Сарғалдақ және оның түрлері

Ж О С П А Р

I. КІРІСПЕ

II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ТАРАУ.САРҒАЛДАҚ ТҰҚЫМЖАСЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1.1.САРҒАЛДАҚ ТҰҚЫМДАСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ
1.2.САРҒАЛДАҚ ТҰҚЫМДАСЫНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ
2 ТАРАУ.САРҒАЛДАҚТАР ТҰҚЫМДАСЫНЫҢ ӨКІЛДЕРІ
2.1.ТЕГЕУРІНГҮЛ ТУЫСЫ
2.2 У ҚОРҒАСЫН ТУЫСЫ
2.3.МАРАЛ ОТЫ ТУЫСЫ
2.4САРҒАЛДАҚТАР ТУЫСЫ

III. ҚОРЫТЫНДЫ

IV. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Кіріспе.
Гүлді өсімдіктер тіршілік ететін ортасына қарай алуан түрлі болады. Кейде көз жіберіп қарасақ, орман, тоғай шалғындық, шөлді - құмды жерлерде өсіп тұрған таңғажайып өсімдіктер әлемі көзге ілігеді. Олардың бір-бірінен біршама айырмашылықтары мен ерекшеліктері болса да, табиғат пен адам өмірінде маңызы өте зор. Өсімдіктер ғаламшардың кез келген жерлеріне
таралып, тіршілік үшін негізгі рөл атқарады. Өсімдіксіз жер бетінде тіршіліктің болуы мүмкін емес, себебі бүкіл тіршілікке қажетті органикалық зат өсімдіктен түзіледі. Табиғаттағы тағамдық, техникалық, мал азықты, дәрілік қасиеттері бар сан алуан өсімдіктердің өзі табиғи байлықтың негізгі қорын құрайды. Сондықтан да бұларды өндірісте, тамақ өнеркәсібінде ауыл шаруашылығында, медицинада кеңінен пайдаланатын өнеркәсіп салалары өте көп.Тақырыптың өзектілігі сарғалдақ тұқымдас гүллдердің басқа гүлдер ішінде алатын өзіндік орнынан көрінеді
Өсімдіктерді танып - білуде ғалым - ботаниктердің ғылыми еңбектерінің маңызы зор болды. Әсіресе, өсімдіктерді өсіруде К.А. Тимирязевтің ғылыми зерттеулері үлкен рөл атқарды. Сондай-ақ Д. Н. Прянишников, Н. И. Вавилов, И. В. Мичурин өсімдіктерді дамыту туралы өте көп еңбек сіңірді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.Табиғатта гүлді өсімдіктердің сан алуан түрлері кездеседі. Олардың әр түрлілігін ретке келтіру үшін ботаниктер жеке түрлерді топтарға біріктірді. Сөйтіп, өсімдіктерді жіктеу мен жүйелеуді зерттеуге баса назар аударылды. Ағзаларды топтастыра жіктеуді жүйелеу деп атайды. Зерттеудің негізінде жіктеу арқылы түрге жүйеленеді. Бір - бірімен туыстық тегі, құрылысы жөнінен өзара жақын түрлер - туысқа, ал жақын туыстар тұқымдасқа біріктіріледі.
Бір - бірімен туыстығы жақын тұқымдастар қатар деп аталатын ірі топқа, қатарлар бұдан ірі топ - класс және кластар бөліміне біріктіріледі.
IV. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


1.Сәтімбеков Р.,Әлімқұлова Р.Қызықты биология.Таймас баспа үйі.Алматы,2006. 39- бет.
2.Оқушының анықтамалығы(1-4 сынып).Алматы кітап,2007,533-бет.
3.Сиқымбаев Ә.Қазығұрт тауының өсімдіктері(диссертациялық жұмыс),2001,80-91 беттер.
4.Қазақстан өсімдіктері энциклопедиясы.Қызғалдақ тұқымдастар.Алматы,2004,234-248 беттер.
5.Исаев Е.,Оңтүстік Қазақстан облысының өсімдіктері.Шымкент,1999,165-176 беттер
        
        САРҒАЛДАҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Ж О С П А Р
I. КІРІСПЕ
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ТАРАУ.САРҒАЛДАҚ ... ... ... ... ... ... ... ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ
2 ТАРАУ.САРҒАЛДАҚТАР ТҰҚЫМДАСЫНЫҢ ӨКІЛДЕРІ
2.1.ТЕГЕУРІНГҮЛ ТУЫСЫ
2.2 У ҚОРҒАСЫН ТУЫСЫ
2.3.МАРАЛ ОТЫ ТУЫСЫ
2.4САРҒАЛДАҚТАР ТУЫСЫ
III. ... ... ... ... ... ететін ортасына қарай алуан түрлі болады.
Кейде көз ... ... ... ... ... шөлді - құмды жерлерде
өсіп тұрған таңғажайып өсімдіктер әлемі көзге ілігеді. ... ... ... ... мен ... ... да, табиғат пен
адам өмірінде маңызы өте зор. Өсімдіктер ... кез ... ... үшін негізгі рөл атқарады. Өсімдіксіз жер ... ... ... ... ... ... тіршілікке қажетті органикалық
зат өсімдіктен түзіледі. Табиғаттағы ... ... ... дәрілік қасиеттері бар сан ... ... ... ... негізгі қорын құрайды. Сондықтан да бұларды ... ... ауыл ... ... ... ... ... өте көп.Тақырыптың өзектілігі сарғалдақ
тұқымдас гүллдердің басқа гүлдер ішінде алатын өзіндік ... ... ... - ... ... - ... ... маңызы зор болды. Әсіресе, өсімдіктерді өсіруде ... ... ... ... рөл атқарды. Сондай-ақ Д. Н.
Прянишников, Н. И. Вавилов, И. В. ... ... ... ... көп ... сіңірді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.Табиғатта ... ... ... түрлері кездеседі. ... әр ... ... ... ... жеке ... топтарға біріктірді. Сөйтіп, өсімдіктерді
жіктеу мен ... ... баса ... ... ... ... жүйелеу деп атайды. Зерттеудің негізінде жіктеу
арқылы түрге ... Бір - ... ... тегі, құрылысы
жөнінен ... ... ... - ... ал ... ... ... - бірімен туыстығы жақын тұқымдастар ... деп ... ... ... ... ірі топ - ... және ... біріктіріледі.
Өсімдік жүйесі жетік болу үшін ... бір ... ... ... мен айырмашылығына қарай 1-2 немесе бұдан
да көп ... ... ... ... ... ... ... класс тармағына, тұқымдас-тұқымдас ... ... түр ... ... ... өсімдік жүйесі: бөлім,
қатар, ... ... түр. Ал ... ... ең ірісі - бөлім,
ең кішісі - ... ... ... мен ... ... қос атпен
аталуы кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... сарғалдақ, т.б. Әрбір тұқымдастар белгілі бір класқа
біріктіріледі. Гүлді өсімдіктер екі ... ... ... және дара жарнақтылар класы. ... ... ... ... ... ... асырылады.
I тарау. Сарғалдақтар тұқымдасына жалпы сипаттама.
Бұл тұқымдаста 2 мыңдай түр бар (45 ... ... ... ... ... ... ... кеңінен таралған өсімдіктер, кейбір түрлері
тропикада өседі. Сарғалтақ гүлділер көп жағдайда, әсіресе ылғалы ... ... ... ... негізгі компонентерінің бірі.
Негізгі өмірлік ... - ... ... олар ... және ... түрінде жердің астында қыстап
шығады, сиректеу кішігірім бұталар немесе лианалар.
1.1. Сарғалдақтар тұқымдасының морфологиялық құрылысы.
Жапырақтарының жапырақ серігі болмайды, олар ... ... ... ... ... ... (лопастные) болып
келеді, сабаққа кезектесіп ... ... - ... орналасады. Гүлдері алуан
түрлі циклді, гемициклді, циклді; актиноморфты және зигоморфты, ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлілігі осы тұқымдасқа біріктерілген туыстардың,
әволюциялық ... ... ... ... ... байланысты.
Сонымен бір туыстарының ... ... тән ... гүл ... қарапайым,
гүлінің компоненттерінің саны өлшеусіз көп, спиралдың бойымен ... ... ... жоқ (сарғалдақ -Trolius, желайдар -
Аnemone,); ... ... ... ... ... бейімделуіне ... ... ... ... ... шөмішгүл (водосбор –
Aquilega , ... гүл - ... ... гүл ...... - ... -Aconitum, теурінгүл - живокость -
Delphinium), кейбір туыстары желмен тозаңдануға
гүлдің құрлысының ... ... рөл ... көп ... ... - ... ... листовка), жаңғақшалардың жиынтығы немесе қарапайым
маманданған, ... ... рет ... ... - гүл ... ... (маралоты - василистник - Тhalctru).
Сондықтанда, туыстарды анықтағанда ... ... ... ... ... ... көп ... улы
заттар болады, сондықтанда оларды мал жемейді. ... ... және ... олар қажет емес компоненттердің
бірі болып табылады. Бұлар- негізінен сәндік және дәрілік ... - ... ... ... ... ... ... орналасқандықтан жемістің бір бөлігі деп есптеуге болады.
өсімдіктер қос ... және дара ... деп ... Тұқым тұқым қабығынан (қауызы), ұрықтан, эндоспременен және тұқым
кіндігінен тұрады.
Тұқым ... ... ... ... тегіс жылтыр, түрлі түсті. Қабығы
тұқымды кеуіп кетуден, ... ... ... сақтайды.
Ұрық алғашқы тамыршадан, ... ... ... ... дәнектің ... ... алып ... ... ... ... май ... жиналады.
Дәнектің төменгі ұшында ... ... ... ... бар. Ұрық пен ... ... жұқа ... орналасады. Жарнағында қорекің ... қоры ... ... ... ... тұқым өнген кезде эндосперімдегі
қоректік заттарды ерітетін зат ... зат ... ... сұйылтады.
Тұқым өну үшін алдын ала су, жарық, физиологиалық ... ... оған ... ... ... ... ... сонымен қатар
тыныштық керек.
Тұқым төмендегідей қызмет атқарды:
- өсімдіктің жаңаруы (тұқыммен көбею):
- өсшдіктердің қолайсыз жағдайда ... ... ... қор ... ... өсімдіктердің таралуы (жел, жануар, бунақденелілер, су т.б.).
Тұқымшаның тыныштық кезеңі. Тұқымдарды іле - шала ... ... ... ... болып, шағымданған да ұзақ жылдар ... жыл) ... ... ... ... ... шөп ... және т.б.).
Тұқымдардың бұйығыу кезеңі түрліше. Ұрығы толық жетілмесе, ... үшін ... ... ... ... ... қатайып,
суды өткізбейді, газды нашар ... ... ... тұқымдар үшін
басты маңызы қатты болатын аудандарда мезгілсіз өніп кетуден сақтайды.
Бұндай тұқымдарда ... алу, зат ... ... дұрыс
дамып жетілу түсу процестері өте баяу жүреді.
Тыныштық кезеңі қысқартудың жасанды әдісін төмендегідей ... ... ... ... Ауыл ... (тәжірбиесінде)
тұқымдарды төмен температурада ... себу ... ... өткізу үшін ... ... ... ... ... ... ... дейін жәшікті топырақа
көміп қояды.
- Скарификация ... ... ... өте ... ... өткізбейтін болса, ... ... ... ... ... ... ... қайнаған суға салып алу шараларын қолданады.
1.2.Сарғалдақтар тұқымдасының химиялық құрамы.
Көмірсулар екі типті ... ... (ірі ... ұсақ рсондриосомды крахмалдан) тұрады;
- Белоктар - ... - ... ... топтары;
- Майлар - эндосперімі болатын май топтар, белок пен көмірсулар сияқты
ұрықтың өзінде болуы.
Сонымен ... ... ... ... ... ферменттер болады, олардың негізгі қызметі - қор заттарын
ұрықтың жеңіл сіңіруіне ... ... ... ... өкілдері.
2.1. Тегеурінгүл туысы.
Тегеурінгүл туысы (живокость - Оеірһіпішп) 200 - дей түрі бар.
Бұрынғы одақтас республикалардың ішінде 80- дей, ал ... ... бар. ... және ... ... ... азды ... тілімделген болып келеді. Гүлдері зигоморфты, гүл серігі 5 мүшелі,
тостағанша жапырақшалары күлте жапырақшаларына ... оның ...... қуыс ... гүл ... ... ... болып келеді.
Жапырақшаларының саны 1-3, олар гүл ... ... ... ... ... гүл тепкісіне (шпорцке) айналған және ол
тостағанша ... ... ... еніп ... ... көп
болады, ал аналықтарының саны әр түрлі. Бір түрінде аналықтарының ... ... ал ... ол 3-5 дейін болады. Бір аналығы бар
түрлері ерекше сокирки деп ... ... ... ... ... территориасында ең кең ... ... ... ол ... және ... дақылдардың арам
2.2. У қорғасын туысы.
У қорғасын ... ... - ... ... ... 60 - ... бар. Олар солтүстік ендікте, әсіресе, таудың күн ... ... ... ... жиі кездеседі.
Бұрынғы одақтас республикалардың территориясында 50 - дей, ... 14 түрі ... ... көп жылдық өсімдіктср, тамыры
жалпақ тор секілді. Гүлді зигоморфты, ... гүл ... ... саны 5, олар ашық - ... боялған күлте жапырақшалар
тәрізді болады, оның үстінгісі үлғайып өсіп, бүркіттің ... ... ... (шпель), ал астыңғы екеуі көп жағдайда тең болмайды. Күлте
жапырақшаларының саны 5-8 ... 8), ... оның тек ... ... ғана
жетіледі және олар үлкен тәтті шырынға (нектарник) айналады. Тәтті шырындар
тостағанша жапырақшаның үстіңгі томаға тәрізді ұлғайған ... ... ал ... азды - ... ... ұшыраған.
Аталықтарының саны көп, ... саны 3 - 7 - ге ... ... ... жиынтығынан
тұрады. Өсімдіктің бойында өте улы аканитин алкалойды болады. ... ... ... ... ... өсімдіктер ретінде отырғызады.
Бұрынғы ... ... ... бөлігінің) флорасында көп
жағдайда жұп ауыз у қорғасыны ... және ... ... ... ал ... ... дәрілік у
қорғасыны (А.napellus) ... ... кең ... түрі ... у ... ... туысы.
Еуропада, Азияда, Африкада және Солтүстік Америкада кең ... ... түрі бар. ... ... ... территориясында 19 түрі, ал
Қазақстанда 8 түрі өседі. Қазақстанда кең ... ... ... ... ... (василистннк водосборолистный – Тһ.
Aquilegiafolium) ол биікгігі 1 м - дей ... ... ... ... ... туысының (лютик - Thalictrum). 600 - дей түрі ... ... өте кең ... және ... мол ... ... ылғалы мол жайылмаларда, батпақтарда және т.б. жерлерде доминант
болып саналады. Сарғалдақтың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ал Қазақстанда 57
түрі бар. Олардың ішіндегі ең кең таралғандары ... ... ... – R.acris) ... сарғалдақ (лютик золотистый –R.auricomus) улы
сарғалдақ ... ...... және ... Барлық түрлері
негізінен көпжылдық шөптесін өсімдіктер, сиректеу біржылдық, барлық ... улы деп ... ... ... ... ... 6 түрдің ішіндегі ең солтүстікте кездесетіні -
орманды дала, және дал зонасына тән. ... ... ... ... және орман алаңқайларында республиканың батыс шекарасынан бастап
Шығыстың аласа тауларында, Алтай және Тарбағатайда кездеседі. ... көп ... ... ... онша биік емес (15 см - ... Ол ... бергеннен соң үш есеге дейін үлкейеді. Төменгі ... ... ... ... - ... гүлдеген соң түгелдей бұрылып
кетеді.
Кейінгі жапырақтар (сабақтағы) көп ... ... ... (тысталған), ... ұзын ... ... ... Әрі ... ... кезде қоңырауға ұқсас, кейін
барынша ашылады.
Гүл серігінің жапырақшалары үлкен, ... 4 см - ... ... мен
аналықтарының саны көп, ... ... ұзын (5 см - ге ... ... ... ... ... ашық құндыз шөп ерте көктемде гүлдейді, тамыздың
аяғынан мамырға дейін. ... ... - ... ... ... өсіп ... ... гүлдегенде де, жеміс берген
кезінде ерекше көзге түседі, ... ... ... ... ... ... тәрізді болып көрінеді.
Өсімдіктің құрамындағы улы заттар адам ... ... ... ... өлімге әкеліп соқтырған. Осыған қарамастан ашық
құндыз шөп өкпе, ... бел ... және ... да ... ... ... ... алынған шырынмен күйікті
емдейді, тамырын кесіп алынған бөлігін, ... ... ... ... мақсатта бұл түр непзше тастақты бақтарды
безендіру үшін ... ... ... 8 түрдің ішіндегі ең әдемі және ... Ол ... және бұга ... дала ... ... және ... ... сирек Алтайдың аласа тауларында
кездеседі. Бұл ... ... , онша биік ... жуан ... ... бірнеше гүлдеген сабақтан онша үлкен емес түбір
құрады. 20 см - ге ... ... ... ... қабыршақ тәрізді, қошқыл түсті, сабақ ... ... ... ... ... ... ... 4,5 см -
ге дейін, ашық - сары, көбінше жалғыздан болады. Тостағанша ... ... саны көп (20 - ға ... күлтелері үлкен, жазыңқы,
ұш жағы өзіне тән ұсақ кетіктелген. ... ... ... ... бас ... Ерте ... ... Бұл өсімдік бұрыннан халықтық ... ... ... ... ... мерзімінде жиналған жер үсті
бөлігінен ... ... ... - ... ... ауруын
емдеуге пайдаланады.
Жаппай жиі жинау түрдің азайып кетуіне әсер етті. Осыған ... ... ... ... ... Бұл ... ... қалу үшін
шикізат даярлауды бір орында 2-3 жылдан кейін ғана жүргізіп отыруды ретке
келтіру ... ... ... ... өте тартымды. Батыс ... ... ... 1568 жылдан бері өсіріледі. Қазақстанда тек ... ... ... жекелеп алғанда ... ... ... ... ... ... ... үшін әдеттегі түр. Ол
құрғақ беткейлерде, шіліктерде, шалғынды құмда ... Дала ... . ... ... дейін және Тарбағатай мен ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі өсіп-
өнуі бір жылдың ішінде аяқталады, ... жиі ... ... 50 ... ... және едәуір ұсақ гүлді. Олардың түсі ашық, алау
қызыл түсті, ортасында қара дақтары бар. Өсімдіктің халық ... ... ... орыс тілінде - "уголок в огне" "от шоғы", ағылшынша "глаз
фазана" "қырғауылдың көзі". Оны өсіру өте жеңіл, бір рет ... ... ... ... өсіп шыға ... ... ... өсімдік,
гүлдеу мерзімі ұзақ ... осы ... ... үшін ... ... ... гүл. ... кездесетін 26 түрдің ішіндегі
бірден - бір шөл зонасына тән түр. ... ... ... - ... ... ... ... Қазақстандағы барлық ... ... ... ... қиыршық тасты құмды жазықтарда, жиірек
сортаң топырақта өседі. Өте ... бір ... ... ... қаулай
өседі, қою дақтарымен (шіліктер) топ-тобымен кездеседі. Гүлдеу мерзімі
алдында нәзік күлгін дақ шағылдарда ... ... ... ... ... ... ... Бұл түрге тән ерекшелік бұтақтану (түбірінен,
негізінен бастап). Қалың түп түбіндегі және ... ... ... ұзын ... әдемі қандауырша, тақталы, тарамдалған, үш
бөліктен тұрады.
Кәдімгі таушымылдық.
Қазақстандағы үш түрдің ішіндегі ... ... түр. Тек ... жапырақты және аралас орманда, алаңқайларда, шалғынды
беткейлерде өседі. Жиі қалың ... ... Бұл ... (биіктігі 100 см-
ге ... ... ... ... ... жуандаған тамыры
және ірі ... 15-18 ... ... ... ... ... ... жағында ... ... ... ... сабақтағы жапырақтары
ірі, ... және ... ... ... ... көп ... Гүлдері жалғыздан, бес қабықты ... ... бес ... саны жиі онға ... өсіп ... кейде жартылай
бұйра гүлдер кездеседі. Олардың түсі жиі ... ... ... күлгін, кейде ақ аталықтар саны көп, ашық сары ... ... ... ... ... ... ... жеміс
салады.
Әдетте жеміс төрт немесе бес ұзарған жапырақшалардан тұрады. Тұқымы,
жылтыр, шар тәрізді, түсі ... ... ... ... ... ... тері илейтін заттары бар, кептірілген тамырларынан ботқа жасап немесе
етпен қоса ... ... Ащы дәмі үшін оны ... ... деп ... Көптеген елдердің халықтық медицинасында ... ... ... ісік ... өкпе ... емдеуге қолдануға арнайы
шешім қабылданған. ... ... ... ... үшін ... ... салдарынан саны азайып барады. Сондықтан түрді Қазақстан
Қызыл кітабына енгізу ... ... ... бес ... ішіндегі кең тарағаны. Орман алаңқайларында
бұта ... ... ... ... ... ... дейшгі
шапғындыдарда өседі. . Кейде тіпті ... ... ... белдеуіне
дейінгі тастақты беткейлерде өседі. Биік (90 см – ге дейін) ... түк ... ... ұзын ... ... бөліктерге
тарамдалған. Гүлдері күлгін, күңгірт ... саны көп, ... ... бас ... ... ... ... Тостағаншалары
боялған, ұзындығы 1,5 см, ... ұзын ... ... сәл ... ... Желектер мен шірнелерінің саны төрттен, қап ... ... ... ... бөлінген шақшалы, тостағаншалар ... ... ... ... ... ... үш ... көптұқымды топтамалар) тамыз-қыркүйекте піседі. Өсімдік
улы, құрамындағы ... ... ... орындарын және бұлшық
еттерін сал ауруына ұшыратады. Тегеурін гүлі көп ... ... ірі ... жаюға болмайды. Гүлдерін күнделікті тұрмыста жүнді жасыл және ... бояу үшін ... 55 ... ... ... ... ... Алатауының (Алматы, Жамбыл облысының шығысы) биік тауларына тән
түр. Альпі және ... ... ... ... ... сирек субальпі белдеуінің төменгі ... ... ... шегіне дейінгі аралықта кездеседі. Онша
биік емес (20 см) ... ... ... ... және ұзын
бау сияқты тамырлар шоғымен. ... ... ... бірнеше,
бас жағында жалғыз гүлі бар, ... ... ... ... ... ... ұзын сағақты, жуандау, жылтырақ. Дөңгеленген
тақталы егіс ... ... ... Алатау және батыс Тянь – ... Бұл ... ... ... тік ... ( ... ... жететін) және ашық - жасыл саусақ бөлімді жапырақтармен. Гүлдері
дара, кейде ... ... ірі ... 7 ... ... ... түсті. Гүл ... екі ... ... саны көп (20-ға ... ... ... боялған. Желек
саны да осындай, екі есе ... ... түсі де ... ... Әр ... ... жағында шірне
бөлетін балдық ... ... мен ... саны көп. ... ... ... ... ортасында әдейі тамызып қойған дақ сияқты. Күнгелдіні
осы бояуы үшін халық арасында ... деп ... Ол ... ... (жіңішке топтамалар, шар тәрізді бас жағына жиналған)
шілде-тамызда пісіп жетіледі. Бүл тиімді сәндік есімдік, гүл ... ... ... ... кей ... ... бара жатыр. Кейбір облыстарда
түр қорғауға ұсынылған. Қазақстанның Алтайында гүлдердің қайнатпасы бауыр
ауруын ... ... ... ... ... ... ... күнгелді.
Сырт көрнісі алдъщғы түрге жақын, сабақ жапырақ ... ұсақ ... ... ... ерекшелігі
гүлдерінің нәзік бозғылт, күлгін немесе көгілдірлеу түсі. Бұл түр ... ... ... ... ... биік ... ... Батыс
Тянь-Шаньға (Шығыс Қазақстан, Алматы, Оңтүстік Қазақстан) өседі. ... өте ... ... ... гүлі, олар оны "альпі
раушаны" деп атайты.
Сібір у ... ... ... өкілі. Тянь-Шаньда (әсіресе солтүстігінде
көп), Жоңғар Алатауында, ... және ... ... ... ... тау өзендері ... ... ... белдеуінің жоғарғы шекарасына дейін (теңіз
деңгейінен 3000 м-ге ... ... ... Бұл бұта ұзын (8 ... ... ... лиандар тобына жатады (мысалы; жүзім
тәрізді). Бұтақтанған ... ... ұзын ... ... ... ... ... ортасынан екіге бөлінген, ұшы
үшкір сопақ қандауырша, ... ... ... ... ірі ... 7 ... дейін) ұзын. Тостағанша
жапырақшаларының саны төртеу, ақ ... сәл ... ... ... тегіс, жіңішке тостағанша жапырақшаларынан 2-3 есе қысқа. Аталықгарыда
бағаналарымен, қауырсын ... түк ... ... ... ортасынан
шілденің басына дейін гүлдейді. Өте тиімді декоратитівті бұта, ... ... ... Әр гүл, 90 ... ... шіне ... ... жапырағы мен гүлдері халықтық медицинада бас ауруына,
безгек, асқазан және ... ... ... ... ісік ... ... ... тегеурінгүл.
Бүкіл Тянь-Шаньда көптеп ... ... ... және ... ... ... ормандарда, кейде аласа таулардан ... ... ... ... ... ... Сабақтағы жапырақтар отырыңқы, сопақша бүтін жеті
бөлікке ... ... ... ... ірі (2,5 см ... қос ... екі ... орналасқан. Тостағанша жапырақшаларының
түсі қоңырлау, түкті, иілген. Желектері ... ... кең бас ... болымсыз ойығы бар. Аталықтары және аналықтары
көп. Маусым-шілдеде гүлдейді, шілде-тамызда жеміс ... ... ... бір ... ... ... иілген тұмсығымен, тыгыздалып бас жағына
жиналған. Жер үсті бөлігі алкалоидтар бөледі, ... ... ... ... ... ... 11 түрдің ең көп кездесетіні, кейде ... ... ... ... және ... Тянь - ... ... өседі. Ортаңғы және жоғарғы тау беткейлерінде, еріп жатқан
қарлардың маңында кездеседі. Шөптесін ... ... ... 60 см ... ... ... Сабақ түбіндегі жапырақтар
ұзын сағақты, үшбүрышты тақталы, үш ... ... ... ... ... гүлшоғыры 2-6 гүлден тұрады. Гүлдері ірі, диаметірі 4 см
дейін. Гүлсерігінің жапырақшаларының саны 5-8, ... ... жағы ... мен ... көп. ... ортасынан тамызға дейін гүлдейді,
шілде-тамызда жеміс салады. Әдетте жайылымда ... ... мал ... ... ... ... өте ... декоративті өсімдік.
Қазақстандық 11 түрдің ішіндегі ең кең ... ... ... Тарбағатай, Жоңгар Алатауы және Тянь-Шань (Қарағанды,
Шығыс Қазақстан, Алматы, Жамбыл облыстары) ... ... ... ... ... ... және аралас ормандарда, өзен
аңғарларында ... Жиі ... ... құрады, сабағы биік (2 м-ге дейін)
қабырғалы, жай және безді түк басқан. ... өте ірі, ... ... ірі ... саусақ салалы бөліктерге бөлінген. Гүлшоғыры ... ... ... ... ... симметриясыз, иілген
гүлтабанына отырған. Тостағаншаның түсі күлтеге ұқсас, бес ... ... ... тік ... пішініне келеді. Ол басқа
жапырақшалардан едәуір ірілеу (ұзындығы 2 ... ... ... ... олар ... ішіне орналасқан шірнелікке айналып кеткен. Аталықтары
гүлден көрінбейді (аспйды), көп санды. Мәрпі маусым ... ... ... жеміс береді. Өсімдік толығымен улы, әр ... ... ... ... ... ғылыми-медицинада нерв жүиесі ауруларын
емдеуге қолданып жүр.
Дәрі мәрпі.
Қазақстанның солтүстік ... ... ... жиірек дала
аумағында, сондай-ақ Алтай, Тарбағатай және жоңғар Алатауында ... ... ... алаңқайларда және егістіктерде, өзен бұлақ
ағалауларында тасты беткейлердегі шабындықтарда өседі. Тауларда субальпі
белдеулеріне ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің екі сопақ түйнекке ... ... ... жәнс ... ... ... ... Гүлдерінің
көлемі бірдей десе де болады, бірақ дулыға пішіні қалпаққа ұқсамайды,
дөңгелене иілген, ... ... ... ... ... ... ... шашақтың түріне жақын, аз бұтақты. Бұл түр шілде тамызда гүлдейді. Улы
заттар бөледі (алкалоидтар), үй ... ... ... ... жер
үсті бөлігі қояншық ауруына, буын ауруларына, бас ... және ... ... ... ... 2 ... ... 45 туысы және 14 -ке ... ... ... ... ... ... ... және
салқын климатты аймақтарда кеңінен таралған өсімдіктер, кейбір ... ... ... ... ... ... көпжылдық шөптесін
өсімдіктер, олар тамырсабақ және ... ... ... ... ... Жемістері көп жағдайда құрама топтамалардың ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Сарғалдақ гүлділерінің ... көп ... ... болады,сондықтанда оларды мал жемейді. Сарғалдақтар тұқымдасын
негізінен ... және ... ... ... ... ... ... негізгі өкілдері үш туысқа
бөлінеді. Атап айтқанда олар :
1. Тегеурінгүл туысы (живокость-Веірһіпіит)
2.Маралотты туысы.(василистник-ТһаІісігит)
3. ... ... - ... ... ... құндызшөп. Ол көбінесе Қазақстаның
солтүсік өңірінде орманды дала ... тән. Олар ... ... сирек
қарағайлы ормандарда және орман алаңқайларында көптеп кездеседі. Ол жеміс
бергеннен соң үш есеге дейін ... ... ... тұқымдасына
Көктем жанаргүлін жатқызуға болады. Ол Қазакстанда далада бұта шіліктерінде
орманды далада ... Бұл көп ... ... онша биік еме, 20 ... ... ... ... үлкен диаметірі 4,5 см - ге дейін, ашық
- сары, ... ... ... Бұл өсімдік халықтық медицинада
жүрек ауруын емдеуге ... ... ... ... өте
тартымды.
Имекжеміс тегеурінгүл - бұл түр ... ... ... ... дейін жетеді. Өте әдемі бір ... ... саны өте көп, ... 60 см - ге ... ... мерзімі сәуір - ... ... - ... жеміс береді.
Қазақстандағы шөлдерге сәе беріп тұрады. ... ... ... бір түрі. Бұл түр тек альпі белдеуінің ылғалданған көгал
жерлерінде, биік ... ... ... Тянь – ... ... өседі.
Бұл тұқымдас альпинистердің сүйікті гүлі, олар оны ... деп ... ... тегеурінгүл бұл тұқымдас бүкіл Тянь - Шаньда,
әсіресе батыс Тянь - ... ... ... ... 90 см
- ге ... ... ... түк ... ... ұзын сағақты,
тісі бөліктерге
тарамдалған. Тегеурін гүлі көп ... ... ... жаюға
болмайды. Гүлдерін күнделікті тұрмыста ... ... және ... ... үшін пайдаланады.
IV. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Сәтімбеков Р.,Әлімқұлова Р.Қызықты биология.Таймас баспа үйі.Алматы,2006.
39- бет.
2.Оқушының анықтамалығы(1-4 ... ... ... тауының өсімдіктері(диссертациялық жұмыс),2001,80-91
беттер.
4.Қазақстан өсімдіктері энциклопедиясы.Қызғалдақ
тұқымдастар.Алматы,2004,234-248 беттер.
5.Исаев Е.,Оңтүстік Қазақстан облысының өсімдіктері.Шымкент,1999,165-176
беттер

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Консорция. Түрлік консорция. Популяциялық эндоконсорттар. Эпиконсорттар. Комменсалдар. Даралардың және популяцияның ассосациялануы. Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану жайында32 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Алкидті лак-бояу материалдарының сипаттамалары және қасиеттері17 бет
Ауданның стратиграфиясы9 бет
Аурудың алдын алу туралы4 бет
Балқаш көлі5 бет
Вирустардың жіктелуі . Олардың номенклатурасы.Вирустардың көбеюінің биогенетикалық ерекшеліктері және көбею сатылары6 бет
Газет-журналдардың қоғамдағы рөлі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь