Керей хан

Болатұлы Керей хан (?-1473 ж.) – қазақ хандығының негізін қалаушы, Көк Орданың ханы Өрістің (Орыстың) шөбересі.
Шайбани әулетінен шыққан Дәулет – шайхтың баласы Әбілқайыр ханның көк кесене төңірегіндегі шайқаста Үз-Темір Тайшы басқарған ойрат әскерінен ойсырай жеңілуі – Барақ ханнан кейін биліктен айрылған Өріс хан әулеті сұлтандарының бас көтеріп, жеке бөлініп шығуына мүмкіндік туғызады. Осы мүмкіндікті жұрыс пайдаланған Өріс ханның ұрпақтары – Болатұлы Керей мен Барақ ұлы Жәнібек өздеріне қарайтын тайпаларды бастап, Әбілқайыр хандығынан бөлініп шығып, Моғолстан жеріне кетеді. Онда оларды Моғолстан ханы Есен-бұға аса құрметпен қабылдап, өз мемлекетінің батыс жағынан Шу бойы мен Қозыбасы өңірін оларға бөліп береді. Осы арада олар жаңа Қазақ хандығының шаңырағын көтереді. Хан тауында Керейді ақ киізге отырғызып, хан көтерді.
Керей хан немере інісі Жәнібекпен біріге отырып, жас мемлекеттің іргесін бекітіп, шаңырағын биіктету үшін үлкен еңбек сіңіреді. Моғолстан ханымен бірлесіп, ойрат тайпаларына қарсы күреседі.
1468/69 жылы Әбілхайыр хан қайтыс болып, оның ордасында таққа талас басталады. Осы тақ таласы Керей мен Жәнібектің Өзбек ұлысына қайта оралып, мұндағы күреске белсене араласуларына мүмкіндік береді.
        
        
Керей хан
(1456-1473 ж.ж. билік құрған)
Болатұлы Керей хан (?-1473 ж.) – қазақ хандығының негізін қалаушы, Көк
Орданың ханы Өрістің (Орыстың) шөбересі.
Шайбани әулетінен ... ...... ... ... ханның көк
кесене төңірегіндегі шайқаста Үз-Темір Тайшы басқарған ... ... ...... ... кейін биліктен айрылған Өріс хан ... бас ... жеке ... шығуына мүмкіндік туғызады. Осы
мүмкіндікті жұрыс пайдаланған Өріс ханның ұрпақтары – Болатұлы Керей ... ұлы ... ... ... ... ... Әбілқайыр хандығынан
бөлініп шығып, Моғолстан жеріне кетеді. Онда оларды ... ханы ... аса ... ... өз мемлекетінің батыс жағынан Шу бойы ... ... ... ... ... Осы арада олар жаңа Қазақ хандығының
шаңырағын көтереді. Хан тауында Керейді ақ киізге отырғызып, хан көтерді.
Керей хан ... ... ... ... ... жас ... ... шаңырағын биіктету үшін үлкен еңбек сіңіреді. Моғолстан
ханымен бірлесіп, ойрат ... ... ... жылы ... хан қайтыс болып, оның ордасында таққа талас
басталады. Осы тақ таласы Керей мен ... ... ... ... ... ... белсене араласуларына мүмкіндік береді. Әбілхайырдың ұлы,
ханның мирасқоры Шейх-Хайдардың жеңіліп, жақын ... ... ...... бар ... ... ... қолына көшуіне жағдай жасайды.
Осы кезден бастап Қазақ хандығы іргелі мемлекетке айналуға бет алды.
Керей ханның ... ... ... ... деректерінде Бұрыш
оғылан деген сұлтанның Моғолстан ханы Жүністің ... ... ... ... рет аталады, содан кейін еш жерде кездеспейді. Сондықтан
оның қашан және қандай жағдайда қайтыс болғанын анықтау қиын. Тек ... даму ... ... ол сол 1473 ... ... ... ... қайтыс болған секілді.
Керей хан (туған жылы белгісіз, XV ... ... ... ... - ... ... ... қалағандардың бірі. "Таурих - и
гузида -ий Нусратнама" (1268-1270) еңбегінің ... ... ... ... - Орыс ... немересі Болат ханның ұлы.
1456-жылы Керей хан мен Әз ... ... ... хан ... ... қазақ тайпаларын бастап шығыс Дешті-Қыпшақтан батыс ... ... ... қазақ хандығының құрылуына мұрындық болған маңызды
тарихи ... еді. Бұл ... ... мынадай болатын: 1428 жылы Ақ
Орданың ақырғы ханы ... ішкі ... ... қаза ... соң, Ақ ... ... ұсақ феодалдық иеліктерге бөлінгенде өзара қырқыс үдей
түсті. Бұрынғы Ақ Орданың орнына Әбілхайыр хандығы мен Ноғай ... ... ... шыққан Әбілхайыр хан бұрын Орда Ежен ұрпағы билеген ... ... - ... Дешті-Қыпшаққа 40 жыл (1248-1468) үстемдік етті.
XV ... ... ... ... ... болып отырған қан төгіс
соғыстар мен ішкі ... ... ... ... үдеп феодалдық езгі мен
қанау халық бұқарасын ауыр күйзеліске түсірді.
Аласапыран ... мен ... ... ... ... бұрыннан қалыптасқан мал жайылысын пайдаланудың дағдылы көшіп-
қону тәртіптері бұзылды, ... ... ... жайлау-қыстауларына
бара алмайтын болды. Бұл көшпенді мал шаруашылығына ауыр зардабын тигізді.
Осындай ауыр ... ... ... ... ... Әбілхайырдың
үстемдігінен құтылып, өз алдына тіршілік етуді армандады. Мұхаммед Хайдар
Дулати "Тарих - и - Рашиди" атты ... ... ... "Ол ... ... ... хан ... Ол Жошы әулетінен шыққан сұлтандарға күн
көрсетпеді. Нәтижесінде Жәнібек хан мен ... ... ... ... хан оларды құшақ жая қарсы алып, Моғолстанның батыс ... ... ... ... ... Олар ... ... соң Әбілхайыр хан дүние
салды да, өзбек ұлысының шаңырағы шайқалды. Ірі-ірі шиеленістер басталды.
Оның үлкен бөлігі Керей хан, ... ... ... ... ... ... жиналғандардың саны 200 мыңға жетті. Қазақ сұлтандары 870 жылдары
(1465-1466) билей ... ... ... территориясы батыс Жетісу жері, Шу өзені
мен Талас өзенінің алабы еді. Міне, нақ осы ... ... рет ... ... атау ... ежелден осы алапты мекендеген
қазақтың ұлы жүз тайпалары Дешті-Қыпшақтан қоныс ... ... ... ... ... ... хандығындағы аласапыран соғыс
салдарынан қанжілік болған қазақ халқы бұл араға ... ес ... етек ... ... ... ... Мұны көрген Дешті-Қыпшақ көшпенділері
Әбілхайыр хан қоластынан шығып, бөгеуін ... ... ... ... хандығына
келіп жатты. XV ғасырдың 50-жылдарының ортасынан 70-жылдарының басына дейін
Әбілхайыр ханның қарамағынан батыс ... 200 мың адам ... ... ... Моғолстан ханы Есенбұға қайтыс болған соң, бұл мемлекетте ... ... ... ... ... өріс ... Амасанжы Тайшы
бастаған ойрат жоңғарларының жасаған ... ... ... ... шайқалған кезде Жетісуды мекендеген ... ... ... ... ... үдей ... Бұлар жаңадан
құрылған Қазақ хандығының үкімет билігін нығайтып, оның беделі мен ... ... ... түсті.
Алайда жаңадан құрылған қазақ хандығының экономикалық негізі әлі де
әлсіз еді. Бірсыпыра қазақ тайпалары ... ... ... ... және ... Сібір хандығының қол астында төрт хандыққа телі
болып отырған болатын. Оның үстіне шығыс Дешті-Қыпшақты билеген ... ... ... ... ... ... аударған қазақтардың өз алдына хандық
құрып, масайрап отырғандығына, ... ... ... ... оған ... ... жатқанына азуын басып, қылышын қайрап отырды.
Ол жаңа құрылған қазақ хандығын тарпа бас салып жойып ... ... жыл ... ... Жетісу өңіріне екі жүз мың жан саны ... ... ... кең ... ... керек етті. Ал көшпелі елдің
отырықшы-егіншілігі көркейген аудандармен, әсіресе ... мен ... ... орталық - Сырдария жағалауындағы қалалармен сауда-
саттық қарым-қатынастарына қолайлы жағдай жасау халық тұрмысындағы ... ... Бұл ... ... тек ... ... ғана
емес, отырықшы аймақтардағы егіншілік өнімдерін өткізіп егіс көлігін алуды
аңсаған егіншілер де, қолөнер өнімдерін ... ... (жүн, ... ... ... қолөнершілер де, сауда тауарын ... ... ... де ... болды.
Сырдария бойындағы қалалар мен Дешті-Қыпшақ даласы үшін күресте ... ... ... және ата жауы ... хан еді. Қазақ хандығы
Әбілхайырға қарсы күресу үшін ең алдымен ... ... ... одақ ... ... ... ... Моғолстанға шабуыл
жасауынан және Әбілхайыр ханның Жетісудағы қазақ ... ... ... қоса ... ... ... етті. 1468 жылы қыста Әбілхайыр хан қазақ
хандығын қиратпақ болып, Жетісуға жорыққа аттанды, ... ... ... ... ... қаза ... Әбілхайырдың қаза болуы қазақ хандығының
нығаюына және ... ... ... орай ... ... ... соң
оның елінде қиян-кескі қырқыс басталып, хандық ыдырай бастады. "Өзбек
ұлысының шаңырағы ... ірі ... ... Оның ... ... хан мен ... ... көшіп кетті". Мұндай тиімді жағдайды дер
кезінде пайдаланған қазақ хандары Керей мен Әз ... ... он екі ... ... ауып ... ата ... Дешті-Қыпшаққа қайта оралды.
Керей ханесімі тарихи деректерде соңғы рет 1472-1473 жылдары ... ... үшін ... ханы Жүністің ордасына Бұрыш сұлтанның
шабуыл жасаған кездерінде айтылады.
Тарихи материалдарда ... ... ... ... ұлы Бұрындыққа
бергені туралы, Керей ханның өзбек ұлысын басқарған кезеңі, оның ... ... ... ... қаза болғаны туралы ... ... ... хан ... ... ... кейін қайтыс
болған деп есептеледі.
Әдебиеттер:
1. Керей хан (1456-1473 ж.ж. билік құрған) // ... ... ... ... ... ... 1998.- Т.2. ... Б.60-61
2. Керей хан // Қазақ совет энциклопедиясы.- Алматы, 1974.- Т.5.- Б.391
3. Қазақ хандығының құралуы және нығаюы // Қазақтың көне тарихы.- ... ... ... Б. ... ... ханы - Керей хан // Егемен Қазақстан.- 1997.-
22 наурыз
5. Қайырбеков Ә. ... ... ... ... ... құрылуы,
шекарасы, ұлы қайраткерлер Керей, Жәнібек, Тәуекел, Хақназар, Есім,
Қасым, Абылай, Кенесары туралы] // Халық кеңесі.- 1995.- 14 ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
«Қазақ хандығын» Керей мен Жәнібік ханның құруы8 бет
Керей және Жәнібек хандардың хандықты құруы11 бет
Керей хан (1456-1473 жж. билік құрған)3 бет
Қазақ хандығының құрылуы: қазақ хандары Жәнібек және Керей13 бет
XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті5 бет
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан6 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь