Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу


Жоспар:

Кіріспе

Негізгі бөлім
1. Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу
2. Салық міндеттемесінін есебі. Міндеттеме төсілімен табыс салығының есебі.
3. Корпоративтік табыс салығы.
4. Жинак зейнеткерлік корға төленетін міндетті зейнеткерлік жарнасының есебі.
5. Алынған аванс бойынша есеп айырысу есебі
6. Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу есебі
7. Есептеу мен басқа да кредиторлық қарыздариен есептесулердің есебі
8. Дивиденттер бойынша есеп айырысу есебі

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Қарыз капиталының қозғалысын несиелеу — ол пайыз (процент) турінде қарызға төлем ақы ретінде қайтарылатын капитал.
Несиенің объективтік қажеттілігі ең алдымен өнеркәсіп пен сауда капиталының айналымдық зандылығымен байланысты.
Несиелерді есепке алу үшін "Несиелер" бөлімшесіне енгізілген 3010 «Банк несиелері», 3020 «Банктен тыс мекемелердің несиелері», 4030 "Басқа да несиелер" сияқты пассивті шоттары пайдаланылады.
Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісі бекіткен «Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелендіруді ұйымдастыру ережелеріне» сәйкес жүргізіледі.
Несие беру және оның операцияларын жүргізу лицензия берілген Улттык банктің шешімімен айқындалған ресми статусы бар банкілер арқылы жүзеге асырылады. Несие неізінен оны өтеу кабілеті бар кэсіпорындарға беріледі. Несие өтеу қабілеттілігі деп кәсіпорынныңөзінің борышты міндеттемелерін толығымен және уақытында есептесе алуын айтамыз. Кәсіпорындарға несие, негізінен, өнеркәсіптің тиімділігін арттыруға және оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, тиімділігі жоғарғы жаңа өнім түрлерін шығаруға, ынталандыруға, халыққа түрлі қызметтерді көрсетуге, халық үшін экспортқа тауар шығаруға байланысты аралар мен мақсаттарға беріледі. Олардың ішінен жете көңіл бөлінетіндері өз міндеттемелерін дер кезінде орындайтын клиенттерге, өз қаржыларын осы банктің депозиттеріне және шоттарына сақтайтын банк акционерлеріне, кәсіпорындарға және ұйымдарға беріледі.
Несие мерзімділік, қайтарымдылық және төленетін жағдайында коммерциялық және келісім-шарт негізінде беріледі.
Несие беру банктердің өздерінде бар несие қорларының көлемінде жүзеге асырылады. Банк қарыздары (ссудасы) бұрындары берілген ссуда бойынша қайтару мерзімі етіп кеткен карыздары жоқ болса ғана беріледі. Банк мекемесі табысы төмен кәсіпорындарға несие беру үлкен кауіп туғызатындықтан, ондай кәсіпорындармен несие қатынастарын орнату мәселесі жан-жакты зерттеледі.
Кәсіпорын несие алу үшін несиенің сомасы және пайдалану мақсаты, өтеу мерзімі, сондай-ақ несиеленетін шараның қысқаша сипаттамасы және оны жүзеге асырудың экономикалық тиімділігі дәлелденген жағдайда жазбаша турінде банкке өтініш білдіреді. Банк жасалған өтініштің негізінде, егер кәсіпорынның қарызы жоқ болса және бұрындары аталмыш кәсіпорын
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР-ң 1999 ж. 17 сәуірдегі «Салықтар және тағы басқа да міндетті төлемдер туралы» заң күші бар ҚР Президентінің жарлығы;
2. В.К.Радостовец, Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», Алматы 2002;
3. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп принциптері», Алматы 2003, Экономика;
4. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева «Қаржылық есеп», Алматы 2001, Экономика;
5. Мырзалиев Б.С, Сәтмырзаев А.А, Әбдішүкіров Р.С «Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжіриебесі» Алматы 2008 жыл;
6. Толпаков «Бухгалтерский учет»

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
Банктер мен банктен тыс мекемелердің‭ ‬несиелерін‭ ‬есепке алу
Салық міндеттемесінін есебі.‭ ‬Міндеттеме төсілімен табыс салығының есебі.
Корпоративтік табыс салығы.
Жинак зейнеткерлік корға төленетін міндетті зейнеткерлік жарнасының есебі.
Алынған аванс бойынша есеп айырысу есебі
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу есебі
Есептеу мен басқа да кредиторлық қарыздариен есептесулердің есебі
Дивиденттер бойынша есеп айырысу есебі
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қарыз капиталының қозғалысын несиелеу‭ —‬ол пайыз‭ (‬процент‭) ‬турінде қарызға төлем ақы ретінде қайтарылатын капитал.
Несиенің объективтік қажеттілігі ең алдымен өнеркәсіп пен сауда капиталының айналымдық зандылығымен байланысты.
Несиелерді есепке алу үшін‭ "‬Несиелер‭" ‬бөлімшесіне енгізілген‭ ‬3010‭ ‬Банк несиелері‭‬,‭ ‬3020‭ ‬Банктен тыс мекемелердің несиелері‭‬,‭ ‬4030‭ "‬Басқа да несиелер‭" ‬сияқты пассивті шоттары пайдаланылады.
Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісі бекіткен‭ ‬Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелендіруді ұйымдастыру ережелеріне‭ ‬сәйкес жүргізіледі.
Несие беру және оның‭ ‬операцияларын жүргізу лицензия берілген Улттык банктің шешімімен айқындалған ресми статусы бар банкілер арқылы жүзеге асырылады.‭ ‬Несие неізінен оны өтеу кабілеті бар кэсіпорындарға беріледі.‭ ‬Несие өтеу қабілеттілігі деп кәсіпорынныңөзінің борышты міндеттемелерін толығымен және уақытында есептесе алуын айтамыз.‭ ‬Кәсіпорындарға‭ ‬несие,‭ ‬негізінен,‭ ‬өнеркәсіптің тиімділігін арттыруға және оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге,‭ ‬тиімділігі жоғарғы жаңа өнім түрлерін шығаруға,‭ ‬ынталандыруға,‭ ‬халыққа түрлі қызметтерді көрсетуге,‭ ‬халық үшін экспортқа тауар шығаруға байланысты аралар мен мақсаттарға беріледі.‭ ‬Олардың ішінен жете көңіл бөлінетіндері өз міндеттемелерін дер кезінде орындайтын клиенттерге,‭ ‬өз қаржыларын осы банктің депозиттеріне және шоттарына сақтайтын банк‭ ‬акционерлеріне,‭ ‬кәсіпорындарға және ұйымдарға беріледі.‭
Несие мерзімділік,‭ ‬қайтарымдылық және төленетін жағдайында коммерциялық және келісім-шарт негізінде беріледі.
Несие беру банктердің өздерінде бар несие қорларының көлемінде жүзеге асырылады.‭ ‬Банк қарыздары‭ (‬ссудасы‭) ‬бұрындары берілген ссуда бойынша қайтару мерзімі етіп кеткен карыздары жоқ болса ғана беріледі.‭ ‬Банк мекемесі табысы төмен кәсіпорындарға несие беру үлкен кауіп туғызатындықтан,‭ ‬ондай кәсіпорындармен несие қатынастарын орнату мәселесі жан-жакты зерттеледі.

Кәсіпорын несие алу үшін несиенің сомасы және пайдалану мақсаты,‭ ‬өтеу мерзімі,‭ ‬сондай-ақ несиеленетін шараның қысқаша сипаттамасы және оны жүзеге асырудың экономикалық тиімділігі дәлелденген жағдайда жазбаша турінде банкке өтініш білдіреді.‭ ‬Банк жасалған өтініштің негізінде,‭ ‬егер кәсіпорынның қарызы жоқ болса және бұрындары аталмыш кәсіпорын олардың берген несиесі оқтын-оқтын пайдаланып отырған болса,‭ ‬болса,‭ ‬кәсіпорынның берген‭ ‬өтінішінің оң шешімін табуы мүмкін.‭
Әдетте,‭ ‬қарыз‭ (‬ссуды‭) ‬шоттары банктерде есеп айырысу шоты ашылған жерінде ашылады.‭ ‬Бұл үшін кәсіпорын‭ ‬банкке төменде келтірілгенөтініш-міндеттемесін ұсынуы керек.

ШАРУАШЫЛЫҚ‭ ‬ЖУРГІЗУШІ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІНІҢ ЕСЕБІ

Банктер мен банктен тыс мекемелердің‭ ‬ несиелерін‭ ‬ есепке алу
Банктен несие алу ушін‭ ‬6ipінші рет барған кәсіпорын өзінің жарғысын,‭ ‬ұйымдастыру құжаттарының көшірмемін,‭ ‬ережелерін,‭ ‬жалға алу келісімдерін,‭ ‬тіркеу куәлігін және клиенттің несие алу құқығының барлығын‭ ‬растайтын басқа да құжаттарын банкке ұсынады.‭ ‬Қарыз алушының несиені алғаш рет алып отырғандығына немесе несиені үнемі пайдаланып жүргендігіне қарамастан несиені алудың мақсаты,‭ ‬пайдалану мерзімі зерттеледі,‭ ‬содан соң ғана несиелендірілетін шаранығ техникалық-экономикалық негіздемесі,‭ ‬күтілетін түсімнің есебі‭; ‬жылдық пен тоқсандық бухгалтерлік және статистикалық есептер,‭ ‬қаражат нәтижесі жөніндегі есептері,‭ ‬басқа банктердегі ашылған шоттарының көшірмесі‭; ‬қарыз алушының несиені қайтару қабілеттілігі және қаражат жағдайын анықтайтын басқара деректер‭; ‬банк тәжірибесінде қабылданған нысандағы несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз ететін мүмкіндігі‭ (‬кепілдікке салынатын мүліктері,‭ ‬сақтандыру куәлігі және т.б.‭) ‬және басқа да құжаттарының көшірмесі банкке ұсынылады.

Аталған құжаттар болған жағдайда банкке заңмен белгіленген талаптарға,‭ ‬санитарлық-тазалық,‭ ‬экологиялық және басқа да нормаларға жауап беретін кәсіпорындардың құрылысының‭ (‬қалпына келтіруге‭) ‬жобасы‭ (‬жұмыс жобасы‭)‬,‭ ‬сондай-ақ жоғарыда аталған нормалардың,‭ ‬мердігерлік келісімдердің сақталатындығын растайтын сараптау мекемелерінің және смета құжаттары бар болса ғана несиелеу саясаты оң шешіін табуы мүмкін.

Алматы сауда қаржылық банкісіне несие алу тілегін білдіру
Алматы қ.‭ ‬28‭ ‬маусым‭ ‬2002‭ ‬ж.

Қарыз сұраушы:‭ ‬АЛСИ‭ ‬ЖШС‭ ‬.
Мекен жайы:‭ ‬ Алматы қаласы,‭ ‬Бостандық ауданы,‭ ‬Көктем-2,‭ ‬үй‭ ‬8‭ ‬.
Реквизиті:‭ ‬Қазақстан Халық Банкісі,‭ ‬СН‭ ‬600400063768,‭ ‬ИИК‭ ‬3467726,‭ ‬Кбе‭ ‬17,‭ ‬БИК‭ ‬190501956‭
Несиенің мақсаты:‭ ‬ ТМҚ алу‭ ‬.
Несие сомасы:‭ ‬ 500000‭ (‬бес жүз‭) ‬мың АҚШ доллары‭ ‬.
Несие мерзімі:‭ ‬ 6‭ (‬алты‭) ‬ай‭ ‬.
Несиенің игеру графигі‭ ‬ .
Несиенің өтеу графигі‭ ‬ .
Несиенің тұрі‭ ‬ .‭
Қамтамасыз ету‭ ‬ .
‭ (‬кепілдік,‭ ‬гарантия,‭ ‬алынатын‭ (‬алынуы тиіс‭) ‬шоттары‭)
Қаржыландыру көзі‭ ‬.
‭ ‬(өз қаражаты,‭ ‬банкі несиесі‭)
Несиені өтеудің көзі‭ ‬ .

Басшы:
Бас бухгалтер
М.О.




Несие беру келісім шарты бекітілгенге дейін банк қарыз алушының несие қайтару қабілеттілігін мұқият талдауға,‭ ‬қарыздың‭ (‬ссуданың.‭) ‬өтелмеуіне әсер ететін факторларын‭; ‬қарыз алушының‭ ‬атағын,‭ ‬бұрын алынған ссудасын уақытында өтеуі‭ (‬соның ішінде басқа банктерден де‭)‬,‭ ‬басқа міндеттемелерге қатынасын,‭ ‬қарыз алушының экономикалық және қаражаттық жағдайын,‭ ‬балансы бойынша төлем қабілеттілігін және несиені пайдалану тиімділігін және т.б.‭ ‬мүмкіндігін зерттеуге міндетті.

Қарыз беруші банк қарыз алушыдан негізгі қарызын да,‭ ‬оған төленетін пайызын да өндіріп алуға және оларда кепілдік мүліктерін талап етуге құқығы бар.‭ ‬Тауарлы-материалдық құндылықтарды,‭ ‬өнімдерді және басқа да кепілдік салуға болатын мүліктерін ұсынған жағдайда банк несие береді.

Қарыз алушының мүлкіне банк олардың арасында жасалған келісім шарт бұзылған жағдайда ғана иелік ете алады.‭ ‬Сондай-ақ,‭ ‬кепілге алу міндеттемесі қарыз алушы төлеуге қабілетсіз және банкротқа ұшыраған кезде,‭ ‬кепілге салынған мүлікті өткізуден түскен түсімді несиені өтеуге жатқызылады.‭ ‬Кепілге салу жөніндегі келісім тұрғын үйді кепілге салуды қоспағанда,‭ ‬нотариалдық куәліксіз жазбаша түрде жасалады.қарыз алушыға тиесілі тауарлы-материалдық құндылықтарды немесе шығарылуына қарай‭ ‬дайын өнімді кепілге салу кепілге салудың бір түрі болып табылады.‭ ‬Кепілге салуға ақшалай бағаланатын мүліктер,‭ ‬соның ішінде бағалы қағаздар да ұсынылуы мүмкін.‭ ‬Кепілге салынған қндылықтар әдетте қарыз алушының иелігінде қалады,‭ ‬қарыз алушы кепілге салынған тауарлы-материалдық құндылықтарды басқа құндылықтарға ауыстырған жағдайда сатуға немесе өз өндірісінде қайта өңдеуге құқылы.‭ ‬Кепілге салынған бағалы қағаздар несие келісіміне қол қойылғаннан кейін,‭ ‬банкке сақталуға беріледі және несие толық өтеліп ол бойынша пайыз төленгеннен кейін қарыз алушыға қайтарылады.‭ ‬Борышкер кепілге салумен қамтамасыз етілген міндеттемесін орындамаған жағдайда‭ ‬Кепілге салынған‭ ‬мүліктің құнынан банктің талабын қанағаттандырі соттың шешімі бойынша жүзеге асырылады.‭ ‬Банк мүлікті кепілге салуға қабылдаған кезде,‭ ‬әсіресе,‭ ‬кепілге салынған мүлікті сақтау кезінде оның толық сақталуы қамтамасыз етілмеген жағдайда,‭ ‬қарыз алушының есебінен оның толық сақталуын талап етуге құқылы.‭ ‬Кепілге салынған мүлік жойылған жағдайда,‭ ‬егер ол сақтандырылған болса,‭ ‬банк талабын сақтандыру өтемінен қанағаттандырудың айрықша құқығын пайдалана алады.‭ ‬Банк шартта белгіленген тәртіпке сай,‭ ‬қарыз алушының кепілге салған мүлігінің құнына несиенің сомасын өндіріп алуға құқылы.‭

Кепілдеме негізінен жазбаша түрде ұсынылады және ол несиені пайызымен бірге өтеудің міндеттемесі болып табылады.‭ ‬Қарызданушы кепілдеме хатын өзінің шоты тұрған жердегі банк мекемесіне ұсынады.‭ ‬Бұл жерде қарыз да,‭ ‬оның проценті де толығымен өтелгенге дейін сақталады.‭ ‬Қарызданушы банкісіне кепілші-банктің кепілдеме қабылдағаны жөнінде‭ (‬яғни,‭ ‬банк мөрімен бекітілген кепілші-банктің басшысы мен бас бухгалтерінің қолы қойылған‭) ‬белгісі бар көшірме ұсынылады.‭ ‬Кепілдеме қарыз берілгенге дейін беріледі.‭ ‬Ол қарыз бойынша төлемді кейінге қалдыруы жөнінде банкке барған қарыз алушыдан да талап етілуі мүмкін.‭ ‬Толтырылған кепілдеме хаты төменде келтірілген.

Кепілшінің шотынан даусыз түрде қаржыны есепьтен шығару төлем-талап тапсырмасы ұсынылған кезден бастап жүзеге асырылады.‭ ‬Қарыз алушының өтелмеген несиесі үшін жауапкершілігін сақтандыру‭ ‬Сақтандыру жөніндег‭ ‬ҚР-ң Заңына сәйкес жүзеге асырылады.‭ ‬Банк қарыз алушыға берілген несиені сақтандыру компаниясымен несиелік тәуекелділігімен өз еркімен сақтандыру жөніндегі шарт жасасу жолымен,‭ ‬өз бетінше сақтандыра алады.‭ ‬Бұл жағдайда банк несиелік шартта қарыз алушының несиені өтемегені үшін жауапкершілігін өз еркімен‭ ‬сақтандыру шарты бойынша банк төлеген сақтандыру төлемінің сомасын банкке қарыз алушының қайтаруын қарастыруы мүмкін.

Қарыз алушыға несие жасалынған шартына сай беріледі.‭ ‬Бұл келісімде несиенің мақсаты,‭ ‬мөлшері және мерзімі,‭ ‬құжаттар тізімі және олардың банкке ұсынылу мерзімділігі,‭ ‬несиенің мақсатты пайдалануының және қамсыздандырылуын тексері нысандары,‭ ‬несие бойынша қарыздарды өтеудің барысында кепілге салынған мүліктерді өткізудің рәсімдеу тәртібі,‭ ‬қамсыздандыруды тексеру үшін банкке ұсынылатын ақпараттардың мазмұны ашылады.

Банк қарыз алушыға несиелік қызмет көрсетә үшін онымен бір жылға немесе одан ұзақ мерзімге шарт жасайды және әрбір несие берудің жағдайын әрбір клиент бойынша жеке дара анықтайды.

Қысқа мерзімді несие,‭ ‬әдетте,‭ ‬12‭ ‬айдан аспайтын мерзімге несиеленетін материалдық құндылықтардың айналымдылығына және шыққан шығынның өзін-өзі ақтауына негізделіп беріледі.‭ ‬Жекелеген жағдайларда өндіріс циклінің ерекшелігіне байланысты несиелер неғұрлым ұзағырақ мерзімге де,‭ ‬бірақ екі жылдан аспайтын мерзімге де берілуі мүмкін.

Несие,‭ ‬әдетте,‭ ‬қарыз алушының есеп айырысу шотында қаражаттың бар болуына қарамастан,‭ ‬қолма-қолсыз тәртіпте беріледі немесе оның есеп айырысу шотына аударылады.

Банк несиелік келісім-шартты жасамастан бұрын,‭ ‬қарыз алушының‭ (‬қарызданушының‭) ‬несиені өтеу қабілеттілігінің,‭ ‬қарызданушының репутациясының,‭ ‬қаржылықө және экономикалық жағдайын,‭ ‬баланс өтімділігін,‭ ‬айналым қаражатының пайдалану тиімділігін басқа да жағдайларын жан-жақты талдап зерттейді.

Тұрақты түрде несиеленетін қарызданушының банкке қойған кепіліне бухгалтерлік баланстың мәліметтері бойынша бақылау жасалынады.‭ ‬Олардың әрбір тоқсан сайын запастары мен шығындарының өзгерісі,‭ ‬дебиторлық және кредиторлық қарызы талданады,‭ ‬ал керек болған жағдайда,‭ ‬қойма мәліметері және бухгалтерлік есептегі натуралдық көрінісі зерттеледі.

Қарыз алушылар негізгі несиеден басқа несиені пайдаланғаны үшін‭ ‬пайыздар,‭ ‬айыппұлдар төлеуге міндетті.

Несие алған жағдайда:‭ ‬1030,‭ ‬1010-есеп айырысу мен касса шоты‭; ‬3310-жабдықтаушылар‭ ‬мен мердігерлердің шотын несиенің есебінен төлеген кезде аталған шоттар дебеттеліп және‭ ‬4010‭ "‬Банк несиелері‭" ‬шоты кредиттеледі.‭ ‬Несиені етеген жағдайда‭ ‬4010‭ ‬шоты дебеттеліп және‭ ‬1030‭ ‬шоты кредитгеледі.
Алынған несие бойынша мерзімінде өтелмеген қарыздарды төлеу мерзімі жеткенде‭ ‬4010‭ "‬Банк несиесі‭" ‬шотына:‭ "‬Мерзіміңде өтелмеген ссудалар‭" ‬немесе Қайтару мерзімі ұзартылған талдамалык шоттарына есептен шығарылады.
Несиені пайдаланғаны үшін банк үстеме пайызыи есептейді.‭ ‬Есептелінген пайыздардыңсомасы‭ ‬7310‭ "‬Пайыздар бойынша шығындар‭" ‬шотынын дебеті және‭ ‬3380‭ "‬Төленуге тиісті процснтгер‭" ‬шотының кредиті бойынша көрсетіледі.

‭ ‬Жылдық‭ ‬қарыз‭ ‬Несиенің

пайыздың‭ ‬х‭ ‬қалдығы‭ ‬х‭ ‬берілген‭ ‬:‭ ‬360‭ ‬күн

мөлшерлемесі‭ ‬күнінің саны

Шоттар корреспонденциясын жасап көрейік

‭№
Шаруашылық операцияларының мазмұны
Сомасы теңге
дебет
кредит
1

1
.01.2002‭ ‬ж есеп айырысу шотына несие аударылды

2
Келісімшарттың жағдайына сәйкес несие қаражатын пайдаланған мерзіміне есептелген пайызы:
-3‭ ‬І тоқсан
8000х141,8х20%х90360‭=‬56720‭ ‬теңге
-4‭ ‬ІІ тоқсан
8000х142,6х20%х90360‭=‬57040‭ ‬теңге
-5‭ ‬ІІІ тоқсан
8000х142,75х20%х90360‭=‬57100‭ ‬теңге
-6‭ ‬IV тоқсан
8000х142,75х20%х90360‭=‬57800‭ ‬теңге
Несиенің нақты сомасы‭ ‬28.02.2001‭ ‬ж.‭ ‬өтелді,‭ ‬2001‭ ‬жылдың екі айына есептелген пайыз сомасы‭ –‬теңге‭ (‬8000х145,3х20%х59360‭)‬.‭ ‬Алынған несие бойынша барлық есептелген пайызы‭ ‬266760теңге.‭ (‬56720+57040+57100+57800+38100‭)
266760

3
Есептелген пайыз сомасы төленді

4
Алынған несиенің негізгі қарызы өтелді,‭ ‬яғни‭ ‬8000‭ ‬АҚШ долларының эквивалентінде
-7‭ ‬алғашқы алынған несие сомасы
-8‭ ‬бағамдық өзгерістердің нәтижесінде пайда болған,‭ ‬айырма сомасы-56800‭ ‬теңге‭ (‬8000х145,3-8000х138,2‭)
1103600

Шетелдік валютада алынган несиенің есебі.‭ ‬Қазақстан Республикасының шаруашылық жүргізуші субъектілері өкілетті банктерден шетелдік валютада несие алуға құкылы.‭ ‬Несие занды тұлға-резиденттерге қолма-қолсыз,‭ ‬яғни акшасыз тәртіпте ғана беріледі.‭ ‬Валюталық құңдылыктарды өкілетті банк-кепілдік ретінде занды тұлға-резиденттерге несие беру үшін де пайдалана алады және ол шетел және ұлттык валютада беріледі.
Мемлекеттік және мемлекеттік емес сыртқы қарыздарды алу туралы келісімдерді тіркеу міндетті емес,‭ ‬егер олардын сомасы‭ ‬100‭ ‬мың доллардан және‭ ‬120‭ ‬күннен аспаса.‭ ‬Бұлардын,‭ ‬қатарына каржылық‭ ‬лизингі де жатады.
Несиені алған кезде‭ ‬1010‭ ‬немесе‭ ‬1050‭ ‬шоттары дебеттеліп,‭ ‬4010‭ ‬шоты кредиттеледі.‭ ‬Ал егерде алынған несие кайтарылса,‭ ‬онда‭ ‬4010‭ ‬шоты дебеттеліп,‭ ‬1010‭ ‬шоты кредиттеледі,‭ ‬4010‭ ‬шоты бойынша бухгалтерияда міндетті түрде талдамалық есебі жүргізіледі.
Кепілдік міндеттеменің қамтамасыз етілуі тоқтатылса,‭ ‬кепілдік тоқтатылады:‭ ‬кепілге салынған мүлік жойылған жағдайда,‭ ‬кепілге салынған мүлікке меншік иесі ретінде иеленген жағдайда,‭ ‬кепілге салынған мүлік мәжбүрлік жолмен сатылған жағдайда және т.б.‭ ‬Кепілдіктің түрлері болып мүлікті салу және ипотека саналады.
Кепілге салу‭ ‬кезінде кепілдікке‭ (‬закладкаға‭) ‬салынған мүлік кепілге берушіден кепілге ұстаушының иелігіне өтеді.‭ ‬Кепілге үстаушының келісімімен кепілге салынған зат кепілге берушіде айрықша сақталынып,‭ ‬мөр қойылып,‭ ‬сол жерде қалдырылуы мүмкін.
Ипотека жагдайында‭ ‬кепілге салынғаң мүліктер кепілге берушінің немесе үшінші түлғаның иелігі мен пайдалануында болуы мүмкін.
Ипотека несиелік келісім-шарт бойынша негізгі қарыздың сомасын кепілдік ұстаушыға төлеуді немесе ипотекалық келісім-шарт бойынша қарастырылған басқа міндеттемелерді толық не ішінара бөлігін орындауды камтамасыз етеді.
Егер де келісім-шартта басқаша шаралар қаралмаса,‭ ‬онда ипотека тек сол кезеңдегі талапты толық көлемде қанағаттандырады,‭ ‬демек,‭ ‬зиянды қалпына келтіруін‭; ‬негізгі міндеттемесін бұлжытпай орындауын және басқа да заң актілерімен немесе негізгі міндеттемелерімен қарастырылған жағдайларын.‭ ‬Кепілдікке заттық нысандарға ие объектілерінен басқа да кұқықтарды‭ (‬кен орындарын пайдалану және кен шығару,‭ ‬кәсіпорынға,‭ ‬құрылысқа,‭ ‬ғимаратқа,‭ ‬кондырғыларға және т.б.‭ ‬жалгерлік құқық‭) ‬және бағалы қағаздарды‭ (‬акциялар,‭ ‬облигациялар,‭ ‬вексельдер және т.б.‭) ‬қабылдауы мүмкін.‭ ‬Ипотекалық келісім-шарт тараптардың негізгі ниеттерін қуаттайтын құжат болып табылады және ол қағаз нысанында жазылып,‭ ‬оған кепілдік беруші де,‭ ‬кепілдікті алушы да,‭ ‬сондай-ақ қарызданушы да кол қояды,‭ ‬егер де ол кепілдік беруші қарызданушы болмаса‭ (‬яғни,‭ ‬тұракты тапсырма ретінде болуы мүмкін‭)‬.‭ ‬Ипотекалық келісім-шарт мемлекеттік тіркеуден өтеді,‭ ‬сол тіркеуден өткен кезден бастап оның ипотекалық құқығы пайда болады.‭ ‬Ипотекалық келісім-шартта кепілдік берушінің де,‭ ‬кепілдік алушының да мекен-жайы,‭ ‬негізгі міндеттемесінің мәні,‭ ‬олардың деңгейі және орындау мерзімі т.б.‭ ‬мәліметтері көрсетіледі.‭ ‬Кепілдік ұстаушының кұкығы ипотекалық куәлік берілуімен қуатталады,‭ ‬ал ол негізгі міндеттеменің орындалуын талап етуге,‭ ‬кепілдікке қойған мүлікті алуына құқысының бар екендігін көрсетеді.‭ ‬Ипотекалық куәлік бір ғана данада жасалады,‭ ‬ал ол тек кепілдік ұстаушының қолында болады.
Ипотекалық куәлік басқа бір тұлғаның пайдасына жазылып берілуі мүмкін.‭ ‬Жазып беру бүл ипотекалық құқықтын баска тұлғаға берілгендігін көрсетеді.‭ ‬Бұндай жазып беру операциясын банктер жасамайды.‭ ‬Жазып берілген құқыкта берілген түлғанын толық аты-жөні болуы тиіс,‭ ‬ал егер де ол бланкалық‭ ‬түрғыда‭ (‬толтырылмаған,‭ ‬қол қойылмаған нысанда‭) ‬болса,‭ ‬онда ол ипотекалық куәләктің беру жазбасы болып саналмайды.‭ ‬Егер беру жазбасы бірінші беріліп отырса.‭ ‬онда ипотекалық куәлігінде көрсетілген кепілдік ұстаушысы қол кояды,‭ ‬ал егерде ол бірінші болмаса,‭ ‬онда осынын алдындағы жазып берген тұлға кол қояды.

Басқа да несие операцияларын есепке алу.‭ ‬Жоғарыда айтылғандай,‭ ‬несие берудің баскд түрлері‭ ‬4030‭ "‬Басқа да несиелер‭" ‬шотында есебі жүргізіледі.‭ ‬4030-шы шотында кәсіпорынның еңбеккерлері үшін банкіден алынған несиесі,‭ ‬шығарылған облигациясы,‭ ‬тауарлары‭ (‬жұмыстары,‭ ‬кызметтері‭) ‬және берілген вексельдері есепке алынады.
Тауарларды‭ (‬жумыстарды,‭ ‬қызметтерді‭) ‬алу ушін берілетін вексельдердің есебі.‭ ‬Сатып алушы сенімхат арқылы жабдыктаушыдан жеткізілген тауармен‭ (‬жұмыспен,‭ ‬кызметпен‭) ‬есеп айырысу кезІнде жай немесе аудармалы вексельді пайдалануы мүмкін.
Вексель ұстаушы жабдыктаушылармен,‭ ‬мердігерлермен және баска да кредиторлармен есеп айырысуда берілген вексельмен қамтамасыз етілген карызын‭ ‬4030‭ ‬шотта есепке алады.
Пайыздық вексель бойынша‭ ‬4030‭ ‬шотка‭ "‬Берілген вексель‭" ‬деп аталатын субшотың ашуды ұсынады.
Пайыздык вексельдің пайызсыз вексельден айырмашылығы,‭ ‬олар өзінің номиналдык‭ (‬аталуы‭) ‬құнына пайызды қоспайды,‭ ‬ал пайыздыкта ол қосылып келеді.
Пайызсыз вексельде пайыз мөлшерлемесі көрсетілмейді,‭ ‬бірак,‭ ‬марапаттау сомасын анықтайды.‭ ‬Пайызсыз берілген вексельге‭ ‬4030‭ "‬Берілген вексельдің сомасынан марапаттау сомасы шегерілген‭" ‬және‭ ‬4030‭ "‬Берілген вексель бойынша марапаттау сомасы‭" ‬деген косымша екі субшоттар ашылуы мүмкін.
Пайыздық вексель бойынша

Пайыссыз вексель бойынша

Алғашқыда,‭ ‬марапаттау сомасы,‭ ‬толық көлемде болашақ кезеңнің табысы ретінде есептелінеді

2160‭ ‬шоты дебеттеліп,‭ ‬3380‭ ‬шоты кредиттеледі

шоты дебеттеліп,‭ ‬4030‭ ‬берілген вексель бойынша марапаттау сомасы‭ ‬субшоты кредиттеледі

Содан соң,‭ ‬есептік кезеңнің‭ ‬барысында тең үлесте есептелген пайыздық сомасы шығысқа жатқызылады

7310‭ ‬шоты дебеттеліп,‭ ‬1620‭ ‬шоты кредиттеледі

шоты дебеттеліп,‭ ‬1620‭ ‬шоты кредиттеледі

Индоссамент бойынша векселді беру операцияларының есебі.‭ ‬Кез-келген жай немесе аудармалы вексель индоссамент арқылы берілетін жазуы айналысқа түсуі мүмкін,‭ ‬яғни осы вексель бойынша бір түлға екінші бір тұлғаға өз құқығын,‭ ‬яғни қойылатын шарттардан басқаларын береді,‭ ‬демек вексель ұстаушы аударма вексельде,‭ "‬бұйрығын емес‭"‬,‭ ‬бірақ соған ұқсас мағынадағы сөзді көрсетеді.

Барлык субъектілер өзінің берген вексельдерін акцептесе де,‭ ‬индоссанттаса немесе оған аваль қойса яғни макұлдаса да вексель ұстаушының алдында бәрібір ортақ жауап береді,‭ ‬яғни міндетті болып табылады.‭ ‬Сондықтан вексельді беру индоссанттау жолымен жүргізілсе,‭ ‬онда индоссанттардың міндеттемесі вексель ұстаушылардың алдында сақталады,‭ ‬бірақ ол шартты түрде баланстан тыс шоттарда көрініс табады.‭ ‬Егер де белгіленген мерзімде вексельді алушылар немесе үшінші тұлғалар‭ (‬трассаттар)төлемесе,‭ ‬онда олар өз қүқығын индоссанттарға карсы түрған регресстерге сатуына болады.‭ ‬Бұл кезде индоссант есепте көрсетілген өз міндеттемесін қалпына келтіреді.
Облигацияларды сату жолымен тартылган заемдық қаражаттар бойынша операциялар.‭ ‬Облигация‭ —‬оның иесінің ақша қаражатын салғанын куәландыратын және көзделген мерзім ішінде осы облигацияның номиналдық.‭ ‬кұнын белгіленген процентімен‭ (‬шығару шартында өзгеше көзделмесе‭) ‬өз ұстаушысына‭ (‬тұлғасына‭) ‬өтеп беру міндеттемесін растайтын құнды кағаз.‭ ‬Облигация өзінің ұстаушысына облигацияның шығарылған шартымен сәйкес ол бойынша марапаттауды‭ (‬мүддені‭) ‬алуға құқығын береді.‭ ‬Облигация өзінің шығарылған мақсатына,‭ ‬пайызды төлеу процедурасына,‭ ‬қамтамасыз ету мен өтеу шартына байланысты,‭ ‬ол‭ (‬облигация‭)‬:‭ —‬есеп айырысатын,‭ ‬қайта қаржыландыратын,‭ ‬жай,‭ ‬табысты,‭ ‬иесі жазулы,‭ ‬ұсынуға арналған,‭ ‬және арнайы арналымы қамтамасыз етілмеген болып бөлінеді.‭ ‬Облигацияны шығару,‭ ‬әдетте,‭ ‬бірнеше кезеңнен тұрады:
-‭ ‬облигацияны шығару туралы шешім қабылдау‭;
-‭ ‬шығарудын жобасын әзірлеу және тіркеу‭;
-‭ ‬облигацияны инвесторлар ортасына орналастыру‭;
-‭ ‬шығару туралы есеп беруді тіркеу,‭ ‬екінші рет олардың нарығын ұйымдастыру.‭ ‬Нарық капиталында ол‭ (‬облигация‭) ‬бірнеше тәсілдердің көмегімен
орналастырылады.‭ ‬Батыс елдерінде облигацияны таратудың ең көп жайылған жолы айдеррайтинг болып табылады,‭ ‬Оның мәні:‭ ‬бүкіл шығарылған облигацияның көлемі банк пен компанияның келіскен бағасы бойынша инвестициялық банктерге сатылады.‭ ‬Бұл кезде банк өзіне коммерциялық тәуекелділікті алады және қор нарығында оны ең жоғары бағаға сатуды көздейді.‭ ‬Алынған және сатылған бағаның айырмасы банкінін айдеррайтинг операциясын жүзеге асырғаны үшіи алатын төлемін кұрайды.‭ ‬Облигацияны сатудың екінші тәсілі‭ –‬инвестициямен шұғылданатын фирмалардың,жеке тұлғалардың тікелей сатумен жүзеге асырылады.
Көп жағдайда облигацияның баланстық құны нарықтық құнымен сәйкес келе бермейді,‭ ‬өйткені оның деигейіне біршама факторлар әсер етеді,‭ ‬атап айтқанда:
номиналдық‭ (‬аталы‭) ‬құны‭ ‬-‭ ‬төлеу мерзімі жеткен кезде,‭ ‬карызданушының телейтін сомасы‭;
өтеу мерзімі кредиторға номиналдық кұнын төлейтін күні‭;
пайызды төлейтін күні‭;
жарияланған пайыздық мөлшерлемесі‭ —‬белгілі бір мерзім уақыты өткеннен кейін қарызданушы кредиторға төлейтін марапаттау сомасы.
Облигация шығарушы кәсіпорын жарияланған пайыз мөлшерлемесінің нарықтық пайыздық мөлшерлемеге жақын болып белгіленгенін калайды және ол өзінің белгіленуінде облигацияның номиналдық құнын негізге алады.‭ ‬Нарықтық пайыздың мелшерлемесі‭ ‬-‭ ‬облигация бойынша инвестициялык нарықта төленетін сомасын негізге алады,‭ ‬демек ол карыз бен тәуекелділік жағдайына ұқсас келеді.‭ ‬Нарықтық пайыздың мөлшерлемесі күннен күнге,‭ ‬әр күн сайын тербеліске үшырайтын болғандықтан,‭ ‬номиналдық пайыздық мөлшерлемесі,‭ ‬әдетте,‭ ‬нарықтық пайыздық мөлшерлемесімен сәйкес келе‭ ‬бермейді.
Егер де нарықтық пайыздың мөлшерлемесі номиналдықтан жоғары болса,‭ ‬онда шығарылатын облигацияның құны номиналдық құнынан төмен болады және шығарылатын облигациясы жеңілдіктермен шығарылады.‭ ‬Егер де нарықтық пайыздың мөлшерлемесі номинальдықтан төмен болса,‭ ‬онда шығарылатын облигацияның құны номиналдықтан жоғары болады және шығарылатын облигацияның пайдасы қоса есептелініп шығарылады.
Облигацины шығару туралы айтқанда,‭ ‬оны‭ (‬яғни,‭ ‬облигацияны‭) ‬кез келген
кәсіпорын шығара алмайтындығын есте ұстаған жөн.‭ ‬Егер оған деген инвесторлардың кызығушылығы болмаса,‭ ‬нақты бір инвестициондық бағдарламамен жасалмаса,‭ ‬онда оны шығарудың мәні де жоқ болады.‭ ‬Сондықтан ол негізінен үлкен кәсіпорындар үшін тиімді болуы мүмкін.‭ ‬Сол үшін облигацияны шығармастан бүрын,оның барлық болашақ параметрлерін мұқият зерттеу керек.
Кәсіпорын қызметкерлері үшін берілетін банк несиелерін есепке алу.‭ ‬Кәсіпорын өз кызметкерлеріне банктен жеке түрғын-үй құрылысына,‭ ‬саябақ үйлерінің қүрылысына және т.б.‭ ‬мақсаттарға алған қарыздары бойынша делдал ролін атқара алады.‭ ‬Несиелеу,‭ ‬несиені рәсімдеу және оларды өтеу тәртібі банкі ережелерімен және несиелік келісім-шартымен реттеледі,‭ ‬онда олардың мерзімі,‭ ‬пайыздың мөлшерлемесі,‭ ‬өтеу тәртібі,‭ ‬берілетін несиенің қамтамасыз етілуі‭ (‬козғалмайтын мүлік,‭ ‬автомобиль,‭ ‬занды тұлғаның төлем қабілеттілігі‭) ‬көрсетіледі.
Несиені алу үшін келесі құжаттарды банкіге ұсынуы керек:
төлқүжаты,‭ ‬яғни несие рәсімделетін тұлғаның жеке куәлігі‭;
жұбайының‭ (‬ерінің,‭ ‬әйелінің‭) ‬құжаты‭;
салық төлеушінің тіркелген нөмірі‭ (‬СТН немесе РНН‭);
неке туралы куәлік‭;
балалардың тууы туралы куәлігі‭;
жүмыс ісгейтін орнынан алған анықтамасы,‭ ‬яғни соңғы‭ ‬12‭ ‬айдың ішіндегі орташа жалақысы,‭ ‬оңда бас бухгалтердің қолы және кәсіпорынның мөрі болуы тиіс‭;
қарыз алушының.‭ ‬орташа табысы туралы анықтама‭;
кепілдік бойынша қүжаты.‭ ‬Жоғарыда аталған максаттарға алынған несиелер бойынша банктермен есеп айырысуды есепке алу үшін‭ ‬4030‭ ‬шотгың‭ ‬Қьізметкерлер үшін банк несиелері‭ ‬деп аталатын аралық шоты‭ (‬субшоты‭) ‬колданады.‭ ‬Қәсіпорынның алынған қарыздары бойынша қызметкерлермен есеп айырысу үшін‭ ‬1251‭ "‬Жүмыскерлердің жәңе басқа тұлғалардаң‭ ‬карыздары‭" ‬деген щотында есепке алынады.
Алған қарыздарды өтеу кезінде‭ ‬1040,‭ ‬1010‭ ‬шоты кредиттеліп.‭ ‬4030‭ ‬шоты дебеттеледі.‭ ‬Банк үшін төленетін пайызын есептегенде‭ ‬1251‭ ‬шоты дсбеттеліп,‭ ‬4030‭ ‬шоты кредиттеліп‭; ‬содан соң сол есептелінген пайызды төлеген кезде‭ ‬4030‭ ‬дебеттеліп жөне‭ ‬1040‭ ‬немесе‭ ‬1010‭ ‬шоттары кредиттеледі.

2.‭ ‬Салық міндеттемесінін есебі.‭ ‬Міндеттеме төсілімен табыс салығының есебі.

Салық міндеттемесі мемлеқет алдындағы әрбір салық төлеушінің міндеттемесі болып табылады жөне ол салық заңына сәйкес жүргізіледі.
2001‭ ‬жылғы‭ ‬12‭ ‬маусымда‭ №‬209-11‭ ‬Қазақстан Республикасының‭ "‬Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдері туралы‭" (‬өзгертулермен және толықтырулармен‭) ‬салық Кодексі кабылданды.‭ ‬Кодекске сәйкес жеке және заңды тұлғалардан алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толыктырудың негізгі көзі‭ ‬болып табылады.
Салық кодексі республикалык және жергілікті бюджетке түсетін салықтарды,
алымдар мен салымдарды және басқа да міндетті төлемдерді білгілейтін,‭ ‬Қазақстан‭ ‬Республикасы зандарымен реттелетін кеден баж салығы,‭ ‬алымы мен төлемдері мәселерін қоспағанда,‭ ‬Қазақстан Республикасындағы барлық салықтық қатынастарды реттейтін бірден-бір заңды құжаты болып табылады.‭ ‬Салық кодексі салықтардың толық тізімін,‭ ‬оларды есептеу тәртібін,‭ ‬салық салу объектілерін,‭ ‬салыктың негізгі түрлері бойынша төлеушілерін анықтайды.‭ ‬Салықтар,‭ ‬алымдар мен баска да міндетті төлемдер деп Кодексте белгіленген тәртіпке сөйкес Қазақстан Республикасының бюджет жүйесіне төлеушілерден аударылған‭ (‬бөлінген‭) ‬қаражаттарды айтамыз.
Салықтарды,‭ ‬алымдарды және баска да міндетті төлемдерді енгізу және аудару немесе тоқтату құкьіғы Қазакстан Республикасының зан органдарының өкілеттілігіне жүктелген.‭ ‬Бұл құқық тек ғана Салық кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу арқылы жүзеге асырылады.
Салық‭ ‬төлеуші,‭ ‬салық міндеттемесін орындау барысында,‭ ‬салық салынатын объектісін,‭ ‬салық базасын,‭ ‬салық мөлшерлемесін,‭ ‬салық кезеңін білуге міндетті болады.‭ ‬Бұл кезде:‭ ‬салық салынатын объектісі және салық салумен байланысты объектілері:‭ ‬мүлік және әрекеті болып табылады,‭ ‬егер де олар бар болса,‭ ‬онда салық төлеушінІң міндеттемесі де пайда болады‭;
Салық базасы‭ ‬деп құқықтық физикалық базасын айтады және де салық салу объектісіне басқа да сипаттамасы бойынша салық салуға жатуы мүмкін.‭ ‬Салық базасының негізінде салық сомасы және баска да төлеулердін мөлшері анықталады.
Салық мөлшерлемесі‭ ‬салық базасының өлшем бірлігіне есептелген салық деңгейі болып табылады.‭ ‬Салық мөлшерлемесі пайыздық‭ ‬немесе абсолюттік сомасы бойынша салық базасының өлшем бірлігіне қарап белгіленеді.
Салық кезеңі‭ —‬бұл уақыт кезеңі,‭ ‬әрбір салық түріне және Салық кодексінің басқада міндетті төлемдеріне қолайлы етіп белгіленеді,‭ ‬сол кезең біткеннен кейін салық базасы анықталынып бюджетке төленуге жататын салық пен баска да міндетті төлемдері есептелінеді.
Казакстан Республикасындағы салыкқ заңы‭ —‬мүліктің кірістелген және тауарды сату мақсатында жөнелтілген,‭ ‬қызметтің көрсетілген,‭ ‬жұмыстың атқарылған кезеңімен есептелген шығысы мен төленген табысының кезеңіне қарамастан,‭ ‬салықтық есептің әдісіне орап есептеу әдісі бойынша құрылады.

Корпоративтік‭ ‬табыс салығы.‭

Корпоративтік салық салынатын негізгі объектісі салық салынатын табысы болып табылады,‭ ‬онын деңгейі жылдық табыс жиынтығы мен шегерімнің‭ (‬тұракты мекемелер арқылы кызметін жүзеге асырмайтын,‭ ‬резидент еместерді қоспағанда‭) ‬арасындағы айырмасы аркылы анықтайды:

Салық‭ ‬жылдық табыс‭ ‬шегерімдер‭

салынатын табыс‭ ‬жиынтығы‭

Жылдық табыс жиынтығыиа:‭ ‬жөнелтілген өнімдер,‭ ‬атқарылған жұмыстар,‭ ‬көрсетілген қызметтер және баска да операциялар үшін,‭ ‬салық төлеушінің алуына‭ (‬алғанына‭) ‬жататын ақшалай немесе басқа каражаттар,‭ ‬өзара есеп айырысу ретінде үшінші тұлғаларға жіберілген,‭ ‬тікелей,‭ ‬не жанама түрінде шығындарды өтеуге жіберілген қаражаттар кіреді.‭ ‬Кәсіпкерлік қызметтерден түсетін кірістерге:‭ ‬өнімді‭ (‬жұмысты,‭ ‬қызметті‭) ‬сатқаннан түсетін кірістер‭; ‬ғимараттарды,‭ ‬қондырғыларды сату кезінде құнынын өсуінен,‭ ‬сондай-ақ амортизациялауға жатпайтын активтерден инфляцияға байланысты олардың кұндарына түзетулерді есепке алу барысында түскен кірістер‭; ‬баска да сатудан түскен тыс кірістер,‭ ‬соның ішінде:‭ ‬проценттер бойынша кіріс‭; ‬дивидентгер‭; ‬ақысыз алынған мүліктер мен ақша қаражаттары‭; ‬мүліктерді жалға беруден түсетін кірістер‭; ‬роялти‭; ‬мемлекеттен және басқа да заңды тұлғалардан алынған жәрдем ақшалар‭; ‬кәсіпкерлік қызметтен немесе оның қызметін шектеуден алынған кірістер‭; ‬қарыздарды есептен шығарудан түскен кірістер және т.б.‭ ‬жатады.

Салық‭ ‬төлеушілер жылдың табысының жиынтығынан мыналарды шығарып‭ ‬тастау керек:
дивиденттер,‭ ‬ҚР занды тұлға резиденттерінен алынған бұрындары төлем‭ ‬көзінен ұсталғандары‭;
кәсіпорынның меншігіндегі акциясының құны,‭ ‬олардың номиналдық құнынан артқан деңгейі,‭ ‬яғни эмитенттердің орналастыру кезінде және меншікті акциясын сатқан кезінде алынған табыстары‭;
мемлекеттік бағалы қағаздарды сатқаннан түскен табыстары‭;
әртүрлі апатты төтенше жағдайына,‭ ‬душар болған жағдайда,‭ ‬гуманитарлық көмек ретінде алынған мүліктердің қүны,‭ ‬егер де олар арналымы бойынша‭ ‬пайдаланылса‭;
мемлекеттік кәсіпорындардан тегін негізде алынған негізгі құралдардың
зейнетақыны қамтамасыз ету туралы ҚР заңына сөйкес алынған‭ ‬инвестициондық табыстары.
Занды түлғалардың жылдық табысының жиынтығынан оны алуға байланысты‭ ‬барлық шыгындар кемітіледі,‭ ‬оның ішінде табыс салығы салынатын еңбек ақы бойынша шығындары да,‭ ‬яғни қызметкерлерінің материалдық және әлеуметтік әл-ауқатын көтеруге шығарылған шығындар,‭ ‬сондай-ак Қазақстан Республикасының зандарымен реттелетін Мемлекеттік әлсуметтік сақтандыру және арнайы қорларға салынған‭ ‬шығындар.
Салық төлеушілердің шегерімдерінің тиісті құжаттары бар болса,‭ ‬яғни жылдық табыс жиынтығын алумен байланысты шығыстары расталса ғана шегерім жасалады.‭ ‬Бұл шығыстарды сол өзінің жасалған салықтық кезеңінен шегеріледі,‭ ‬бірақ оған болашақ кезеңнің шығыстары қосылмайды.
Жылдық табыс жиынтығынан келесі шегерімдер жасалады.‭
Қызмет бабымен іс-сапарга кетікен шығындары және өкілеттік шыгыстары‭ ‬Қазакстан Республикасының Үкімет белгілеген нормалар шегінде шегеріледі:
-‭ ‬іс-сапарға жіберілген жеріне дейін кеткен нақты жолымен байланысты шығындары‭ (‬билеттің құны‭)‬,‭ ‬сондай-ақ оронға жасалған шығындары жатады‭;
-‭ ‬шетелдік іс-сапарда жүрген кезіңдегі тәулік щығындары Қазақстан Республикасының үкіметінің белгіленген норма шегінде беріледі.
Алынган сыйақы‭ (‬мүдде‭) ‬бойынша шегерім келесі деңгейде жасалынады:‭ ‬Сыйакы қатарына алынған несие‭ (‬кредит,‭ ‬займ‭)‬,‭ ‬мүліктер,‭ ‬дисконттар мен депозиттер жатады.
-‭ ‬несиелер‭ (‬займдар‭) ‬бойынша,‭ ‬оның ішінде қаржылык лизинг бойынша да,‭ ‬депозиттер,сондай-ақ мүліктер де теңгемен алынса‭ (‬немесе орналастырылса‭)‬,онда Қазақстан Реслубликасының Үлттык банкісі бекіткен қайта каржыландырудын‭ ‬1,5-ке еселенген ресми мөлшерлемесі бойынша шығарылған сомасы шегінде шегеріледі,‭ ‬ал ол шетел валютасында берілген‭ (‬немесе орналастырылған‭) ‬болса,‭ ‬онда ол Лондонның банкаралық рыногының‭ ‬2-ге еселенген мөлшерлемесі‭ (‬ставкасы‭) ‬бойынша шығарылған соманың шегінде шегерілуге тиіс.

Күмәнді міндеттемелердің төленуі бойынша жасалатын шегерім.‭ ‬Егер де бұрындары күмәнді деп танылған табысты салык төлеуші кредиторға төлесе,‭ ‬онда оның сол төленген деңгейіңде шегерім жасауға рұксат етіледі.
Күмәнді қарыз талабы бойынша шегерім тиісті‭ ‬құжаттармен расталса және ол бухгалтерлік есепте көрсетілсе ғана жасалады.‭ ‬Күмәнді қарыз талабы‭ –‬негізінен‭ ‬Қазакстан Республикасының заң тұлғалары және жеке кәсіпкерлері көрсеткен қызметінің,‭ ‬атқарған жұмысының,‭ ‬сатқан тауарының нәтижесінде шығатын талап‭; ‬сондай-ақ‭ ‬Қазақстан Республикасында тұрақты ұйымдар арқылы қызметін жүзеге асырып жүрген заңды тұлға-резидент еместердің де және үш жылға дейін талабын қанағаттандырмаған кезде,‭ ‬немесе Қазақстан Республикасының заңына сәйкес салық төлеуші-дебиторларды банкрот деп таныған жағдайда шығады.
Резервтік‭ (‬провизиялық‭) ‬қорларга аударымдар бойынша шегеріс жасау.‭ ‬Өз кызметін заңдарға сәйкес жасалған келісім-шарт негізінде жүзеге асыратың жер қойнауын пайдаланушының осы кен орнында жер қойнауын пайдалану жәніндегі операциялардың аяқталуына байланысты кен орнын игеру зардаптарын жою қорына‭ (‬резервтік немесе провизиялық қорына‭) ‬аударылған аударымдар сомасын шегеріп тастауға құқығы бар.‭ ‬Тап осындай қүқықтар банктерге де,‭ ‬үйымдарға да берілуі мүмкін,‭ ‬яғни олардың депозиттері,‭ ‬несиелері,‭ (‬қаржылық лизингіні‭ ‬қоспағанда‭)‬,‭ ‬дебиторлық қарыздары,‭ ‬аккредетивтері үшін жасалуы мүмкін.‭ ‬Бұл операцияларды күмәнді категориясына жатқызу тәртібін және жағдайын‭ ‬Қазакстан Республикасының Ұлттык банкісі осы жағдайға өкілеттілігі бар мемлекеттік органдардың келісімі бойынша аныктайды.
Ғылыми-зерттеу,‭ ‬жобалық және тәжірибе-конструкторлық жұмыстарына жасалган шыгындар бойынша шегерім жасау.‭ ‬Негізгі құрал-жабдықтарды алу,‭ ‬оларды орнату және басқа күрделі сипаттағы шығындардан басқа,‭ ‬табыс алумен байланысты ғылыми-зерттеу,‭ ‬жобалау және тәжірибеде-конструкторлық жұмыстарына жұмсалған шығындар бойынша ұстап қалуына болады.‭ ‬Аталған шығынды шегеруге жатқызу үшін жобалық-сметалық құжаттама,‭ ‬орындалған жұмыстардың актісі және басқа да құжаттар бойынша негізделуі керек.
Сақтандыру жарналары‭ (‬пайдасы‭) ‬бойынша шыгыстарға шегеріс жасау.‭ ‬Жинақтау және қайтарым сипатындағы‭ ‬шарттар бойынша сақтандыру төлемдерін қоспағанда,‭ ‬сақтандыру шарттары-бойынша‭ ‬сақтандырушылар төлеген сақтандыру жарнасын шегере алады.‭ ‬Бірақ сақтандыру кызметі Қаржы Министрлігінің кадғалауында болады.‭ ‬Банкі жүйесі де осы процесскс қатысты болғандыктан,‭ ‬оларды календарлық қосымша және төтенше жарнасын шегеріске‭ ‬жаткызуына құқысы бар.
Әлеуметтік төлемдерге арналган шыгыстар бойынша шегерімдер.‭ ‬Салық төлеушілердің уақытша жұмысқа жарамсыздығына,‭ ‬жүкті болуына және бала тууына байланысты демалысқа ақы төлеу жөніндегі шығыстарын есепті кезенде шегере алады.‭ ‬Кызметкерлсрдің денсаулығының зақымдауына,‭ ‬байланысты‭ ‬ (мертігу т.б.с.с.‭) ‬келтірілген зиянның орнын толтыруға,‭ ‬сондай-а асыраушысынан айырылуына байланысты ақы төлеуге жұмсалатын шығыстар да зандарда белгіленген мөлшерде шегерілуге тиіс.‭

Табиги ресурстардыгеологиялық зерттеулерге және өндіруге дайындық жұмыстарына жұмсалган шыгыстар.‭ ‬Жер байлығын зерттеу,‭ ‬барлау және пайдалы қазбаларды алуға даярлық жұмыстарына шыққан шығындар‭; ‬бағалау,‭ ‬жасақтау жалпы әкімшілік шығындар және қол қойылған бонустарды,‭ ‬қоммерциялық табу бонусын төлеуге байланысты шығындарды қоса алғанда,‭ ‬жылдық табыс жиынтығынан амортизациялық аударым түрінде ұстап‭ ‬қалуға жатады және ол жеке топты құрайды,‭ ‬бірақ амортизациялық нормасының шегі‭ ‬25‭ ‬пайыз деңгейінен аспауы керек.
Геологиялық‭ ‬зерттеу жұмыстары жасалған контракт аясында жұзеге асады,‭ ‬ол кезде олардың:
пайдалы қазбалардіосату кезінде алынған табьістары‭;
жылдык табыс жиынтығынан түзету ретінде алынып тасталатын табыстар жеке көрсетіледі,‭ ‬тасталған табыстары қосылмайды.
Теріс багамының айырмасы бойынша шегерім жасау‭ ‬салық төлеушінің оң бағамынын айырмасынан алатын табыс сомасымен шектеледі және осыған салық салынатын табыстың‭ ‬50%‭ ‬деңгейін қосады,‭ ‬ал салық‭ ‬салынатын табыс өз кезегінде‭ ‬жылдық жиынтық табыспен салық төлеушінің бағамдық айырмасы бойынша шығыстар мен табыстарын қоспай алынған шегерім сомасының айырмасынан шығады,
Ескерілмей калған теріс бағамының сомасы келесі салық кезеңінің шегеріміне жатқызылуы мүмкін.‭ ‬Кұрылыска алынған кредиттер‭ (‬заемдар‭) ‬бойынша теріс бағамды қайырмасы құрылысты жүргізу кезеңінде төлем жасау барысында пайда болады,‭ ‬онда ол объектінің құнына коса алынады.
Айыппұлдарда,‭ ‬өсімдерде,‭ ‬олардың танылуына қарап шегерімге жатқызылуы мүмкін,‭ ‬тек мемлекеттік бюджетке жататындардан басқасы.
Салықтарды шегеріс жасау.‭ ‬Бүл жерде мемлекеттік бюджетке есептелген шегіндегі төленген салық шегеруге жатады,‭ ‬яғни жылдык жиынтық табыс аныкталғанға дейінгі салыктар‭; ‬Қазақстан Республикасының аумағында және басқа мемлекеттерде төленген табыс салығы мен корпоративтік табыс салығы,‭ ‬сондай-ақ‭ ‬үстеме пайданың салықтары‭ (‬яғни кәсіпорын рентабельді болған сайын,‭ ‬одан ұсталатын салықтың да деңгейі төмендейді‭)‬.‭ ‬Сонымен қоса,‭ ‬өткен кезендер үшін ағымдағы салык кезеңінде төленген салыктар да шегерілуі тиіс.
Ағымдағы салықтык кезенде өткен кезендер үшін төленген салык кай кезенде төленсе,сол кезеңнің шегеріміне жаткызылады.
Тіркелген активтер бойынша шегеріс жасау.‭ ‬Тіркелген активтерге-салык төлеушінің бухгалтерлік балансында ескерілген және кәсіпкерлік қызметте пайдаланылатын негізгі құрал-жабдықтар мен материалдык емес активтер жатады.‭ ‬Негізгі құрал-жабдыктардың‭ ‬мынадай түрлеріне амортизациялық аударылымдар есептелінбейді:‭ ‬жер‭; ‬өнім беретін ересек малдар‭; ‬мұражай құндылықтары‭; ‬сәулет және өнер ескерткіштері‭; ‬жалпы жұрт пайдаланатын автомобиль жолдары,‭ ‬тротуарлар,‭ ‬бульворлар,‭ ‬скверлер‭; ‬аяқталмаган күрделі құрылыс‭; ‬фильм қорына жататын объектілер‭; ‬бұрындары толыгымен шегеріске жатқызылган негізгі қүрал-жабдықтардың құны‭; ‬инвестіциялық жобалардың шеңберінде пайдалануга берілген негізгі қүралдар.‭ ‬Амортизациялауға жататын негізгі құралдар өздеріне тиесілі шектеулер мөлшерлемесімен есептелінеді.‭ ‬Амортизацияның мүлік түрі бойынша шектелген мелшерлемесі‭ "‬Негізгі құралдардың есебі‭" ‬тарауында келтірілді.
Салық төлеуші өз еркі бойынша баска да шектеу мөлшерлемесін қолдануына құкылы,‭ ‬бірак ол қойылған‭ (‬белгіленген‭) ‬шектен жоғары болмауы керек.‭ ‬Өндірістік мақсат үшін өз күшімен салынған күрылыстардың шығыстары және өндірістік мақсатта үш жылдан кем емес пайдаланатын технологиялық күрал-жабдыктардың құны‭; ‬салык телеушінің еркі бойынша амортизациялау мерзімінің кез-келген сәтінде қалған амортизацияның шегінде шегеріс жасай алады.
Ғимараттар,‭ ‬қондырғылар,‭ ‬құрылыстар объектілері бойынша амортизациялық аударымдар жеке анықталады.‭ ‬Салыктык кезеңнін соңына топ ішіндегілері бойынша баланстың қны анықталады:

Салықтық кезеңде келіп түскен тіркелген активтер мынадай құны бойынша‭ ‬алынған құны‭ –‬бастапқы құнынан алуға байланысты шығыстар,‭ ‬өндіру,‭ ‬салу,‭ ‬монтаждау және орнату шығындары кіреді‭; ‬жарық капиталынасалым ретінде алынған‭ –‬құны бойынша,‭ ‬алыс-еріс актісі бойынша анықталады,‭ ‬бірақ нарықтық құнынан жоғары болмауы тиіс

Салықтық кезеңнің басына топ ішіндегілердің баланстық құны(өткен салық кезеңінің соңындағы топ ішіндегілерінің баланстық құны,амортизациялық аударым сомасының азайғаны,‭ ‬жөндеу жұмыстары жүргізілшендері және есептен шыққандары ескеріліп,‭ ‬жасалған түзетулері‭)

Салықтық кезеңде есептен шыққан тіркелген активтер мынадай құны бойынша‭ ‬сату және қаржылық лизингіге берген кезінде‭ –‬сату құны бойынша‭; ‬жарлық капиталына салым ретінде берген кезде‭ –‬бастапқы құны бойынша,‭ ‬азаматтық заңға сәйкес анықталады‭; ‬есетен шығарған,‭ ‬жоғалтқан,‭ ‬бүлінген кезінде‭ (‬егер де сақтандыру қоры бар болса‭)‬ –құны төленген сақтандыру сомасынан алынады,‭ ‬яғни сақтандыру келісімшартына,‭ ‬сақтандыру ұйымдарының төлеген сомасы бойынша анықталады‭; ‬есептен шығарылған жоғалтқан,‭ ‬бүлінген кезінде‭ (‬егерде сақтандыру қоры жоқ болса‭) ‬–баланстық құны бойынша‭;‬ тегін берген кезде‭ ‬–баланстың құны бойынша

Жарлық капиталға салым ретінде алынған,‭ ‬тегін алынған,‭ ‬сатып алынған кезде,‭ ‬олар келіп түскен негізгі кұралдардын баланстық құнын өсіреді.‭ ‬Ал есептен шыққан кезде,‭ ‬олар сол баланстық кұнын төмендетеді.
Қаржылық лизингіге берілген‭ (‬қаржылық лизингі бойынша‭) ‬тіркелген активтердің лизингі алушының ішкі тобы бойынша баланстық құны есептелінеді.
Каржылық лизингіге берместен бұрын тіркелген актив баланстық құнында көрсетілген болса,‭ ‬онда оны берген кезда лизингі беруші өз балансынан азайта‭ ‬алады.
Жөндетуге жумсалатын шыгыстар бойынша шегерімдер.‭ ‬Шегерім әрбір ішкі топқа кіретін негізгі құралдарды жөндеуге жұмсалатын шығыстар бойынша әрбір ішкі топқа қатысты рұқсат етіледі.‭ ‬Әрбір ішкі топ бойынша негізгі құралдарды жөндеуге жұмсалатын шығыстар сомасы ішкі топтың салық жылының аяғындағы құндык балансынын‭ ‬15‭ ‬пайызының шегінде шегеріледі.‭ ‬Аталған шектен асатын сома ішкі топтың баланстық құнын арттырады.‭ ‬Егер ол Республикалық немесе жергілікті бюджеттерден алынған субсидиялардың есебінен жүргізілген жөндеу болса,‭ ‬онда олардың баланстық құны арттырылмайды және шығыстар шегерімге де жатпайды.

Салык салынатын табысты аныктаған кезде жылдык жиынтык табыстан келесі шығыстар шегеруге жатпайды:
-‭ ‬жылдык жиынтык табысты алумен байланысты емес шығыстар‭;
-‭ ‬күрделі сипаттағы шығыстар,‭ ‬яғни тіркелген активтерді салуға және сатып алуға кеткен шығыстар‭;
-‭ ‬мемлекеттік бюджетке төленетін айыппұлдар мен өсімдер‭;
-‭ ‬жылдық жиынтык табысты алумен байланысты болса да,‭ ‬бірак Салык Кодексінің белгіленген нормасынан артық болса,‭ ‬онда ол шегерімге жаткызылмайды‭;
Қазакстан Республикасының заң актісімен белгіленген,‭ ‬нормадан жоғары,‭ ‬төлеуге‭ (‬төленуге‭) ‬жататын міндетті бюджет төлемдерінің баска да сомасы‭;
-‭ ‬кәсіпкерлік‭ ‬қызметте пайдаланбайтын,‭ ‬құрылыс объектілерін салу,‭ ‬пайдалану және күтіп-ұстау шығыстары‭;
-‭ ‬тегін берілген мүліктердің,‭ ‬жұмыстардың,‭ ‬қызметтердің құны.
Кәсіпкерлік кызметтен тартқан зияндар‭ (‬егер шегерім түзетілген жылдық жиынтық табыстан асып кетсе‭)‬,‭ ‬сондай-ак салық төлеушінің кәсіпкерлік қызметінде пайдаланған ғимараттардан,‭ ‬кондырғылардан тарткан зияны салық төлеушінің келешектегі табысының есебінен өтеу үшін үш жылға дейін төлеу мерзімі кейінге калдырыладьг.
Бағалы кағаздарды сатқан кезде шеккен зияны олардың кұнын есірудің есебінен өтеледі,‭ ‬бұл шара мүмкін болмаған жағдайда оның өтелу мерзімі үш жылға дейін кейінге калдырылуы мүмкін.

Кейінге қалдырылған табыс салығы және сонымен байланысты есеп айырысулар.‭ ‬Кейінге қалдырылған салықтың есебі үшін‭ ‬4310‭ "‬Кейінге калдырылған табыс салығы‭" ‬шоты арналған.‭ ‬Бұл шотта бухгалтерлік және салык есебінің талаптарындағы айырманын нәтижесінде пайда болған‭ ‬уақытша сомалары көрсетіледі.
Бухгалтерлік есепте табыс пен зиян есеп саясатында каралған және есеп стандарттармен қарастырылған кағидасы бойынша қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижесі анықталады.‭ ‬Салықтық емепте табыс пен зиянның сомасы бухгалтерлік есепте көрсетілген сомамен салыстырылып,‭ ‬солардың арасындағы айырмасына тиісті түзетулердің көмегімен аныкталады.

Бүл арада мынаны ескерген жөн:‭ ‬салық‭ (‬жедел‭) ‬есебінде жиынтық жылдық табыстан‭ (‬негізгі құрал-жабдықтарды амортизациялау,‭ ‬негізгіқұүрал-жабдықтарды жөндеу,‭ ‬проценттер және тағы басқалары бойынша‭) ‬ұстап қалулар‭ (‬жеңілдіктер‭) ‬туралы,‭ ‬сондай-ақ табыстар туралы‭ (‬үйлерді,‭ ‬ғимараттарды‭) ‬сату кезіндегі күнның,‭ ‬сондай-ақ акша құнсыздануына түзетулерді есепке ала отырып амортизациялауға жатпайтын алашақтардың өсуі‭; ‬кәсіпкерлік кызметті шектеуге келіскені және кәсіпорынды жапқаны үшін тағы басқалары жөнінде хабарлама қалыптасады‭; ‬бұл хабарламада салық салынатын табыс сомалары және бюджетке төленуге тиісті заңды тұлғалардан алынатын табыс салығының сомалары туралы бухгалтерлік әрі салық есебі деректері арасындағы алшақтыққа әкеп соғады.
Бухгалтерлік‭ ‬және салық есебі арасындағы мәліметтердің тендігін сақтау оңай шара емес,‭ ‬өйткені олардың арасында тұрақты және уақытша сипаттағы айырмашылықтары болады.
Осының нәтижесінде уақытша және тұрақты айырмашылықтар,‭ ‬сондай-ак уақытша айырмашылықтардан салықтык тиімділік туындайды.
Тұрақты айырмашылықтар‭ ‬—бұл ағымдағы есепті кезеңде туындайтын және бұдан кейінгі есепті кезеңдерде жойылмайтын‭ (‬бухгалтерлік есеп деректері мен занды тұлғалардан алынатын табыс салығы жөніндегі мағлұмдамада көрініс табатын деректер арасындағы айырмашылыктар‭) ‬салық салынатын және бухгалтерлік табыстар арасындағы айырмашылықтар.

Тұракты айырма ретінде келесі мысалды келтіруге болады:
-‭ ‬жылдық жиынтық табыспен де,‭ ‬шаруашылык жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік қызметімен де байланысты емес шығыстар‭ (‬демалыс үйлеріне жолдама алу,‭ ‬бассейінге абономенттерді алу,‭ ‬спорт құрал-жабдықтарын алу және т.б.‭)‬,‭ ‬бұл аталған шығыстар бухгалтерлік есепте шығысқа жатқызылады,‭ ‬ал салық есебінде олар шегерім ретінде танылмайды‭;
бюджетке төленетін айыппұл санкциялары бухгалтерлік есепте жылдық табыстан шегеріледі,‭ ‬ал салық есебінде ол шегерілмейді‭;
нормадан жоғары белгіленген іс-сапар мен өкілділік шығындары бухгалтерлік есепте кезең,‭ ‬шығыстарына жатқызылады,‭ ‬ал салық есебінде ол шегерім құрамына енгізілмейді.
коршаған ортаны ластаудан тазартуға кеткен шығындар бухгалтерлік есепте кезен,‭ ‬шығыстарына жатқызылады,‭ ‬ал салық‭ ‬есебінде ол жылдық жиынтык,‭ ‬табыстан шегеруге жатпайды‭;
марапаттау бойынша шығыстар толық көлемде бухгалтерлік есепте шығыска жатқызылады,‭ ‬ал салық есебінде‭ —‬белгіленген шектеулер шегінде ғана ескеріледі‭;
несие бойынша,‭ ‬соның ішінде қаржылык лизингі бойынша да,‭ ‬депозит бойынша да,‭ ‬сондай-ақ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Банктер мен банктік емес мекемелердің несиелерін есепке алу
Банк несиелерін есепке алу
Банк және банктен тыс мекемелердің есебі
Экономикалық қатынастың есепке алу
Негізгі құралдарды есепке алу
Жерді есепке алу
Ондатрды есепке алу тәсілдері
Банктер
Валюталық шоттағы ақшаларды есепке алу
Жануарларды есепке алу түрлері мен әдістері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь