Қазақстан Республикасында кластерлерді құрастырудың экономикалық тиімділігі

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн
арттыруда кластерлiк әдiстi қолданудың теориялық негiздерi

1.1 Жүйелi экономиканың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Бәсекегеқабiлеттiкті арттыру тәсiлi ретiнде қолданылатын
кластерлiк әдiс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3 Бәсекеге қабiлеттiгiн қамтамасыз етуде кластерлiк әдiстi
қолданудың халықаралық тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2 Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн арттыруда
жағдайлар мен шарттарды талдау
2.1 Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiнiң
инновациялық аспектiлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.2 Қазақстандық кластерлiк бастаманы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.3 «Адал» ЖШС.нің шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45

3 Өнеркәсiптiк кластерлердiң даму перспективалары

3.1 Кластер қалыптастырудың негiзi ретiнде аймақтың бәсекеге
қабiлеттi басымдықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63

Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
        
        Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
......................................................3
1. Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн
арттыруда кластерлiк әдiстi ... ... ... ... ... ... ... арттыру тәсiлi ретiнде қолданылатын
кластерлiк
әдiс........................................................................
.....................................9
1.3 Бәсекеге қабiлеттiгiн қамтамасыз етуде кластерлiк әдiстi
қолданудың ... ... ... ... қабiлеттiгiн арттыруда
жағдайлар мен шарттарды талдау
1. Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің ... ... ... ... даму перспективалары
3.1 Кластер қалыптастырудың негiзi ретiнде аймақтың бәсекеге
қабiлеттi
басымдықтары................................................................
...........................56
Қорытынды...................................................................
..............................................63
Пайдаланған ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттi 50
елдiң қатарына кiру стратегиясы [1] бәсекеге қабiлеттiктi дамытатын әлемдiк
тенденцияларды ... ... ... ... ... тәжiрибеде аса көп
таратылған бәсекеге қабiлеттiктi ... ... бiрi ... әдiс. ... кластерлiк дамуына М. Портердiң еңбектерi
және оның Аризона ... (АҚШ) ... ... ... ... әсер еткен.
Көптеген елдердiң әр түрлi өнеркәсiп салаларында кластерлер кеңiнен
таратылды. Кластердiң сәттi үлгiлерiн өркендеген ... ... ... Малайзия, Мексика, Ямайка, ... ... ... ... ... де ... келедi.
Кластердi қалыптастыру дамудың басымды бағыттарында инвестициялық
ресурстарды ... ... ... ... ... ... экспорттық потенциалын арттырып, құрылымын
түрлендiредi. Оның ең ... ...... ... құны бар ... ... ... шығару және соның негiзiнде көптеген проблемаларды
шешу: еңбек, материалдық ресурстарды тиiмдi қолдану, бюджеттi ... ... ... және ... ... ... ... пайдалануды кластерлiк бастама деп
таныды. Әлемде барлығы ... ... ... ... бар. ... ... бастап қазақстандық үкiметтiң “кластерлiк бастамасы” қолданысқа
ендi, бұл жетi ... ... ... ... ... болуы мен дамуына
жол ашады: туризм, тамақ өнеркәсiбi, мұнай-газ машинажасау саласы, тоқыма
өнеркәсiбi, көлiк-логистика ... ... және ... материалдары
өндiрiсi. Сондай-ақ кластерлердiң басқа да пайда болу ... Яғни ... ... ... ... ... ретiнде бекiмей жатып, экономикалық саясаттың құралына айналып
отыр десек те болады. Және кластерлер феноменiне қажеттi теориялық ... ... ... ... бермей, түрлi типтерiн
ұқсастырмай-ақ практикада жүзiнде қолданыс тапты. Кластер – ... ... ... ... мән берiлмей жатқанын да ескеруiмiз
керек.
“Жүйелi ... ... ... ... ... мен ... шығармауына байланысты. Экономикалық агенттер қатысушысы көп нарықта
емес, қайта ... ... ... ... белгiлi бiр агенттерi бар
локалды нарықта әрекет етедi. Бұл жерде ... ... ... тек
географиялық мағынада түсiнбеу қажет. Экономикалық өзара әрекет аумақтық,
сондай-ақ қатысушылардың институционалдық және ... ... ... ... географиялық тұрғыдан жабдықтаушы жақын болғанымен,
егер ол сенiмсiздiк туғызса, онда ол ... ... ... ... есептеледi.
Диломдық жұмыстың мақсаты және мiндеттерi. Жұмыстың мақсаты кластерлiк
әдiс негiзiнде Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн арттырудың
теориялық-методологиялық ... және ... ... ... ... ... ... жасақтау болып
табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... ... кластерлердiң теориялық негiздерiн
қарастыру;
- бәсекеге қабiлеттiгiн арттыруда ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн ... ... ... ... мен ... ... ... кластерлердiң пайда болу процесiнiң
ерекшелiктерiмен танысу;
- өнеркәсiптiк кластерлердi құру ... ... ... үш ... қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер
тiзiмiнен, қосымшалардан тұрады.
1 Қазақстан ... ... ... ... ... әдiстi қолданудың теориялық негiздерi
1.1 Жүйелi экономиканың теориялық негіздері
Ғаламдандыру жағдайында ... ... да, ... ... ... нарық үшiн бәсекелiк күрес асқына түседi. Соңғылары бәсекеге қабiлеттi
басымдықтарын ... ... ... ... ... ... ... пайдалануда. Солардың бiрi - фирмааралық кооперацияның
жүйелi нысанын ... деп ... ... ... барлық пайда болатын тiзбегiнде
өркендегенiмен, әрiптестiктiң жылдам бой ... ... ... ... саласына тән. Ал осы кооперация нысандарына келетiн ... ... ... келiсiм шарт нысандары таңдалынып ... ... ... ... шолу ... 90-шы жылдары АҚШ
компанияларымен берiлген лицензияларды саудалау өсiмi (жыл ... ... ... ... сауда мен тiкелей шетелдiк инвестицияларының өсiмiн қосып
есептегеннен де басым болып шықты [25]. Фирмааралық кооперация ... ... ... ... ... өзiнiң белсендi дамуы
арқылы зерттеушiлер назарын аударды. Фирмалар ... осы ... даму және ... ... емес ... арттыру
контекстерiнде талдана бастайды.
Түрлi нысанды фирмааралық кооперацияның өнiмдi дамуы фирма шегарасының
“шайылып кету”, бизнестi ... жаңа ... ... ... деп ... ... зерттеушiлердiң жорамалы бойынша,
қазiргi заманғы ұйымдардың нысандарында, қызмет ... ... кең ... ... ... Осы ... таралуы күмән
туғызғанымен, бизнес ұйымдастыру саласында қазiргi заманғы фирмалардың
тәжiрибесiн ... ... ... ... ... ... ... бәсеке
қабiлеттiгiне инновациялардың табан тiрескен жарыстарының, соның ... ... ... ... ... болады.
Фирмааралық кооперацияның жүйелi нысандарын зерттеуде әдiстемелiк
жағынан маңызды деп танылатыны - ұйымның жүйелi нысанының экономикалық ... ... ... ... ... және активтi түрде дамушы
шаруашылық субъектiлердiң өзара нарықтық әрекет жасауында. Бұл нысан ... ... ... өмiр ... ... ... және нарықтық түрлерiнен өзге механизм деп танылады.
Фирмааралық кооперация феноменiнiң теориялық ... ... ... үшiн ... ... бастап фирмааралық ақпараттық-
жоспарлы жүйелерге (альянстарға), күрделi интеграциялық құрылымдарға
(бiрлескен кәсiпорындар мен ... ... ... аралықтағы
үйлестiру механизмдерiнiң тұтас спектрiн қамтитын жүйенiң кең ауқымды
анықтамасын қолдануға болады. Жалпылама түсiнiк ... ... ... ... байланысты реттеушi әдiстер деп танылады, оның, бiр
жағынан, фирмаiшiлiк (иерархиялық) реттеуден, ал, екiншi жағынан, ... ... бар ... ... әсiресе оның жүйелi нысаны тәртiптiк және
тәртiпаралық әдiстердi ... ... ... ... ... ... бұл өз кезегiнде одан әрi жалғасын тапқан тәртiпаралық диалогқа
негiз болады.
Жүйе феноменiне түсiнiк беретiн тағы бiр ... – оның ... Осы ... ... ... уақытта институционалдық
теорияда жүйенiң нарық пен ... ... ... ұстанымы бар оңтайлы
қоспалы нысан ретiнде кеңiнен таралды [8]. ... ... ... ... ... ... ... жоғары жағдайларда нарықтық
үйлестiру шығындарының өсуiн, трансакциялар дүдәмалдығы мен ... ... ... ... ... ... агенттердiң
нәтижелiлiгiмен және есебiмен байланысты қиындықтарды атайды [28].
Салалық нарықтар экономикасы нарықтың “салалық ұйымдары” ... ... ... ... ... үлесін қосты [29]. Сатылы
және деңгейлi интеграциялардың дәстүрлi зерттеулерi ... бұл ... ... немесе “квази-интеграциялар” атауына ие қоспалы
нысандарымен кездесiп отырды. ... ... ... байланысты
олар туралы түсiнiк берiлдi, ал өндiрiс шығындарын ... ... ... түрлi болудан, мамандандыру мен тәжiрибеден экономдау - қажеттiлiктен
пайда болды [30].
Агенттiк қатынастар теориясы тұрғысынан қарастыру ... мен ... ... ... ... ... ... жол
ашады. Қатынастар шығыны немесе агенттiк шығындар мiндеттердi қабылдау ... ... ... механизмiне жұмсалған қаржылардан тұрады, ол
оппортунистiк сипаттағы шығындарды және ... мен ... ... ... азайту мақсатында жасақталады. ... ... ... әр ... ... ... ... iшiнде
ресми және бейресми, айқын және айқын емес, мақсатты және пәндiк түрлерi де
бар.
Трансакциялық шығындар ... ... Cost Economy - ... ... ... түсiнiк беру кейiнгi ... әсер ... [8]. Осы әдiс ... трансакциялық шығындар
маңызды фактор ретiнде қарастырылады. Өйткенi ТСЕ фирмааралық кооперацияға
қазiргi ... ... ... ... ... бiрi ... табылады.
Институционалдық теория, салалық нарықтар теориясы және шумпеттерлiк
даму түсiнiгi ... ... ... ... ... ... кезең үлгiсi пайда болады, бұнда Шумпеттердiң ... ... басы ... ... ... Осы революциялық өзгерiстер саланың
технологиялық базасын және стратегиялық құнды ... ... ... ... ... фирмалар табысқа жетуi мүмкiн, ендi
бiреулерi ресурстық базасын түрлендiру ... ... ... ... ұшырауы мүмкiн. Шумпеттердiң айтуындағы революция
жаңа саланың бәсекеге қабiлеттi негiзiн жасақтап бердi де, салалық ... ... ... ... ... дүмпулер (Шумпеттер бойынша)
әсер етсе де, олар ... бiр ... ... ... ... ... [32].
Бiр географиялық аймақта шоғырланған агенттер арасындағы ... ... өмiр ... ... ... ұйымаралық байланыстар мен
қатынастар есебiнен өсетiн тұрақтылық үлгiлерiн жасайды. Оларды ... ... деп ... Бұл әдiс ... зерттеулерде қолданылады.
Фирманы қоршаған ортада түсiну ресурстық әдiстiң ... ... ... ... ... жол ашты ... ... бергенде институционалдық теория жорамалдары
қолданылады. ... ... ... ... орта ... ... ... нәтижесiнде олар әлеуметтiк нормаларға сәйкес келетiн заңды
ережелердi жасақтауға мәжбүр [34]. ... ... ... ... ... ... ... фирмалар заңды әрекет етуге бағытталған
қызмет белсендiлiгiн ... ... ... ... ... мен ... сай ... етедi. Осы нормаларға сай болудың бiр
тәсiлi - ... ... ... ... ... әдiс ... тәуелдiлiк теориясы секiлдi “тәуелдiлiкке”
ерекше мән бергенiмен, соңғысынан ... ... ... тұр. ... ... ... болуынан қорғап қалатын әлеуметтiк
байланыстар, жүйелер, ... ... мен ... да құралдар фирманың өмiр
сүру негiзi болып табылады.
Екiншi ... ... ... мен ... яғни ... болу үшiн ... ... бiр жүйеге кiруi қажет. Сөйтiп олар ... ... ... ... ... ... ... қатар
фирмааралық кооперативтi құрылымдар құрудың тиiмдiлiгi мен қарапайымдылығы
көбiнесе жоғары деңгейлi iшкi орта арқылы анықталады, ал мұнда ... ... ... ... iшкi орта факторларына заңнамалық база,
банктiк жүйе, еңбек нарығы және т.б. жатады.
Осылайша ... ... ... ... жүйе ... алғы шарттарды, яғни ұжымдасып әрекет еткен ұйымдар өзiнiң бәсекеге
қабiлеттiгiн күшейтетiнiн мойындайды. Зерттеушiлер ресурстық ... ... осы алғы шарт ... ұйымдардың кооперативтiк
байланыстарын құратынын, кейiн соның бәрi едәуiр ... ... ... байқайды. Институционалдық теория белгiлi мақсат пен нәтиже
күткен “алаң” немесе “сектор” ... ... ... ұйымдар туралы сипаттама
бередi. Салалық нарық экономикасы аясында ұйымдар арасындағы нарықтық емес
қатынастарды сипаттайтын қоспалы нысандар да өмiр ... ... ... оң және ... ... ашып көрсететiн
анықтамалар мен талдаулар баршылық. ... ... ... оның
жетiстiктерi мен кемшiлiктерiне түсiнiк беретiн түрлi ғылыми бағыттардың
қорытынды талдауы 1-шi кестеде көрсетiлген.
Жалпы ... ... ... жүйелердiң пайда болуын әдетте
нарық сәтсiздiгiмен және фирманың тиiмдi қызмет етуiн күшейтуге бағытталған
талпыныспен түсiндiредi. ... ... ... ... ... және
үйлесiмдiк шығындарды азайтады. Әлеуметтiк зерттеулердiң пiкiрiнше, жүйе
дегенiмiз - әлеуметтiк бақылаудың және бейресми кооперацияның басты ... өмiр ... ... ... ... жүр: нормативтiк-
заңнамалық ортаға ... ... пен ... ... табу ... ... шығындармен де, әлеуметтiк байланыстармен де
түсiндiруге ... ... ... зерттеуге үлес қосқан экономикалық теориялар
|Теориялық бағыт |Жетiстiктердi/кемшiлiктердi |Фирмааралық кооперация |
| ... ... ... ... |
| | ... ... нарықтар |Өндiрiс пен үйлестiру |Көлемнен, ... ... ... ... ... және |
| | ... ... ... ... ... және |Радикалдық технологиялық |
|экономика ... ... ... өмiр |
| | ... ... |
| | ... кооперациясы |
|Ресурстардың |Тәуелдiк шығындар ... ... ... | ... |
| | ... жасау және|
| | ... әдiсi |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... кеңдiгi |
| | ... ... ... |
| | ... алаңын |
| | ... ... ... |
| | ... (ресурстар |
| | ... ... ... өмiр ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... бiр фирманың шаруашылық субъектiсiн ... ... ... ... ... ұжымның бәсекеге қабiлеттiк, нәтижелiлiк,
қызметiн бағалау, мүдделерi мен ... ... ... ... және дамуға ынталандыру және т.б. сондай мәселелердiң
күн тәртiбiне қойылуына ... ... Осы ... дамыту, бiрiншiден, фирма
теориясын дамытудың басты бағытына айналуы мүмкiн, екiншiден, ... ... ... ... ... үшiн ... ... теориясы алуан түрлi фирманың өмiр сүру, шегарасы мен iшкi
ұйымдар проблемаларын зерттейдi. Фирманың шегарасы жөнiнде ... ... ... ... ... үлгiсiн (моделiн) пайдаланады.
Ұйымдар мен басқару теориялары аясында бұндай анықтамаларға ... ... ... және ... да ... ... ... қоса берiледi [35].
Алайда бәсекеге қабiлеттi басымдықтарының ... ... ... ... ... пен ... белгiсiздiк жағдайындағы
тұрақты оқудың қажеттiлiгiн мойындайтын, ресурстар мен бiлiмге ... ... ... ... ... ... ... бағалауға және
жүйелiк феноменiнiң жаңа түсiнiктемесiн қалыптастыруға көмектеседi.
Соңғы 20 жыл ... ... ... ... ... ... трансакциялық шығындар экономикасының (ТСЕ) жорамалдарына
негiзделген болатын. ТСЕ әлi де ... ... ... ... ... басқарудағы ең бiр кеңiнен тараған әдiс деген
ұстанымды сақтап ... ... ... ... түсiндiретiн
трансакциялық шығындарды оңтайландыруға бағытталған акцент басқа да ғылыми
бағыттар аясына да тараған.
Осы ... ... ... ... ... туралы түсiнiк беру
оның құзiреттi ролiн ... ... ал бұл өз ... ... ... түсу ... жаңа ... стратегиялық табысқа жету
процесiн тұтастай бағынышты етедi деп ... ... ... ... ... ... ... түсiндiру стратегиялық
сипатқа ие болады, бұнда фирма кiрiс табуға талпынбайды, оның бағыты ... пен ... ... ... жетуге жинақталады.
Керiсiнше, қүзiреттер ұстанымы бойынша экономикалық ұйым туралы
түсiнiк ... ... және ... ... үздiксiз өзгерiстер
контексiнде қабылданады.
1.2 Бәсекеге қабiлеттiкті арттыру тәсiлi ... ... ... ... ... ... ... туралы ой-пiкiрлер
бұрыннан қалыптасқан болатын. Осы саладағы ең алғашқы еңбектердiң бiрi ... ... ... ... ... Маршалдың “Принципы экономики” кiтабы,
мұнда Ұлыбританияның өндiрiстiк аудандары зерттелiнген. ... ... ... терминдер қолданылмаса да, бiрақ фирмааралық еңбек бөлiнiсi
кеңiнен сипатталатын кластер қарастырылып отырғаны анық. Осыдан жүз ... ... ... ... ... кәсiпорындарды бiрiктiргенде және
мамандану бiлiктiгiн ... ... ... ... ... ықпалға
назар аударған едi.
Белгiлi ғалым М. Портер әлемнiң түрлi елдерiнде орналасқан iрi, орта
және көптеген шағын ... ... аса ... ... ... мен қызметiнiң шарттарын қарастырып, кластерлер феноменiн
алғаш рет жан-жақты зерттедi. Бiр ... ... iрi ... ... бәсекеге қабiлеттiкке жеткен соң, жақын маңдағы ортаның iскер қарым-
қатынастарына да өз ... ... ... осындай бiр салалық
кәсiпорындардың топтарын ... Бұл өз ... осы ... ... ... ... жағдай жасап, олардың одан әрi
өсуiне оң әсер ... Мiне, ... ... ... деп ... ... ... – бiр-бiрiнiң бәсекеге қабiлеттi жалпы дамуы
мен өсуiне ықпал етiп, тығыз экономикалық байланыста болатын профилi ұқсас
фирмалардың қоғамдастығы. Бұнда ... орта және ... ... ... ... ... ... бiрлестiктерi, нарықтық институттар мен
тұтынушыларды байланыстыратын технология жасаушылары басым болады.
Iскерлiк және ... ... ... ... ... мен
субконтрактациялық байланыстар негiзiнде өндiрiстi реттеу мақсатымен ... орта ... ... ... құру ... ... ... ашады. Бұл кластерге қатысушылардың өркендеуiне әсер етiп,
олардың бәсекеге қабiлеттi басымдықтарын қамтамасыз етедi.
- белгiлi бiр ғылыми ... (ҒЗИ, ... ... ... ... ... экономикалық қызметiнiң аумақтық
шектеулi нысаны бар кластерлер;
- өндiрiс, жеткiзiлiм және өткiзу процесiн қамтитын бас ... ... ... жүйесi маңында топтасатын аясы тар ... ... ... ... бар ... ... деңгейлi агрегациялы (мысалы, “химиялық ... ... да ... ... ... ... “аэрокосмостық кластер”)
өндiрiс түрлерiндегi салалық кластерлер.
Кластерлер сипатына тән ... ... ... ... алуға болады:
- географиялық – кластерлер құрастыруды жергiлiктi кластерден (жемiс-
консервi) бастап кең ... ... ... ... ... ... бiр аумақта нақты байланысқан;
- деңгейлі – тең құқықпен бiрнеше сала/сектордың бiр iрi кластерге
кiргенi;
- сатылы - өндiрiстiк ... ... ... ... ... байланысы бар кластерлер;
- латералды – бiр саладағы түрлi секторлардың бiр кластерге ... ...... ... байланысқан өндiрiстер
жиынтығын көрсететiндер;
- фокустық – көшбасшы болатын бiр ... - iрi ... ҒЗИ ... ... ... ... ... сапалық – барлық салалардағы қатынастарын жетiлдiре отырып, ... ... ... ... және ... ... күшейтетiн фирмалар кластерi.
Кластер iшiндегi жаңа қатынастар инновациялық қызметiне ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметiнiң барлық кезеңдерiн жетiлдiредi. Ақпаратпен
еркiн алмасып, өз ... ... бар ... және
тұтынушылар арқылы жаңалықтарын тез тарата алады. Кластер ... ... ... ... жаңа ... жасақтап, жаңа
мүмкiндiктерге жол ашады. Кластер құрамындағы көптеген ... ... ... етiп, ... жақындау нәтижесiнде бытыраңқылықтан,
салғырттықтан және iшкi проблемаларының әсерiнен тұйық болудан арылады, бұл
олардың техникалық деңгейiнiң және бәсекеге ... ... ... фирмааралық қатынастар деңгейiн қалыптастырғанда әр
түрлi кезеңнен ... ... ... елдерде (мысалы, Финляндияда)
кластердiң даму дәрежесiне негiзделген оның ... ... ... ... кластерлердiң” жоғарғы категориясына бәсекеге
қабiлеттi басымдықтары тұрақты болатын және өндiрiстiк циклдың ... ... ... ғана кiредi. Мұндай кластерлерге бiрлескен
жобалар мен салааралық ұйымдар жұмысы аясында ... әрi ... бар ... пен ... ... ... ... даму,
жоғарғы iшкi бәсекелестiк, әлемдiк деңгейдiң ... ... ... қарқынды кластерiшiлiк әрекет ету тән болады.
“Тұрақты кластерлер” максималды өндiрiстiк әлеуетке жету ... даму ... ... осы ... ... ... ... етуi
байқалады.
“Әлеуеттi кластерлер” түрлi ... ... ... тұтастығының қарқынмен дамуын көрсетедi. “Латенттi кластерлiк
құрылымдар” қуатты бiрiктiрушi орталықтармен де, әрi ... ... ... ... және орта ... де
ерекшеленедi. Аралық соттар, өзiн-өзi реттеушi қоғамдық бiрлестiктер,
кластерге қатысушылардың бiр-бiрiне сенiмi мен ... ... ... ... - ... ... келгенiн айқындайтын көрсеткiштер.
Кластерлердiң бар болуы ұлттық саланың техникалық жағынан ... ... бой ... ... ... ... басымдықтарын
дамытып жетiлдiруiне жол ашады. Салалық өзара ... ... ... ... ... ... ... ақпаратқа, инфрақұрылым мен адам ресурстарын дамытуға салады. Бұл
ғаламдық нарықтағы бәсеке үшiн қайшыласқан ... кiшi ... ... ... ... ... ... аясында кластерлер
iшкi нарықтың өсуiне ... ... ... ... тауарлар мен
қызметтерінің халықаралық нарыққа шығуын қамтамасыз етедi. Бұл ... ... ... ... iрi, орта және шағын ... ... тән ... ... ... халықаралық бәсекеге
қабiлеттiгiн арттыруға өз септiгiн тигiзедi. ... ... ... ... ... пен ... әкiмшiлiктiң назарын аударған
қомақты қаржы салыным ... ... ... ... және ... мүмкiндiктерi бар.
Бұны жоғары тұтынушылық құндылығы бар тауарлардың технологиялық тiзбегі
бойынша, сондай-ақ өзге де ... ... ... ... ... ... ... түсiндiредi. Осылайша олар
жеткiзетiн шала фабрикаттардың ... ... ... ... ... Iшкi және шетелдiк ... ... ... ... бiрлескен экспансияға ұласады. Кластер фирмалары бiр
коммерциялық ой ойлау арқылы iшкi және ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттiгiн арттыру және жаңа нарықты игеру
мақсатында кластерлер ... ... ... ... ... жаңа
жүйелерiн құру.
Сонымен қатар кластер мүшелерiнiң тығыз қызмет етуi өз ... ... ... және ... ... ... ... жаңа
тауарлар, технологиялар мен қызмет игеру қарқынын азайтады. Осыны болдырмас
үшiн кластерлiк стратегиялар қолданылады, олар ... ... ... күшi
мен бәсекелестiгiн көрсете бiлген ... ... ... Бұл ... ... қолданыстағы кластерлердi қолдауға және де
бұрын бiр-бiрiмен байланысқа түспеген компаниялардың жаңа ... ... ... ... тура ... ... осы ... анық формада
Бельгия, Ұлыбритания, Германия, ... ... ... Нидерланды,
Финляндия, Франция және басқа да елдер жүзеге асыруда. Мысалы, Германия мен
Ұлыбританияда ... ... ... базасы негiзiнде
биотехнологиялық кластерлер құру бағдарламалары бар. ... ... ... саласында маманданған фирмалар арасындағы қызметтестiктi
нығайту ... ... ... Финляндияда орман өнеркәсiбi кластерi
дамыған, мұның құрамына ағаш және ағаш ... ... ... және ... ... ... өндiрiсi кiредi. Финляндия
ағаштың әлемдiк қорының 0,5 пайызына ие бола ... ... ... әлемдiк экспортының 10 пайызын, соның iшiнде сапалы қағаздың 25
пайызын құрайды ... ... ... шағын кәсiпорындар үшiн маңызы зор. Кейбiр
зерттеушiлер шағын фирмаларды кластерлерге бiрiктiру арқылы оларды ... ... деп ... ... ... жөнiндегi ЮНИДО бағдарламаларының
негiзi осы кәсiпорындардың дамыған елдер экономикалық дамуында шешушi роль
атқарады деп түсiнуiнде. Алайда ... ... ... ... ... iске асыруға жол бермейдi. Көбiнесе шағын кәсiпорындар
өнiмнiң көп мөлшерде ... ... сай ... және тұрақты
жеткiзiлiмдi талап ететiн нарықтың қажеттiлiгiн қанағаттандыра алмайды.
Шағын кәсiпорын кластерлерiнiң дамуы спонтанды немесе ... ... асуы ... Көптеген келiсiмдердi аймақтық фирмалар ... және ... ... Бұл ... ... жергiлiктi
тiзбекте жұмыс жасайтын, бiр-бiрiмен байланысты кәсiпорын-серiктердiң
белгiлi бiр тобын қалыптастырады.
Кәсiпкерлер бұрын өзара ... ... ... ... ... ... ... құрылуы мүмкiн. Арнайы дайындалған ... ... ... көмегiмен оның қатысушыларының бiр-бiрiне сенiм артуы
нәтижесiнде жүйе құрылады.
Ұйымдасқан бағыт не елеулi капиталы бар ... ... ... ... не ... ... жұмысқа алған шағын бизнес
өкiлдерiнiң бастамасымен ... ... ... құрылымдардың қолдауы
жергiлiктi бизнестiң жүйелi ұйымға бiрiгуiне әсер етедi.
Жүйелi ұйым өзiнiң қалыптасу процесiнде бес кезеңнен өтетiнi белгiлi:
потенциалды ... ... мен ... ... стратегияны,
пилоттық жобаны, стратегиялық жобаны және өзiн-өзi реттеу кезеңiн жасақтау.
Кластерде шағын ... ... ... көп ... деп ... Кластерге бiрiккен шағын кәсiпорындар, ең алдымен,
нарықтың айрықша субъектiсi ... Бұл ... ... ... ... кәсiпорын ғана емес, оның кластерi де субъектi бола алады.
Кластер қызметiнiң нәтижелi салдары мемлекет экономикасы үшiн де әсер
етедi. Бұл шағын ... ... ... ... сақтап қалуына
кепiл болады. Осылайша салық базасы сақталады. Жұмыссыздық ... ... ... да билiк шағын бизнестi қамқорлыққа алады.
Түрлi деңгейдегi билiктер кәсiпорын кластерлерiн құрудың жiне оны ... ... ... ... ... ... - экспортты
көбейтудiң және шетел инвестицияларын тартудың қозғаушы күштерi.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... нәтижелiлiгi жаңа жұмыс орындарының санымен
бағалануы мүмкiн. Бұл ... ... ... ... ... ... көбейгенiн де көрсете алады. Сондықтан бiздiң мемлекетiмiз де
кәсiпорындардың кластерленуiне ... ... ... болар едi. Сондай-ақ
жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық жәрдемақысын төлеу қажеттiлiгiн жояр едi.
Салалық нарықтың көзқарасы бойынша кластердегi шағын ... ... ... ... ... шығаратын шағын бизнес
үлесi көрсеткiшiмен бағалануы ... ... ... ... ... ұсыныста мұндай үлес 30 пайызды құрап қалуы мүмкiн.
Нарық субъектiсiнің көзқарасы бойынша кластердегi шағын ... ... ... сол ... өз ... ... пайдалылық, инновацияларға алғырлық, қаржылар және т.б.
Сондай-ақ белгiлi бiр кластерге кiруге талпыну кластердiң әйгiлi болғанының
көрсеткiшi деп ... ... ... ... бар ... жоқ болуы
кластер қызметi нәтижелiлiгiнiң көрсеткiшi бола ... ... ... ... ... кластерлерi
қызметiнiң нәтижелiлiгiне баға беретiн критерийлердi ... үшiн ... ... экономикаға кластерлердiң әсерi туралы айтқанда, мәселен, АҚШ
экономикасында бюджеттiк секторды қоспағанда жұмыспен қамтудың 32 ... ... ... ... ... ... кластерлерде жұмысқа
қабiлеттi халықтың 39 пайызы қамтылған. Мұндай секторларда еңбек өнiмдiлiгi
елдегi орта көрсеткiштен 44 ... ... ... ... ... пайымдауынша, кластерлiк сектор локалды нарыққа ... ... ... ... күшi ... ... ... ең
бастысы: жекелеген елде кластерлер жоғары дамыған сайын сол елдiң халқының
өмiр сүру деңгейi мен компанияларының бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... “өсiруге” үлкен ресурстар
бөлуге әсер етедi. Кластерлiк саясатты көптеген дамыған және ... ... мен ... Корея, Сингапур мен Финляндия, Словения мен ... ... ... Франция үкiметi 2005 жылы үш жылда құны 1,5 млрд.
евро құрайтын 60 кластердiң даму бағдарламасын қабылдады. Ұлыбританияда ... ... ... ... қор үшiн 15 млн. ... ... ... бастамаларын” талдау арқылы екi негiзгi модель-
үлгi бөлiнiп алынды: либералдық және дирижистiк. Либералдық ... ... ... ... ... саясат жүргiзiп, нарықтың
өтеуiн төлеп алу үшiн көп нәрсесiн беретiн ... тән: АҚШ, ... ... Дирижистiк кластерлiк саясат елдiң экономикалық
тiршiлiгiне ... ... ... тән: ... ... ... Швеция, Финляндия, Словения.
Кластерлiк саясаттың дирижистiк үлгiсi ... ... үш ... өзгешелiк арқылы ажыратылады. Бiрiншiсi,
басымдылығын ... ... ... ... ... және
аймақтық басымдықтарды және әрi қарай дамытуға ... ... ... ... ... саясат әу баста ... ... ... ... ... ... ... түрде
басымды кластерлер үшiн инфрақұрылым қалыптастырады: ... ... ... әуежайлар, т.б. Ал либералдық
үкiмет, керiсiнше, ... үшiн ... ... өте ... ... кластер қүрылатын аймақтың ролi. “Дирижистер” өз
бетiнше кластер құратын ... ... оны ... ... Ал ... ... кластер үшiн жауап беретiн аймақтық
билiкке жағдай ... ...... туралы ой-пiкiрлерде екi шектеу болуы
мүмкiн. Бiрi – “кластер” деген ... ... бiр ... ... ... яғни сала мен ... ... теңдiк белгiсi қойылады. Екiншiсi -
кластерлiк принциптiң дамуын ... ... ... ... ... ... кетуi Финляндияда кластерлiк принципке
сүйенетiн стратегияның сәттiлікпен жүзеге ... осы ... аса ... байланысты. Финляндия экономикасын зерттеу институты (ЕТLА) “шығын-
шығару” ... ... ... ... ... негiзгi кластерлердi
теңдестiрiп отыр: орман, ... және ... ... ... ... сақтау,
машинажасау, тамақ, құрылыс. ... ... ... салалық және
аумақтық кластерлер құру принциптерi ... ... ... бiр-бiрiнен 80 км қашықтықта орналасқан бiрнеше финдiк целлюлоза-
қағаз ... ... ... ... қалыптасқан кластердiң бар
екенi белгiлi. Шындығына ... ... ... ... ... ... ... кластерi жұмыс жасайды, оның құрамына целлюлоза-қағаз
және ағаш өңдеу компаниялары кiрiп, бұл (әлемдiк өлшем ... ... ... деңгейлi) компаниялар шетелден компаниялар сатып алу
арқылы дамудың глобалды ... ... ... ... келедi. Яғни
радиусы 80 км аумақты олар баяғыда-ақ кеңiтiп үлгерген. Екiншi ... ... ... ... отырып салалық нарықты басқарады. Бұл ... ... iске ... есеп ... ... және бөлiнiс
ауысып өзгередi. ЕТLА-ның соңғы классификациясында 9 кластер бар, оның 2-
еуi мықты, 3-еуi тұрақты, 2-еуi ... және 2-еуi ... ... ... ... ... соңғы өнiмдерiнiң халықаралық
бәсекеге қабiлеттiгiнiң индикаторлары мыналар: әлемдiк нарықта белгiлi ... ... ... ... ... елдiң сомалық үлесiнен асып кетуi;
салалық экспорттың импорттан асып кетуi. Ал бұл уақытта сату, табыс ... ... ... өсiп, белгiлi бiр ... ... ... әлемдiк деңгейден жоғары болған ... ... ... ... тiркелiп отырған болатын”.
Бұрынғы көлiктiк, экологиялық және химиялық кластер түрлерiн кейiн
“ыдыратып” оларды соңғы классификацияның 9 ... ... ... Ал ... соңғы зерттеуiнде “бизнес-қызмет” және “машинажасау”
кластерлерiн ... ... ... ең жаңа ... мен ... ... ... жақтары
бар екенi сөзсiз. Бiрақ Қазақстан өнеркәсiбiнiң iрi ... бiр ... ... ... ... бiр аймақтарда пайда болғанымен, кез
келген аумақтық кластер бүкiл тамақ ... ... ... ... ... ... жағдайында деңгейлі ... ... ... ... ... бөлу ... ... Бүгiнде Қазақстанда иерархиялық құрылымдардан шығып кету объективтi
түрде мүмкiн емес – өйткенi “әлеуметтiк капитал” ... ... ... ... ... ... капиталға (ал ол үнемi бола бермейдi) сүйену керек. ... ... да ... ... ... бар ... және класы,
ұлты, дiн тұтуы, нәсiлi, сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... ... ... болады... Әлеуметтiк капитал жоқ
болған жағдайда иерархиялық ұйымдардың маңызы зор болып, сенiмдiлiк деңгейi
төмен қоғамды құратын iс ... ... ... ... ... ... ... баяндалғандардың негiзiнде бiрнеше тұжырымдамалар қалыптастырып,
Қазақстан экономикасында кластер құру үшiн маңызы зор болады.
Бiрiншiден, бизнестi ұйымдастырудың ... ... ... ... ... жүйе ... – спонтанды ұйымның
қазiргi заманғы ... ... ... бұл ... жүйелi
әрекетiн дамыту үшiн институционалды алғы шарттарды құруға болмайды ... ... ... ... әдiс Қазақстан экономикасының тұтас дамуы
үшiн маңызды, себебi оның көмегiмен бiздiң экономиканың ... ... ... аралығындағы қарсылықты жеңуге болады. ... ... ... мен ... топтың дамуы бiрiн-бiрi толықтырып
отырады. Яғни ... ... ... ... және ... ... мүмкiн.
Жылдам дамып жатқан қазақстандық нарық халықаралық тенденциялар әсерiн
сезедi. ... ... ... ұлттық жүйелерiн жасақтайтын
әдiстемелерiн талдау ... он жыл ... ... ... даму ... ... Батыс тәжiрибесiн бiздiң жағдайға механикалық түрде
көшiруге болмайды. Басты мақсатымыз - ... ... ... ... ... ... болатынын бiлу. Осындай әдiстемелердi талдай
отырып, ... ... ... әдiс проблемаларының бiр жақты
шешiлмейтiні анықталды [43].
Бiр субъектiні жан-жақтан сипаттап, оның түрлi қырларын ашатын жүйелер
мен ... бар. ... ... ... ... ... ... қарастырады. Кластер классификациясының жүйесiн дамыту екi
негiзгi бағытта жүргiзiледi: экономиканың тұрақты динамикалық ... ... ... контексiнде кластерлердi идентификациялау және
өндiрiс пен ... ... ... ... ... ... сәйкес кластерлер құру үшiн экономика құрылымын салмақты
талдау, белгiлi бiр секторлардың даму ... және ... ... қажет [45].
Жалпы кластер құру процесi мынадай:
- аумақтық экономика аудиті: кластерлердiң экономикалық ... ... ... ... ... ... әдiстi зерттеу;
- саясат аудитi: түрлi аймақтардағы кластерлiк әдiс потенциалын талдау
және жалпы экономикалық әдiстермен оның үйлесiмдiлiгi;
- ... ... ... ... саясат дизайнын талдау,
кластерлiк әдiстi жүзеге асыруда жеке меншiк және ... ... ... ... бiр ... ... ... бейiмделу
механизмдерi қандай;
- кластерлiк ... ... ... түрлi кластерде
қолданылатын алуан ... ... шолу ... және ... осы ... ... ... мониторинг және бағалау: кластерлік саясат мониторингі ... ... ... ... ... және оларды жеңу үшін
бағытталған негізгі шешімдер;
- кластер табысының критикалық факторлары: сәтті шыққан ... және ... оның ... ... Бәсекеге қабiлеттiгiн қамтамасыз етуде кластерлiк-жүйелі әдiстi
қолданудың халықаралық тәжiрибесi
Кластерлер теориясы әзірше жаңа деп ... ол тек ... 80-ші ... ... ... ... ... Шетел тәжірибесі
көрсеткендей, дамудың ... ... ... потенциалды
шоғырландыру позициясына сай оның тиімділігі өте зор.
Кластер – түрлі ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ғылым мен кадрлар даярлаудан бастап технологтар,
ораушылар, көлік ... мен ... ... дейінгі процеске
қатысушылардың ... ... ... ... ... аумақтық
қалыптасуы. Іс жүзінде, кластер құрылған жағдайда, ... жеке ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті болады, ол
технологиялық кооперацияның арқасында трансакциялық ... ... ... ... ... сервистік секторға қатысы ... ... ... өйткені осы инновациялық
инфрақұрылым ғана өндіріске жаңа технологияларды енгізуші ең ... ... ... ... дамыған елдердегі аса ірі ... ... ... ғылыми-техникалық агломерацияларды ұсынады,
нақты айтқанда, әр кластерде маманданған технопарк болады.
Дамыған ... ... ... ... ... ... қабілетті қатынастардың қатаңдануымен ... ... ... бір де бір ... ... ... ... қабілетті бола
бермейтінімен түсіндіреді. Кластерлер жүйесін шешуші салалар айналасында
қалыптастырғанда осы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық деңгейі мен депрессивті аймақтардың
экономикалық белсенділігін көтеру;
• жоғары технологиялы салаларды дамыту;
... ... ... кадрларды даярлау.
Кластерлерді қалыптастыру арқылы дамудың басымды ... ... ... ... ... Бұл ғылыми-
техникалық прогресті жеделдетуге, салалардың экспорттық ... ... ... ... ... ... және құрылымдық өзгерсітерге жол ашты.
Кластерлер классификациясы мен оларға тән ... ... ... әр ... ... ... алайда жалпы
кластерлер құрылымын мына түрде ұсынуға болады:
• сервистік ...... ... кадрлық, қаржылық,
ғылыми-техникалық, маркетингтік және өзге де қызметін жүзеге
асыратын кәсіпорындар мен ұйымдар тобы;
...... ... ... ... ... өнімдермен жабдықтайтын кәсіпорындар
тобы;
• тұтынушы-сектор – жеткізуші-сектордан алған ... ... ... пен ... ... ... жүзеге
асыратын кәсіпорындар тобы.
АҚШ пен бірнеше дамыған ірі ... ... ... кластерлер – кәсіпорындар кешені қалыптасқан
аймақтар ерекше динамикалық ... ... Бұл ... ... әдіске
альтернатива бола алады. Кластерге көлемі әр түрлі: ірі, ... ... ... Кластерге кіретін компаниялардың аумақтық жақындығы
мен технологиялық байланысы олардың ... ... ... ... әдіс кәсіпорындар мен салаларды өзара байланысты
қосындылар деп ... ... осы ... ... ... ... ... технологиялық жүйеге,
яғни жаңа білімнің, технологиялар мен өнімдерді таратушы тұрақты жүйеге
негізделген. Кластер ... ішкі ... мен ... ... ... енгізгенде шығындарды азайту есебінен қосымша
бәсекеге қабілетті ... ие ... ... ... тән ... ... ... қалыптастыруға қажет шағын ... ... ... бар ... үшiн ... ... да маңызды: әлеуметтік үйлесімділікті
мадақтайтын, мәмілені, кооперацияны ... ... ... ... формалды емес институттарды, нормалар мен ережелерді
қысқартатын фирмалар мен ... ... ... ... концепциясы эволюциялық және институционалдық теориялар
аясында дамып, бәсекеге қабілеттік, инновациялар, әлеуметтік ... ... даму ... ... он жыл ... ... жүйе дамыту тәжірибесі көрсеткендей,
сол принциптерді қолданған елдердiң ... ... ... әсер ... ... ... ... индустриалды округ түрінде дамыса,
Австрияда Германиямен, Италиямен, ... ... ... кластерлер әрекет етуде. ... ... ... Канадаға, Жапонияға, жеті жоғары технологиялы кластерлер
ішінен 3 үздік әлемдік кластері бар Германияға, ... және ... ... ... ... өйткені американдық ғалымдар
алғашқылардың бірі болып экономиканың кластерлену принциптерін зерттей
бастады, ал М. ... ... ... ... жасады. Аризона,
Калифорния, Коннектикут, Флорида, Миннесота, Солтүстік Каролина, Огайо,
Орегон, ... ... ... ... қабылдады, жүздеген қалалар
мен аумақтар өздерінің кластерлік стратегияларын жасақтады. ... ... ... мен ... ... жұмыстарын негізге
алып, штаттағы арнайы комиссиялардың ұсынысымен жүзеге ... ... ... үлестерін бөліп, кластерді нығайтуға көмек береді.
Алғашқы капиталды штат берсе, кейін жеке ... ... ... ... ... бәсекелестікке қатысумен ерекшеленеді.
Инновациялық әдістер басымды болып табылады.
Шығыс Европа елдерінде өнеркәсіпті кластерлеу процестері жүргізілуде.
Вышеград ... 5 елде ... ... Словакия, Чехия, Словения)
кластерленуді арнайы бағдарламамен қолдап ... ... ... да ... ... ... ... Украина қосылады. Әсіресе өнеркәсіптік парк
нысандас кластерлері бар Венгрия алға басып келеді. Қазіргі кезде мұнда ... адам ... ... 556 ... ... 75 өнеркәсіптік парк
бар. Өнеркәсіптік парктің ... ... ... салық. Бағдарламаны құрғанда қолдау, тараптардың мүдделілігі,
дамуы мен негізделуіне мүмкіндік беру, салаларына және мекенге интеграция
беру, ашықтық, ... ... ... Оның ... 5 жыл беріледі.
Кластерлер қалыптастырғанда аса үлкен дайындық керек. Олар болашақ
қатысушылардың бастамасымен құрылса да, орталық және ... ... ... зор. ... ... жылдары елдің перспективалы жүйелі құрылымдарын
анықтау үшін арнайы жоба ... ... Оған 25 млн. ... ... жылы ... ... ... фирмаларының 40 пайызы ... ... 60 ... қамтиды. 1997 жылы жылдық есепте фирмалардан,
ұйымдардан, ... ... 513 ... ... деп
белгіленді. Олар нақты секторларда маманданған 35 жұмысшы ... ... ... берілiп, оның 66-сы жүзеге ... ... ... ... ... құрылымдарынан бастап министрліктердің
бюджеттік қаржы бөлу өзгерістеріне дейінгi проблемаларды кеңінен қамтыды.
Бірнеше жыл қатарынан ... ... ... ... ... ... әлемдік көшбасшы атанды, бүгінде мұнда 29 жетекші
кластер қызмет етеді.
Кластерлiк әдiстiң көзқарасы ... ... ... 70-шi ... ... ... тәжiрибесi ШОБ дамыту үшiн қолайлы болып саналады.
Онда тоқыма және терi өндiрiсiмен, аяқ киiм өндiрумен, керамика, ... ... және орта ... ... ... кейбiр
секторларында кластерлер қалыптасқан едi. Олардың тәжiрибесi ... ... ... бәсекеге қабiлеттi басымдықтарын дамыту
екi аспектiге ... ... және ... ... тән ... ерекшелiктер:
• статикалық бәсекеге қабiлеттiк. Ол кәсiпорынның өндiрiстiк
тиiмдiлiгiмен ... ... ... ... қатысуымен шығыны төмен өнiмдердi ... ... ... ... еңбек бөлiнiсi
өндiрiстiк процестiң белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... Бұл фирмалардың, жұмыс күшiнiң,
оқыту орталықтарының, ... ... және ақыр ... ... ... нәтижесiнде жинақталып дамитын техникалық ... ... ... ... ... ... тұрақты
инновациялық процесс;
• иiлмелi институционалдық конфигурация. Оған тығыз фирмааралық
кооперация және бiрлескен жобаларға қатысу арқылы ... жж. ... ... ... ... ... ... бизнестiң
глобалды бәсекелестiкке өтуге ... ... ... жаңа ... мен маркетинг, агенттер мен дистрибьютерлер жүйесiн ... ... ... ... топтарға бiрiктiру арқылы
фирмааралық кооперацияларды дамытуды қарастырған болатын. Италияның сәттi
шыққан тәжiрибесiнiң ... ... бұл ... Данияның
технологиялық институтымен жасақталынды, Үкiмет оны қаржыландырып, Ұлттық
индустрия және сауда ... ... ... ...... ... фирмалар бiр қалада не ... ... ... ... ... отыратын тауарлар мен қызметтер көрсеткен едi.
Дания үкiметiнiң кездескен негiзгi ...... ... ... мәдениетiнiң бөлiгi деп есептелмеуiнде. Сол себептен
даниялық компаниялардың ... ... ... жеңу ... бiрi ... 1993 жылы ... жүзеге асыру аяқталып, бiрнеше
бағыт бойынша оны сәттi өткен деп есептейдi:
• бағдарламаны ... ... 5 жыл ... 10-15 мың ... және
орта кәсiпорындар iшiнен iрiктелiп алынған 5 мыңы ... ... бiр ... қатыстырылды;
• фирмааралық кооперация ел индустриясының бiр бөлiгiне айналды;
• сұрастыру қорытындысы ... ... ... 75 ... ... әдiс арқылы олардың бәсекеге
қабiлеттiгi арттықанын мәлiмдесе, 90 пайызы бағдарламаны iске
асыру аяқталған соң да ... ... ... ... ... ... ... даниялық тәжiрибенi Европаның көптеген дамыған елдерi, Америка,
Австралия және т.б. пайдаланды.
Ұлыбританияда шағын және орта ... ... ... ... одағы” (“Automotive Sektor Strategik
Alliance, ASSA”) бастамасы аясында “Ниссан” ... ... ... “клубын” ұйымдастырудан басталған-ды. “Ниссан” стратегиясында
жеткiзушiлердi дамытуда, ... ... және ... ... ... маңызды роль атқарды. Жеткiзушiлермен
жұмыс каскадты негiзде құрылды: алғашқыда қосылған құн тiзбегiндегі бiрiншi
және екiншi деңгейлi жеткiзушiлерге ... ... да, ... ... ... ... ... тартылған едi (2 кесте).
Кесте 2
Шетелдiк кластерлер үлгiсi
| Мемлекет ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... үшін |
| ... Sektor ... ... |
| ... ... ASSA”|жеткізушілердің технологиялық және |
| | ... ... ... ... |1. ... құрылысы |“Bergisches Land» - Таулы жер |
| ... der ... ... ... ... ... ... сатылы |
| |e im ... Land) ... |
| |2. ... өнеркәсібі |“Bergisches Land» - Таулы жер |
| | ... ... және орта ... |
| | ... қолдау аясындағы |
| | ... ... ... |Аяқ киім өнеркәсібі |Аяқ киім өндірісінде жұмыс орындап, |
| |(Sinos Valley) ... ... үшін ... пен |
| | ... ... және |
| | ... ... ... |
|Корея |Автомобиль құрылысы, |Сатылы интеграциялар, көп қабатты |
| ... ... ... қатынастар ... ... ... ... ... жасап, Сандэрлэнд
Университетінде курстар өткізді. Клуб жаңа институттардың ... ... алға ... ... пен ... Орталығын
құрып дамытты; бір ...... ... «Ниссан»
компаниясының талаптарын өндіріске енгізу жөнінде көмек ... ... ... ... ... ... ... und Technik» институты және ISA Consult ... ... der ... im ... Land» ... ... ... өндірісі үшін қосалқы бөлшектерді жеткізушілердің
вертикалды интеграциясын қолдау мақсатында ... Land» ... 1994 жылы ... ... ... өнеркәсібін қолдау
бағдарламасы жүзеге асқан еді. Ол ... ... ... ... ... ... ... бизнес пен іскер қауымдастықтар,
сауда-өнеркәсіптік палаталар, кәсіподақ, университет, ... ... бар ... комитеті бағдарламаны қолдап отырды.
«Bergisches Land» химиялық кластері дегеніміз - ... және ... ... ... ... ... ... емес табысты инновациялық
жоба. Ол химиялық өнеркәсіп ... мен ... ... ... арасында, сондай-ақ химиялық өнеркәсіп пен сервистік фирмалар
арасында фирмааралық ... құру үшін ... ... іске асыру
салааралық жаңа қатынастың пайда болуына жол ашты. Бұл өз кезегінде «химия-
экологиялық» кластердің қалыптасуына апарады.
Корея Республикасының экономикалық даму ... ... ... роль ... экономикада шағын және орта
бизнестің маңызы зор. Мұнда мердігерлік қатынастардың негізінде ... ... ... ... ... салада шағын және орта
кәсіпорындардың 70 пайызы мердігер болып ... ... жж. ... ... ... ... компаниялардың саны 30 пайызға
өсті. Осы сипат тоқыма өнеркәсібінде де байқалады.
Мердігерлік қатынастар көп ... ... ... ... ... ... қызметке тапсырыс беру арқылы ірі кореялық
компанияларының шағын және орта ... ... ... орналасқан.
Содан кейін шағын және орта бизнес кәсіпорындары арасындағы мердігерлік
қатынастар, ал ең ... ... осы ... және ... мен үйде жұмыс жасайтын жұмыскерлер арасындағы қатынастар
тұрады. Ірі ... ... ... ... аспектілеріне, жаңа
өнімдерді жасақтауға және ... ... ... Мердігерлікпен
жұмыс жасайтын орта кәсіпорындар стандартты өнімдерді өндірумен ... ... жеке ... мен үйде ... ... жұмыскерлер
аса күрделі өндірістік операцияларға тартылады. Ірі компаниялар деңгейлі
интеграцияның жоғары деңгейінде ... ... ... ... ... деңгейінде - өндірістік шығындарды ... ... ... ерен ... ірі ... мен ШОБ ... ... интеграцияның
мадақталуы;
• ШОБ техникалық мүмкіндігінің жақсартылуы;
• ірі компаниялар мен ШОБ арасында ... ... ... ... ШОБ үшін ... бизнес-аумақтарды құру
және банктен қарыз алуға ШОБ рұқсатын ... бар. ... ... ... ірі ... ... пайдаланудан қорғайтын
адекватты заңнамаларды құру маңыздылығы, ірі ... үшін ... ... ... ... ... ... құру керек. Осылайша
кластерлік-жүйелі әдіс, бір ... ... және орта ... ... ... ... ал, ... жағынан,
мердігерлік фирмалардың идеялары мен дағдыларын пайдаланатын ... ... ... ... жол ... ... аяқ киім ... дамыды. «Sinos Valleu»
өнеркәсіптік кластердің табысты дамуының үлгісі болады, ол ... ... ... АҚШ ... бар әлемдегі ең ірі аяқ киім экспортерлерінің бірі болып
табылады. Кластерде көптеген ірі аяқ киім ... ... ... және орта ... да оның маңызды элементі болады. Кластер
негізінде 480 аяқ киім өндіруші бар, оның 48,2 ... ... 34,6 ... ... 17,3 пайызы – ірі кәсіпорындар. Шағын және орта кәсіпорындар аяқ киім
тігумен қатар шикізат пен ... ... ... ... жеке ... ... ... ірі аяқ киім өндірушілердің
көбі белгілі бір жұмыстарды ... үшін ... ... ... ... жыл бойы экономикалық дағдарысқа және
стагнацияға ұшыраған мемлекетте осы қаралып отырған ... ... ... экономикалық табыстармен көзге түседі. Бір айта кетері, арзан жұмыс
күші кластердің бәсекеге қабілетті ... деп ... ... жағдайында және арзан жұмыс күші болған ... ... ... ... – бразилиялық аяқ киім өндірушілер сапасы ... және ... ... ... ішкі нарыққа шығуға тырысады.
Чилиде өткен ғасырдың 90-шы жылдарында екі ... ... ... ... ... de Fomento) ... бағдарламасы
фирмааралық кооперацияның қатысуымен бәсекеге ... ... ... ... сол кезде қалыптасқан кәсіпкерлердің жоғары
дәрежелі ... және ... ... ... ерекшеленген
кәсіпкерлер мәдениеті жағдайында бәсекелестікке жетуге мүмкін емес-ті.
Бағдарлама 1993 ... 1998 ... ... ... ... ... үш ... бірінші кезеңде үкімет құрған ... бір ... ... ... олардың проблемаларының
диагностикасын жасады;
• екінші кезеңде менеджер ... оның ... бірі - ... ... сапасын жақсарту және
бағдарламаға қатысушы фирмалардың қарым-қатынастарын дамыту;
• үшінші кезеңде нәтижелер ... ... ... 9,3 ... АҚШ ... ... негізінен операциялық шығындарды жартылай қаржыландыру мақсатында
пайдаланылған. Бағдарламаға 2959 фирма қатысты. Осы ... ... ... 400 ... тиімділікпен инвестицияланған қаржылардың
әлеуметтік қайтарымы іске асты, өндірістік-қаржылық көрсеткіштері ... ж. ... ... ... іске ... (Supplier
Development Program) – жеткізушілерді дамыту бағдарламасы. Ол ... мен ... және орта ... ... вертикалды
интеграцияны дамытуға бағытталды. Пилоттық жобада 20 ірі ... мен ... және орта ...... ... Жоба құны – 250 мың АҚШ
доллары. Қаржыландыру көзі – ... ... ... ШОБ ... ... ... ... ж. аяғында Мексикада өнеркәсіптік интеграцияның екі кезеңді
бағдарламасы қабылданды, оның бірінші кезеңінде шағын, орта және ірі ... ... ... фирмааралық кооперация мен мердігерлік
қатынастардың дамуы қарастырылды; екінші кезеңінде – елде ... ... ... ... ... ... арқылы шағын және орта
кәсіпорындардың бәсекелестігін арттыру. Жобада операциялық ... ... ... ... ... 1/3-і – ... ... 1/3-і –
өнеркәсіптік интеграцияға салынған инвестициялар есебінен ... ... ... екі ... ... мақсаты:
• мердігерлік келісімдерді таңдауда ШОБ көмектесу;
• іріктеліп алынған мердігерлердің қабілеттерін ... ... ... ... ТҰК ... ... жасау;
• техникалық көмекті анықтау және бағыттау, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда халықаралық тәжірибе зерттеулері мынаны көрсетті:
- қазіргі уақытта Европалық Одақ елдерінде аумақты ұйымдастыруда жаңа
әдіс қолданылады. Оның мәні – ... ... ... тікелей
мемлекеттік реттелуінен аймақтық ішкі потенциалына жағдай жасауға
көшіруде. Көбінесе кластерлердің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... Бұл ғылыми-техникалық прогрестің жедел дамуына, салалардың
экспорттық ... ... ... ... және
аймақтардың өнеркәсіптік кешенінде құрылымдық өзгерістерге апарды;
- ШОБ көптеген ... ... ... ... шешуші
факторларының бірі болады;
- қосылған құнның глобалды немесе аймақтық тізбегіне қосылған ШОБ
кәсіпорындары өндіріс технологиясының және ... ... ... түрде жетілдіру арқылы тұрақты өсімде болады;
- кәсіпорындар ... ... ... ... ортақ жалпы іскер
мүдделері: өткізу ... ... ... ... бар ... ... кооперация болуы мүмкін;
- кластерлер аясында іскер ... ... ... ... «критикалық массасы» әсерінен кәсіпорындардың бірлескен
бастамалары нығаяды.
Біздіңше, Қазақстанда технопарк, ... ... ... ... ... ... ... әдіс байқалады. Сондықтан
осы экономикалық қоғамдастықтар ойдан шығарылған экспериментке, ... ... ... ... нәтижесіне айналмас үшін ең
басынан бастап олардың аясындағы технологиялық қатынастарына ғана ... ... ... ... деп ... ... да
назар аударылу тиіс. Экономикалық агенттердің аумақтық жақындығымен ... және ... ... де маңызы зор.
Бұл жөнінде портерлік кластерге ұқсас ... ... ... ... мен ... ... ... арналған аумақтық-
өндірістік және аумақтық салааралық кешендерді қалыптастырған бұрынғы
тәжірибеміз ... ... ... ... ... ... теорияларында
кешен құратын институционалды факторларды есепке алмағанды жалпы (әрі
объективті) ... деп ... ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ... басындағы өз
еңбектерінде ТҰК ... ... ... ... ... ... ... ішкі аймақтық экономикалық әрекеттесудің технологиялық ғана емес,
сондай-ақ «жұмсақ» факторларына да назар ... ... ... ... ... - ... аудан, «өнеркәсіптік атмосфера» ішінде
сатып алу-сатуға ... ... ... ету ... ... ... түсінік енгізді. Оның пікірінше, ол ұзақ
мерзім дамып, физикалық жағынан ауысуға келмейді. Кластерлер, ... ... әдіс ... ... үшін ... ... ерекше түрі деп қарастыру керек.
Осы теорияларда жергілікті қолайлы факторлар мен жаңа ... ... ... механизмдеріне, оны нығайтуға және локалды «резервуардан»
көршілес ареалдар мен ... ... ... «қайта құюға»
(инновациялық қызметінің кеңістік ... ... ... ... ... базасы агломеррация, мамандану және аймақтық кластердің
тұрақты тиімді факторлары есебінде анықталады.
Кластер ішінде болып жатқан ... ... ... ... – жергілікті экономикалық жүйені, экономикалық
қызметке қатысушыларды және өнеркәсіптік мәдениетті байланыстырып, ... ... ... ... ... ... ... деген
түсінік өнімді қолданылады. Бұның базалық элементтері – жергілікті еңбек
нарығы ішінде білікті жұмыс күшін ... ... ... ... ... мен ережелер, байланыс туралы жалпы түсінік. Географиялық
жақындықта ... ... мен ... ... ... ... оны бұзушыларға жаза қолдану) негізінде ... ... ... ... және ... ... ... азайтады.
Әлеуметтік (қатынастық) капитал концепциясын игеру де маңызды. Ол
осыдан он бес жыл ... ... ... тек ... бес жыл ... ... артып, Әлемдік банк эгидасымен елеулі деңгейде зерттелінді.
Әлеуметтік капитал желімге ұқсас, ол ... даму ... ... және ... ... ... ... тұлғалар арасын
байланыстырушы жүйе ретінде қарастырылып, әлеуметтік үйлесімділікті қолдап,
мәмілені оңайлатады, трансакциялық және ... ... ... ... ... ... ... активтер, табиғи және адам
ресурстары, инфрақұрылымдық жүйелер) факторлары мен ... ... мен ... ... ... ... байланысы жүргізіледі.
Кластерлік мәселенаманы аймақтық ... жүйе ... ... ... ... ... жағынан жақын болуы
керек. Осындай келісімдер арқылы инновациялық әсерді ... ... көз ... ... мен ... жердің, аймақтық
кластердің басымдығы пайда болады. Оны локалды формалды емес жүйелер жүзеге
асырады; нарықтық механизм жаңа ... ... ... ірі ... басқа да әкімшілік құрылымдар бұл міндетті орындай алмайды. Мысалы,
технологиялық ... ... мен жеке ... ... ... ... ... шектейтін әдістер арқылы нарықтық емес
түрде, жүйелер мен келісімнің басқа нысандарымен ... орта ... ... үшін ... ... ... аймақтық
инновациялық жүйелердің жаңа концепциясында материалданады. Бұл -
инновациялық ... ... ... жақсарту үшін жұмыс жасайтын
саяси, өнеркәсіптік (фирмалар) және академиялық ... ... жеке ... және ... институттар жүйесі.
Бізге жаңа білімнің локалды нысандарын гендейтін ... ... ... Технопарк дамытудың шетел тәжірибесі көрсеткендей,
мемлекеттік және нарықтық секторлар арасында, аймақтық ... ... ... мен ... ... инновациялардың (білімнің,
технологияның және практикалық тәжірибенің тығыз байланысы) тууына жағдай
жасайтын тосқауылдардан өтудің ... зор. Осы ... іске ... ... ... үшін ... ... экономикалық-географиялық жағдайдың және
аймақтың ықшамдылық деңгейінің қандай роль ... әлі де ... ... ... келеді. Білімнің едәуір бөлігі формалды емес,
нақты емес нысанда болып, ... ... ... жеке ... ... ететіндіктен, аймақтық инновациялық жүйені қалыптастыру
мүмкіндігі білімнің аймақ ... ... ... мен ... ... ... ... инновациялық жүйенің ядросы
«жаңа экономика» салаларын (Интернет, ... ... ... ... ... және телекоммуникациялар) қалыптастырады. Жаңа
және ... ... ... ... ... ... арқылы
алғашқылардың күшті шоғыры ... ... ... ... жаңа ... салалары еңбек нарығымен, тұтынушылардың
кеңістік жақындықта ... және ... ... ... ... бар.
Бәсекеге қабілеттілік, инновациялар, әлеуметтік капитал, аймақтық даму
концепцияларын синтездеу нәтижесінде «жүйелі экономика» ... ... ... және ... ... маңызды болмақ.
Қазақстанда кластердің даму мүмкіндігін бағалай отырып, әзірше мұнда
қолайлы шарттардан гөрі ұстамды факторлардың көптігі байқалады. ... және ... ... бар ... қолайлы емес. Елде
кәсіпкерлік мәдениеті толық нығайып үлгерген жоқ, бәсекелестік әрдайым адал
сипатта өтпейді, кәсіпкерлік ортада экономикалық ... ... ... ... сене ... ... экономикасы өзіне мұраға қалған ... ... бір ... көріністік сипатында, ол бір тұтас емес, ... ... ... ... да аз. ... ... құруда қиындық туғызады. Олар көбіне аралас
елдерде болады.
Үшіншіден, әзірше ... ... ... ... алғашқы кезеңдерінде болғандықтан, бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... күші) есебінен
қамтылады. Жоғары деңгейлі (қазіргі заманғы инфрақұрылым, білікті және
білімді персонал, ғылыми потенциал, ... ... іске ... осы ... ... ... ... кезінде кластерге
объективті қажеттілік пайда болады.
Алайда бұның бәрі ... ... бас ... ... ... Кластердің пайда болуы мүмкін «нүктелерін» іздестіру кезінде
ойластырылған әдіс, қазақстандық кластерлік ... сай ... ... ... ... ... ... болу
керек.
2 Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн арттыруда жағдайлар
мен шарттарды талдау
2.1 ... ... ... ... ... процесiмен бiрге болатын халықаралық бәсекелестiктi күшейту
ұлттық экономикалардың ... ... ... ... ... оны ... жетекшi факторлар деп есептеледi. Индустриалды-
инновациялық стратегияны жүзеге асыруды ... ... ... бұл ... ... өте ... Елбасы Н. Назарбаев өзiнiң
Қазақстан халқына Жолдауында осы ойды растап, мынаған ... ... ... ... ... ... ... бар басымды
салаларымен бiрге бәсекеге қабiлеттi экономика моделiн таңдап ... ... ... ... ... және тоқыма өнеркәсiбi,
көлiктiк-логистикалық қызмет, металлургия және құрылыс ... ... осы ... ... кластерлердiң жүйесiн дамытуды
бастадық... Олар шикiзаты жоқ салаларда ел ... ұзақ ... ... Бiз жаңа ... мен жаңа ... ... – Ұлттық инновациялық жүйенi – ... ... жаңа ... құруды бастадық”.
Қазақстанның бәсекеге қабілетті экономикасын құру үшін бірінші кезекте
елдегi бәсекеге қабілетті басымдықтар максималды ... ... ... ... мыналарды жатқызады:
• өзіндік ғылыми-техникалық потенциалы;
• инвестициялық тартымдылығы;
... ... ... ... ... бар ... ... институционалды жағдайлар, соның ... ... ... ... ... дамудың инновациялық жолына өтудің шарттарын бөліп көрсетер
болсақ, олар мыналар:
• бай ... ... олар ... ... ... ... ... жоғары емес ішкі
мұқтаждығын қамтиды;
• ғылыми өндірісті ұйымдастыру үшін ... ... ... жұмыс күшінің төмен құнының жоғары жалпы білім беру деңгейімен
үйлесімділігі;
• көптеген ... ... ... ... ... бір тұтас инновациялық жүйеге біріктірмей ... бұл ... ... ... ... ... еді.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарықтық экономика ... жеке ... ... өзгерістерге бағытталған бір тұтас ... ... ... алға ... ... ... аймақтың, елдің бәсекеге қабілеттігін
арттыру мүддесінде ғылыми-техникалық факторды қолданатын шаралардың маңызы
зор (3-ші кестеге ... ... ... ... ... ... техникалық
жабдықталуы
|Нысандар |Қолдану әдістері |Басымдықтары ... ... ... ... |1. ... алынған |1. Тауардың жаңа|
|трансферті ... ... ... ... |
| ... үшін ... ... ... |
| ... ... |2. ... |2. ... |
| ... |жылдам модификациялау |технологиялар |
| ... бар ... ... нарыққа |меншіктеріне |
| ... ... ... ... ... |
| ... |үшін елдің бәсекеге |3. Өз |
| ... ... ... ... |технологияларын |
| ... беру ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |1. Қазақстан |1. «Интеллектуалдық |1. ... ... ... ... ... ... |ізденбеуі. |
|ұлттық |технологиялар |бар ... ... |2. ... ... |2. ... ... ... ... ... ... ... ... |2. Қазақстан |3. Венчурлы қаржыландыру|мүдделілігі. ... ... ... ... қолданып, | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... және | |
| |жол ... |орта кәсіпорындарды құру| |
| ... бар | | |
| ... | | |
| ... | | ... мен |1. ... |1. Интеллектуалды |1. Тактикалық |
|өндірістің ... ... ... үлесімен|міндеттердің |
|интеграциясы |орталықтарын ашу |экспорттық тауарлар ... |
| | ... мен ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... ... ... ... деңгейде қалып отыр, кәсіпорындардың 2,3 ... ғана ... ... ... ... ... инновациялық саясаттың басты
мақсаты ... ... ... ... арттыру үшін
институционалды, ұйымдастыру, қаржылық, ... және ... ... ... ... ... өндіріс инновацияларын іздеуді арттыру, іргелі ғылымның,
маңызды қолданбалы зерттемелер мен зерттеулердің өнімді ... ... ... ... және ... ... құру;
- ғылыми, ғылыми-техникалық, инновациялық ... ... ... ... ... ... ... экономика жағдайына бейімдеу,
ғылымды, технологиялар мен техниканы дамыту мақсатында ... ... ... ... ... ... ету.
- өндіріс тиімділігі мен өнімнің бәсекеге қабілеттігін арттыруға ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыру кезінде инновациялық саланы дамытатын рационалды
стратегиялар мен басымдықтарды таңдау.
- ғылым, технологиялар мен техника ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу мен нарықтық ... ... және ... қызметінің тікелей және жанама
ынталандыру шараларын рационалды үйлестіру;
- ғылым мен технологиялар саласында ... ... ... және ... даярлау жүйесін жетілдіру;
- әлемдік тенденцияларды ескере отырып ғылымды, ... ... ... басымды бағыттарында ... ... ... ... қолдау. Оның негізін отандық ғылыми-техникалық
потенциал құрауы тиіс. Алайда онда әзірге шикізат секторына ... ... ... ... ... басым болуда, бұл Қазақстанның
тарихи, ... ... және ... ерекшеліктерімен
түсіндірілетін жағымсыз фактор. Кеңес жылдары ішінде бай ... ... ... ... ... ... болған еді. Тұтыну
тауарлары мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... «әкелінетін» еді. Соның нәтижесінде өңдеу
өнеркәсібінің көптеген салалары жоғары қосылған құны бар қорытылған ... ... ... ыдыраған соң Қазақстанда ресурстармен қамтылған дамушы
елдерге тән шикізат беталысындағы экономика түбегейлі құрылды».
Өнеркәсіп кәсіпорындарының негізгі қызметінен ... ... ... ... ... жалпы кірістер негізін құрайды. Өнеркәсіп
қосылған кірістер көлемінің 75-85 ... ... ... ... ... ... кірісі негізгі қызметінен жылына орташа
есеппен 14,6 пайызға көбейіп отырғаны байқалды.
Бұған қоса республика экономикасының ... ... ... ... ... 2008 ж. өзінде 1530,6 млрд. теңге салынса, бұл ... ... 2,6 ... көп. Бұл ... 0,27:1 ... ... ... ең көп көлемі кен ... ... ... бұл ... ... өз қызығушылығын білдіруде. Әр түрлі
кезеңдерде шығарылған өнімнің 1 теңгесіне 0,26-дан 0,47 ... ... ... ... Ал өңдеу өнеркәсібi шығарған өнімінің 1
теңгесіне 0,11 теңге инвестициялар салынды, бұл кен ... ... ... одан да көп ... ... ... тұр. Қазақстан экономикасының ... ... ... ... үшін ... ету ... және аймақтық деңгейдегі менеджменттің басты міндеті.
2005-2008 жж. аралығында экспорт импорттан ... ... Тек 2008 ... ... ... мен ... ... арасындағы айырмашылық 7,32 млрд.
АҚШ долларын құрады (6-шы ... ... ... ... ... ... ... жағынан электр энергиясын қосқанда минералды өнiмдер тартымды
деп есептеледi. Мәселен, отандық экспорттың құрылымының 90 пайызын ... оның ... ... ... құрайды.
Керiсiнше, импорт үлесi жоғары интеллектуалдық еңбек өнiмiмен
берiлгенi: машина және ... - 26,8 ... ... ... - ... ... ... - 13,9 пайыз.
Сондай-ақ минералды шикізат және асыл емес металдар мен олардан
жасалатын бұйымдар ... ... ... ... - «қарсы алу ағынының»
өсуіне беталыс байқалады. 2007 ж. салыстырғанда импорт көлемінің ... ... осы ... әсерінен болған: тек 2008 ж. аталған тауарлық
топтардың қосылған үлесі 27,7 ... ... (2007 ж. – 23,8 ... Парапар
емес сыртқы экономикалық алмасу пайда болады: шетелден дайын өнім ... ... іс ... ... ... бар ... техникалық
прогресін, олардың білімі мен ғылымын қаржыландырып отырады.
Бай минералды ... ... ... игілігі болып табылады,
алайда ел экономикасында кен өндіру өнеркәсібін дамытуға ... ... осы ... ... ... даму жолына кедергі болуы мүмкін.
Экономикалық реформалардың бастапқы ... ... ... ... ... ... экономикасы қиындықтан өтті және
тұрақтылық сипатқа ие ... ... ... ... ... қазіргі уақытта бай минералды-шикізат
ресурстарына ие болу жағымды фактор деп есептеледі, себебі сатудан ...... ... ... ... үшін ... қайнар көзі, Қазақстанның халықаралық еңбек бөлісі жүйесіне
қосылуына қажетті шарт. Ұлттық инновациялық жүйе осы ... ... ...... ... ... саласы. Өңдеу өнеркәсібінің
өнімдер құрылымындағы оның үлесі - 8 пайыз.
Келесі ... сала – ... ... ... жалпы шығарылымында
оның үлесі аз – небары 3 пайыз.
Сонымен, ғылыми салалардың үлесі 11 ... ғана ... ... аталған салаларды орташа ғылыми салаларға жатқызады.
Елдің экономикалық ... ... үшін ... мен ... ... ... ... Қазақстан үкіметі мемлекеттік даму бағдарламаларын
жүзеге асыруға кірісті.
Қазақстанда 2008 ж. іргелі зерттеулерге жіберілген ... ... 18,1 ... ... ... ... – 44,9 ... ғылыми-
техникалық зерттеулерге – 24,5 пайыз, ғылыми-техникалық қызметке – 12,5
пайыз. ... ... ... ... ғылыми-техникалық
және қолданбалы зерттеулердің қомақты үлесімен сипатталады.
Инновациялық даму ... ... ең ... деп келесі көлем
қатынасын есептейді: 12 пайызы – іргелі зерттеулер, 22 пайыз – ... 66 ...... ... ... ... ... отырып, оның басым
бөлігін – зерттеулер мен зерттемелердің, ал болмашы бөлігін – ... ... ... ... болады (4-ші кестеге сәйкес).
Кесте 4.
Ғылыми-техникалық зерттемелердің құрылымы
|Көрсеткіштер атауы |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... және ... |257 |259 |267 |273 |295 ... ҒЗҰ саны | | | | | ... ... |6,10 |9,24 |13,76 |14,37 |18,55 ... ... тг. | | | | | ... ... ... және |5,40 |7,70 |9,4 |10,3 |16,4 ... млрд. тг. | | | | | ... ... |0,7 |1,58 |4,39 |4,06 |2,15 ... тг. | | | | | ... ... қызмет бағытын талдау арқылы Қазақстанда
барлық негізгі бағыттар бойынша ғылыми ұйымдар әрекет ... ... ... ... ... ... 2008 ж. республикадағы ғылыми-зерттеу
ұйымдарының (ҒЗҰ) 1,5 ... ғана ... ... ... ... зерттеген. Сол кезде ҒЗҰ көпшілік ... – 38,6 ... ... ... айналысқан.
Алайда, біздің ойымызша, аграрлық кешен жұмысына ғылыми зерттемелер
қанша позитивті әсер етсе де, ауыл шаруашылық өндірісінің даму ... ... оған ...... ... даму деңгейінің жоғары
еместігінде.
«Қазақстан Республикасының ұлттық ақпараттық инфрақұрылымын (ҰАИ)
қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуда.
Қазақстан Республикасы ҰАИ құру және дамыту жаһандық ақпараттық
инфрақұрылым (Global ... ... ... ... ... табылады, бұл ашық жүйелер концепциясы негізінде
әлемдік қоғамдастық арқылы жүзеге асырылады.
Кесте 5
Қазақстан Республикасы экономикасы ... ... ... ... бағдарлау
| Көрсеткіштер атауы ... ... |
| ... ҒЗҰ үлес ... ... ҒЗҰ |100 ... ... ҚР экономикасының басымды | ... ... ... | ... кешені |38,6 ... ... |2,2 ... ... |11,2 ... |6,0 ... ... |6,4 ... ... ... |1,5 ... ... салу және ... |9,1 ... және ... |6,7 ... және мұнайхимия өнеркәсібі |8,2 ... ... |4,5 ... ... |5,6 ... – [62] ... негізінде құрастырылған. ... ... ... ... ... ... салалық құрылымына талдау жасау арқылы зерттемелердің ең көбі –
22,1 пайызы ауыл шаруашылығын ... ... Одан ... ... – 19,5 ... ... ... – 9,1 пайыз;
• кен ісі - 9,0 пайыз;
• металлургия – 4,6 пайыз;
• тамақ өнеркәсібі – 4,5 пайыз.
Биотехнология, ... ... ... ... ... ... атом ... тәрізді жоғары
технологиялық бағыттар АМБ құрылымында 0,3-тен 1,6 пайыз құрайды.
АМБ-да зерттемелер типі ... ... 50,9 ... ... бұйымдарға барлық зерттемелердің 38,5 пайызы келеді. Ең ... – ауыл ... ... олар 20,2 пайызды құрайды.
2008 ж. 1 қаңтардағы мәлімет ... ... 521556 ... субъектілері тіркеліпті, оның 130779-ы – заңды тұлғалар. 2006
ж. өсім ... 17,9 ... ... 2007 ж. ... ... республиканың
шағын кәсіпкерлік субъектілері өндірген өнім көлемі 15,1 ... ... ... секторында экономикалық белсенді халықтың 16,3 пайызы
қатыстырылды.
9-шы кесте бойынша шағын ... ... ... ... көрсету саласында (қосылған үлесі - 68,7 пайыз), өңдеу өнеркәсібінде
(10Д пайыз сәйкестігі) айналысады.
Қызмет көрсету, ... ... ... ... және ... тұрмысы заттарын жөндеу салаларында (45,3 пайыз) - ... ... жоқ; ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің
көпшілігі дәстүрлі технологиялары басым салаларда қызмет етеді.
Кесте 6
Экономикалық қызмет түрлері ... ҚР ... ... құрылымы
|Өнеркәсіп салаларының атауы ... ... |
| |% ... ... аң ... және ... шаруашылығы |6,9 ... ... |10,1 ... салу |12,7 ... автомобиль және үй тұрмысы заттарын жөндеу |45,3 ... және ... |5,2 ... ... қатысты операциялар, кәсіпорындарға |11,8 ... ... | ... ... және ... ... ... |1,7 ... және ... |1,6 ... ... |4,7 ... ж. кәсіпорындар жалпы санының 16,5 пайызы ғана болашақта өнімнің
жаңа немесе жетілдірілген түрлерін шығаратын өндірісті қайта ... ... ... ... көп ... іске ... максималды пайдаланып, қаражат жоқтығынан жаңарту мәселелерін
қарастырмай отыр. Отандық кәсіпорындардың 8,6 ... және ... ... ... кәсіпорындардың 29,6 ... ғана ... және ... ... ... ... пікірінше, мемлекет ұзақ уақыт ... ... ... ... роль ... Бұл пікірдің туындауына
себеп - республикалық ... ... ... ... 106 зерттелген кәсіпорындардың:
- 71 пайызы инновациялық белсенділікті ұстап тұрған кедергі ретінде
осы ... ... ... айналма қаржыларының жетіспеуі ... 57,5 ... ... ... ... ала ... жоғары
пайыздық ставкалардан және кепілдік мүліктің парапар емес ... ... ... ... 47,5 ... ... ... жеткілікті ұйымдастыру және қаржылық
қолдау көрген жағдайда өз кәсіпорындарында техника мен технологияларды
жаңартуға ... ... ... ж. ... ... 107 жаңа ... ... 2006 ж.
технологиялар енгізу саны 278-ге дейін өскені ... (2,6 ... ... ... ... өнеркәсіп салаларында технологияларды енгізген
орындар:
- машинажасауда – жалпы санының 55,7 ... ... ... – 10,1 пайыз;
- түрлі-түсті металлургияда – 5,4 пайыз;
- жеңіл өнеркәсіпте – 4,7 пайыз.
Қалған ... ... ... жаңа ... ... дербес сипатта болды немесе мүлдем жүзеге аспады.
Кәсіпкерлік қарқынды дамығанымен, ... ... ... бастапқы кезеңінде тұрғаны анық. Әлемдік нарыққа шығу
үшін инновациялық және инвестициялық ... ... құру ... Осы
қызметтің әрі қарай дамуына кедергі болған ... ...... ... Осыған орай осы салаға салынатын ... ... ... ... ... күшейту керек.
2003 ж. Қазақстан Даму банкіге қосымша екі ... ... ... ... ... қоры және Ұлттық
инновациялық қоры. Аталған қаржы институттарының негізгі міндеттері 5-ші
суретте көрсетілген.
Қазақстанда қызмет ететін әр ... ... ... ... ... ... ететін саласы болады. Олар ... әр ... ... ... ... Мәселен, ҚДБ негізінен ұзақ
мерзімді инфрақұрылымдық жобаларды, сондай-ақ ... ... ... шығынды, соның ішінде – инновациялық ... ҚИҚ ... және ... ... ... ішінде инновациялық
кәсіпорындарын қаржыландыру саласында ... ... ҰИҚ ... ... жағдай жасайды.
Алайда әлемдік тәжірибе және осы саладағы зерттеулер ... даму ... ... үшін ... ... ... қажет:
• басымды даму жүйесі;
• білікті менеджмент;
• қаржының мақсатты пайдалануына бақылау жүргізу.
Экспортты сақтандыру жөніндегі корпорацияның негізі міндеті - ... ... ... ... және қайта сақтандыру жолымен
қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен ... ... ... ... ... әлем ... ... және әкімшілік
көзқарас бойынша ... ... ... ... ҚР
Үкіметі индустриалды-инновациялық даму стратегиясын (ИИДС) жүзеге асырушы
бір тұтас кешенді ... даму ... ... ... ... мен ... ... трансферті,
«Қазақстандық контрактілік агенттігі» АҚ Орталықтарын құру туралы ... ... 1-ші ... ... аталған Орталықтар мынаған
арналған:
| | |а) ... ... ... және ... | ... ... ... Орталығы | |ә) озық ... ... |
| | ... |
| | |б) ... және ішкі нарық |
| | ... ... ... | |в) ... ... ... |
| | ... талдау. |
| | |а) ... ... ... |
|Маркетингтік-аналитикалық | |ә) ... ... ... ... | ... |
| | | ... ... | ... ... ... әдістемелік және|
|агенттігі» АҚ | ... ... ... 1. ... ... ... даму ... қызметтік
ерекшеліктері
Олар мемлекеттік даму институттары жүйесінде ... ... ... және ... ... мен ... институттар
арасындағы байланыс үшін керек.
Қазіргі уақытта мемлекет ұлттық ... ... ... ... ... ... құрды. Оларға 600 млн. АҚШ доллары бөлінді.
Отандық экономика үшін бұл аса қомақты қаржы.
Дегенмен аталған ... ... ... ... ... қоймайды. Е. Фрезоргердің айтуынша, «қазіргі уақытта аталған ұйымдар
өз қызметін бизнестің белгілі бір ... ... ... яғни
ескішеге негізделген несиелеу немесе жобалық қаржыландыру режимінде жүзеге
асырса, экономикалық қажеттілік пен осы ... ... ... кешенін дамытатын локомотивті - ... ірі ... ... ... ... Бұл ... даму ... жұмыс істейтінін көрсетеді. ... ... ... сипаттамасы елеулі өзгерістерді қажет етеді».
Қорыта отырып, төмендегідей тұжырымдар жасалды:
- бәсекеге қабілетті өніммен әлемдік нарыққа шығу үшін ... ... ... қайта құру қажет;
- қазақстандық инновациялық жүйе отандық ғылыми-техникалық потенциалға
сүйенгенімен, мұнда ... ... ... ... өнім ... ... басым болады;
- кәсіпкерлік елеулі қарқынмен дамығанымен, Қазақстан инновациялық
кәсіпкерлікті дамытудың бастапқы кезеңінде ... әлі ... ... мемлекет кәсіпкерліктің инновациялық белсенділігін
арттыруда маңызды роль атқарады;
- жоғары технологиялық өнеркәсіп секторы ... ... ... ... ... ... ... саясат өнеркәсіптің түрлі салалары мен
қоғамды басқару саласында бәсекеге қабілетті, жоғары ... ... ... ... теңдестірілген өндіріс инфрақұрылымын құруға
бағытталады.
2.2 Қазақстандық кластерлiк бастаманы талдау
«Қазақстандық экономиканың ... және ... ... қабілеттігін бағалау және оларды дамыту жөніндегі
ұсыныстарды өндіру» жобасы ... ... ... ... ... ... қабілеттігін арттыратын бағыттардың бірі
болып табылады. Қазақстан осы жобаны жүзеге асыруды 2005 ж. Наурыз айынан
бастады. Осы ... ... ... ... ... және ... негіз құру, сондай-ақ Қазақстанда
кластерлік әдістің өмір сүру қабілетін ... ... бір ... ... ... анықталды.
Қазақстандық, аймақтық және әлемдiк деңгейде 23 салалық кластер мен
нарық сегменттерi үшiн нарықтың тартымдылығына және оның ... ... ... ... ... дами алатын 9 кластер анықталды:
1. Туризм
2. Құрылыс материалдарын өндiру
3. Тоқыма саласы
4. Жиһаз өнеркәсiбi
5. Тамақ өнеркәсiбi
6. Инвестициялық банктер қызметi
7. Жүк ... ... ... үшiн ... ... Металлургия өнеркәсiбi
9 кластердiң мәлiметiнде шығындар ... ... ... кластерлер картасы жасақталды. Енді 10-шы кестеге сәйкес
олардың кейбiр түрлерiн қарастырайық.
Тамақ өнеркәсiбi ... ... ... ... ... бiрi болып табылады, оның құрамына 30 маманданған ... ... және ... ... ... Мұнда 5151 өнеркәсіптік
кәсіпорын мен өндіріс бар, оның көпшілігі – шағын және орта ... ... жуық адам ... ... бұл ... ... ... құрайды.
Кластер ядросы – тамақ өнімін өндірушілер. Тамақ өнеркәсiбiнің негізгі
сегменттері: сусын өндірісі, ұн-жарма өнеркәсібі, ... және мал ... ... сүт ... ... жемістер мен көкөністерді қайта өңдеу.
Аталған сегмент бойынша озық кәсіпорын топтары анықталды.
Осы компания өндірістерінің ... ... - ауыл ... ... өндірушілер жабдық, отын, су, адам ресурстарын жеткізетін
тікелей және жанама жеткізушілермен, зерттеу институттарымен, сондай-ақ
қаржы, ... ... ... қызметі түрлерін көрсететін жанама
жеткізушілермен өзара әрекет етеді.
Тамақ өнеркәсібі анализі қосылған құн ... ... ... осы ... әр ... баға бере ... ... – Мұнай-газ машинажасау. 2007 жылы мұнай-газ рыногының көлемі
2,07 млрд. АҚШ долларын құрап, отандық өндіріс ... ... 3,1 ... ... ... – Жапония, Корея, Сингапур, ... ... ... және ... ... ... ... жабдық өндіруші және клапандар мен
тұрбаларды өндіруші компанияларды біріктіреді. Қазақстанда ... ... 100-ге жуық ... ... Негізгі
өндірушілердің 80 пайызға жуығы Қазақстанның үш ... ... ... ... қ. ... облыстар. Импорт талатын шикізаттың
кейбңр түрлерінен басқа (пластик және алуан ... ... ... ... ... дамыған.
Инжинирингтік қызмет саласындағы жергілікті компаниялар арасында
«ҚазМұнайГаз» ... ... ... - ... мұнай және газ институты
негізгі ... ... ол ... үш ... ... ... ... Қарашығанақ, Қашаған, Теңіз. Кластер ядросын
компаниялар, оның ішінде шетелдік қатысушысы бар кей компаниялар ... ... ERS ... және шетел компаниялары (FMC – ... ... ... өндірушілер халықаралық мұнай компаниялары (ХМК)
үшін жабдықтар ... ... ... ... Мұнай операторларының
негізгі талаптары – жабдықтардың сертификатталуы, бірақ Қазақстанда ASME,
API стандарттары бойынша кәсіпорындарды ... ... ... өндірушілердің мүмкіндіктері мен ХМК талаптарын сипаттайтын
сала стандарттары жасақталуы тиіс. Қолдаушы ... мен ... ... ... ... ... Мұнай-газ
жабдықтарын өндіруші шетелдік компаниялар өз бетінше тиісті ... мен ... ... ... ... Ал мұнай-газ саласындағы
зерттеулер жүргізіп отырған мұндай отандық компаниялардың саны шектеулі.
100-ге жуық ... ... ... ... ... потенциалы бар. Мәселен, мұнай-газ жабдықтарын өндіруші секторда
«ҚазМұнайГаз» АҚ ... ... ХМК үшін ... ... ... ... ... 16 жергілікті компанияны
таңдап алған болатын. Мұнай-газ ... үшін ... мен ... ... қауымдастығының пікірінше, отандық компаниялардың
50 пайызы ... ... өнім ... және оны ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Басқару стандарттарының
және өнімдер мен қызмет сапасының ... өсуі ... ... ... ... ... Бұл кезде қазақстандық кәсіпорындардың
шығыны шетел компанияларымен салыстырғанда анағұрлым жоғары ... ... ... ... ... ... шығындарды көбейту және материалдық-техникалық қамтуға
шығындарды азайту ... ... ... 2012 ж. ... секторында
жабдықтарға жұмсалатын шығындар үш есе артып, бұл саладағы ... ... ... туғызады деп күтілуде. Кадрлардың негізгі
шоғырлануы өндіріс, инжиниринг және логистика ... ... ... және логистика кластері. Қазақстандық тасымал
индустриясы өз потенциалын дамытуы ... ... ... ... ... осы сектордың даму деңгейі ... ... ... деп ... Оның ... ... заңнамалық базаны арттырып, саясат амортизациясын негіздеп, техникалық
құзіреті мен инфрақұрылымдық дамуын көбейту ... ... ... жол тасымалының орташа жылдамдығы 40
км/сағ. құрайды, бұл транзитті ... ... ... ... ... ... Темір жол тасымалындағы негізгі капиталдың жалпы
амортизациясы 60 пайыз, ... ... ... – 80 ... ... әуе кемесінің
шектеулі мерзімі 25 жыл болса, соның 21-22 жылы әуе кемесінің орта жасы ... ... озық ... ... ... ... орында темір жол
тасымалы болса, әуе тасымалы барлық жүк айналымның 0,1 ... ... ... ... мен ... ... Өйткені жаңа
жабдықтар мен технологиялар жетіспегендіктен навигациялық, дабылдық ... ... ... мен ... ... стандарттарға сәйкес
келмейді. Тасымал ... ... ... ... ... толық жабдықтай алмайды.
Әуе және темір жол компанияларының көлік жүйесін өздері басқарады.
Қазақстанда ұшақтардың техникалық қызмет ... және ... жоқ. ... ... ... ... бар ... олар тек отандық стандарттарға сәйкес келеді.
Елімізде мұндай қызмет көрсетуге жеткілікті деңгейдегі ... ... ... олар ... ... кластер құра алмайды. Ал
Қазақстандағы теңіз кемелеріне қызмет көрсетуде ... ... ... Кластерлер картасының мәліметіне сүйенетін ... ... ... ... әлі де ... жеткілікті дамымаған.
Осы сала құрылымының ерекшеліктерін, ірі компаниялардың ... даму ... ... отырып, оның алуан құрамалы бөліктері
арасындағы әрекеттестікті жөнге келтіру керек. Түрлі ... ... ... ... ... ... олардың байланыстары әлсіз әрі
компоненттері де жетілмеген. Мұнда бір ... ... ... ... ... ... алуан деңгейлердің
мақсаттары мен мүдделері қамтылған. ... ... ... әлсіз болу себебі – ғылыми-техникалық қызметі деңгейінің
төмендігі, көлік паркінің ... ... даму ... ... мен бағыттар сапасының нашарлығы.
Металлургия кластері. Қазақстанда 3 қара ... 29 ... ... өнеркәсіптік минералдардың 84 түрі және энергия тасушылардың
коммерциялық қоры бар. ... ... ... осы ... ... құру
үшін үлкен потенциалы бар деуге болады. Алайда бұл сектордың объективті
және ... ... атап ... жөн: кен ... пайдалы
компоненттің аздығы, кенорындарының көп компоненттілігі, автоматтандыру
деңгейінің төмендігі, жаңа ... ... кен ... ... ... жер ... пайдалану саласында
заңнаманың парапар еместігі, табиғат қорғау қызметі деңгейінің төмендігі.
Кластерлік бастаманы зерттеу ... ... ... мыс, ... ... ... секілді металдың бірнеше түрі бойынша кластерлер ... оның ... және ... ... ... ... өнеркәсібі негізінен экспортқа бағытталған.
Бұл шикізат ... және ... ... ... ... қәсіпорындарының (әсіресе шетел компанияларының) қазіргі
иелерінің саясаттағы басымдылығымен, ел ... ... өнім ... ... ... ... ... Металлургия және металл
өңдеу ... ... ішкі ... ... 10 ... кешенге қатысты барлық компаниялардың кен-байыту
комбинаттары бар. Осы сектордағы техникалық қамту әлі даму ... ... ... бар кен ... болғандықтан және мышьяктың көптігі
алтынды өндіру кезінде ... ... ... ... ... аса бай қоры бола ... осы сегменттегі технологиялар
жеткілікті дамымағандықтан, ... ... ... жетекші позицияларда
болуына кедергі туғызуда. Географиялық ... ... ... ... ... ... ... кешенінің негізгі проблемаларының бірі - саланың
қаржы-экономикалық жағдайына елеулі әсер ... ... ... төмендігі. Жетекші шетел фирмаларымен салыстырғанда сала
кәсіпорындарында 8-10 пайызға көп кен ... ... ... өнімнің
энергия сыйымдылығы әлемдік озық кәсіпорындарынан 1,5-1,8 ... ... ... ... - 1,5-2 есе ... ... ... шығындар үлесі 70
пайызға жетеді.
Металлургия кластерінің ойдағыдай дамуы үшін Қазақстан динамикалық
және масштабты ... ... ... ... ... ... ... құны
бар металлургия өнімін өндіруге арналған қуаттылықтар құруға ... ... ... кешені жыл сайын 1 млрд. тоннадан
астам түрлі кен ... ... ... көлемінің 95 пайызы қалдық ретінде
жинақталады. Нәтижесінде 20 млрд. тоннадан астам қатты заттар жинақталды.
Сол ... ... ... бағалау әдістерін, кен өндіру
кәсіпорындарында қоршаған орта ... ... ... тиіс,
атмосфераға, топыраққа, су көздеріне зиянды заттардың лақтырылуын азайтатын
технологиялар мен іс-шараларды дамытуы керек.
Тоқыма кластері. Қазақстанның тоқыма ... ... ... ... ... жүн және ... ... өңдеп шұғылданатын жеңіл
өнеркәсіп саласының ... ... ... ... сәйкес ҚР
тоқыма өндірісі экономикалық қызметтің 7 түрімен және 21 ... ... ... ... ірі ... ... ... өз
қызметін тоқтатуына байланысты біраз өндірістік бағыт мүлдем жоқ. ҚР
Статистика жөніндегі ... ... ... ... ... IЖӨ жалпы көлемінің 0,4 пайызын, өнеркәсіптік өндіріс көлемінің 1,3
пайызын, ... емес ... 0,8 ... ... Бұл - өте төмен
көрсеткіштер. Сала ... ... және ... емес ... ... ... жж. осы ... өндірістің жоғары өсімі байқалды, бұл кезде
өндіріс өсімінің жылдық орташа өсімі 20 ... ... еді. ... ... ж. ... Қазақстанның жеңіл өнеркәсібі мемлекеттік бюджеттің 20
пайызын қалыптастырып, өнеркәсіптік өндіріс құрылымының 15 пайызын ... ... ... ... ... елдерде де байқалады (Италияда,
Германияда). Олар ... ... 75-85 ... өз өнімдерімен
қамтыды. Біздің елімізде бұл сала ішкі нарық қажеттілігінің 10 пайызын ғана
жабады, ал ел ... ... ... үшін ішкі ... ішкі ... 30 ... қанағаттандыруы тиіс. Тоқыма кластерінің
картасы бойынша оған қатысушылардың 2 ірі категорияға бөлінгенін көрсетеді:
ядросы - өнім өндірушілер де, ... және ... ...... ... ... Қазіргі таңда ... ... жаңа ... ... Оңтүстік Қазақстанға келеді, өйткені
ол шикізат базасына жақын орналасқан. Алдыңғы буын тоқыма кәсіпорындары
Алматы облысында ... ... бұл ... ... ... еді. ... тоқыма өнеркәсібінің жақсы дамыған
компоненттеріне мыналарды жатқызуға болады: ... ... ... ... шикізат базасы, энергетикалық базасы, ... ... ... ... таңда 19 мақта өңдейтін кәсіпорын
бар. Жергілікті тұтынушылар үшін ... ... ... компанияларын
жұмыспен толық қамтығанның өзінде ішкі тұтынуы 25-35 ... ғана ... ... ... сапасы әрқашан жоғары сапалы өнім өндіруге
сай келмейді. Нашар дамыған компоненттерге мыналар ... ... ... ... ... ... білім беру мекемелері,
ішкі нарық, экспорт. ... ... ... НИОКР-мен айналысатын
компаниялар әлсіз дамыған. Бұл компаниялар мен институттардың қаржыландыруы
шектеулі, әлемдік деңгейде зерттеулер ... үшін ... ... жоқ.
Бүгінде салада қолданылатын технологиялар әлемдік ... сай ... ... ... ... ... роль ... жетекші
компаниялар оларды кеңінен қолдануда. Тізбектегі басқа да сегменттердің
дамығаны өте ... ... ... ... ... ... өндіріс технологиясындағы зерттеулер тоқыма ... ... ... және ... банк ... кластері. Инвестициялық
банктер қызметі мен активтерді басқару секторына коммерциялық банктермен
байланыс жасағанда нақты ... және ... ... ... ... осы ... секьюрити-компаниялар арқылы беріледі. Қаржы
секторы ... бұл ... көп ... ... банк ... біраз үлесі екі ірі компанияның үлесіне тиеді.
Бүкіл жүйе ішінде ең дамығаны - кластер ядросы. Инвестициялық банктер
қызметінің ... ... ... қағаздар (облигациялар) сегментінде
аса көлемді. Бұл сектор бүгінде қалыптасу кезеңінде тұрса, институционалдық
инвесторлар ... ... ... ... ... әлі қалыптаса
бастау кезеңінде, тіпті кейбір дамыған зейнетақы қорларының инвестициялауда
жеткілікті тәжірибесі жоқ.
Кластер ядросын құрайтындар: ... Әлем ... RG ... ... Visor ... Solution, KIB Asset Management.
Потенциалды кластерде осы ... ... ... Оған тән ... адам ... жеке және қаржы капиталы, технологиялар.
Қазақстандық қор биржасы арқылы инфрақұрылым мен технологиялар ... ... олар ... жақсы дамып, ядромен мықты байланыста ... бірі - адам ... ... ... ... Отандық
жоғары оқу орындары түлектері саланың ... ... ... ... және ... ... ... дайындауда шығын
аз қажет етіледі.
Қазақстандағы инвестициялық банктерінің Орталық Азияда көшбасшы болу
мүмкіндігі бар, олар ... ... ... ірі ... ... қабілетті.
Қазақстандық кластерлік бастаманың анализі көрсеткендей, кластерлерді
зерттеген кезде кластерлік және салалық ... ... ... ... ... ... байланысы жақсы көрінеді. Ұлттық
экономикада кластерлік дамудың негізгі нүктелерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... Өзекті
проблемалары:
• отын-энергетика кешенінде – минералды шикізаттың стратегиялық және
дефицит қорларын іздестіру мен ... ... ... ... ... және ... ... жер қойнауларынан
шығару мен қайта өңдеу деңгейін арттыру, сондай-ақ тасымалдаудың
жоғары сенімді, экологиялық қауіпсіз ... ... ... ...... ... тиімді
орындалуын арттыру, мұнайдың шығару көлемін көбейту, мотор отыны
мен мақсатты ... ... алу үшін газ және ... ... тереңдету, сондай-ақ тасымалдаудың жоғары сенімді,
экологиялық қауіпсіз және ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінде – көмір өнімдерінің тұтынушылық қасиетін
жақсарту және ... ... ... өңдеудің жаңа жүйелерін
құру, көмірді байыту және ... ... ... ... кенорындарын ашық тәсілмен тиімді игеруін арттыру, жерасты
жұмыстарының тиімділігі мен ... ... ... ... және ... ... жүйелерін пайдалану;
• электр энергетикасында – бу-газ қондырғыларын немесе бу-күш
блоктарының газ турбина қондырмаларын ... ... ... ... қолдану, отынды жағу үшін жаңа технологияларды қолдану арқылы
жоғары тиімді ... ... ... ... энергиясын
алысқа тасымалдау жүйесінің тиімділігін күшейту, ... ... емес ... дамыту, төмен сортты отындардан
экологиялық таза ... ... ... ... алу,
экономикалық жағынан тиімді энергия қондырғыларын игеру;
• көлік кешенінде – көлік құралдары паркін ... және одан ... ... ... ... қолдану және темір жол жылжымалы құрылымының, ... әуе ... ... құралдарының техникалық деңгейін
арттыру;
• металлургия кешенінде - өндірістің барлық ... ... ... ... сақталуын қамтитын өндірістің өтпелі
технологиялық циклдарын құру, металл өнімдері сұрыпталымын ... ... ... ... және ... өнеркәсібінде – кең спектрлі синтетикалық
және композициялық материалдардың ... ... ... ... технологияларды, соның ішінде экологиялық таза
базалық полимерлерді, химиялық талшықтарды, синтетикалық каучукты
(көксағыз), тыңайтқыштар мен энергия сақтаушы аз ... ... ... жаңа буын ... ... ... өнеркәсіпте – ... ... және мал мен ... ... ауыл ... өнімдерін
қайта өңделуін жабдықтайтын технологиялық процестерді құру,
бәсекеге қабілетті жаңа өнімдерді ... ... ...... ... өңдеумен байланысты
кешенді шараларды ... және ... ... ... ... прогресс жетістіктерін кешенді қолдану негізінде
егіншілік мәдениетін арттыру, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында
өнеркәсіптік тұқым жүйесін, азықты бидай, жоғары белокты жем, басқа
да ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... және ... ... механикаланған кешенді құру және игеру;
• машинажасау кешенінде – бағасы мен ... ... ... ... өнімдерін өндіру, технологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... конструкциялық материалдарды өңдеуде
прогрессивтік ... ... және ... ... мен металды
құрылмалардың сапасын арттыру, жинақтау процестерін механикаландыру
және ... ... мен ... қазіргі заманғы
бақылау және диагностика жасау әдістерін ... және ... ... ағаш дайындау, ағаш өңдеу, целлюлоза-қағаз және ...... ағаш ... ... ... озық ... өз ... көздері мен қайталамалы
ресурстарды максималды қолдану;
• жеңіл өнеркәсібінде – ... ... ... ... құру, бағасы мен сапасы жағынан бәсекеге қабілетті
материалдар мен ... ... ... ... ... және ... технологиялық процестері мен
автоматтандырылған әдістерін басқаруда автоматты жүйелерді кеңінен
игеру.
Кластер ... ... күш - ... ... тәжірибемен,
технологиялармен алмасу болып табылады. Осыдан барып ... ... мен ... кластердің бәсекеге қабілеттігінің үстем етуші құралы
болады. Сондықтан республиканың кластерлік ... ... оқу ... және ҒЗИ-мен белсенді қарым-қатынас жасауы басты
назарда ұсталуы тиіс.
Қазақстанның индустриалды-инновациялық дамуын жүзеге асыру мақсатында
кластерлік ... ... деп ... оны ... ... ... ... болады.
Республикада кластерлер дамуын қолдайтын және оған ... ... да ... ... ... кешенінде позитивті шарттарға
мыналарды жатқызуға болады: технологиялық және ... ... ... ... Бұрынғы академиялық институттар, ғылыми-техникалық
орталықтар, институттар мен ... ... ... ... ... Қазақстанның мұнай-газ аймақтарындағы қалыптасқан
жағдайларға талдау жасайды, кластерлер ... ... ... ... ... үлгілерді меңгереді және бағалайды,
катализатор ... ... ... және ... ... мен
зауыттарды, шағын және орта бизнес кәсіптерін дамытады. Басты ... ... ... ... ... ... ... аудару керек. Кластерлер дамытуда қысқа, орта, ұзақ ... ... ... ... ... ... - аймақта жұмыс ... әр ... ... ... кооперацияға өтуге
психологиялық дайындығының нашарлығы; сауда палаталарының, ... ... ... ... ... ... – негізгі
мұнай өндіретін аймақтың бизнес компанияларының маңында бірігу. Бұл кезде
ірі мұнай компаниялары кластердің ... ... да, ал ... ... ... ... ... құрылыс, қонақүй және мейрамхана бизнесі
секілді қызмет түрлерін дамытып жатқан ... және орта ... ... ... ... ... және ... дамуының қайнар көзіне
айналады.
2.3 «Адал» ЖШС-нің шаруашылық қызметін талдау
Қазақстанда бәсекеге қабілеттілікті арттыруда инновациялық ... орны зор, ... ... ... ... ... ... көңіл бөледі. Соңғы жылдардың тәжірибесі ... ... ... керек өнім шығарып, сұраныс өзгерістеріне жылдам және шебер
жауап беру қажет.
Тамақ кластерін ... ... ... нарығында «Адал» ЖШС ерекше
орын алады. Соңғы жылдар ішінде компания кластерлік ... ... - сүт ... ... өз ... күшейте түсіп, Алматыдағы
жетекші агроөнеркәсіптік компанияға айналды.
Алғашында 3 түрлі ғана сүт өнімдерін шығаратын кішігірім «Адал» ... ... 23 ... «Агропродукт» холдингтік компаниясының
қолдауымен құрылған болатын.
«Агропродукт» компаниясы 1996 жылы ... әрі ... ... ... ... компания ретінде қүрылды. Бүгінде бүл холдинг
компаниясына үш зауыт, ... ... және ... ... ... бірі Алматы қаласында орналасқан «Адал» ЖШС.
«Адал» ЖШС-і 200-ден аса сүт ... ... ... ... ... келе ... басшылығы жаңа технологияларды игере
бастады. Жаңа құрал-жабдықтар шығарылған сүт өнімдерін үзақ ... ... ... ... ... ... өнімдерін бүкіл қазақстандықтар
қазіргі таңда қолданады. ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... стерилденген сүт, айран, ірімшік, ... ... ... қатық, сүзбелер, балмұздақ. «Адал» ЖШС-нің
сапаны бақылау жүйесі ... ... ... - яғни ... ... дайын өнімді өткізгенге дейінгі аралықта бақылауда ... ИСО ... ... ... ... енгізлегндігі туралы
арнайы қүжаттары бар.
«Адал» ЖШС ҚР Әділет Министрлігінде ... жылы ... ... ... түрі – ... ... ЖШС ... облысы,
Еңбекшіқазақ ауданы, Космос ауылы, Ленин ... 32 үйде ... ... ... және ... ... түрлерінің
көбеюіне байланысты балқытылған ірімшік шығаратын цехтар қайта жабдықтаудан
өтті. Атқарылған шаралар негізінде ... ... сай, ... ... ... ірі ... ... кәсіпорындарында сүт өнімдерінің 200-ден түрі жасалып
шығарылады: - пастерленген сүт;
йод ... ... ... ... сүт өнімдерінің көптеген түрлері;
-қаймақ;
-ірімшік және ірімшіктен жасалған тағамдар;
-сары май;
-шоколадты май;
-балмұздақтың 10 түрі.
Өндіріске жаңадан енгізілген өнім ... ... ... ... ... ... ... Астана және Алматы
тәрізді ірі қалаларына, сонымен қатар ... ... ... компаниясы өз өнімдерін көптеген көрмелерде, жәрмеңкелерде, соның
ішінде халықаралық жәрмеңкелерде назарға ... ... ... ат ... ... ... келесідей:
Бас директор - тікелей басшылықты және акционерлік қоғамның қызметіне
қатысты басқарушылық шешімдерді қабылдауды ... ... және ... ... ету ... департамент
-кәсіпорында дұрыс техникалық саясаттың ... ... ... және ... ... жаңа ... ұйымдастырылуына жауап береді.
Материалдық - техникалық жабдықтау департаменті - өндірісті қажетті
шикізаттармен және материалдармен қамтамасыз ету.
Бухгалтерлік есеп пен ... ... - ... ... ... ... есеп ... бақылайды.
Бөлшек сауда департаменті - фирмалық дүкендер арқылы өнімдердің
сатылуын бақылау.
Технологиялық департамент_- шикізаттың, дайын ... ... ... ... процесті бақылау.
Қауіпсіздік департаменті - тауарды алып келу мен алып кетуді ... ... ... ... бөлімі - жарнама және өнімнің нарықта жылжу ... ... - ... ... және контрагенттер туралы
мәселелерді шешу.
2 сурет - «Адал» ЖШС-нің ұйымдық құрылымы
Комбинатта саладағы ... ... бар ... мамандар жұмыс
істейді. «Адал» ЖШС-нің кадрлар құрылымы ... ... ... ... құрамы
|Қызметкерлер категориясы |2007 ж. ... |2008 ж. ... |
| ... | ... | ... ... |363 |98,4 |365 |98,4 ... ішінде: | | | | |
|- ... ... |336 |91,0 |338 |91,1 ... ... - ... |276 |75,6 |276 |75,2 |
|- ... |57 |15,4 |59 |15,9 |
|- ... мен мамандар |13 |3,5 |13 |3,5 |
|- ... |14 |3,8 |14 |3,8 ... емес ... |6 |1,6 |6 |1,6 ... ... саны | | | | ... |369 |100,0 |371 |100,0 ... ... түрлі себеппен | | | | ... ... |58 | |23 | ... ... |61 | |21 | ... ... есеп қорытындылары бойынша (2008 жыл)
«Адал» ЖШС қызметкерлер құрамына қысқаша тоқталып өтетін болсақ, ... ... ... ... ... және ... ... қойылған мақсаттарға жетуге қабілетті дайындалған және
құзыретті қызметкерлер құрамы. Ұжымдағы барлық ... ... ... пен әрбір жүмыскердің және жалпы ... ... ... ... ... ... өзара
қолдау және өз қызметі саласында үздік болуға ұмтылу - «Адал» ЖШС ұжымының
өзіндік сипаты. ... әр ... ... үшін ... еңбектің
максималды тиімділігіне ... ... ... ... кәсіптік өсу және корпоративтік мәдениетті дамыту арқылы өз
қызметкерлерінің өзін-өзі іске ... үшін ... ... кестеде «Адал» ЖШС-нің технико-экономикалық көрсеткіштері
көрсетілген.
8 кесте
«Адал» ЖШС-нің негізгі технико-экономикалық көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |өл. |2005 |2007 |2008 |
| |бір. | | | ... ... |Тн |17857,5 |19674,1 |18124,3 ... ... өнім |тг |566645 |691301 |514850 ... тауарлы өнім |тг |655273 |765424 |617820 ... ... ... құны |тг |469690 |614598 |454624 ... |тг |96955 |76703 |60226 ... |% |20,6 |12,5 |13,2 ... ... ... |тг |0,829 |0,889 |0,883 ... қоры |тг |76635,2 |106207 |44580,3 ... ... саны |Ад. |501 |556 |370 |
|1 жұм. ... айлық еңбекақы |тг |13683 |16492 |14190 |
|1 ... ... ... |т |104667 |117329 |11545 ... жылы ЖШС ... 775825,0 мың теңге табыс алды, соның ішінде
өткізуден түскен табыс 621145,8 мың ... ... ... да қызметтен
түскен табыс 591,0 мың теңгені құрады.
Төмендегі кестеде ... ... ... ... ... ... ... көлемінің біршама өскенін көруге
болады. Бірақ негізгі шикізат бағасының өсуі және дайын ... ... ... таза ... күрт ... байқалады.
«Адал» ЖШС-нің қаржы-экономикалық жағдайын талдау үшін бұл ... және 2008 ... ... ... ... ... есеп пайдаланылып, соның негізінде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық,
өтімділік, іскерлік, белсенділік және табыстылық көрсеткіштері есептелген.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттау үшін ... ... ... ... ... керек. Меншіктік капитал есебінен айналымнан
тыс құралдар да айналым ... да ... ... меншіктік
капитал соммасы мен ұзақ мерзімді активтердің айырмасы меншіктік ... ... ... ... ... ... ... келесі кестеде көрсетілген.
|№ ... |2007 ж. |2008 ж. |
| | ... | | ... ... |2007ж |2008 ж ... |2007ж |
| | | | |мың тг. ... ... ... ... мың ... |84995,5 |-26380,5 |76,31 |
| |теңге | | | | ... ... ... мың |80548,5 |33915,3 ... |42,11 |
| ... | | | | ... |Ақша қаражаттары, мың |3951,2 |9217,8 |5266,6 |233,29 |
| ... | | | | ... ... ... |33738,9 |85600,7 |51861,8 |253,72 |
| ... мың ... | | | | ... ... |3,30 |0,99 |-2,31 |30,00 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... |2,39 |0,40 |-1,99 |16,74 |
| ... коэффициенті | | | | |
| ... | | | | ... ... |0,12 |0,11 |-0,01 |91,67 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ЖШС-нің жылдық есебі бойынша
Ағымдағы өтімділік коэффициенті 2007 жылы ... ... ... ... ... 3,3 теңгесін құрады, яғни кәсіпорынның
айналым құралдары қысқа мерзімді қарыздарды өтеуге мүмкіндік береді, бірақ
олардың ... ... ... 2008 жылы бұл ... ... ... бұл қысқа мерзімді міндеттемелерді ағымдағы активтер
есебінен жабу ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін талдау
|№ |Көрсеткіштер |2007ж |2008ж ... мың |2007ж |
| | | | |тг. ... ... ... ... мың |96343,2 |133409 |37065,8 |138,47 |
| ... | | | | ... |Міндеттемелер, мың теңге |190362,9|186285,|-4077,4 |97,85 |
| | | |5 | | ... ... ... ... |64,28 |
| ... мың ... | |8 | | ... |Жабдықтаушылар |21404,5 |62941,2|41536,7 |294,05 |
| |мен ... | | | | |
| ... ... мың ... | | | ... |НҚ мен МЕА-дің бас-тапқы |200561,8|268555,|67994,0 |133,90 |
| ... мың ... | |8 | | ... |НҚ мен ... ... мың |25266,6 |53510 |28243,4 |211,78 |
| ... | | | | ... ... құны ... негізгі|174753,7|214317,|39563,6 |122,63 |
| |құралдар, мың тг | |3 | | ... ... ... мың |111376 ... |76,31 |
| ... | | | | ... |ТМҚ, мың ... |30827,5 |51080,2|20252,7 |165,69 ... ... мың ... ... |111,50 |
| | | |5 | | ... және қарыз құралдарының арақатынасын сипаттайтын ... ... |0,33 |0,42 |0,1 |124,18 |
| ... | | | | ... |0,66 |0,58 |-0,1 |87,76 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... |1,98 |1,40 |-0,6 |70,67 |
| ... ... | | | |
| ... | | | | ... |0,88 |0,73 |-0,2 |82,99 |
| ... ... [(1 | | | | |
| ... -жол)/10-жол] | | | | ... жабу ... |3,21 |0,74 |-2,5 |23,05 |
| ... | | | | ... ... ... сипаттайтын ... ... ... |5,67 |4,20 |-1,5 |74,01 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... жи- ... |0,13 |0,20 |0,1 |158,16 |
| ... ... | | | | ... ... мен |0,71 |0,84 |0,1 |118,71 |
| ... ... | | | | |
| ... коэффициенті| | | | |
| ... | | | | ... ... ... |- ... |- ... өтімділік коэффициенті ағымдағы міндеттемелердің 1 теңгесіне
өтімді активтердің 2,39 теңгесінен 0,4 ... ... ... Егер ... ... мерзімді қарыздарды жабу үшін өтімді активтер жеткілікті ... 2006 жылы ... ... байқалады (дебиторлық қарыздардың азаюы
мен міндеттемелердің өсуі есебінен), ал қысқа ... ... ... ... ... ... ... жабылады.
Абсолютті өтімділік коэффициенті кәсіпорынның төлем қабілеттілігінің
төмен екендігін көрсетеді. Бір жыл ішінде ол 0,01-ге ... 2008 ... ... 1 ... ақша ... 0,11 ... есептелген көрсеткіштері кәсіпорынның жағдайы 2007 жылы
жеткілікті тұрақты болғанын, 2008 жылы - ауыр ... ... ... ... жабуға кәсіпорынның ақша қаражаттары жоқ. ТМҚ-ға
салынған құралдар пайдаланылса да, кәсіпорын ... ... ... кредиторлармен 100% есептесе алмайды және оған қарыздардың бір
бөлігін ұзақ ... ... ... ... тура келеді.
Автономия коэффициенті кәсіпорынның қарыз капиталды ... ... ... мүмкін емес екендігін көрсетеді, өйткені
меншіктік капитал үлесі жалпы ... ... 42%-ға ... ... ... үлесі-8%-ға төмендеген, бірақ оған қарамастан әлі
жоғары болып қалуда (66%), оны ... ... және ... ... ... Инвестицияны жабу коэффициентінің 0,73-ке дейін
кемуі байқалады, 2007 жылы бұл көрсеткіш 0,88 қалыпты мәнге ие ... ... ... ... ... өсуімен және меншіктік айналым
құралдарының жоқтығымен түсіндіріледі.Осы себептен ... ... де ... және егер 2008 жылы ол ... 1 ... ... ... көздерінің 3,21 теңгесін құраса,
2008 жылы - 1,22 теңге, бүл кезде тауарлы материалды ... ... ... есебінен қалыптасқан.
Мүліктің нақты ... ... ... ... ... ... ... бүл көрсеткіш өте жақсы болып отыр
және бір жыл ішінде 61-ден 67%-ға ... ... ... мәні 20%-ға ... байқалады. Ағымдағы активтер мен жылжымайтын
мүлік арақатынасының коэффициенті 2007 жылы - 0,71 ... 2008 жылы ... ... 1 теңгесіне ағымдағы активтердің 0,84 ... ... ... активтермен жабылатын және ағымдағы активтер
мен жылжымайтын мүлік арақатынасы ... ... ... ... ... ... ... жағдайда кәсіпорынның
минималды қаржылық тұрақтылығына жетуге ... ... ... ... ... < 1,98; 0,84 < 1,4
Кәсіпорын дағдарысты жағдайдан өзінің ... ... ... ... мен негізгі құралдарды өткізу арқылы ғана шыға алады. Кәсіпорын өзінің
күшін қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ол жалпы
алғанда қанағаттанарлықсыз болып табылады.
«Адал» ЖШС-нің іскерлік белсенділігін талдау
«Адал» ЖШС-нің қаржылық-экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... белсенділігі мен табыстылығы көрсеткіштеріне
талдау жүргізген жөн, олар кестелерде көрсетілген.
12 кесте
«Адал» ... ... ... ... ... |2007 ж. |2008 ж. ... |2008ж |
| | | | |мың тг. ... ... ... ... ... ... |797610,0 |151207,4 |123,4 |
| ... мың ... | | | | ... ... ... ... |258170,3 |303200,3 |45030,0 |117,4 |
| |құны, мың тг. | | | | ... ... ... орташа|60058,4 |114876,1 |54817,7 |191,3 |
| ... ... мың ... | | | | ... ... ... ... ... |194535,5 |24112,2 |114,1 |
| |жылдық құны, мьщ ... | | | | ... ... ... ... |98185,8 |10749,1 |112,3 |
| ... құны, мың теңге | | | | ... ... ... орташа |61360,7 |59669,8 |-1690,9 |97,2 |
| ... ... мың ... | | | | ... |Активтердің айналым-дылық |2,5 |2,63 |0,13 |105,1 |
| ... ... | | | | ... ... ... |10,76 |6,94 |-3,82 |64,5 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... құралдардың |3,79 |4,10 |0,31 |108,2 |
| ... ... | | | |
| ... | | | | ... ... ... |7,39 |8,12 |0,73 |109,9 |
| ... ... | | | |
| ... | | | | ... ... ... |10,53 |13,37 |2,83 |126,9 |
| ... коэффи-циенті| | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай активтердің айналымдылық коэффициенті
жыл ішінде 2,51-ден 2,63 есеге кішкене ғана өскен, яғни ол бір жыл ... ... неше рет ... ... ... айналымдылық коэффициенті 10,76-дан 6,94-ке
қысқарғанымен, ол әлі де жоғары болып қалуда, өз ... ол ... ... және ... кәсіпорынның табыстылығының
төмендеуіне алып келеді. Негізгі құралдардың ... ... ... 4,1-ге ... ол ... құралдардың 1 теңгесіне өнімді өткізуден
түскен табыстың көбейгендігін көрсетеді, яғни негізгі ... ... ... ... ... өсуі ... қор қайтарымдылығы жылдам
қарқынмен өсуде. Ағымдағы активтердің айналымдылық көрсеткіші бір ... ... ... ... ол ... ... ... қарағанда
өнімді өткізуден түскен ... 11% -ға ... ... ... ... ... ол нан пісіру өндірісінің ерекшеліктерімен
байланысты.
Сонымен қатар несиелік қарыздың өсуі байқалады, ол өткізуден ... өсуі мен ... ... ... салдары. Несиелік қарыздың
айналымдылығы 2,84-ке көбейген және 2008 жылы 13,37 есені қүрап отыр.
13 кесте
«Адал» ЖШС-нің табыстылығын талдау
|№ ... |2007ж |2008ж ... |2008ж |
| | | | |мың тг. ... ... ... өткізуден түскен |646402,6 |797610,0 |151207,4 |123,4 |
| ... мың ... | | | | ... ... ... мың ... ... |23761,7 |110,3 |
| |теңге | | | | ... ... ... ... ... |720685,9 |175163,3 |132,1 |
| |өзіндік құны, мың теңге | | | | ... ... ... ... |100880,0 |79624,1 |-23955,9 |76,3 |
| ... мың ... | | | | ... ... ... мың теңге |82717,3 |41632,9 |-41084,4 |50,3 ... ... ... мың |111376,0 |84995,5 ... |76,3 |
| ... | | | | ... ... ... ... мың|175330,1 |234699,0 |59368,9 |133,9 |
| ... | | | | ... ... ... ... |133409,0 |37065,8 |138,5 |
|9. |Ағымдағы активтердің |0,74 |0,49 |-0,25 |66,0 |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... активтер-дің |0,47 |0,18 |-0,29 |37,6 |
| ... ... | | | | ... ... ... |0,13 |0,05 |-0,08 |40,8 |
| ... (5-жол/1-жол) | | | | ... ... ... |0,36 |0,32 |-0,04 |89,4 |
| ... (2-жол/1-жол) | | | | ... ... ... |0,18 |0,11 |-0,08 |57,7 |
| ... ... | | | | ... ... капиталдың |0,86 |0,31 |-0,55 |36,3 |
| ... ... | | | | ... ... ... ... ... көрсеткіштері
талданған. Кестедегі мәліметтер негізінде кәсіпорынның ... ... ... ... жасауға болады.
Өнімді өткізуден түскен табыс (23%), жалпы табыс (10%), ... ... ... (38%) ... таза табыс (50%) пен негізгі
қызметтен түскен табыстың (24%) төмендеуі байқалады, ол өткізілген өнімнің
өзіндік ... ... өсуі ... ... өнім ... ... ... өткізілген өнімнің
табыстылығы 5%-ға дейін төмендеген (2,5 есеге), сондай-ақ сату ... - 4%-ға, ... ... құнның өсуі өнімді өткізуден ... 23%-ға өсуі ... ... ... тек 10%-ға көбейуіне алып
келді. Сонымен қатар негізгі қызметтің табыстылығы 18-ден 11%-ға (1,6 есе),
меншіктік ... ... 55%-ға (3 есе) ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының төмендеуі туралы қорытынды
жасауға болады, оны кәсіпорынның табыстылық, қаржылық тұрақтылық, өтімділік
және іскерлік ... ... ... ... ... ... шығару және өткізу бойынша шығындардың көбеюімен, міндеттемелердің
өсуімен және таза ... ... ... ... ... ... жетіспейді, сол себепті
оларға кондитер тағамдарын ... аз ... тар ... ... тура ... ... ... шектелуіне қарай осы жерде
ағымдық өндірісті ұйымдастырьп, өндірістік ... ... ... жоқ. ... ыдыс, дайын өнім, жартылай
фабрикаттар үйіліп ... ол ... ... ережелерін бұзылуына
әкеліп соқтырады және шығарылатын өнім ... ... ... ... тапшылығы қымбат шикізат пен дайын өнімнің қалыпсыз жағдайларда
сақталуына әкеледі, бұл бұзылу мен ... ... ... ... ... ... Міне, бұл тауар саясатында орын алып отырған
елеулі кемістік.
Қазіргі ... ... жаңа ... бірі ... ... - бұл орама делік. Өндірілетін тағамдардың сыртын көркемдеу, орам мен
өлшеп буу ... ... ... ... Қазақстан тамақ
кәсіпорындарының көпшілігі белсенді жұмыс істеуде.
3 Өнеркәсiптiк кластерлердiң даму перспективалары
3.1 Кластер қалыптастырудың негiзi ретiнде аймақтың ... ... ... ... іске ... бәсекеге қабiлеттiгiн арттыруды, бәсекеге қабiлеттi жаңа
басымдықтарды құрып қолдануды талап етедi.
Экономикалық әдебиетте аумақтың ... ... оның ... ... және табиғи ресурстарының болуымен байланысты ... бар. ... ... ... ... ... ... қабiлеттiктiң тұрақтылығы ресурстар арқылы жүзеге асады. Ресурстық
әдiс аясындағы басты ... ... ... ... өз ... ... сол ... тиiмдiлiк пен пайдалылық деңгейi
арасындағы айырмашылықтарды түсiндiруге болады. Егер ... ... ... ... ... әрi ерекше ресурс болған жағдайда және сол
мезгілде тиiмдi пайдаланылса, онда тұрақты бәсекелестiктiң ... ... ... ... ... ... және ... болжалды бағалануы
|Ресурс сипаттамасы ... ... ... ... ... ... мүмкiндiктерiн қолданудан |
| ... ... ... ... ... ... ... ықтимал бәсекелестерден|
| ... ... ... ерекшелiгi ... ... екi рет |
| ... ... ... ... болуы |Ондай мүмкiндiк жоқ ... ... ... ... ... ... жоқ ... қолданудың тиiмдiлiгi мен |Ресурс өнiмдiлiгi; ... ... ... ... ... ... |
Басқа аймақтық басымдықтар, соның iшiнде интеграциялық байланыста
үлесi көп ... ... ... ... мен ... ... ... басымдықтары деп қабылданады. Бiздiңше, бұл үстiрт
сипат. Өйткенi кез-келген аумақта заттық үлесi ... ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттi аймақ дегенiмiз –
еңбек өнiмдiлiгiн арттырып, жергiлiктi ресурстарды ... ... өмiр сүру ... ... ... ... Ол өзінің тиiмдi
орналасуымен немесе ... ... бар ... ... ... Осы проблеманы зерттеген М. Портер мынадай тұжырым жасаған
болатын: “Ұлттық өркендеу ... ... ... бар ... ... мөлшерлемеден немесе ұлттық валютаны сатып алу ... ... ... бiр ... ... қабiлеттiгi оның өнеркәсiбiнде
жаңалықтар енгiзетiн және жаңғыртатын қабiлетiне байланысты”.
Бәсекеге қабiлеттiктiң ... ... ... облысының аймақтық
басымдықтары төмендегiдей параметрлермен сипатталады:
1) Жұмыс күшiне жұмсалатын ... ... ... ... оның ... ... ... пен iстеп шыққан уақыт үшiн
төленетiн ақшалай және ... ... ... ... баспанамен
қамтуға, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуге, кәсiптiк оқытуға, ... ... ... Осы шығындар негiзiн 80 пайызға жуық үлесі
бар ... ... Бұл ұзақ ... беталыс, сондықтан да бәсекеге
қабiлеттiктiң бiр ... ... ... ... ... ... Аймақта экономикалық тұрғыдан белсенді
халықтың деңгейі 70,4 пайызды құрап, ... ... ... табылады.
3) Аймақ экономикасының құрылымы.
4) Тұтынуға жұмсалатын кіріс ... ... ... ... ... тек 2008 ж. ... ... республика бойынша
орташа есеппен 3,4 есе артта қалғаны байқалды.
5) Негізгі қордың жоғары технологиялар ... ... ... ... ... ... ... қана қоймайды, сондай-ақ
жаңа тұрақты пайданың қалыптаса бастауын ... ... 2007 ... бойынша Алматы ооблысында өңдеуші өнеркәсіпте тозу дәрежесі
41,7 пайыз болғанда ... ... ... ... 16,7 ... құрады.
Қазақстан бойынша орташа есептен (13,3 пайыз) машиналардың, жабдықтардың
және көлік ... ... ... жоғары болғанымен, негізгі құралдар
құрылымын оптимизациялап, ескірген жабдықты ... ... ... ... ... ... Осы ... басымдықтардың бірі - жоғары ... ... ... ...... ... ... құрылымында түрлі деңгейдегі ... ... ... (2007 ж. – 27,6 ... 2008 ж. – 25 ... қаражатын нарық құнының жанама өсуіне, бәсекелестікті арттыруға
бағыттаумен қатар, оның қомақты бөлігі инвестициялау мотивтері нен тұрады.
7) Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... зерделі ресурстары баршылық. Оларға әр түрлі салаға ... ... ... ... ... қор олардың зерттелуі мен
орналасу орнын үйлестірумен айналысады.
8) Жоғары үлесті интеграциялық байланысы бар шаруашылық ... ... ... ... ... ... факторларын тиімді
қолдануын арттыруда, тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз етуде маңызды
роль ... ... ... ... қалыптасуы негізінен
әкімшілік басқару кезеңінде жүзеге асырылып, ... ... ... негізделген еді.
Кесте 15
Инновациялық зерттемелердің негізгі бағыттары
|Инновациялық жобаларды жүзеге асыруға дайын салалардың|Инновациялық ... ... саны ... ... рет ... |7 ... және ... |4 ... ... мен ... шикізатты игеру |5 ... ... ... |2 ... ... ... + ауыл ... қайта өңдеу|16 ... ... |15 ... |5 ... |1 ... ... ... ... ... мыналарды қарастырады:
- ірі экономикалық аудандарда өнеркәсіптің біркелкі ... ... ... ... ... ... әрі кешенді қолданылуын, алыс
тиімсіз ... ... ... шығындарының азаюын ескеріп,
шикізат, отын, энергия ресурстары көздеріне және ... ... ... орналастыру арқылы қоғамдық өндіріс тиімділігін арттыру;
- орта және шағын қалаларда кәсіпорындарды орналастыру арқылы еңбек
ресурстарын толық және ... ... ... ... ... жағдайларды пайдалану;
өндіріске шикізаттың жаңа түрлерін тарту, ... пен ... ... кешенді пайдалану негізінде өндірісті тиімділікпен
біріктіру, қалдықсыз технологиядларды енгізу, т.б.
Аталған принциптерді ескерумен өнеркәсіптің аймақтық салалар ... ... ... өнеркәсібі, темір бетон конструкция
зауыттарын, тамақ өнеркәсібі: «Адал» ЖШС, ет комбинаттары, нан ... және ... ... ... ... нан өңдеу
кәсіпорындарын және т.б. біріктірді.
Аймақтың ауыл ... мал ... ... ... ... ... және ... шөп жинаумен айналысатын көптеген колхоз-
совхоздармен берілген. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Олардың ақырғы өнім бағытымен бірігуі
саланың дамуына жағдай жасайды. Бұл мәселені шешуде ... бір ... ... әр түрлі ұжымдардың, жеке меншік иелерінің мүдделері үйлесіп,
келісіммен әрекет етеді.
Интеграцияның корпоративтік ... ... - «бір ... ... ... яғни ... жаңа даму ... өтуі.
Сондай-ақ интеграцияның корпоративтік принципі аймақтық қоршауға ие болып,
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... 16
Жоғары потенциалды интеграциялық байланысы бар интеграциялық өнеркәсіп
салалары
|Өнеркәсіп салалары ... өнім ... ... |
| | ... ... ... ... өнеркәсібі ... ... ... ... және ... |
| | ... ... |асбестцементті шифер, |асбест, цемент |
| ... ... | |
| ... | ... ... бетон және|Бетонды және шлакобетонды|Цемент, құм, гравий |
|бетон ... ... мен | |
| ... ... | |
| ... | ... ... |күйдірілген кірпіш |кенді емес құрылыс |
| | ... ... ... |сүт ... ет |мал ... ... ... ... |ет, сүт; ... |
| ... нан, ... ... ... |
| ... жеміс консервілері, |дәнді және дәнді-бұршақты|
| ... т.б. ... ... |
| | ... жемістер мен |
| | ... ... ... ... пайда болуы ... ... әрі ... ... ... жоқ ... ... ірі өндірістік, ғылыми-өндірістік ... ... ... ... ... тамақ кластері интеграциялы жүйенің құрылуын қарастырады, ол
уақыт пен кеңістікте сай ... ... ... мен ... өзара тәуелдігі негізінде пайда болады.
Оның басты мақсаты – жоғары қосылған құны бар ... ... ... құру және сол арқылы көптеген аумақтық проблемаларды
шешу: еңбек, материалдық ... ... ... бюджетті толтыру,
экспорттық мүмкіндіктерді кеңейту т.б. ... ... ... ... ... бастапқы өңдеу.
Бүгінгі таңда аграрлық сектордың тамақ кластеріне ... ... ... ... ұсақ және ... құралса, өңдеу секторында – «өз пайдасына» жұмыс жасайтын
ірі тамақ кәсіпорындарынан тұрады ... ... ... ... органдарының аймақтық деңгейдегі
міндеттерін белгілейді.
Аймақтық саясат принциптері мыналарды ескереді:
- жалпы мемлекеттік: құрылымдық, инвестициялық, қаржылық, ... ... ... ... ... асырғанда аймаққа тән
ерекшеліктер;
- өндірістік, ... ... ... т.б. ... ... ... әр ... типтерін дамыту, әлеуметтік саясат
басымдықтары, табиғи ресурстарды пайдалану, қоршаған ортаны, ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар, қорлар т.б. басқару құрылымдарының
белсенділігін көтеру.
Кесте 17
Аймақтық саясатты жүзеге ... ... ... ... ... әдістерінің мәні ... ... ... жетуді қамтамасыз ететін құралдарды |
| ... ... ... даму бағдарламасын жасақтау ... ... және есеп беру ... ... қабылданатын |
| ... ... ... және ... ... ... ... объектісін дамыту үшін қолайлы жағдай туғызатын |
| ... ... ... және ... ... ... |
| ... ... ... ... ... жүзеге асыратын жалпы атқару қызметі атқару
органдарының жұмысын көрсетеді. Негізгілері: ... ... ... ... реттеу.
Кесте 18
Аймақтық бюджет қаржысын қалыптастыру және пайдалану, млрд. тг.
|Кіріс ... |2005 |2006 |2007 |2008 |
| |25,80 |31,88 |41,07 |53,89 ... ... |12,99 |17,69 |19,22 |21,44 ... емес түсім |0,55 |0,14 |019 |0,24 ... ... |0,25 |0,27 |0,38 |0,65 ... кіріс | | | | ... ... |12,46 |13,81 |21,55 |32,00 ... | | | | ... ... және ... |2005 |2006 |2007 |2008 |
| |25,62 |31,97 |41,01 |55,57 ... су, орман |0,28 |0,27 |0,64 |0,78 ... | | | | ... ... |0,01 |0,06 |0,22 |0,01 ... және жер ... | | | ... ... өзінің жеке индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ... қолдаймыз. Өйткені ол, бір
жағынан, өнеркәсіптің өсім үлгісін ... ... ... параметрлері, ресурстары, кезеңдері және жүзеге асыру
жүйелілігі бойынша ... ... ... сай ... ... басқару органдарының басты ... ... ... көп ... қаржыландыру үшін жағдай жасау
қажет болса, соның ішінде ерекше орын алатыны – инновациялық ... ... ... қаржыны тарту көздерінің бірі –
аймақтық бюджеттен қаржыландыру (23.01.2005 ж. «ҚР жергілікті ... ... ҚР ... 3 б. ... ... ... ... қаржылық негізін жергілікті бюджет құрайды).
Аймақтың келесі бір маңызды міндеті – кәсіпорын активтерінің
модернизациялауын ... ... ... ... әйгілеу, өндіріске түсетін таза кірістер мен ... ... ... ... көтермелеу. Аймақ өнеркәсібінің
көптеген салаларының активін модернизациялау бір жыл ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Бұл проблеманың
өзектілігі арта ... ... 1.01. 2006 ж. ... ету құқы бар 2008 ... ж. № 11-111 ҚР Заңы) ҚР СК енген өзгерістер аймақ үшін маңызды
(тоқыма және ауыл ... ... ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтар; ауыл
шаруашылық машиналары мен жабдықтар.
- қазіргі жағдайда бәсекеге ... ... ...... және ... ... ... пайдалану есебінен өмір сүру
деңгейі жоғары аумақ.
Кесте 19
Бекітілген активтер амортизациясының шектеулі ... ... ... |2005 ж. |2005 ж. |2006 ж. ... |
| ... | | ... ... | | | ... ... |8 |8 |8 ... ... жол |8 |8 |15 ... | | | |
|- ... және ... |20 |20 |15 ... шаруашылық машиналары |20 |20 |15 ... ... | | | ... ... |10 |15 |15 ... ... |7 |10 |15 ... |30,25 |30 |50 ... емес ... |15 |15 |15 |
- ... ... ... ... ... тамақ
өнеркәсібінде кәсіпорындар интеграциясы өте өзекті мәселе ... ... ... ... ... интеграцияның корпоративтік принципі дегеніміз - «бір тізбектегі»
экономикалық буындардың инновациялық, яғни сапалы жаңа даму жолына өтуі.
- ... ... ... ... бар ... ... ... даму стратегиясының келісімімен
жүргізіледі.
Қорытынды
Жүргізілген зерттеулер негізінде төмендегідей ... ... ... ... ... жүйелі экономиканың бір түрі болып табылады. Экономика мен
әлеуметтануда «жүйе» термині жақында пайда болды, оны ... ... ... да, ... ... қоғамдастықтарда да
қолданады. Мәселен, жүйелі ... ... ... клан деген
институттарды қосуға болады.
2. «Жүйе» терминінің көп түсініктемесі бар. Кеңейтілген мәні – ... мен ... ... ... ... ... ... Тар
мағынасы – жеке «түйіндерден» тұратын ... ... ... басқа
экономикалық субъектілер).
3. Жүйелі экономика концепциясы дамыған батыс экономикасындағы қазіргі
заманғы құбылыстар табиғатын түсіндіріп, біздің ... ... алғы ... мен факторларының пісіп жетілуін анықтайды. Бұл –
индустриалды кластерлер, технопарктер.
4. Қазақстанда кластерлер мен ... ... ... ... және практикалық түсініктерде қарапайым, оңайлатылған әдіс
байқалады. Сондықтан тек ... ... ғана ... ... қарым-қатынастардың «жұмсақ» факторларына да көңіл аударуымыз
керек.
5. «Кластерлік бастамалардың» анализі екі негізгі ... ... және ... ... кластерлік стратегия АҚШ,
Ұлыбритания, Австралия, Канада ... тән. ... үлгі ... ... ... ... елдерде кездеседі: Франция,
Корея, Сингапур, Жапония, Швеция, Финляндия, Словения.
6. Бизнесті ұйымдастырудың кластерлік-жүйелі принципін күштеп енгізуге
болмайды. ... ... ... ... аймақтарының дамуы үшін
емес, ел экономикасының біртұтас дамуына өте ... ... ... ... әдіс өзін толықтай көрсете білу
үшін оларды инновациялық процестің ерекше түрі деп ... ... ... ... ... ... технологиямен
алмасу оның басты қозғаушы күші деп танылады. Сол себептен кәсіпорындардың
жоғары оқу орындарымен, ... ... ... ... ... ... бөлінгені
дұрыс.
8. Кластерлерді зерттеген кезде кластерлік және салалық әдістердің
араласуы байқалды. Қалыптасатын кластерлер салаға байланысты болады.
9. ... ... ... ... ... ... ... оның жекелеген салаларының технологиялық проблемалары ескерілуі тиіс:
• отын-энергетика кешенінде – минералды ... ... ... қорларын іздестіру мен мониторинг жүргізудің қазіргі
заманғы әдістерін зерттеу және енгізу, ... жер ... мен ... ... ... арттыру, сондай-ақ тасымалдаудың
жоғары сенімді, экологиялық қауіпсіз жүйесін құру;
• мұнай-газ кешенінде – ... ... ... ... ... шығару көлемін көбейту, мотор отыны
мен мақсатты химиялық өнімдерді алу үшін газ және ... ... ... ... ... жоғары сенімді,
экологиялық қауіпсіз және энергиясы төмен ... ... ... ... ...... ... тұтынушылық қасиетін
жақсарту және шикізатты тереңдетіп қайта өңдеудің жаңа жүйелерін
құру, көмірді байыту және брикеттеу, ... ... ... ... ашық ... ... игеруін арттыру, жерасты
жұмыстарының тиімділігі мен қауіпсіздігін арттыру, ... ... және ... микропроцессорлық
бақылау жүйелерін пайдалану;
• электр энергетикасында – бу-газ қондырғыларын ... ... газ ... ... ... ... ... құру
және қолдану, отынды жағу үшін жаңа технологияларды қолдану арқылы
жоғары тиімді ... ... ... ... энергиясын
алысқа тасымалдау жүйесінің тиімділігін күшейту, шағын және
дәстүрлі емес ... ... ... ... ... таза жоғары сапалы энергия тасушыларын алу,
экономикалық жағынан ... ... ... ... ... кешенінде – көлік құралдары паркін жаңарту және одан ... ... ... ... ... және ... жол жылжымалы құрылымының, өзен
және әуе кемелерінің, автокөлік құралдарының техникалық деңгейін
арттыру;
... ... - ... ... ... ресурстың
және энергияның максималды сақталуын қамтитын өндірістің өтпелі
технологиялық циклдарын құру, ... ... ... ... сапасын жақсарту;
• химия және мұнай-химия өнеркәсібінде – кең спектрлі синтетикалық
және композициялық ... ... ... ... ... ... соның ішінде экологиялық таза
базалық полимерлерді, химиялық талшықтарды, синтетикалық ... ... мен ... сақтаушы аз тонналы химиялық
өндірісті алуда жаңа буын технологияларын енгізу;
• микробиологиялық өнеркәсіпте – ... ... және мал мен ... ... ауыл ... өнімдерін
қайта өңделуін жабдықтайтын ... ... ... ... жаңа ... ... агроөнеркәсіп кешенінде – топырақ құнарлығын өңдеумен байланысты
кешенді ... ... және ... ... асыру, ғылыми-
техникалық прогресс ... ... ... негізінде
егіншілік мәдениетін арттыру, ауыл шаруашылық түрлерін өңдеуде
қазіргі заманғы ... ... ауыл ... ... ... ... ... жоғары белокты жем, басқа
да ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... және сақтау
жөніндегі аймақтық механикаланған кешенді құру және ... ... ... – бағасы мен сапасы жағынан бәсекеге
қабілетті машинажасау өнімдерін өндіру, ... ... мен ... ... автоматтандыруды қамтамасыз
ету, жоғары дәлдікпен конструкциялық материалдарды ... ... ... және ... ... мен ... сапасын арттыру, жинақтау процестерін механикаландыру
және автоматтандыру, бөлшектер мен ... ... ... және диагностика жасау әдістерін жасақтау және пайдалану
процесінде дамыту;
• ағаш ... ағаш ... ... және ...... ағаш дайындайтын аудандарда өңдеуші
өндірістің озық дамуы, өз ... ... мен ... ... ... жеңіл өнеркәсібінде – шикізат ... ... ... ... ... мен ... жағынан бәсекеге қабілетті
материалдар мен бұйымдарды өндіру, ... ... ... және ... ... ... мен
автоматтандырылған әдістерін басқаруда автоматты жүйелерді кеңінен
игеру.
10. Қазақстанда ... даму ... ... ... ... де ... тежеп тұрған факторларды байқауға болады. Біріншіден,
институционалды және ... ... ... ... Елде ... нығайтылып болмады, экономикалық агенттердің бір-біріне ... ... ... Сауда палаталары, өнеркәсіптік қауымдастықтар
нашар дамуда.
Екіншіден, ел экономикасының дамуы бір ... ... ... ... бәсекеге қабілеттік потенциалы әзірше бастапқы
кезеңде тұр.
11. Үкімет кластерлердің белсенділігін қолдап, аймақтық билікті ірі
компаниялар маңына, ... ... ... ... ... ... тиіс.
Сонымен қатар
- өзінің қаржы құрылымы құрылуы тиіс. Мұнда амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларының мүддесі
қорғалады;
- кластер қатысушыларының құрамын кеңейтуге болады, мысалы, ... ... (ЖЖМ қол ... ... ... ... шығындардың азаюы) т.б. тарту арқылы.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... ... ... бәсекеге қабілетті елу ел қатарына кіру
стратегиясы» Жолдауы //Казахстанская правда, 2 наурыз 2006 ж., № ... ... М. ... конкуренция.- М.: Международные отношения,
1993.-896 б.
3. Porter M.E. Clusters and the new ... of ... // ... Rev., 1998. Nov.-Dec. P.77-90.
4. Enright M. Why Clusters are the way to win the game? World ... ... ... Enright M., Ffowcs – Williams J. Local ... clusters and ... OECD Workshop paper, 2005. – 157 ... Storper M., Walker R. The ... imperative. Territory technology,
and industrial growth. N 4.: Basil Blackwell. 1989.
7. ... Р. ... ... ... ... //Проблемы теории и
практики управления, № 4, ... ... O. ... economic ... The analysis of
discrete structural alternatives.” Administrative Science Quarterly,
1999 (36)–269-296 p.
9. Афанасьев М., ... Л. ... ... и ... // ... ... 2005, № 4, 75-86 б.
10. Ферова И.С. Кластерный подход: от концепции к ... ...... ... 2005 ... ... И.С., ... М.М. Промышленные кластеры: организация,
эффективность, эволюция. - Красноярск: КрасГУ, 2008 ... ... И.С. ... ... ... в экономике
Красноярского края //Регион: экономика и социология, 2005, № 1. – 56-
70 б.
13. Алимбаева А. и др. ... ... ... Том ... Караганды, 2006.-409 б.
14. Конкурентоспособность пищевой промышленности Казахстана: ... и ... ... ...... ... Баймуратов У.Б. Социальная экономика // Алматы: БИС, 2005-320 б.
16. Кенжегузин М.Б. Формирование и ... в ... ... ... ... научно-практической конференции
«Конкурентоспособность национальной экономики в условиях глобализации:
проблемы и пути ее повышения», Алматы -2008.
17. ... Ж.Х. ... ... ... в ... ... ... методика, практика). –автореферат
диссертации на соискание ученой ... ... ... ИЭИ МЭИТРК,
2005-2,9 б.т.
18. Кенжегузин М.Б., Днишев Ф.М., Альжанова Ф.Г. Наука и инновации ... ... ... опыт и Казахстан. Алматы: ИЭ МОНРК, 2005.
19. Додонов В.Ю. Казахстанская ... ... ... ... ИЭ МОН РК, ... ... ... Р.З. Регулирование региональных социально-экономических
процессов //Известия АН РК, серия общественных наук, 1997, № 5, ... ... К.К. ... ... ... ... ... труды. Т.2. – Алматы: Институт развития
Казахстана, 1998, 0,5 ... ... Н.К. Роль ... в ... ... региона
//Материалы научно-практической конференции ... ... ... ... в ... ... ... развития страны на 2007-2015 гг.», Астана, 10 наурыз
2008 ж.
23. Шелюбская Н. Глобализация и ... ... в ... НИОКР. //
Проблемы теории и практики управления, № 4, 2007.
24. Дагаев А.А. Экономический рост и ... ... ... в ... и за ... №1, 1999.
25. Contractor, F. (1999). “Licensing compared with foreign equity
investment and trading for US-based ... ... Journal ... ... Society 6: ... Cluster ... patterns and ... styles. –Den Haag,
1998.-P.5.5
27. Grandori, A. and G. Soda (1995). ... ... ... and ... Organization Science 16(2): 183-214
28. McGuire, J.B. (1988). ''Agency theory and organizational analysis.''
Managerial Finance 14(4): 6-9.
29. Blois K.J. ... ... Journal of ... 1972, July: 253-272.
30. Teece D.J. “When is virtual virtuous? ... for ... Business Manager 1996, 74: 65-73 ... Nelson R. National Systems of ... A ... ... Oxford University press, 1993.
32. Шумпетер И. Теория экономического развития. –Москва: Прогресс, 1982-
453 с.
33. Pfeffer and Salancik ... DiMaggio and Powell ... (Ohmae ... ... and ... 1996
37. Knowledge-Based Economy. –Paris: OECD, 1996.
38. Ракитов А.И. Философия ... ... ... ... ... 1991.-286 с.
39. Длинные волны: Научно-технический прогресс и социально-экономическое
развитие // СЮ. Глазьев, Г.И. Микерин, П.Н. ... и ... Сиб. ... 1991.- 224 ... Foss, N.J. ... approaches to the theory of the firm: Some
critical comments.” Organization Science. (1996), 7(5): 470-476.
41. Кластеры Финляндии.
42. Фукуяма Ф. ... ... – М., 2008.- с. 303-304, ... Астапов Переход к модели ускоренного развития экономики // Экономист,
2007, №8-с. 74-82
44. Cluster specialization patterns and ... styles.- Den ... ... Feldman V., ... O. Innovation in lities: Science- based
diversity, specialization and ... ... ... review. ... ... технологиялар бөлімі
Техникалық директор
Филиалдарды өркендету бастығы
Бас бухгалтер
Қаржы директоры
Директор
Дайын өнімдерді өткізу
Өндірістік зертхана меңгерушісі
Өндіріс

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарық сәуле шығаратын құрылым – ғылыми прогресс. Нанокомпозиттерді алу және зерттеу әдістері57 бет
Жеке – дара кәсіпкерліктің ғылыми теориялық және практикалық маңыздылығы95 бет
Каспий аймағының экологиялық мәселелері және себептері66 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Экономикалық жүйелердегі кластерлерді құрудың теориялық негіздері68 бет
Экономиканың инновациялық дамуы жайлы84 бет
Қазақстан Республикасы өнеркәсібін жоспарлаудың дамуы25 бет
Қазақстан Экономикасын Кластерлер көтереді38 бет
Кластерлік жүйе101 бет
Педагогикалық менеджмент ұғымы негізгі анықтамалары20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь