жасаған қонақтарды ... ... ... бірнеше минут
ішінде тіркейді. Жапонияда бір ... үй бар, ... ... ... небәрі 45 с. алады.
Алдын ала тапсырыс жасаған қонақтың берілгендері жасаған броннан ... ... ... ... ... кейін, компьютерлік
жүйеден қажетті модульді таңдағаннан кейін ... ... ... ... ... қол қою ... етіледі.
Брондау жасалмаған қонақтарды тіркеу ұзағырақ болады, кейде 5 ... ... ... қонаққа қажетті орналастыру түрін ... ... ... ... ... ... ... төлем
жасау тәртібі туралы сұрақтарды талқылау керек. Осындай талқылаудан кейін,
қонақ үй ... ... ... ... ... ... да
сұрақтар қояды. Көптеген қонақ ... үшін ... ... ... ... ... міндетті. Бұл оның төлем жасайтындығына кепілдік болып
табылады. Егер клиент «Амрикан ... ... және ... ... ... ... ... картаның иегері болса, онда төлем жасайтындығына кепіл
түрде сенген ... ... үй ... көрсету ережелері» заңына сәйкес «қызметті
орындаушы тұтынушымен қызметтерді ұсыну келісіміне отыруы тиіс. Қызметтерді
ұсыну ... ... ... ... ... ... ғана
жасалады».
Егер тіркеуге рұхсат берілсе, қонақ Тұтынушы мен Өндіруші ... ... ... ... картасын толтырады. Анкетада қонақ тұрақты
тұратын мекен – жайын, төлем ақыны жасайтын ... ...... ... ... үшінші жақ жасайтын болса), және төлем жасаудың түрін (ақшалай,
чек немесе несие ... ... ... үйлерде анкета екі данада толтырылады. Бір данасын
олар туристер келетін ... ... ... ал ... данасы
қонақ үйдің паспорттық үстелінде сақталынады.
Қазақстанның көптеген қонақ үйлерінде тіркеу ... бір ... және ол ... ... ... өте ... болған жөн, себебі клиенттің
берілгендері қонақ үйге шақыруда, іскерлік және ... ... ... өте ... ... ... Қате ... мекен – жай, қонақ затын
ұмытқанда жөнелтуге қиындық туғызуы мүмкін. Сонымен қатар, ... ... – жай ... ... ... үшін ... ақысын жасамағанда да
ақысын алуға ... ... жол. Шығу күні қате ... болса да, қонақ
кетпей тұрып немесе кеткеннен кейін нөмірдің сатылуына әкелуі ... ... ... ... жазбау қызметтер үшін ақының төленбеуіне әкеледі.
Қонақ картаны толтыра отырып, көрсететін қызметтер ... ... мен ... ақысы туралы қонақ үймен келісімге отыра қол қояды.
Қонақ ... ... ... соң, ... оның ... және жеке куәлігін ... ... ... ... нөмірін, келу уақытын көрсете отырып, қол ... Одан ары ... ... рұхсат береді – бөлмеге ... ... ... ... құқық беретін құжат екі данада жазылып шығады (кассир
үшін және кезекші әкімшілікке).
Төлем жасағаннан кейін қонақ есеп – ... 2 – ші ... осы ... ол ... және ... ... үшін ... мүмкіндік
алады. Тіркеу кезінде қонаққа тұру үшін есеп ... ... Ол ... құнын, брондау ақысын, қосымша қызметтер үшін төлем ақыны қосады.
Кезекші администратор ... ... ... – яғни ... ... және бөлменің кілтін алуға арналған рұхсат құжат. Қонақтың картасы
бір данада жазылады және онда ... ... ... тиіс: қонақтың аты
– жөні, тұру уақыты және ... ... ... ... ... ... карталарын жарнама құралы
ретінде пайдаланады. Онда қонақ үй туралы және оған жету ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Қонақ тіркеуден өтіп болғаннан кейін жүктасушы немесе «Белбой» бөлмеге
дейін шығарып салып, қонаққа бөлмені таныстырады.
Тіркеу кезінде қонақ үйге ... ... ... ... ... қонақ үйлерде арнайы бөлме болады, сол жерге қонақтардың
жүктері жүк тасушылар апарып қояды. ... ... ... қойылады, ол
жерде қнақтың аты жөні, тіркеуден ... соң ... ... ... ... ... кіре ... қонақтарға швейцар немесе белбой
береді. Егер талон болмаса қонақ өзінің жүгін және бөлме нөмірі ... ... ... ... ... соң жүк ... ... береді. Нөмірге келген соң ол қонаққа, құрал – жабдықтарды қалай
пайдалануы керектігін және қауіпсіздік ережелерін түсіндіреді.
Алдын ала ... ... ... ... арналған бөлмелерді
дайындауға, әкімшіліктің және жүк ... ... ... ... ... Мәселен топ туристер келерде әкімшілік
нөмірлерге ... және ... ... ... ... туристерді қонақ үйге орналастырғанда, топтың басшысы
әкімшілікке жөнелтуші фирманың ... және ... ... ... ... ... брондаған бөлмелерінің нөмірін жариялайды.
Топтық туристердің көпшілігі әдетте екі ... ... және ... ... бір ... нөмір ұсынады. Барлық туристер анкета толтырады,
келу мақсаты бөліміне – ... деп ... ... Әкімшілік топтық
туристерге орналасуына рұхсат құжатты береді, онда туристердің тұратын
бөлмелердің нөмірі көрсетіледі.
Әрбір ... ... ... ... ... ... Тұру үшін төлем
ақыны тіркеуде бермейді.
Көптеген туристік фирмаларда көп ... ... ... ... жүкке арналған талондар береді. Талондағы нөмір ... ... ... ... ... келеді. Жүктегі нөмірмен
тізімдегі нөмірді салыстыра отырып жүк ... ... ... ... береді.
Туристер көп жағдайда нөмірге тағы қосымша 1 тәулікке ақы төлемес
үшін, ... жүк ... ... ... топ ... ... ... демалуы үшін бір нөмір ұзартылады.
Қосымша А
Халықаралық қонақ үй тізбегінің негізгі ондығы
| | | ... ... ... ... – пәтер орналасқан |Нөмірлер саны |
|(бөлімнің) ... | |
| | | ... ... |США ... ... ... Part.» | | ... Inn World wide» |Англия |386323 ... Western |США |295305 ... ... |279145 ... |США |271812 ... Hotel |« |251425 ... |« |130528 ... Sheraton Corp.» |« |105930 ... Corp.» |« |101000 ... Hotel Corp.» |« |91177 ... ... World |« | ... | | ... Б
Нөмірді брондауға арналған өтініш – хат
| |
| ... ... ... ... ... |
|үйінің ... Абай ... ... ... № 00000002 |
| |
| |
| ... |
| ... ... ... Аліпов Д.Р пен Арманова М.П үшін ...... ... ... үшін екі бір ... нөмір |
|брондауларынызды сұраймыз. Келу уақыты 14.00 – де. ... ... 12-А ... ... төлеуге кепілдік береміз. Брондауды мына |
|нөмір бойынша растауға болады 95-45-66. |
| |
| |
| ... ... Е.Н ... ... ... Г.Д ... ... ... үй ... ... ... ретінде
1.1 Қонақжайлық индустриясындағы кәсіпорындардың эволюциясы
Қонақжайлық индустриясындағы кәсіпорындар ... ... ... ... сай келетін адам қоғамының дамуын келесі кезеңдерге бөлуге
болады [25]:
- көне;
- жаңа кезең;
- қазіргі кезең.
Тарихшылардың көпшілігі көне кезеңдегі ... ... ... қонақ
үйлердің пайда болуын айтады – ... ... ... ... мен
мейрамханалардың жаңа үлгілері. Кәсіпорындар туралы айту – таверналар –
біздің эрамызға дейін 1700 жылы ... ... ... ... ... табылатын көне манускриптілерде бар.
Көне Грецияда біздің эрамызға дейіңгі І-ші мың ... ... және ... ... ... ... ... табылады. Бірақ
таверналарда саяхатшыларды орналастыру орны болғанымен, көбінесе олар
тамақтану қызметін ұсынуға арналған. ... ... және оған ... ... жол жүру ... ... ғана ... сонымен қатар,
түнеуді ұйымдастыруды талап ... Осы ...... ... ... ... ... болжады.
Керуен сарай жүйенің кең тармақтануы Рим империясының аймақтарында
жасалды.Көне ... ... ... қала мен ауылдың негізгі ... ... 25 миль (40,225 км.) ... ... ... ... таптық құрылым қонақжайлық кәсіпорын
қызметіне үлкен әсер көрсетті. Саяхатшыларды ... ... ... Еш уақытта жай халықтың көпестері, саудагерлері мен ... ... ... мен ... ... жанына
орналастырылмаған. Осы жағдай керуен ... ... әсер ... ... мен ... төрелерінің тоқтаған жерлері сәулет
өнерінің тәртібімен құрылған және сол уақыттағы кең ... ... ... Поло ... ... ... ... да тоқтай алады» деген.
Таверна мен керуен ... ... ... ... ... мен демалу қызметтері мимнимальды болған. Мысалы, өте көп жол жүретін
саяхатшы сабаннң үстінде ұйықтаған, ал ... үшін ... жылы ... ... ... қосымша комфорт туралы әңгіме болмаған.
Қонақжайлық кәсіпорындардың пайда болуына өте ... роль ... ... ... Азия мен ... сыртындағы саудалар байланысының дамуы.
Осы аймақтардан ұзын керуендер жылжитын ірі сауда жолдары ... ... ... ... ... үшін – ... ... ... ... ... ... адамдарға және аттар мен
түйелерге жайлар құрылған. ... бәрі ... ... ... ... боран), ұры мен қарақшылардан қорғайтын дуалдармен қоршалды.
Қонақжайлық кәсіпорындардың дамуына орта ғасырдағы діндік ... ... ... Осы ... ... ... ... баратын
адамдардың саны бірден көбейді. Шіркеулер ... ... ... мен тамақтануды ұйымдастыруды монастырға міндеттеді. Осы уақытта да
осған ұқсас қызмет көрсететін жерлер ... ... ... ... ... Ұлы Карл ... ... шіркеулердің қорғаушысы VIII
ғасырда қажылық жасаушының демалысына арналған үйлер ұйымдастырды.
Осындай үйлердің ... ... ... ... ... ... кең ... күтіп алып, тегін нан, жеміс-жидек
таратты, етікшілер қызметтерін ұсынды [10].
Саяхатшылардың ... ... ... кең ... ... дамуын тақтатты. Англиядағы керуен сарайлардың және
таверналардың дамуы орта ... ... ... ... ... ... ... Генрих VIII ... ... ... Енді ... еш ... ... ьегін тұрағын
алуға мүмкіндігі болмай, жеке керуен сарайларында тоқтауға мәжбүр болды.
ХІІ-ХІІІ ғасырларда керуен сарайлар – ... ... ... ... ... Ол ... олар, «Ям» деп аталды. XV ғасырда ям ... ... ... ... XV ... ... ірі ... керуен
сарайлардың құрылысы жүрілді, олар орналастыруы мен тамақтанудан ... ... ... ... ерекшеленетін. Сонымен
қатар, қонақ үйде сауда қатарлары, қоймалары бар, бөлмелері жиһаздармен
толтырылған. ... ... ... ... ... ... XV- XVІІ ғасырларда Новгородта «неміс» және «голандиялық»
қонақ сарайлары ... ал ...... ... ... және т.б.
қонақ үй сарайлары болды [25].
ХІІІ ғасырда қонақ үй сарайлары Витебскте, ... ... ... ... ... қалаларында болды. Белорус көпестеріне арнап XV- XVІ
ғасырларда арнайы қонақ үй ... ... ... ... ... ғасыр кезеңінде қонақжайлық кәсіпорындар қызметінің ... ... ... ... болды. Солай, 1282 жылы Флоренция
мен Италя қалаларының трактирлері өзінің гильдиясын негіздеді.
Қонақжайлық кәсіпорындарының ... ... ... АҚШ ... ойынша, алғашқы керуен сарайлар Еуропадан кейін 1607 жылдан
бастап пайда бола бастады.
Американдық континентіне келген Еуропалық ... ... ... ... басқарудың тәірибесін алып келді.
Сәулетшілердің көзқарасымен қарағанда, американдық ... ... ... ... кішкене ғана ерекшеленеді. Мысалы, адамдарды
орналастыруға, ... ... ... ... болған жоқ.
Әлеуметтік қызметті атқаратын еуропалық кәсіпорындарға ... ... үй ... ... бағытта болды, пайда табу
мақсатында құрылды.
Ең алғашқы АҚШ-тағы қонақ үй Нью-Йорк Бродвейіндегі 70 ... ... ... Бұл ... ... 1794 жылы ... 1829 жылы ... отелі ашылды – АҚШ-тағы алғашқы классты отель – ... ... әр ... ... бар және ... ... тегін
сабын болды. Бұндай отльдің ашылуы қонақжайлықтың бастамасы болып, ең
алғашқы АҚЩ-тың Шғыс, ... ... ... ... ... ... ... бұд жерде қонақ үйлер екі типті болды.
Біреулері үлкен және сән-салтанатты, ... кең ... ... зал, ... сантехника, электрожарығы және де бір ... ... бар ... шедевірлі болды. Басқалары – төмен бағамен
ұсынушы кішігірім және ескірген.
1898 жылы ... ... ... ... Оның ... ... Ритц ... уақытта Ритц-Карлтон отельдері оның атымен аталған).
Шетелде ХІХ-ХХ ғасырларды қонқжайлық индустриясы қажетті ... ... ... ... ... ... ... баға қою
мәселелерімен қонақ үй бірлестіктері, ... ... ... ... 1906 жылы ... әр ... 4700 қонақ үйдін
иелерімен бірлескен халықаралық қонық үй ... ... 1910 жылы ... үй ... мен ... ... жеке иелікте болған 4685 қонақ үйлер тіркелген. Ең атақты
қонақ үй «Метрополь» қонақ үйі, ол ... ... ... ... ... ... «Люкс» қонақ үйі (Филиппов мәскеулік
науайшы - негізшісі), Шевальдышев ... ... ... «Париж» және
тағыда басқалар [25].
Соңғы он жылдықта дамыған қонақжайлық индустриясындағы кәсіпорындар
тенденциясын келесілерді айтуға болады:
1. Қонақ үй ... ... ... ... қонақ үй шынжырларының пайда болуы;
3. Кіші кәсіпорын жүйелерінің дамуы;
4. Жаңа компьютерлік технологияның қонақжайлық индустриясына енуі.
Соңғы уақытта дәстүрлі ... ... ... ... қызметтері
қысқартылған мамандандырылған кәсіпорындар ... бола ... ... әр ... ... ... Қонақүйлер қызметі
анықталған туристік нарық сегментімен бағыт алады: ... өз ... ... ... ... арналған клиенттерге, жәрменкеге,
конгрестерге, ... ... ... ... ... мамандануының тереңденуі
халықырылық шынжырлардың қажетті тенденцияларымен өзара байланыста, олар
жоғары қызмет ету стандартын жылжытуда және өңдеуде үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... және басқарманың тікелей бақылауындағы топ кәсіпорындарды айтады.
Шынжырларда жеке ғимараты болады немесе жалға алады. Шынжырлар басқарамасы
түскен ... ... ... бар, ... ... ... ... жауапкершілік алады.
Қонақ үй шынжыры түсінігінің астында мыналар жатыр, бұл қонақ үйлер
тобы ( ең азы екі, ең көбі мың), ол ... ... ... және ... ... ... ... кірістен түсімдерді шынжыр
жетекшілігі алады, бірақ ол ... ... ... ... ... ... қалыптасуы нарыққа қонақ үйлік қызметтердің (
тек қана жергілікті, ... ... ... ... ... алға ... әдістемелейді.
Қазіргі кездегі «Өнім шығару стандарты» деп есептелінетіннің көбісі
негіздеменің басы осы жерден алынады ... ... үй ... ... ... Инн» ең алғашқы телеконференцияны белсене
қолданған қонақ үй шынжырлары «Хаятт» ... ... ... ... шишалы лифт және атриум ... бар ... ... ... бары, дөңгелеп жылжитын терезе, номерлік
қорының компьютерлік ...... бәрі ... ... ғана.
Қонақ үйлер анық бір қонақ үй шынжырына ... ... ... ассоцирлі
мүшесі ретінде кіре алады.
АҚШ-та үкіметпен ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бойынша 5 категорияға бөлінеді. Жоғарғы категория
(5 жұлдыз) 2 мекемеге беріледі: American Automobile Assocation (AAA) ... Travel ... ... ... ... ... үй ... 30% ірі қонақ үй
шынжырларының және ... ... ... ... ... пайда болуы АҚШ-та басталды. Әсіресе, ... бұл ... ... 60-шы ... ... ... 90-шы
жылдардың басында американдық қонақ үй шынжырларының әсері ... ... ... әлемдегі он алдыңғы қатарлы қонақ үй шынжырларынан ... ... және Master Hosts ... ... ... ... уақытта тек екуі қалған – Accor (Франция) және
Forte PLC (Ұлыбритания) [10].
Қонақ үй классификацияларына өзіне меншікті әдіс-тәсілді ... ... ие. ... ... ... ... нақты шынжырлы қонақ
үйлерге таратылатын маркалар белгіленеді.
Әрбір ... тек ... ... ғана емес, жүктелген міндет,
орналастырылған орны және басқа да кейбір ... ... ... ірі ... Accor ( ... ) ... үй шынжыры түрлі қызмет
түрлері мен бағаларды тағайындайтын кәсіпорынның бірнеше ... ... ... бұл өз ... баға және комфорт деңгейі бойынша тағы 3
топқа бөлінеді:
- Relais Inn – қолайлы бағадағы сапалы ... ... ... ұсынады.
- Hotel Mercury – жоғарырақ деңгейдегі қызметтер, жеке ... ... ... Grant Hotel – қонақ үйдің жақсы жерде орналасуы, ... және ... ... ... ... ... ... американдық Holiday Inn қонақ үйлік ... ... тек ... ... ғана ... ... ... орналасқан
орнын, клиенттердің келу ұзақтығын және басқа да ... ... Ол ... ... ... Holiday Inn hotels resorts – ... немесе тауларда, өзен
немесе
көл жағалауларында, өнекәсіптік ... мен ... тыс ... ... ... отельдер. Белсенді демалысқа лайық керектер мен ... ... ... ... мен ... спорттық
инвертарлармен. Бұл шынжырдың ең көп таралған тауарлы маркасы;
- Holiday Inn Garden Court hotels – іскер адамдар үшін ... ... ... ... ірі ... ... және аэропорт
маңында орналасады;
- Holiday Inn Express hotels – пәтерлі типтік (апарт-оельдер) номерлі
қонақ үйлер;
- Holiday Inn Select Hotels – ... ... ... бар, ... арналған отельдер;
- Holiday Inn Hotels Suits – отельде ұзақ уақыт тұрып, үй комфортын
қалайтын бизнесмендер үшін арналған отельдер;
- Le Meridien Hotels resorts – ... және ірі ... Deluxe ... ... Post house – ... ... үйлер. Стандартты қызмет
жинағын ұсынады. Демалу және жұмыс үшін, конференциялар мен симфозиумдар
өткізу үшін қажетті жағдайлармен қамтамасыз ... ... үй ... ... үй ... үш ... біріншісі, сансыз көп кәсіпорындармен иелік ететін – қонақ ... – ол ... ... ... ... емес кәсіпорындар шынжырлары, олар жалпы
брондау жүйесін, маркетинг концепциясын, ... және ... ... ... ... қолдануға бірігеді;
- үшіншісі, шынжырлар, олар басқару қызметін ұсынады.
Шынжырлар табысының ... ... ... көп ... ... даусыз
себептің бірі тауар сапасының әрдайымдылығы, түрлі кәсіпорындардағы
қызметтің ұқсастығы және де ... ... үй ... ... әр қонақ үй типтерінің өз маркасы бар.
Фирмалық атаулары бар компаниялардың ... ол бір ... ... ... қолданатын тұтынушылар алдын-ала қызметтің және
орналастыру сапасын біліп отырады. Бұндай ... ... үй ... қонақ үйдің ашылуына жарнама жүргізуге және брондалуға үлкен көмек
көрсетеді, себебі тұтынушылар қай ... ... ... ... ... ... ... Тәжірибе көрсеткендей, қонақ үй шынжыры әлі жаңа қонақ
үйдің ... ... орын ... ... ... үй ... мен қонақ үй ... ... ... соңғы жылдары ТМД мемлекеттерінде байқалады. 1997 ... ... ... ... үй шынжыры – Норд отельдің ашылуы, Мәскеудің
Солтүстік Батыс округіндағы ұйымдастыру-құқықытық формалары он екі ... ... ... ... олар ... ... ... «Заря», «Звездная», «Золотой ... ММК ... ... ... «Ярославская», ГЛО «Москва» (Мәскеуде 25%
қонақ үй ... ... ... «Норд-отель жыбық
акционерлік қоғам» [25].
90-шы жылдардың басынан бастап құрылыста, реконструкцияда және де ... ... ... ... ... үй ... ... (Қомыша
А).
Қонақ үй шынжырларынан басқа ... ... ... ... белсене қызмет жасауда, олардың ...... үй ... ... ең ... ... 1928 ... бастап «Алдыңғы қатарлы әлем отельдері» атты
халықаралық корпарациялар ең ... әлем ... ... ... Ол ... арнайы каталогында жылда ең үздік кәсіпорындарды
басылымға шығарады. Осыған ұқсас жұмысты 30 жыл көлемінде ... ... мен ... атты ... ұйым ... жүргізуде. 1968
жылдан бастап «Әлемнің ең танымал ... атты ... ... ... ... ... олардың штаб-квартирасы Парижде. Бұл
ассоциацияға кіргенде үш келесі критерийлермен ... ... және ... ортаның жағымдылығы;
- ғимараттың жайлылығы мен қонақ үй ... ... ... ... сай жауап беретін қонақжайлық пен керемет асхана.
Еуропада қонақ үй шынжырларының және жеке қонақ үй ... ... ... ... ... ... үйлердің ұлттық ассоциациясының Конфедерациясы айналысады (ХОРТЕК)
[10].
Қонақ үй шынжырларының санды өсуі, ... ... мен ... және ... ... көп ... ... қате ой туғызады. Бәрақ
тәжірибеде теріс тенденциясы байқалады: шынжырлардың таралуы туристің ... ... ... сол себептен бірігейлігімен және
қайталанбастығымен ставка ... кіші жеке ... ... ... жол
береді. Дәл осындай қонақ үйлер ХХІ ғасырдың түп ... деп ... ... ауылды стильде құрылған және демалыс пен жұмыс
жасауға қажетті төмен бағамен ұсынатын қызметтерді клиенттерге персоналдар
жеке ... ... Дәл ... қонақ үйдің бірігейлігі нарық саясатының
негізгі аспабы болып табылады.
Тәжірибеде көрсеткендей кіші ... ... ... – ол ... ... үйлер, басқаша айтқанда бос ... ... және ... пайда табу мүмкіндігі.
Соңғы он жылдықта қонақжайлық индустриясына жаңа ... ... ... ... ұйымдастырушылық жағдайы
мен кәсібилігі көтеріліп, қонақ үй бизнесі түбірімен өзгерілді, ... бір ... ... ... клиенттерге көп ыңғайлы жағдай жасай
алды.
Қолданушылардың ... ... ... ... ... ... өңдеуге ынталануы тұтынушылардың ... ... ... ... ... бірі ... ... болып табылады. Бұл туристерді қабылдау, ... және ... ... ... ... локальды
автоматизациялануына арналған [49].
Берілген бағдарлама келесі блоктардан тұрады:
- автоматталған жұмыс орны ... ... жүйе ... ... жүйе асты;
- «Техникалық қызмет көрсету» жүйе асты;
- «Бухгалтерлік есеп» жүйе асты;
«Портье» автоматталған жұмыс орнының келесі қызмет түрлері:
- номерлік қордық толу ... ... ... ... енгізі;
- демалушы және туристердің жоспармен келушілердің орынын брондау;
- қонақтың келуін ресмилеу;
- туристер мен ... ... ... ... ... және демалушылар туралы мәлімет беру;
- тұрғындармен есеп айырысу;
- төлеуді және кетуді бақылау;
- демалушы мен ұйымдасқан топ туристердің кетуін есепке алу;
- ... үйде ... ... алу және ... ... ... үй жұмысы туралы және оның негізгі бөлімдерінің құжаттарын
есептеу;
- смен бойынша персоналдардың жұмысын ... ... ... жүйе астының келесі іс-әрекеттерінің автоматизациялануы:
- туристердің және демалушылардың тамақтануының ұйымдастыру кестесін
жасау;
- тапсырыстың мәзірін жасау;
- өнім шығаруды ... ... ... ... жеке ... ... ... операцияларын және т.б. жүргізу.
«Техникалық қызмет көрсету» жүйе асты келесілерді қолданадыі:
- номерлік қордық ағымды ... ... ... ... және ... ... ... жүйесін және коммуникациясының (энерго-су, газо-, жылу
беру, лифт шаруасы, теле-, радио-, видеокоммуникациясы) ... ... ... ... және ... жүйе мен коммуникация жөндеуінің
кестесін өңдеу;
- қонақ үйдегі санитарлы-гигиеналық ... ... мен ... ... ... шу ... ... және т.б.)
Тоқтаусыз жұмыс істеу үшін қонақ үй және мейрамханаларға ... ... ... ... ... ... анықтау керек, бұл
қоймадағы тауар түрлері туралы хабарлама жүйесінің жұмысы дұрыс қойылғанда
ғана осындай мүмкіндік ... ... ... «Қойма» бағдарламасы
қамтамасыз етеді.
«Бухгалтерлік есеп» бағдарламасы бухгалтерлік бөлімнің барлық іс-
әрекеттерін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... тауар, ақша ... мен ... ақы ... ... ... мен ... үй кәсіпорындарында бір қатар қолданбалы бағдарлама қолданылуы
мүмкін («Басқарушы», «Сымтетік ... «Іс ... ... ... және т.б.) ... үй қызметінде Интернет глобальды торлардың ... ... және ... ... мүмкінділігін қолдану үлкен
мағынасы бар.Ондау жүйелерге "AMADEUS", "Worldspan", "Galileo", "Sabre",
"Fidelio Hotel Bank"кіреді.
"AMADEUS" ... ... ... ең ... ... ... болып табылады, ол халықаралық қызмет санын көбейтеді. "AMADEUS"
Hotels ең соңғы мезетіне дейін орналастыру туралы ... дәл ... бұл жүйе 35000 отел ... ... ... әлемде көрсете
алады. Ол қонақ үйдің орналасқан жерін, бос орынды, қызмет ... ... ... дәл ... ... ... 1995 жылдың желтоқсан айынан бастап «Ключ» жүйесі
эксплуатацияға кірді. Ол Ресейдегі ... ... ... ТМД ... ... орналастыру орындарын брондау қызметін ұсынды.
Ресей нарығында, сонымен қатар «Туринтел» фирмасы өңдеген ... ... ... ... ... олар негізгі халықаралық жүйеге Аримсофт"
жүйесімен өңделген "AMADEUS", "Galileo", "Sabre" және "Тур ... шыға ... ... үй қызметін брондау бөлімі глобальды компьютерлік Интернет торында
да бар. Соның ішінле аң ... ... ... Travel Web, ол 1996 ... "Pegasus Systems" ... компания ашты.. Travel Web
әлемдегі 94 ел туралы, алдыңғы ... ... үй ... туралы, 200
авиакомпания туралы мәлімет береді. Сонымен қатар, ол отель мен авиарейс
туралы ізденуге ... ... ... үй ... ... үй ... түрлі критериялары бойынша жіктелінеді.
Олардың ішінде ең көп қолданылатын мыналар [10,14,25]:
1. Ыңғайлылық сатысы;
2. ... ... ... ... қызмет;
4. Орналасуы,
5. Жұмыс ұзақтылығы;
6. Тамақтану мен қамтамасыздандыру;
7. Келудің ұзақтылығы;
8. Баға сатысы.
Қонақ үйлердің орналасуы мынандай болуы мүмкін:
1) қалада орналасқан (орталықта, шет ... ... ... ... ... ... орта ... қонақ үй және т.б.;
2) теңіз жағалауындағы ... Бұл ... ... ... ол ... ... ... (50 метр, 100, 150, 200,
250,300);
3) тауда орналасқан. Қонақ үйлер таулы ... ... ... Бұл ... ... және қысқы демалысқа қажетті жабдықтар бар, мысалы,
альпенистік және тау шаңғылы инвентарь т.б.
Қонақ үйдің жұмысының ұзақтылығы келесіге бөлінеді:
1) жыл бойы ... ... екі ... ... ... бір ... қамтамасыз ету келесілерге бөлінеді:
- толық пансионмен камтамасыз ететін қонақ үйлер (орналастыру + 3 ... ... мен тек ... ... ... ... үйлер.
Қонақ үйлер қонақтақтардың келулерінің ұзақтылығымен бөлінеді:
- ұзақ мерзімге келетін клиенттерге;
- қысқа мерзімге келетін ... ... ... қонақ үйлер бөлінеді:
- бюджетті (25-35 АҚШ $);
- экономді (35-55 АҚШ ... орта (55-95 АҚШ ... ... ... (95-195 АҚШ ... ... (65-125 АҚШ $);
- фешенебельді (125-425 АҚШ $);
Қонақ үй кәсіпорындарын ерекше қозғалыс ... ... ... түріне және т.б. қарай жіктеуге болады. Бірақ, қонақ үйді ... ... ... ... сатысына қарау керек.
Қонақ үй кәсіпорындарының комфорт ... ... ... сапасының мәселелерін шешуде үлкен роль
атқарады. Комфорт сатысы – ол комплексті ... ... ... ... ... ... (м2 ), бір орынды (бір
бөлмелі), көп бөлмелі номерлер, апартаментті номерлер, комуналды
ыңғайлы номер және ... ... ... санитарлы-гигиеналық заттардың
жағдайы;
- ғимараттың, жолдың, қонақ үй территориялардың жағдайлары;
- техникалық жабдықтау мен информациялық ... ... ... ... байланыстары, теледидар, мұздатқыш, мини
бар, мини-сейф және т.б.
- бір қатар қосымша қызметтерді ... ... ... ... ... үй ... жіктелуінде қолданады.
Бұдан басқа, бір қатар талаптар персоналдың біліміне, мамандануына, жасына,
денсаулық жағдайына, тіл біліміне, сырт пішініне және ... ... ... ... ... ... астам квалификацияланады,
оның ішінде ең көп тараған:
- еуропалық немесе «жұлдыздар» жүйесі, Француз жүйесімен ... ... ... ... ... бойынша бірден бес
жұлдызға дейін бөлінеді. Бұндай жүйе Франция, Австрия, ... ... ... және т.б. ... қолданылажы;
- әріптер жүйесі (А,В,С,Д) Грецияда қолданады;
- «Тәжі» жүйесі Ұлыбританияда қолданады;
- разрядтар жүйесі (люкс, ең жоғары А, ең жоғары В, ... ... ... ТМД елдерінде қолданады.
Әр түрлі елде комфорт жіктелу критериясы ретінде әр түрлі болады. Дәл
осы жағдай ... ... және ... ... дәстүрі,
әлемдегі қонақ үйлерді бірегей жіктелінуін ендіруге қиындық туғызады. Бұл
бағытта халықаралық туристік ұйым ... ... ... қонақ үй және
мейрамхана индустриясының комитеті, Халықаралық қонақ үй ... ... ... ... отыр.
Еуропалық қонақ үй нарығында стандаттандырылған бірегей хабарлама
жүйесі бар (SIS – ... ... System), 23 ... 1986 ... Министрлер Кеңесінің бірлестігімен құрылды, ол өте ... ... ... ... В).
Стандартталған хабарлама жүйесінің мақсаты еуропаға ... ... жол ... ... ... бар
проблемаларды жоғалту. Бұл жүйе ыңғайлы және бір қатар артықшылықтары көп.
Ол обьективті информативті, басқаруда ... ... заң ... ... ... [10].
Қонақ үй кәсіпорындарының комфортын ... ... ... ... құжаттарды өңдеуді талап етеді.
Бұндай бақылауды мемлекеттік ұйымдар өткізеді. Қонақ үй ... ... ... жіктеу орын алады. Ондай мысалдар, Франция ... ... ... ... ұлттық классификациясы туризм және қол
өнершілір ісінің сауда Министірлігінің Үкімі негізінде (№66.371-13.07. 1996
жылы енгізілген. Ресей Федереациясында РФ - ГОСТ Р 50645-94 ... ... ... үй классификациясы» негізінде қонақ үйлер
классификациясы жүзеге асырылады.
Германияда бұндай ... ... үй ... ... ... ... ал ... Швейцария қонақ үй иелігінің
бірлестігі.
Әлем тәжірибесінде мынандай жағдайлар да ... бір ел ... ... ... ... ... Мысалы, Ұлыбританияда
«Тәжі» жүйесімен қатар Британ турагенттер Ассоциациясымен «British Travel
Authority» ұсынылған жіктелулер қолданылған:
- бюджеттік қонақ үйлер – ... ... ... және ... ... ... туристік класс қонақ үйлері – құрылымында міндетті ... мен ... ... орта ... ... ... – қызмет денгейі жеткілікті жоғары;
- бірінші класс қонақ үйлері – комфорттың өте ... ... ... ... жоғарылығы;
- жоғары категориялы қонақ үйлер – ... ... және ... ... денгейі.
Жіктеу жүйесінің ең көп таралғаны, ол ұлттық Француз ... ... ... алты ... беріп, оның ішінде бесеуі жұлдызды,
біреуі жұлдызсыз (1*, 2*, 3*, 4*, 5*). ... жүйе ... үй ... ... ала ... бір ... ... ала алмайды, егер ол минимальды топқа
бөлінген талап-критерийлерге жауап бере алмаса:
А – бөлме саны;
В – жалпы бөлме;
С – отель жабдықтары;
D – ... ...... көрсету;
F – қозғалысы шектеулі адамдарға және мүгедектерге мүмкіншілігі.
Неміс жіктелу жүйесіне сүйенсе, қонақ үй кәсіпорны бес классқа бөлінеді:
Еуропалық жүйесіне ... ... әр ... ... ... санымен
белгіленеді:
туристік класс – *;
стандартты класс –**;
комфортты класс – ***;
бірінші класс – ****;
люкс – ... ... ... ол пансион, қонақ үй сарайы, отель-гарни
сияқты туристік кәсіпорындар типтеріне де катеориялар ... ... ... кейбір кезде бірнеше басқа жүйе жүреді: ... ... ... ... «А» категориялы қонақ үйге төрт жұлдыз сатысы
сай ... ... үш ... ... екі ... ... бір ... бірінші категорияға төрт жұлдыз, екіншіге – үш, үшіншіге – екі ... ... ... үшін ... ... мен ... - нің жалпы
санынан бір жұлдызды алып тастау керек (Мысалы, «тәжінің» төртінші ... ... ... ... үйді ... ... ... ресми бекітілмейді. Комфорт
сатысына қарай бес категорияға бөлінеді. Жоғары ... (бес ... екі ... беріледі: American Automobile Association (ААА) и ... Guide ... үй ... ... үй шынжырлары өз тәсілін қолданады.
Әдетте, оларда категорияны көрсетпейді, шынжыр бойынша қонақ үйге ... ... Әр ... комфорт сатысы ғана есептелмей, сонымен
қатар, орналасқан жері мен ... ... ... ... 1994 жылы «Қонақ үйлерді жіктеу крийтериялары
туралы Ережесі», Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... және де «туристік экскурсиялық қызмет» ГОСТ
Р 50645-94 қабылданды. ... ... ... сәйкес барлық қонақ үйлер
бір жұлдыздан бес жұлдызға дейін, бес категорияға ... ... ... төрт ... ... төрт ... бөлінеді.
Номерлік қордың сиымдылығы деп клиенттерге бір келкі ... ... ... санын айтады.. Қазіргі уақытта қонақ үйлердегі
кіші, орта және кіші сиымдылығы деген ... ... жоқ. Әр елде ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық нақтылы
ерекшеліктерін есепке ала өзінше қарайды. «Әлемдегі люкс ... ... ... жылдық жинағы 10 номерлі, 200 номерлі ... ... ... ... ... шешу үшін БӘҰ (ВТО) әр ... ... 30 ... дейіңгі қонық үйлерді кіші қонақ үй деп түсінуді ұсынады.
Еуропада үлкен емес қонақ үйлер (Мысалыға, 400 ... ... кіші ...... 80 ... ... – ірі, ал, Америка мен Азиядағы қонақ ... тез ... – көп ... ірі ... ... ... қонақ үйлер жіктелуін қөп елдер келесідей бөледі:
- кіші – 150 ... ... (100 ... ... ... ... 150-400 (300 ... дейін);
- ірі – 400 орыннан артық (300 номерден артық).
Функционалды бағытына қарай қонақ үй кәсіпорындарды екі ... ... ... ... ... Мақсатталған қонақ үйлер;
Транзитті қонақ үйлер қысқа мерзімге тоқтайтын туристерге қызмет
көрсетуге арналған. Әдетте олар ірі ... ... ... ... су-) ... ... Комфорт сатысы шектелген орта және кіші
сиымдылығы бар. Бұл топта ең көп тараған қонақ үйлер мотель.
Алғашқы ... ... ... болған бұл мемлекеттің ұлттық
статистикалары оны ... ... ... деп ... үй ... маңызды жері - мотель деп ... - ... ... ... қаладағы немесе жол бойындағы қонақ ... өте көп ... ... саны ғана ... оның ... да көбейді: қала мотельдері, демалушыларға арналған мотельдер,
т.б. пайда болды.
Ең ... ... ... мотельдер қызықтырады. Бұл әдеттегідей
бір түнге көлік пен оның ... ... ... ұсақ ... ... пана ... табылатын басты магистральда орналасқан
ғимарат.
Алғашқы мотельді калифорниялық сәулетші Артур ... 1925 жылы ... 200 ... ... ... ... ... штаты)
қалашығында құрды.
Мақсатталған қонақ үйлер келесілерге бөлінеді:
1. Командировкаға және іс ... ... ... ... іскерлікке бағытталған қонақ үйлер. Бұл топтағы қонақ
үйлер конгресстік қызмет ... ... ... ... ... ... ... және т.б. қызмет
ұсынады.
2. Демалысқа арналған ... ... ... ... бағыттағы қонақ үйлер» концепциясының даму негізі
1908 жылы АҚШ-та «Буффало Стаплер» қонақ үйдің иесі ... ... ол ... үй ... ... ... ... бағытталған
Қазіргі уақытта бұл концепция қонақ үйлер қызметінің нарығында алдыңғы
қатарда жүреді, бұл ... ... үйге ... ... ... ... ... жол сапарға шығу 50% -дан астам;
- демалыс және емдеу мақсатындағы сапар 40 %;
- басқа мақсаттағы сапар (жұмыс іздеу, достарды ... және т.б.) 10 ... ... ... ... концепциясы демалуға және денсаулығын түзетуге
бір қатар қызмет ұсынуды қарастырады. Ең ... ... ... ... үйлер, ол табиғи және климаты таза жерде демалыс пен емделу
мүмкіндігін ... жер: ... ... ... аймақтар және т.б. Бұл
курортты орында жайғасқан және келушілерге тек ... үшін ... ... ем ... ... ... суын пайдалануына мүмкіндік беретін
ғимарат. Мұндай қонақ үйлер ем ... ... ... ... өйткені олар кез келген формадағы жергілікті минералды судың емдік
қасиетімен жыл бойы ... ... ... ... ... үйдің функциялары ғимаратқа ерекше із қалдырады.
Демалыс үшін ... кең ... мен ... ... кең ... пен оның ішкі ... формасын таңдауда әсер етеді.
Мамандардың айтуы бойынша кәсіпорындар – курорттық қонақ ... ... ... ... ... ІІ-ғасырда демалыс орнына арналған минералды
көздері бар, көне римдік моншалар.
Курорттық қонақ үйлер құрамында міндетті түрде емделу ... ... ... ... ... ... ... ұсыну, спортпен
айналысу мен активті демалыс және т.б. қызметтер ... ... ... үйлер» концепциясының мәні келесілер:
- туристік қоанқ үй тәртіп ... ... ... ... осы маршруттардағы клиенттерді қабылдайды;
- туристік қонақ үйде ... ... ... маршрут
бағдарламасымен сәйкес құрылады және ваучер мен путевкамен алдын
ала анықталады;
- ... ... үшін ... ... үй құрамында тур бюро
немесе экскурсия және ... ... ... ... ... қонақ үйлер тобында спортпен айналысуға
арналған қонақ үйлер көп таралған, бұндай бағыт туристерге түрлі ... ... ... ... ... теннис корты бар отель және
т.б.) көп мүмкіндік туғызады.
Қонақ үйіндегі ... ... ... және ... ... Қонақ үй
ғимаратының жобасында жас ағаш егілетін ... жиі ... ... ... ... ... ... кафе, т.б. орналасқан
верандаларын қоршайды. Егілетін жас ағашты тиімді жобалау оңай ... ... үй ... көп жері ... ... жиі жағдайда көлеңке
беретін ширма ретінде отырғызылады. Биік ағаштар бірнеше ай бойы ... ... ... ... ... жапырағы болмағандықтан сәндік
міндетін атқармайды. Осы типті жерде хвойный ағаштар тек аздап жобаланады.
Ғимарат ... ... жас ... ... маңызы зор,
клиенттердің көңіл күйіне жақсы әсер етеді.
Қонақ үйдің көбісі қонақтар үшін ... ... ... ... мұнда жеке тәртіппен айналысуға ... ... ... ... жас ... ... тек қана ... корты немесе
су бассейні орнатылады. Бірақ бұл өкілдік отельдерге лайықты, өйткені осы
құрылыстармен ... ... ... қарағанда, жабдықтау және
қолдану шығындары өте көп.
Қонақ үй номерлері келесідей жіктеледі:
- орын саны;
- ... ... ... ... саны бойынша бір орынды, екі орынды, үш орынды және
т.б.номерлерге ... ... ... бір ... ... ... жоғары
категориялы орналасуды ұсынады.
Екі орынды номер екі бірдей келушілерге ... Екі ... ... ... келушілерге арналған. Екі орынды номерде ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл жағдайда екі орынды номер
ерлі зайыптыларға арналған.
Бөлме саны бойынша бір ... екі ... үш ... және ... ... ... қарағанда бизнесс-класс, эконом-класс, номер-
апартамент болып бөлінеді.
Бизнес класс ... ... ... ... ... орналастырылады. Номерлерде жұмыс істеуге ... ... ... столы, сымтетік, факс, компьютер және т.б.
Эконом-класс номерлері – көп ... ... ... Бұл ... ... ... емес жай ... сол себептен орналасу
бағасы арзан.
Апартамент-номерлер – 2,3,4 бөлмелі болады, ұзақ мерзімге ... ... ... ... тұрмыстық техникасы бар (кофеварка,
микроволновый печь, миксер және т.б.) асхана болу керек..
Сонымен қатар, 45 м² бар 3,4 ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл ең қымбат категориялы номер. Шет еліндегі
тәжірибиеде ... - ... ... [10]. 1 ... ... ... радио болуы керек, кем дегенде 70 % ... ... ... ... қол ... душ және ... ал көп ... номерлерде биде болуы
қажет. Бір бөлмелі, бір ... ... 7-11 м², 2 ... 10-14 м², ... 18 м², 2 ... кем ... 22 м², 3 ... кем дегенде 40 м²
болуы тиіс.
1.3 Қонақ үйдің негізгі қызметтері және оларға сипаттама
Қонақтарға қызмет ... ... ... ... ... үйде ... қызметтер қарастырылған:
- брондау;
- қызмет көрсету;
- қабылдау және есептесу бөлмесі;
- номерлер қорының эксплуатациялау қызметі.
Бұл қонақ үй ... ... ... ... түрі.
Түрлі типті және түрлі сиымдылығы бар қонақ үй кәсіпорындарында қызмет
саны жоғарыда айтылғандай көп немесе ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Мысалы, ірі қонақ үй ... ... және ... ... ... - ... ... Кіші және орта кәсіпорындарындағы клиенттерге қызмет көрсету мен
брондау ... ... және ... ... қызметкерлері
атқарады. Сонымен қатар, ол маркетинг, инженер-эксплуатациялық, қаржы-
бухгалтерлік, ... ... де ... ... ... ... үй қызметі екі сатыда орналасады
(Қосымша Ж қараңыз). Бірінші ... ... ... ... ... қызметі (қатынас қызметі), екінші сатыда – қонақпен ... ... ... ... жоқ қызмет). Қызметке шектеу қою қонақ үй
индустриясында маңызды орын алады, себебі, персоналдарға қойылған талаптар
үлкен әсер ... Ол ... ... сырт ... ... және таза ... прическа, маникюр, макияж,
киім, әшекей және т.б.);
- жүріс-тұрыс ... ... мен ... психологиясының білімі;
- коммуникабельді;
- шет тілінің білімі;
- адам жасына шектеу қою (мысалыға, қабылдау портьсіне 30 ... үй ... ... ... арасында персоналдардың
қатынас жасау жіктелуі келесі типтерге бөлінеді:
1. «Мұздатылған» - персонал қонақтардың сұранысына жай ... ... ... ... ... жеке ... көрсетпейді, өте
сирек күледі;
2. «Гастрофабрика» - персоналы, қонақтың ойына құлақ ... ... ... көрсету;
3. «Достық хаос» - маңызды ештеңе жасамайды, бірақ сыпайы, әдепті және
күлімсіреп жүретін ... ...