Ахмет Байтұрсынов

Мазмұны
1. Омірбаяны.
2. Ахмет Байтұрсыновтың еңбектері.
3. Қазақ әліпбиінің негізін қалаушы.
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Мазмұны
1. Омірбаяны.
2. Ахмет Байтұрсыновтың еңбектері.
3. Қазақ әліпбиінің негізін қалаушы.
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер
Өмірбаяны
Ахмет Байтұрсынов (18.01 1873 ж., Қостанай обл., Жангелді ауд., ... - 1938) – ... ... ... ғалым, түркітанушы, публицист,
педагог, аудармашы, қоғам қайраткері. 1882- 84 ж. ... ... ... 1895 - 1909 ж. ... ... ... ... мен орыс- қазақ училищерінде мұғалімдік қызмет атқарады. 1909 ж.
патша ... ... ... ... білдергіні үшін Семей түрмесіне
жабылып, 1910 ж. жер аударылды. 1913 ж. ... ... ... 1917 ж. ... ... ... оның ... болды. Патша
үкіметі құлатылғаннан кейін ұлт - ... ... ... 1918 - 19 ... қатарында болады. 1919 ж. 24- маусымда Қазақ өлкесін басқаратын
Әскери ... ... ... ... 1922-25 ж. ... ... комиссариаты жанындағы ғыл. әдеби комиссиянның төрағасы, Халық
ағарту комиссары. 1925-29 ж. Қазақстан Халық ағарту институтында және ... ... ... ... ... ... ... өлен жазудан бастаған. Онда ол еңбеқші
халықтың ауыр ... ... ... ... ... ... ... биіктікке, адамгершілікке, мәдениетті
көтеруге, еңбек етуге шақырады.
Ақынның ... ... ... ... атты ... ... 1909 ж.
Санкт Петербургте жарық көрде. Бұл кітабы арқылы ... ... ... елге жар ... ... ой ... ... бар жігер қайратын,
білімін жұмсайды.
Байтұрсыновтың екінші кітабы «Маса» (1911). Бұл кітапқа енген өлеңдерінде
ақын ... ... ... ... ... марғаулық сияқты
кемшіліктерді сынады.
Байтұрсыновтың қазақ әдебиеттану ғылымы мен әдебиет тарихы ... ... ... « Әдебиет танытқыш» (1926). Мұнда көркем сөз
өнерінің ... ... ... ... ... жаңа терминдер,
ұғымдар жайлы жан жақты ... ... сөз ... Бұл ... ауыз әдебиеті мен жазба әдебиетінің әлеум., қоғамдық, мән
маңызын ашудан гөрі адамгершілік, эстетик. ... ... ... ... ... Сондай ақ мұнда жазба әдебиеттегі ағымдар, әдістер туралы ой
түйіндер айтылған. Кітаптын бірінші бөлімі « Сөз ... ... ... ... ... « Қара сөз бен ... сөз жүйесі» деп аталады.
Байтұрсынов тілші ғалым ретінде қазақ тілінің табиғаты, өзгешееліктері,
араб әліпбинің жайы, терминдер, ... ... ... ... ... жазды. Ол қазақ балаларының ана тілінде сауатын ашуына көп ... Осы ... «Оқу ... (1912), «Тіл ... ... ... ... арнап «Әліпби» (1924), «Жаңа әліпби» (1926) атты
оқулықтар мен ғыл.еңбектер ұсынды.
Байтұрсынов қазақ тіл білімін ... бас ... ... оның
ірге тасын қалады. Араб графикасына негізделген қазақ жазауының реформаторы
болды. Байтұрсынов қалдырған бай ... тағы бір ... ... аударма.
Ол орыс классиктерінің шығармаларын ұазақ тіліне ... ... ... ... ... мол үлес ... И.А. ... мысалдарының бір тобын
қазақ тіліне аударып, «Қырық мысал» деген атпен жеке жинақ қылып ... ... ... А.Пушкиннің «Балықшы мен балық», «Алтын
әтеш», «Ат», «Данышпан Аликтің ажалы» ... ... ... ... ... ... ... тіліне аударды.
Өнер алды – қызыл тіл» деп мақалдап өткен қазақ ақындары, жазушылары осы
күнге дейін қазақ ... биік орын ... ... бірі Ахмет
Байтұрсынұлы. Өз заманының ... ... тұра ... ... ... ... ... болып, болашақтың жарық, тыныш, көк аспан астында
өмір ... ... ... ... ... Өз ... алды бола білген
Ахмет өткір, алмас ... ... ойын осып ... ... өлең арқылы
ой-сезімін білдірген. Қазақтың қазақ бола білуіне кеудесіндегі жанын да
аямаған. Қарусыз-ақ ... адам ... ... ... ... ... ... халықтың рухани жетекшісі. Халық үшін, халықтың
мәдени-әлеуметтік болмысын көтеру үшін қызмет еткен.
Халықты ... ... ... ... алады. Ең алғаш қазақ тілінде
әліппе кітабын жинақтаған Ахмет еді. Қазақ балалары көзі ... ... ... ... септігін тигізген. Қазақ тіліндегі әліп-би осы
сөздердің бәріне ... Тек қана ... ... ... Ахмет, орыстың
белгілі жазушыларының белгілі жазушыларының ... ... ... ... өзінің халыққа, шамшырақ екенін дәлелдеп өткен. Халықтың
білімді болуына, сауатын ... көп ... ... ... қарапайым қара
сөздерді жаңғыртып, халық санасына қалыптастыру басты ... ... ... ойды ана ... ... ... ... жеткізе
білген. Өлеңдеріндегі сөздердің өзі адам көңіліне талпыныс, алға ... ... көш ... ... ... ... ... Қазақ тілін болашақ
ұрпақтарға дамыта түскен қалпында, басқа ... ... ... ... ... ... ... тілінің табиғатын, құрылымын танудағы
қызметі қазіргі мектептерде қазақ тілін пән ретінде үйрететін оқулықтар
жазумен ... ... ... әдеби-теориялық терминдер осы күнге
дейін өмірін жалғастыруда. Бұның бәрін әдебиетші Ахметтің қымбат, алтын,
гауһардай асыл ... мен ... ... ... ... ... жазған өлеңдері бәрі- бәрі болашақ ұрпаққа келешегіне керек,
нұсқау болатын түзу жол емес пе?! ... ... әсем ... ... ... өз еңбектерімен басқа да елдерге танымал бола білді. Өзі ... ... ... мен ... ... ... өлеңдері мен мысалдарын
өз ана тілімізге аударып кетті. Артына өшпес із қалдырды.
Ахмет қазақ әліпбиінің ... ... ... ... ағартушысы.
Ахметтің мұрағаты жаңа уақыт, жаңа заманға, халқына қызмет етуде. Ахметтің
ілімдері - әлі зерттелетін үлкен ... ... ... ұлтым деп
соққан жүрегі, үлгі-өнегесі - қазіргі жаңа заманға өте керек.
Қазақ әліпбиінің негізін қалаушы
Ахмет ... ... ... ел ... қосылып, білім алуына 1896
жылдары көңіл бөле бастады. 1905 жылдары Ресей «Кіндік ... ... ... ... ... газетін шығарып, оның бетінде мәселелер
көтеруінен, қазақ балаларын ана тілінде сауаттандырып, әрі ана ... үшін ... ... ең ... сол ана ... ... жазуынан, халық ағарту кадрларын ... жас ... ... ... ... ... үстіміздегі ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы
қазақ қауымы көшінің рухани басшысы етіп танытқан – оның ... ... ... ... қосу үшін ... күресі және сол күресте ұстанған
бір қаруы - ... ... ... идеясы – Ахмет Байтұрсынұлының әлеуметтік қызметінің арқауы,
азаматтық борышының негізі, идеологиялық платформасының ... ... ... ... ... оның ... халқының тағдырын
ойлаған қам- қарекеті.ХХ ғасырдың басындағы ... ... ... отар ел
болатын.Халқы үшін сол кезде бебеу ... ... ... көріп,
сөзімен айтқанда, бұл тұстағы қазақ халқы ... ... ... ... жоқ ... ... малы ... жаны қамауда» болған «қайран ел,
қайран жұрт» еді. ... ... ... ... ... мәдениетке
жеткізетін, амал- әрекеттің бастысы «түгел қазақты» сауатты ... ... ... ... ата ... ... соң, ... жерде үлестен
қағылғанымыз, ордалы жерде орыннан қағылғанымыз, жоралы ... ... – бәрі ... кесапаты».
Халықты ағарту мектептен, баладан басталады. Ахмет Байтұрсынұлы қазақ
балаларының әйтеуір көзі ашылып, сауатты болуын, ғана емес, тек ана ... ... соң ... өзге ұлт ... ... қол созуды
принципті талап етті. 1913 жылдың өзінде ол «Қазақ» газеті ... ... ... оқу- ... ... ... экономикалық
тұрмыс жағдайымен байланыстырып дәллдейді. ... ... 80 ... ... ... ... ... дәл бүгінгі күні ... ... ... ... ... жерінде өндіріс жоқ, шикізатын
сатады, сол шикізатынан жасалған өнімді екі- үш есе ... ... ... Бұл ... ... кемшілік» деп жазды «Қазақ» газетінде.
Надандық деп отырғаны - ... ... ... қалыс келе жатқандығы.
Қалыс қалуға үлкен себеп - қазақ жерінде мектептер аз, сол аз ... ... ... ұлт ... ... орындар жоқ дейді.
Демек, қазақ халқы қараңғы дегенде, кінә ... ... сол ... ... ... екендігін «алты миллион қазаққа алты
ат ... ... ... деп ... жөн бе!» деп ... ... ... Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі оқулықтарын жазуды 1910
жылдардан бастап қолға ... ... қоса ... ... ... ... графикасының негізіне қазақтың мәдени дүниесінде ... ... бар, өзге ... ... да ... ... ... сипаты бар араб таңбаларын алады. Оны қазақ фонетикасына
икемдейді, ол үшін қазақ дыбыстары жоқ ... ... ... ... жоқ ... ... ... қазақ тілінің жуанды-
жіңішкелі үндестік зааңына сай ... ... ... ... жасайды.
Сөйтіп, 24 таңбадан тұратын өзі «қазақ жазуы» деп, өзгелер «Байтұрсынов
жазуы» деп ... ... ... графикасын түзеді. Одан осы жазуды
үйрететін әліппе жазады. Сөйтіп, оқу- ... ... сол ... жаппай мойын бұрды. Әрбір зиялы азамат халқына қара танытып,
сауатын ашуды, ол әрекетті ... ... ... ... ... Сол ... ... жасалып, Уфа, Орынбор қалаларының баспаха-
наларында жарық көрген. Ахмет Байтұрсынұлының әліппесі «Оқу ... ... ... ... ... 7 рет қайта басылып, оқыту ісінде ұзақ әрі
кең пайдаланылды. 1926 жылы ғалым «Әліп-бидің» жаңа түрін жазды.
Ахмет Байтұрсынұлының ... ... ... ... ... ... енді ... қазақ тілін пән ретінде ... ... ... Осы ... оның ... «Тіл – құрал» атты үш
бөлімнен тұратын, үш шағын кітап болып жарияланған ... ... тек ... ... басы ... қазақ тілін ана
тілімізде танудың басы болды, қазіргі ... тілі атты ... ... ... ... Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, зерттеп,
танып-білу тарихымызда Ахмет ... «Оқу ... мен ... орны ... тіл ... ана тіліміздегі іргетас қалаудағы Ахметтің тағы бір
зор еңбегі - ғылымының осы ... ... ... Ғалым қазақ тілі
грамматикасына қатысты категориялардың әрқайсысына қазақша атау ұсынды. ... ... ... зат есім, сын есім, етістік, есімдік, одағай, үстеу,
шылау, бастауыш, баяндауыш, жай сөйлем, құрмалас сөйлем, қаратпа сөз ... сан ... ... атаулардың баршасы Ахмет Байтұрсынұлынікі.
Бұлар не бұрынғы қарапайым сөздің мағынасын ... ... не ... сөз ... арқылы дүниеге келген соны сөздер, сәтті шыққан атаулар
екенің ... күні ... ... ... келе ... Байтұрсынұлының 1928 жылы Қызылордада жарық көрген екі бөлімнен
тұратын екі кітапты «Тіл жұмсар» ... ... ... методика саласында 1910 жылдардан бастап 1927-1928 жылдарға дейін
бірнеше материалдар жинаған. Жазу таңбаларын ... ... ... атты ... 1912 жылы ... ... Жалпы сауат аштыру
әдістерінің жөн-жобасын «Әліп-би астары» атты ... ... ... ... ... ... ... журналында қазақ тілі
методикасына арналған бірнеше мақала ... ... ана ... тұңғыш зерттеуші Ахмет Байтұрсынұлы өзінің
алдына жүйелі бағдарлама қойғанға ұқсайды:ол әуелі ... ... ... ... ... ... бұл үшін араб ... негізіндегі
«Байтұрсынов жазуы» дүниеге келген, екінші-сол жазумен ... ... бұл үшін «Оқу ... атты ... ... жазған, одан соң қазақ
тілінің граматикалық құрылымын ана тілінде талдап беру мақсатын қойған, бұл
үшін «Тіл құралды» жазған.
Ахметтің ... ... ... араб жазуына кіргізген реформасы, қазақ
тіл білімінің негізгі терминдерін жұртымыздың образды ойлау мүмкіндігімен
сабақтастырып өз ... ... ... ... ... ... ... (фонетика), сөз жүйесін (морфология), ... ... ... ... ұлы еңбегі өз ... де ... ... ... ... ... ... халқын ояту ретінде көп
еңбегі сіңді. Қазақ мектебі, қазақ тілі секілді орында оның еңбегі ... ... ... ... ... ... қазақ тілімен кітап жазған,
қазақ тілінің негізін жасап, ... ... ... ... алғашқы адам
– Ахмет. Ахметтің бұл тарихи еңбегі бағаланбай қалмақ ... ... та ... деп ... ... ... 1929 жылы 5 мамырда
Ахмет ... өз ... ... берген газет және ... ... ... ... ... ... ... ҚазПУ архивінде сақталған.
Ғалым бұрын айтқан пікірін тағы келтіріп, үдетіп беру ... ... ... ... ... ... ... зор
ықпал еткен ХХ ғасырдың о жақ, бұ ... ... ... мен ... ұлт ... ... күшеюі, сол уақыттағы қазақ
халқының тағдыры жөнінде ой ... ... ... ... ел қатарына қосылып, білім алуына 1896
жылдары көңіл бөле бастады. 1905 жылдары Ресей «Кіндік үкіметіне» жазылған
петициядан, ... ... ... газетін шығарып, оның бетінде мәселелер
көтеруінен, қазақ балаларын ана тілінде сауаттандырып, әрі ана ... үшін ... ... ең ... сол ана ... оқытатын
оқулықтар жазуынан, халық ағарту ... ... жас ... өкілдерін баулуынан танылады. Ахмет Байтұрсыновтың ... ... араб ... ... ... ... тіл ... терминдерін жұртымыздың образды ойлау мүмкіндігімен сабақтастырып
өз топырағымыздан тауып, оларға ... ... ... ... ... қалыптастырып шығарған ұлы еңбегі өз кезінде де айтылған
болатын. “Ахметтің октябрь ... ... ... ... ояту ... көп
еңбегі сіңді. Қазақ мектебі, қазақ тілі сықылды орындарда оның ... Әр ... ... ... ... ... қазақ тілімен кітап
жазған, қазақ тілінің негізін жасап, қазақ мектебінің іргесін ... адам – ... ... бұл ... ... ... ... емес.
Бұны пролетариат та бағалайды”, — деп жазды Сәбит Мұқанов. Ғаббас Тоқжанов
пікірі де осымен сабақтас. “Бір кезде сары маса боп ... ... ... еңбекшілері де қадірлей біледі, сөзін оқып сүйсінеді”.
Өз қолымен жазған “Өмірбаянында” Ахмет Байтұрсынов былай ... ... ... ... ... ... фонетикалық,
морфологиялық және синтаксистік ... ... ... ... ... ... және реттеу үшін реформа ... ... ... ... ... шұбарлықтан, басқа тілдердің
синтаксистік ықпалынан тазартумен; ақыры, ең ... ... ... публицистика, ғылыми жазба тіл) ... ... тіл ... өңдеу, қазақ сөздерінен термин жасау арқылы халықтың ... ... ... ... ... ... ... өзім жасаған
оқулықтар және өзім редакциялаған “Қазақ” газеті арқылы іске асты”.
Бұл жолдарда ... өмір бойы ... ... тиянақты, жүйелі түрде
айтылған. “Тіл – адамның адамдық белгісінің зоры, жұмсайтын қаруының бірі.
Осы дүниедегі адамдар ... ... ... ... ... ... ... еді, осы күнгі адамдар жазудан айрылып, жаза ... ... ... күйі де тілінен айрылғаннан жеңіл ... еді. ... жазу ...... ... ... ... артық дәрежеге
жеткен заман...”, – деп жазды ол.
Бұдан кейін жазуға үйрету, хат ... ... сөз ... ... ... ... ... қиындықтарын таратып айта келіп, автор
өзінің оқыту әдістерін ұсынады. Жалпы ғылыми мәні бар пікірлерді де ... ... тілі ... үшке ... 1) ... ... ... тіл, 3) қопармалы тіл. Түбіршек тіл түпкі қалыбынан өзгерілмей
жұмсалады, мәселен: қытай, ... ... ... тіл ... ... ... өзгерілетін тіл, мәселен: түрік, финн тілдері. Қопармалы тіл
сөз түбірімен қопарылып, өзгертілетін тіл, мәселен: орыс ... араб ... ... ... әсер ... бұл пікіріне таңданбасқа шара ... ... ... ақындық, публицистік, қайраткерлік істері өз
заманында аса жоғары бағаланған. Қазақ ортасы, түркі әлемі ғана емес, орыс
ғалымдары ... ... ... орны ... Кезінде Ахмет
Байтұрсынов, оның ғылыми еңбектері туралы орыс ғалымдары проф. А.Смайлович,
Е.Поливанов ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметіне
байланысты маңызды еңбектер, ... оның ... елу жыл ... ... ... ... ... өлкесін зерттеу қоғамы
еңбектерінде” орыс тілінде екі мақала басылды. ... ...... ... ... ... күні ... дейін
өз маңызын жойған жоқ. Ақиқатқа жүгінгенде, бұдан кейінгі ... ... ... ... ... бәрі де осы ... ... көреміз. Мақалада тұңғыш рет ақын, ғалым,
публицист, қоғам қайраткерінің ... ... ... қаны ... ... ... ... сипаттары, білім алған ошақтары, ... ... ... қызметтері, саяси-қоғамдық көзқарастарының өзгеруі, сан алуан
эволюциясы ... ... ... Ал ... ... ... еңбектерін, әсіресе тіл саласында ендірген жаңалықтарын саралауға
арналған.
Мәскеуде 1929 жылы “Коммунистік академия” баспасынан шыққан ... ... ... “Аса көрнекті қазақ ақыны,
журналисі және педагогі... Ол – ... тілі ... ... және ... әдебиеті теориясының негізін салушы” ... ... ... ... қоғамдық-әлеуметтік қызметі
айтылады.
Өз уақытының аласапыран құбылыстарын бағалау, ... алыс ... ... жас ... ... даналығына таң қалмасқа болмайды.
Алмағайып ағыстарға малтығып, қалың тұманда адаспай, ... ... ... ... дәл бүгінгі күнмен үндес, орайлас ... ... ... ... қалай тауып айтты екен деп ... ... ... ... ... Ақаң ... ана тілі, Ақаң салған
әдебиеттегі елшілдік ұраны, “Қырық мысал”, “Маса” еңбегі, ... ... ... қан жылаған қазақ баласына істелген еңбегі, өнер-білім, саясат
жолындағы қажымаған қайраты біз ... да ... ... істер
болатын. Оны жұрттың бәрі де біледі. ... ... ... ... 1923, 4 ақпан), – деп жазады ол.
Ахмет Байтұрсыновтың тарихтағы ... оның ... ... ... өз ... ... ... әділін
айтқан адамның бірі – Сәкен Сейфуллин. Ол ... ... ... ... 30 ... “Ахмет Байтұрсынұлы елуге толды” деген арнаулы мақала
жазып, онда былай дейді: “А.Байтұрсынұлы қарапайым кісі ... ... ... арасынан шыққан өз заманында патша арам ... ... ... ... түскен халықтың намысын жыртып, дауысын
шығарған кісі. Өзге оқыған мырзалар шен ... ... ... ... ... ұйқы басқан қалың қазақтың ұлт намысын жыртып, ұлттың арын
жоқтаған патша заманында жалғыз-ақ Ахмет еді. Қазақтың ол ... ... уез, ... соттарға күшін сатып, тілмаш болып, кейбір
оқығандары арларын сатып ұлықтық істеп жүргенде, Ахмет ... ... ... ... ... ... мысал”, “Маса” кітаптарын, “Қазақ”
газетіне редакторлық еткен еңбектерін, Алаш кезеңін, ... ... ... ... айта ... мынандай түйін түйеді: “Қалай болса да
жазушы аз ... ... ... ... ... оқу һәм тіл құралдарымен
қылған қызметі ... ... ... ... шын ... құттықтап,
өмірінің ұзақ болуын тілеймін”.
Түркістан республикасы Орталық атқару комитеті мен Түркістан Орталық
партия комитетінің газеті “Ақжол” 1923 ... 4 ... ... ... ... ... сөзіне арнап әліппе мен әріп, тіл һәм оқу
құралдарын шығарып, қазақтың ... ... ... үйреткен Ақаң еді. Ұлт
қамы дегенді көксеген адам ... ... ... кез ... жол көрсеткен Ақаң еді”, — деп жазылған.
Бұдан кейінгі уақыттарда, әділет принциптері ... ... ... ... ... ... қан ... – репрессиялар басталған
кезде, көп нәрсе мүлде бұрмаланды, “байтал түгіл бас ... ... ... Ол ... Ахмет Байтұрсыновтың еңбектерін талдап, тарихтағы орнын
көрсетпек түгіл, атын атаудың өзі – ... ... ... ... ... ... ... сонда да ескі газет-журналдарды, архивтерді ... ... ... ... жандар алдынан тұтас тау сілеміндей болып Ахмет
Байтұрсынов мұрасы ... еді; көзі – ... ... ... аға ... ... есті ... кейде оңашада,
алды-артына бір қарап қойып: “Ақаң былай деген ғой” деп суырыла ... ... ... ... ... ... ... көрінгенмен, іштей
берік, қазақ әдебиеттану ғылымында тарихи мектепті негіздеген ... ... өз ... ... ... Ақаң жазған “Әдебиет танытқыш”,
әдебиет теориясы. Мен 40 жыл сақтадым. Сенің диссертацияңа ... ... ... сен ... ... байқа. Уақыты жетпей айқайласаң, таяқ
жейсің. Аруақтың киесі ұрып, кесапаты тиюі ... ... ... ... Ол ... мен ... ... көресіңдер. Мықты жерге тығып қой”
деген екен. Жас, өр кеуде, тұяғына тас ... ... ... ... ... таяқ ... дана ... тілін алды дейсіз бе. Ақаң кітабы, ондағы
пікір-байлам, ой-тұжырым, ...... ... ... та, ... ... Жұрт білмей ме, көрмей ме, ... ме, ... ... Сонда тұмсығы тасқа тиген шәкіртіне ұстазы айтқан сөз:
“Ескерттім ғой, - ... Енді ... жоқ. ... ... ... етсең ғана
еңсең көтеріледі”.
Қазақстанда Байтұрсынов есімін ауызға алуға да, жазуға да ... ... ... тарапынан оқта-текте ол туралы бірен-саран
пікірлер айтылып қалып жүрді. ... ... ... ... қалың
көпшілікті елең еткізді. Аты шартарапқа мәлім, беделді тілші ғалымның
редакциясымен және ... ... 1974 жылы ... ... библиографиялық сөздігі” кітабында Ахмет Байтұрсыновтың
туған жылы, өскен ортасы, ата-бабасы, білім алған мектептері, қызмет ... ... ... ... еңбектері нақты айтылып, ол
“араб алфавиті негізінде ... ... ... ... қазақ
тілінің фонетикасы, синтаксисі, этимологиясы, сол сияқты әдебиет теориясы
мен мәдениет тарихы оқулықтарын жазды” деп тарихи тұрғыдан әділ ... ... ... ... бұл ... келіспей өз
ұлтшылымызды өзіміз әшкерелейміз” деген пікір айтты.
Қазақстан азаттық алғанға дейінгі Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, әдеби мұрасы
жайлы тілшілер — Ә.Қайдаров, Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, ...... ... ...... ... жас ғалымдар – А.Мектепов, Ғ.Әнесов, Б.Байғалиев
т.б. еңбектері шыға ... Бір ... ... ... ... “Ақ ... ... “Тіл тағылымы” (құрастырған Р.Сыздықова) кітаптары
басылды.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі ... ... ... ... ... алады. Онымен қоса қазақ графикасын жасауға
кіріседі. Қазақ ... ... ... мәдени дүниесінде көп
ғасырлық дәстүрі бар, өзге түркі халықтарды да пайдаланып ... ... ... бар араб ... алады. Оны қазақ фонетикасына
икемдейді, ол үшін қазақ дыбыстары жоқ таңбаларды алфавиттен шығарады,
арабша ... жоқ ... ... ... ... ... ... заңына сай жазуға ыңғайлы дәйекші ... ... ... ... тұратын, өзі «қазақ жазуы» деп, өзгелер «Байтұрсынов жазуы» деп
атаған қазақтың ұлттық графикасын түзеді. Одан осы ... ... ... - ... тек ... оқулықтарының басы емес, қазақ тілін ана
тілімізде танудың басы болды, қазіргі қазақ тілі атты ... ... ... ... ... ... тіл ... қалыптастырып, зерттеп,
танып-білу тарихымызда Ахмет ... «Оқу ... мен ... орны ... ... қазақ қауымы Байтұрсынұлы десе,
Байтұрсынұлын «Тіл - құралды», «Тіл құралы» десе, Ахметті қазір – Ахаң ... ... ... ана ... ... ... ... Байтұрсынұлы өзінің
алдына жүйелі бағдарлама қойғанға ұқсайды: ол әуелі қазақтың ... ... ... ... ... бұл үшін араб ... негізіндегі
«Байтұрсынов жазуы» (Төте жазу) дүниеге келген, екінші – сол жазумен сауат
аштыруды ... бұл үшін «Оқу ... атты ... оқулығын жазған, одан
соң қазақ тілінің грамматикалық құрылымын ана тілінде талдап беру мақсатын
қойғаң бұл үшін «Тіл ... ... ... ... ... ... басы) Ахмет Байтұрсынов жаңа
өткел, соны өріс іздейді. Ұлт ... ... ... басшыларының бірі
болады. Азапты толғаныс, күрес эволюциясынан өтіп барып, 1919 жылдың ... ... ұлт ... ... ... ... бірге алып,
қазақ халқының мүддесі үшін қызмет етеді деген үмітпен Кеңес өкіметі жағына
өтеді – Қазақ ... ... ... ... ... ... ... оның жұмысына белсене араласады. Республика халық ағарту
комиссары, Бүкілодақтық Орталық ... ... ... ... ... (1920-1926 жылдар), Қазақстан академиялық орталығының
жетекшісі, Ташкент, Алматы жоғары оқу орындарында ... ... ... заман үшін күреске кіреді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Ұлттың ұлы ұстазы. «Ұлы ... ...... Комплекс, 2001.- 305
б
Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. А., 1994.
Нұрғали Р. Сөз өнерінің эстетикасы. Астана, 2003.
Ісімақова А. ... ...... ... ... ... ... мен әдебиеттануының реформаторы // Ахмет Байтұрсынұлы. Бес ... ... ... А., 2003.
Кәкішев Т. Санадағы жаралар. – Алматы: Қазақстан, 1992.-264 б.
Нұрғали Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Зерттеу. – ... ... – 528 ... А. Ақ жол. – ... ... 1991.- 464 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет байтұрсынов (1872—1937)5 бет
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНОВ (1873-1938)20 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдіскер ғалым13 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдебиеттанушы12 бет
Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері22 бет
Ахмет Байтұрсынов дүние танымының қалыптасуы77 бет
Ахмет Байтұрсынов және латын әліпбиі28 бет
Ахмет Байтұрсынов туралы21 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі6 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі мен шығармашылығы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь