Тәржіман газеті



Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






I.тарау. Ы.Ғаспыралы өмірбаяны
Ысмайыл Ғаспыралы (1851 ж. наурыздың 21 -- 1914 ж. қыркүйектің 24) -- Қырымның зиялы азаматы, саясаткері, ағартушысы, қаламгер, газет редакторы, баспахананың құрушы мен бастығы.Ресейдің бүкіл мұсылмандарының және дүниежүзілік түркі тілдес халықтары арасында қадірменді адам ретінде тірі кезінде де еді, қайтыс болғаннан соң да түркі әлемінің ерекше азаматы ретінде тарихта қалды. Түркі тілдес халықтарының бірлігі және дамуы үшін, демократиялық өзгерістер үшін, халықтың сауатын ашылуы үшін шыққан, халықтың қамын ойлаған азамат, жәдитшілік қозғалысының қайраткері.
Қазіргі Украинаның Қырым автономиялық облысының Бақшасарай ауданында Ауджикөй ауылында дүниеге келген. Әкесі бай емес, бірақ ақсүйектерден шыққан, Ресей әскері Мұстафа Ғаспыралы еді. Мұстафа Ғаспыралы Қара теңіздің жағасындағы Ғаспыра деген ауылында туған, соңдықтан өз тегін Гаспринский деп жазып жүрді. Анасы -- Фатима - Сұлтан-ханым еді.Бақшасарай медресесінде бастауыш білімін алды. 1861 жылы Ақмешіттің (орыс. Симферополь) орыс мектебіне түскен. Кейінгі үш жыл ішінде, 1867 жылына дейін Воронежтағы әскери училищесінде және Мәскеудегі 2-ші әскери гимназиясында. Гимназияда оқыған кезде Михаил Катковтың үйінде тұрған.1868 -- 1871 жылдарында Бақшасарайдағы Зінжірлі медресесінде және Ялтадағы Дерекөй медресесінде дәріс берген.Балаларды оқытқан кезде білім берудің жаңа тәсілін жетілдірді. Бұл оқиға жәдидизм қоғамдық-саяси қозғалысының бастауы еді.1871 -- 1873 жылдары Парижда тұрған, үнжария-журнал жарнама агенттігінде жұмыс істеген. Орыс жазушысы Иван Тургеневтың жеке хатшысы еді. Орыс газеттері үшін мақалаларын жазуды бастады.1873 -- 1875 жылдары Ыстамбұлда тұрған. 1878 жылы наурыз айында Бақшасарай қалалық думасының басшысы болып сайланады, ал қараша айында -- қала әкімшілігінің басшысының орынбасары болып тағайындалады. 1879 -- 1884 жылдарында Бақшасарай қаласының басшысы болып істейді. Қарапайым халық үшін ауруханасын ашқан, қалада көшедегі электр шамын орнатты.1905 жылы Ресей Мемлекеттік Думасының бірінші шақыруының депутаты болып сайланды, Думада мұсылмандардың "Иттифак-и-муслимин" деген депутат тобын ұйымдастырған.Армяндар менен әзірбайжандар арасында қақтығыстар басталғанда, екі жақты қанды ұрысты тоқтату үгітін жасаған.1914 жылы Бақшасарайда қайтыс болған.

1.1 Журналист және қоғам қайраткері
1883 жылынан бастап Бақшасарайда Тәржіман газетін шығарды. Бұл газет көптеген адамдарын санасын оятты, татар, қазақ, өзбек тағы басқа халықтарының зиялы қауымының ойларына әсер еткен еді.Қазақ ғұламасы, философ, ақын, тарихшы Шәкәрім де оны өзінің Абайдан кейін екінші ұстазы ретінде саналаған. Түрік, қырғыз һәм хандар шежіресі кітабында былай деп жазады:Онан (Абайдан) соңғы ұстазым Тәржіман газетінің иесі Ысмайыл Гаспринский десем, бек дұрыс, сол кісінің газетін оқып, бек көп айдаландым. Алла екі дүниеде мақсатыма жеткізсін, әмин.Тәржіман газеті арқылы Ысмайыл Ғаспыралы екі біріктірген идеяларын насихаттанды. Тарихшылар Ысмайыл Ғаспыралыны жәдитшілік және түркі тілдес халықтарының біріктіру идеяларының негізін қалаушыларының бірі деп санайды. Ысмайыл Ғаспыралы, біріншіден, мұсылман білім беру жүйесінің өзгерткісі келді. Кейін, тіпті мұсылман әлемінде кейбір өзгерістерін өткізіп, тұрмысын жаңа заманға сай келтіргісі еді. Екіншіден, бүкіл түркі тілдес халықтарын біріктіріп, түркі әлемі өркениетін дамытқысы келді. Ысмайыл Ғаспыралының: Тілде, пікірде, істе бірлік деген сөздері сол идеяларын қолдайтын қозғалысының ұраны болып қалды.
Ғаспыралының идеяларының бір бөлігі -- еркектер мен әйелдердің құқықтарының теңдігі үшін күрес еді. Соңдықтан, Ғаспыралы әйелдерге арналған Алем-и нисван (Әйелдер әлемі) журналын шығарды. Балаларға да арналған Алем-и субьян (Балалар әлемі) журналы шығарды. Бұл журналдың мақсаты -- балаларды жаңа тәсілімен оқыту, олардың жастайынан санасын ашу, ұлтсүйер сезімдерін ояту еді.Арада, Ғаспыралы Миллет (Ұлт) әр апта сайын шығатын газетін, Ха-Ха сатирикалық журналын, діни күнтізбелерін шығарған. Өз кітаптарын да жеке баспаханада басып шығарған.
1.2 "Тәржіман" газеті
Тәржіман газеті 1883 жылғы көкек айының 10-күнінен бастап 1918 жылдың ортасына дейін Қырымның Бақшасарай қаласында шығып тұрды. Бұл мерзімді баспасөз - ресей патшалығына қараған төрүк тілдес ұлт пен ұлыстардың арасында тұңғыш жарық көрген ізашар газет болуымен құнды. Басылымның редакторы әрі шығарушысы - әйгілі журналист, жазушы , ғалым, көп қырлы талант иесі Ысмайыл Ғаспыралы (Исмаилбей Гаспиринский). Ол Тәржіманды өзі түзген араб графикасындағы әліпбиі негізінде Тілде, істе, пікірде бірлік! ұранымен күллі түрік жұртына ортақ рухани пәрменді құрал деңгейіне көтеруді көздейді. Бұл алдына қойған мақсатына Ысмайыл Ғаспыралы жетті.
Тәржіман газетінде жалпы түрік тілі мәселелерін сөз еткен: Түркі тілінің ерекшелігі, Мемлекеттік тіл жөнінде, Түркі тілі және оның адамзат қоғамына қосатын үлесі т. б. ғылыми-проблемалық мақалалар жазды. Тәржіманда қазақ халқының мәдениеті мен тарихын, экономикасын арнайы сөз ететін кептеген материалдары жарияланды. Мысалы: Қазақтар, Торғай Һәм Орал облыстарындағы қазақтардың жағдайы, Орыс қоныстанушылары мен жергілікті қазақтардың хұқы, Қазақтар және отарлау саясаты, Тұтас халықтың қырғыны.
1.3 "Тәржіман" газетінің қазақ халқымен байланысы
Тәржіман газеті мен оның шығарушысы Гаспринскийдің Абай назарынан тыс қалуы мүмкін емес. Өйткені, бүл газет ақын ауылына келіп тұрған. Бұған Шәкәрім Құдайбердиевтің: Алдында өткен, тәрбиесін керген Абайдан соңғы ұстазым - Тәржіман газетінің иесі Ысмағұлбек Гаспринский десем бек дұрыс. Анықтық үшін сол кісінің газетін оқып, бек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"Жетісу" газеті
Қазақ газеті
Қазақ спорты газеті туралы
Тәуелсіздік кезеңдегі «Қазақ әдебиеті» газеті
Халықаралық газеті «Қазақстан-Заман»
«Еңбекші қазақ» газеті туралы
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы
Облыстық «Ақтөбе» газеті
Қазақ газеті және ХХ ғасыр басындағы көсемсөздің дамуы
«Қазақ» газеті және оның қоғамдық саяси қызметі
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь