Нұрпейіс келіні Дина (1861-1955) – қазақтың әйгілі күйші композиторы

Туып өскен жері Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданына қарасты Бекетай құмы деген жер. Топырақ Алматы қаласынан бұйырған.
Қазақстанның халық әртісі (1944). Халық өнерпаздарының 1937 жылы өткен республикалық байқауына қатысып 75 жасында халық аспаптарын тартатын өнерпаздардың Москвада өткен Бүкілодақтық бірінші байқауында, одан кейін 1944 жылы 83 жасында Орта Азияның бес республикасынан өнерпаздар қатысқан Ташкенттегі он күндікте Дина тағы да жүлделі орындарды жеңіп алады.
Әкесі белгілі домбырашы адам екен, қызы Динаға 8 жасынан бастап-ақ сол өнердің қыр-сырын үйрете бастаған. Оның ұлы күйші Құрманғазымен алғаш кездесуі де осы кез. 8-9 жасар Дина ұстазының күйлерін үйреніп қана қоймай, оның күйшілік-орындаушылық өнердегі ерекшеліктерін, дәстүрін жалғастырады. Динаның тырнақалды «Бұлбұл», «Байжұма», «Көгентүп» атты күйлерінде халықтың күйшілік дәстүрі айқын сезіледі. 1916 жылғы оқиғаға шығарған «1916 жыл» күйінде Құрманғазының Исатай мен Махамбетке арнаған «Кішкентай» күйінің әсері байқалады.
Дина ата-ана шаңырағында бұлаңдап өскен жас кезінің өзінде ақ Дәулеткерей, Мүсірәлі, Әлікей, Түркеш, Ұзақ, Есжан, Байжұма, Баламайсаң сияқты күшілердің күйін нәшіне келтіре тартып, төңірегі «домбырашы қыз» деп атаған. Қаршадай қыздың даңқын естіп, әйгілі Құрманғазы арнайы іздеп келген. Ол Динаның домбыра тартысына сүйсініп, болашағынан үлкен үміт күтіп, батасын берген. Осыдан кейін Динадан көз жазбай, үнемі айналып соғып, додалы күй айтыстарына ертіп барып, домбыра тартудың терең сырларын үйретеді. Дина тоғыз жасынан бастап он тоғыз жасына дейін, қашан ұзатылғанша Құрманғазының баулуында болады. Құрманғазыдай дәулескер күйшінің ұстаз болуы Динаның ғана бақытты болып қойған жоқ, исі қазақтың күй өнерінің бақыты болды.
Дина 1880 жылы Беріш ішіндегі Бесқасқа руынан шыққан Тұрманұлы Қанас деген жігітке тұрмысқа шығады. Қанас пен Динадан Нұрпейіс атты бір ұл туған. Алайда, алғашқы перзенті дүниеге келген соң Қанас көп кешікпей қайтыс болады. Дина ата салтымен қайын інісі Шәпекке қосылады. Күйеуінің атын атамайтын дәстүр бойынша Дина күйеуі Шәпекті «Жәпек» деп атайтын болған. Кейбір деректерде «Жәпек» деп
        
        Нұрпейіс келіні Дина (1861-1955) – қазақтың әйгілі күйші композиторы.
Өмірбаяны
Туып өскен жері Батыс Қазақстан облысының ... ... ... құмы ... жер. ... Алматы қаласынан бұйырған.
Қазақстанның халық әртісі (1944). Халық өнерпаздарының 1937 жылы өткен
республикалық ... ... 75 ... ... ... ... ... өткен Бүкілодақтық бірінші байқауында, одан кейін
1944 жылы 83 жасында Орта Азияның бес республикасынан өнерпаздар ... он ... Дина тағы да ... ... ... алады.
Әкесі белгілі домбырашы адам екен, қызы Динаға 8 жасынан бастап-ақ сол
өнердің ... ... ... Оның ұлы күйші Құрманғазымен алғаш
кездесуі де осы кез. 8-9 жасар Дина ұстазының күйлерін үйреніп қана ... ... ... ... ... ... тырнақалды «Бұлбұл», «Байжұма», «Көгентүп» атты күйлерінде халықтың
күйшілік дәстүрі айқын сезіледі. 1916 жылғы оқиғаға ... «1916 ... ... ... мен ... ... ... күйінің
әсері байқалады.
Дина ата-ана шаңырағында бұлаңдап өскен жас кезінің өзінде ақ Дәулеткерей,
Мүсірәлі, ... ... ... ... ... ... ... күйін нәшіне келтіре тартып, төңірегі «домбырашы қыз» ... ... ... ... естіп, әйгілі Құрманғазы арнайы іздеп
келген. Ол Динаның домбыра тартысына сүйсініп, ... ... ... ... берген. Осыдан кейін Динадан көз жазбай, үнемі айналып
соғып, додалы күй ... ... ... ... ... ... ... Дина тоғыз жасынан бастап он ... ... ... қашан
ұзатылғанша Құрманғазының баулуында болады. Құрманғазыдай дәулескер
күйшінің ... ... ... ғана ... ... ... жоқ, исі қазақтың
күй өнерінің бақыты болды.
Дина 1880 жылы Беріш ... ... ... ... ... Қанас деген
жігітке тұрмысқа шығады. Қанас пен Динадан Нұрпейіс атты бір ұл туған.
Алайда, алғашқы ... ... ... соң ... көп ... қайтыс
болады. Дина ата салтымен қайын інісі Шәпекке қосылады. Күйеуінің атын
атамайтын ... ... Дина ... ... «Жәпек» деп атайтын болған.
Кейбір деректерде «Жәпек» деп жазылуы содан. ... ... ... ... ... 14 ... қайтыс болады. Кейін ел ішінде ... ... ма, ... бір ... алу атай ... Дина ... орнына
қайтыс болған тұңғышы Нұрпейістің есімін атаған. Міне, ... ... ... сыры ... Жәпек пен Дина бақытты ғұмыр кешіп, берекелі
жанұя құрған.
Шығармалары
Динаның әсем сазды аяулы ... ... жар ... көріп, бала бақытына
мейірленген жылдарда туған. Ұзатыларда әкесінің ... деп ... ... ... ... ... ат» күйі, өзі пір ... ... мен ... ... ... ... «Жігер»,
«Байжұма» сияқты күйлері, ақылды да айбарлы, сұлу да сырбаз ... ... ... ... ұлы ... 1916 жылғы «Июнь жарлығы»
бойынша әскерге шақырылғанда тартқан «Он алтыншы жыл» ... ... ... ... туған «Қосалқа» күйі, балдай тәтті,
бауыр етіндей жақын баласы Қоңырға арнаған ... ... ... міне, бұлар
Динаның өзіндік қолтаңбасын айқын танытатын біртуар күйлер. Бұл күйлері
арқылы Дина қазақ ... ... ... ... ... ... ... ұлы күйшілермен терезесін теңестірді.
Дина Кеңес заманында да өзінің арман аңсарын, үміт тілегін халқының жолына
бағыштап өтті. Жасының ұлғайғанына ... ... 20 ... «Тойбастар», Отан соғысы жылдарында «Ана бұйрығы», «Жеңіс» сияқты
күйлер шығарды. Рас, ... ... ... ... ... пен ... идеология Динаның бұла дарынын қақпайлап бақты. Оны
төлтума арқасынан (шабытынан) айырып, әсіре ұраншылдықтың қолжаулығы ... Ол ... ... «Еңбек ері», «Сауыншы», «Сталин», «Делегат»,
«Көкөніс» деп ат қойып, алаулатып жалаулатып, ... ... ... ... ... шын асылды тот баспайды. Динаның қанатты өнері
халқының рухани асыл қазынасы ретінде бүгін мен болашаққа ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
“Ғалияда” оқыған қазақтар9 бет
Дина Нүрпейісова13 бет
XIX ғасырдың екінші жартысындағы АҚШ-тың әлеуметтік, эканомикалық, саяси жағдайы15 бет
Атақты химик ғалымдар2 бет
Мұздықтар8 бет
Тың игеру саясаты13 бет
Щедрин Родион Константинұлының шығармашылығы3 бет
Әуезов Мұхтар Омарханұлы5 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь