Қазақ жеріне исламның таралуы

Жоспары
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
І. ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕГІ ИСЛАМНЫҢ ТАРАЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1. 1 Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1. 2 Ислам және қазақтардың әдет.ғұрпы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
ІІ. ИСЛАМ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2. 1 Қазіргі Қазақстандағы Ислам дінінің жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
        
        Жоспары
КІРІСПЕ
............................................................................
..............................................................2
І. ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕГІ ИСЛАМНЫҢ ТАРАЛУЫ
.................................................................4
1. 1 Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері
.......................................4
1. 2 Ислам және ... ... ... ЖӘНЕ ... 1 Қазіргі Қазақстандағы Ислам дінінің жағдайы
..........................................................13
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.................................................16
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
........................................................................17
КІРІСПЕ
Қазақ даласына ислам діні VII ғасырдың басында ... Орта ... ... кіре ... ... ... ислам діні
Қазақстанға күштеп енгізілген жоқ. Қазақстанда сол дәуірде ... ... ... ... ... кері ... ... қайта ол
феодалдық қарым-қатынастарды жандандыра түсетінін көре білген феодалдық
үстем тап иелері ислам дінін қуана ... ... ... ... келе ... діні ... ... мақсат-мүддесін қанағаттандыра
алмады. Ал ислам діні болса халықты рухани жағынан болсын, ... ... ... ... алатын мемлекеттік дін бола алды. ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан шаман
дінін, ата-баба аруағын қастерлеуді ұстанып, ислам діні ... ... ... ... В. В.: «ХІІІ ғасырдың басында мұсылман Хорезм
билеушілері мұсылман емес Сырдариядағы және Торғай облысындағы қыпшақтармен
соғысуына тура ... /1/ — деп ... ... сол ... ... ... көпшілігі әлі мұсылмандық жолға түсіп, ... ... ... ... жазуына қарағанда, қажет десеңіз XVI
ғасырдың өзінде де ... ... ... деп ... ... қарсы
«ғазауат» соғысына шығуды талап еткен. ... ... ... ... ... үгіттеп, насихат жүргізгендеріне қарамастан, халық ата-
баба аруағына, тәңірге, жұлдыз-айға ұзақ ... бойы ... ... ... бәлекеттен сақтап, өздеріне бақыт, молшылық, жақсылықтар
әкеледі, мал басының аман болуына, өсіп-өнуіне көмектеседі деп, сол ... ... разы ... ... ... ... оңбас» деп аруақты
ұмытпады... /2/
Әбу Ханифа жол салған суниттік ағым басқаларына қарағанда ... ... ... ... бой ... болуы себепті қазақ
тайпаларына да өте ... ... ... да ... әдет-ғұрпы өз
кезегінде ислам діні шариғат заңдарын кері итеріп тастамай, қайта феодалдық
қарым-қатынастың жандануына игі әсер ететін шариғат заңдарын ... ... екі ... ұзақ ... бойы ... зиян ... қатар өмір
сүрді. Сол себепті де қазақтардың әдет-ғұрпы көбіне өзінің бұрынғы болмысын
сақтап қалды. Билер қазақтардың ... ... зор ... ... келе ... бұрынғы ата-бабалары әдет-ғұрып заңдары
бойынша талқылап шешті. Ал өз ... араб ... де ... ... ... ... ... нормаларын, мәдени
жетістіктерін лақтырып тастамай, санасуына тура келді. Бұлардың бәрін
исламға қайшы ... ... ... ... ... ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕГІ ИСЛАМНЫҢ ТАРАЛУЫ
1.1 Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері
Араб қолбасшысы Кутейб ибн ... ... ... ... ҮІІ ғ. ... ... Қазақстан тұрғындарының исламдануы осы кезден
басталады. Осы кезде Мауеренахрдағы ... ... қол ұшын ... ... қағанаты Орта Азиядағы арабтардың жаулап алған жерлеріне
үлкен қауіп төндірді, себебі олар Шаш (Ташкент) пен ... ... ... автохтонды тұрғындарын қолдап отыру үшін әскер жіберіп
отырды. Арабтардың Испиджабқа (Сайрам) жоғарғы ... ... ... ... қаған араб экспанциясына сәтті тойтарыс берді. Басында
арабтар Оңтүстік Қазақстаннан кетуге мәжбүр болды. 737 ж. ... ... ... ... ... ... ... шетелдіктерден тазартты.
Бірақ таққа талас барысында Сүзегеннің ... ... ... сол ... ... аймақ бастығы Наср ибн Сейяр осы жылдан
бастап Орта Азиядағы араб билігін ... ... ... ... «714 ж. ... ... қайтадан шабуыл жасады. Ол Шашты өз
ордасына айналдырып, Испиджаб бағытында жорыққа аттанды. Кутейбті ... ... ... ... ... оның стратегиялық маңызы қызықтырады:
Испиджабты алып, Кутейб Орта Азиялық одақтастарына көмекке ұмтылған түркі
әскерінің жолын қиып тастауға ... ... ... ... ... ... де ... алайда арабтардың шегінуі дін
уағыздаушыларына жаңа ... ... ... бермеді. Бұл аймақта
көптеген конфессиялардың болғаны белгілі. Әсіресе, зәрдүстілік ... ... ... ... ... ... ... қудалауға ұшырады.
Оның жазба әдебиеттері жойылды. Басқа манихейлік, будда, ... ... ... ... ... болды.
Ұзақ дәуірлер бойына қазақ тайпалары арасында ... ... ... заң ... ролін атқарды. Оның да себебі
бар еді. Әуелі, қазақ ... ... ... ... ...... өмір сүрді. Сол себепті де тек қазақи, өзіндік
идеологияны өз ... ... ... ... заң нормалары тек үстем
тапқа ғана емес, жалпы қазақ қоғамына тиістілік сипатына ие ... ... ... ... ... қазақтарда «ру намысы» күштірек
еді. Бұл ... ... «өз ... ... тапқа қарсылығын тежеп
отырды.
Арабтар Мауараннахрды Әбдімәлік ибн Маруан (685-705) тұсында ғана
жаулап ... қолы ... ... ... ... ибн Муслим ... ... ... Орта Азияға қоныстанған түркі тайпаларын басып
алды. Сөйтіп, 705 жылдың өзінде-ақ бүкіл Орта ... ... ... ... ... Кутейб ибн Муслим Бұхарға ұмтылды. Соғдылар мен түркі ... от салу ... ... ... Ауыр ... соң ... Самарқан қолға түсті.
Наршаһидің жазуынша, Кутейбаның әскері Бұхарды бірнеше қайтара
алғанымен, арабтар кете ... ... ... ... дінінен безіп, өз
ата-бабасы ұстанған дінге көше берген. Төртінші рет Кутейба әзер ... ... ... сол ... ... ... жуық ... әкеліп қоныстандырды. Солардың ... ... ... ... ... пұттарын талқандап, оның орнына мешіттер ... ... ... ... ол ... екі ... ... деп жар
шақыртады. Соның өзінде де жергілікті ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен де, қоқан-лоқы, сатып алу,
т.б. жолдармен Орта ... ... ... ... енгізді./6/
Міне, осыдан кейін кең далада ... ... ... ... ... тайпалары арасынан ислам ... ... ... ағылды. Олар көшпенді халыққа күштемей-ақ ... ... ... ... Оларға қазіргі қазақ халқын құраған тайпалар
ұстанған дін, исламға көп ... ... ... ... ... ... ... оңай ығыстыруға болады деп санады. Сол себепті де олар ... ... хақ» – ... (бұл ... ... ... ... дұрыс») деп атады. Содан барып, «қазақ» деген термин қалыптасып кетті
дей ... де, ұзақ ... бойы ... діні ... ежелгі әдет-
ғұрыптарын ығыстыра алмады. Қайта олармен санасуларына тура келді. Өз ... ... ... ... ... дінсіздер деп атады. Оларға
қарсы «ғазауат» соғысына шақырулар да ... Бұл ... ... ие дәстүрдің ұзақ дәуірді иеленген тарихы бар. Олардың гүлденген,
күйзелген дәуірлері де бар. ... жайт ... жүзі ... ... ... да бар.
Қазақтардың өзіндік ерекшелік пен сипатқа ие болған елді ... ... ... ... ... қанағаттандырарлық
өнері. Заңдары мен мінез-құлықтық кодекстері болған. Ұзақ дәуірлер бойы
жазба ... ... ... ... ... көшпенді тұрмыс кешу
мектептер ұстауға мүмкіндік бермеді) уаызекі шығармашылық дәстүрі күшті
дамыған. Әсіресе жас ... ... ... ... ... мол, әрі қандай терең еді десеңізші! Бұлар тек құрғақ ақыл-
кеңес емес, нәрлі де ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық, т.б. тәртіптерді де өз ішіне ... ... және ... ... ең бір қадірлеп-құрметтейтін дәстүрі — өлген ата-баба
аруақтарына табыну. Өлген ата-баба аруаққа ... ... ... ие ... Олар тірі ұрпақтарының әдет-ғұрып заңдарын, кәде-
қаумет, салттарын сақтап жүрулерін ... ... ... ... асы
болғандарға олар әр түрлі ауруларды мал-жанына әкеледі, құрғақшылыққа душар
етіп, бірде-бір тамшы жаңбыр жаудырмайды, қажет ... ... ... ... ... ... өсірмейді деп ойлайды. Сол себепті де қазақтар
ата-баба аруағын разы етуге тырысады, олар ... ... ... ... есте ұстап, оларға жалбарынып отырады. Өлімін күтіп, төрінен
көрі жақын қалған ... аса ... ... ... отағасы деп
сыйлайды. Оның себебін бұл қарттар өлгендер мен ... ... деп ... ғой дейміз. Сондықтан да ... ... өте ... етеді. Өлгендеріне шаң жуытпайды, аруаққа айналдырады.
Әрине, мұндай ... кез ... қарт ие бола ... Әр ... ... ақыл-парасатымен, істеген ісімен ел құрметіне бөленгендер ғана үлкен
құрметке ие болады. Мұндай дуалы ауызды адамдар көзі ... ... соң ... айналған. Мұндай адамдардың сөзін де жыр қылып айтып,
қабірін де құрметтеген. Дегенмен де, әркімнің өз ... ... ... семья, от басы – ошақ қасының өзіне қас аруақтары болып, оларға
жалбарынған. Әрине, «ата-баба ... ... ... ... Оларды
Алламен екі ортадағы жебеуші деуге болады. Біреуге наразы болып ... ... ... ... деп ... ... қарағанда, момақан көрінгенмен, егерде ... ... ... ... ... ... онда қазақтар шыдай
алмайды, қажет ... ... ... ... ... барады.
Ежелден-ақ қазақ халқы үйленуге мән, маңыз берген, «От басы – ... деп, ... ... мән бере ... сол «от басы – ошақ ... көздеген. Әрдайым «от басы» — семья берік әрі тату-тәтті болса,
сол семьядан ... ... да ... ... ... жете білген. О бастан
дұрыс таңдалған семья бұзылмаған. «От басы – ошақ ... ... ... ... ... ... пікірге ұшыраған. Сол себепті де
революцияға дейінгі қазақ семьяларының өте сирек ... ... Оның ... өте көп. Мен осы ... ... ... сол себеп-салдарынайтып өтейін./7/
Қазақ семьясы тек қана ер, әйел және ... ғана ... ... ... ... яғни ... мен ... үйленген ұлдары, қажет
болса үйленген немере-шөбересі, былайша айтқанда, «ата-бабалары» бір болып,
оларды үлкен әкесі басқарған. Оларды ... ... ... ... ... ... ғана ... сол секілді қандастық-туыстық, намыс
біршілдігі деп ұғуымыз ... ... ... ... бірге тамақ ішкен, бәрі
бірге маңызды үй ... ... Рас, енші ... ... отау ... алып ... ... ата ақылынан тыс кете алмай, әке нұсқауымен жүріп
отырған. Барлық тұрмыстық мәселелерді (мысалы, өлім-жітім, ... ... т.б.) әке ... ... үйлену оңай болғанымен, семья болу оңай
емес, семья беріктігі, дәулеттілігі, көңіл-күйінің жақсы болуы бәрі сол ... ... Сол ... ... ... туысқанға деген
мейірбандық туысқандардың өзара мақсат-міндеттерін айқындап, олардың
жауапкершілігін, коллектившілдігін ... ... ... ... қайта ауызбіршілігі нығайып, біріне-бірі таяныш болып,
табалдырықтары мықты болған.
Үлкенсемья ... соң, ... оның ... арасындағы мақсат-
мүдделері бір-біріне қайшы келіп жатуы мүмкін ғой. Бірақ мұндай кереғарлық
мақсат мүддесінен асып кете ... әрі ... ... ... ... ... ... отырған. Өйткені «ақылдасып пішкен тонешуақытта да
қысқа ... ... ала ... ... ... ... ... Әрине, мұндай нақыл сөздерді әрбір ... ... сол ... амал еткен. Бұл бір салдары.
Екінші салдары, рулық қоғамның алғашқы бастамасынан-ақ пайда ... жиі ... ... ... – қан, жанға – жан» дәстүрі, яғни
«құн» алу. «Бір қарын майды бір құмалақ шіріьеді» дегендей, ... ... «бір ... ала да ... құла да ... яғни қоғам ішінде жақсылары
да, жамандары да болады. Үлкен семьяға келтірген ... – сол ... ... жесірін алу, малын ұрлау, т.б. қылмыстар сол үлкен семья
түгіл, бүкіл руына жағылған күйе. Сондықтан да ... ру ... ... ... шақырылғанда, атқа мінбеу, сойыл ұстамау ездік саналған. ... ... ... ... ... Заң ... ... аппараты болмаған
заманда қылмыстының жазасын тек қана осындай жолмен қайтару бірден-бір
дұрыс жол еді. ... ... ... ... ... ... кек»
қайтару институтына тосырқай қарап, жылы лебізін ... ... ... жоқ ... ... істеу кісіні өлтіру ниеті бар адамды
алдымен қылмыс ... ... ... бір рет ... егер қылмыс істеп,
кісі өлтірсе тек өзіне ғана емес, бүкіл туысқандарына ... ... ... етеді. Бұл—қылмыстың алдын алу, оны болдырмаудың жолы.
Егер «қанды қол» кісі өлтірсе, не өзі ... не ... ... ... ... бұл оңай ... емес, оның үстіне «бүлінген елден бүлдірген алма»
деп, ондай рудан ... ... ... ... ... ... ... қыз алмауға тырысқан./9/
Дегенмен, қазақ қоғамында кісі өлімі ... ... Ол ... жер дауында, жесір дауында, мал дауында, барымтада ... Ал жеке ... ... ... кісі ... ... ... басында әке тұруы себепті, туысқандық қатынастар әке
жағынан басталып, «жеті атаға» дейінгі аралықтағы туыстар (жеті ата – ... ... ... ... ... саналған. Немере-шөбереге
дейін – «ата баласы», ал жеті атаға дейін – ... онан әрі ... одан әрі – ... одан әрі – ... ... Ең жоғарғы
бірігуі – Үш Жүз—қазақ, ең жоғарғы түркі тайпасының бірігуі—«Алаш» ... Алты Алаш – ... ... ноғай, қырғыз, қарақалпақ және башқұрт).
Ал әйел жағынан туыстастық «құда», «нағашы», «жиен» ... ... әке ролі ... ... ... да ... пәленшенің
баласы, пәленшенің ауылы деп, сол әке атымен атаған, бөлек үй болғанымен,
өз атымен атамаған.
«Әкеге қарап – ұл ... ... ... – қыз ... «Ата ұлы – ... ұл – ... құл» ... мақал-мәтелдерден, сол секілді, «әкесі
үстінен ұлы арыз айта ... ... ұлын ... ... ... ... заңдардан біз атаның қоғамдық тұрмыста ... ... ... ... үлкені мен кішілерінің қарым-қатынасы әке мен бала
қарым-қатынасындай. Үлкенді сыйлау, оны ...... ... ... ... ... ... тәртіпті, көргенді санаған. Әрине,
бұлар өздері ертең ... ... ... ... да ... ... ... көрсететінін жақсы түсінген. «Әкеңе не жасасаң, ... ... деп ... текке айтпаған.
Алайда қазақтар балаларына аса мейірімді, оларды ешқашан ... ... бұл әдет ... ... жақын, етене мінез-құлық.
Ағылшын зерттеушісі Э. У. Лэйн көптеген жылдар бойы Египетте тұрып, мұнан
150 жыл ... өзі ... ... ... жазған сөзін айтсақ дұрыс болар деп
ойлаймын. Ол: «Египеттіктер балаларын қаншама еркелетіп, еркімен ... олар өз ... ... тыс, ... ... ... әке-шешесіне бағынбаған балаларды пұтқа табынушылар, ... ... ... етті деп ... куә ... әйел ... ... сол секілді жетім-жесірдің мал-мүлкін ... ... және ... ... ... бас тартушылар
іспетті санап, өте ауыр қылмыс санаған», /10/— деп жазады.
«Баланы— жастан, әйелді—бастан» дегендей, бала ... ... мән ... ... ... жоғары қойылған. «Егер әкесі пияз, атасы
сарымсақ болса, ұлында қандай хош иіс ... ... ... бала
«ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі».
Үлкен семья шаруашылыққа өте тиімді, жұмыс қолы ... ... ... зияны жоқ еді.
Ұлын үйлендірерде ата-анасы «құда» болар жұртын таңдап, ... ... ... ... ... ... малсыз болмаған. Көптеген зерттеушілеріміз
«қалың мал» институтын кертартпа деп бағалайды. Біз бұған қосыла бермейміз.
Рас, қалың мал әйел мен ... тең ... ... ер адам алдына
әйелдерді тәуелді ететіні рас. Оны біз тек ... мал» ... ... ... алды деп қарамай, ұзақ дәуірлер қалыптасқан «семья», отбасы,
ошақ-қасы дәстүрлерінен іздеуіміз керек. Сондықтан да ... ... А. М. ... ... тек қана ... сатып алу деп қарамау
керек. Қалыңмал ертеңгі күні ажырасқан жағдайда өмір ... үшін не ... не ... қалатын нәрсе. Оның үстіне оның бір бөлігі той ... ... т.б. ... ... көрсетеді. Сайып келгенде
қазақтар қалыңмалды ... ... ... ... ... бір ғана
сәукелесінің қалың мал алып қыз әкесі байымаған, ... ... ... ... жігіт жағы әкелсе, қыз жағы да дәл ... етіп ... ... ... бояуды қою жағып, үйленушілер бейне бір
қарызға белшесінен ... ... ... ... ... ... ... барып, қалыңмал сияқты жоралардың бәрі де ... ... ... ... бай кедейлігіне байланысты өтелінген.
Қазақтар өз қандастарынан, жақын-туыстарынан қыз алмаған. Әсіресе жеті
атаға дейін қыз алуға мүлдем қарсы ... Олар ... ... ... ... ... Бұл ... адамгершілік тұрғыдан алып
қарағанда өте дұрыс жол. Оның үстіне «қара тамырлды қазақ» ... ... ... ... ... ... ... халықтары бұл
жөнінен қазақтарға теңесе алмайды. Шығыс халықтарын былай қойғанда, өз
туыстарымыз—түркі халықтары ... ... ... ... қыз беріп,
қыз алысатын дәстүр бар. Қазақ—қыздың түріне, сұлулығына емес, ... ... ... ... ... ... ал», ... алма,
қайын-жұрт ал» деп, көргенді жердің қызын алуға тырысқан. Сол себепті де
қазақтар өздері ... ... ... ... құда түсіп, ұлдарын
үйлендірген. Ұлдары бұған қарсылық етпеген. Өйткені әке-шешесі, туысқандары
кәмелетке енді ... ... гөрі көп ... ... ... Одан
ұлдары опық жемеген. Кейбір зерттеушілердің артығырақ айтса да: «Қазақтар
үйленбейді, үйлендіреді» ... ... ... туындайды. Мұндай ақылдасып,
ойланып үйлендірілген ұл семья шырқын бұза алмаған. Бұрын ... ... жуық ... ... шапқан жау жаман, қайтып келген қыз жаман»
деп, ерінен ажырасқан әйелдерге, «қатын қоя бергіш» деп ... ... ... ондай болуға жол бермеген. «Пәленшенің баласы не қызынан үлгі
алма!» деген сөзден аулақ болуға тырысқан. Қазақ ... ... қара ... ... ... әрі ... солып келеді. Оны біз таза ауа, ағарған
ішуден, кішкентайынан еңбекке араласуынан деп білеміз.
Қазақтар ... ... ... ... ... сиректе болса
үйленген. Мұндай жәйттер қалмақтармен екі арадағы жаугершілік ... ... ... ... заңы ... ... қыздарын діні басқаға
тұрмысқа беруге тиым салған. Рас, шариғат ... ... адам ... ... үйленуге рұқсат етіп, тек мәжуасилік діндегілерге
(анимисткаларға) ... ... ... ... ... шыққан
мұсылман емес әйелдер өз ... қала ... еркі бар, ... ... мұсылман болып есептелген. Ал мұсылман әйелдердің ... ... ... жоқ. ... да осы жолды ұстанған. Егер ... онда өлім ... ... біз қазақтардың әдет-ғұрып заңдарынан
жақсы білеміз.
Қазақтарда қыз 16, ер бала 15 ... ... отау ... ... ажырасу үшін үйленбеген. Біз ... ... ... ... ... 17 ... бар. Бұлардың ішінен «талақ», яғни
«мен сені тастадым» деп талақ айту ең қиыны. Мұндай ... ... ... әйеліне қайта қосыла алмайды. Қайтадан қосылу үшін әйелі басқа ... ... ... ... онан ... қана өз еріне некеге тұра алады.
Бұл шариғат заңының қазақтарға енбегенін айта ... ... ... ... ... ... ... Өйткені әйел
басқа рудан саналып, ал, балалары әкесінің ... ... ... ... ... ... алғашқы жыл, қазақ қыздары үшін өте ауыр да қиын
болған. Олар «жат» жұртқа келіп, жыл ... ... ... екі-үш балалы
болғанынша бүкіл руластары сынағында, сынауында болып, қажет десеңіз ... ... ... ... ... ... ... мұндай сынаудың
тәрбиелік мәні ерекше ... ... ... Жас ... бет ... ... иесі» болғанын, өзінің үйінде алған өнегесі мен
тәрбиесін ... ... ене мен ... ... қонақ күтуді
әрі үй шаруасы жұмыстарын, ... ... ... ... ... күнделікті тұрмыс-тіршілікте өзін ұстап, әдепті
болуды, сыпайылықты үйренеді.
Әйелдер аяғы ауыр болып, бала тапқанға ... ... ... ... ... мен ... ... Семьяда қыздан гөрі ұл
тапқанды ұнатқан. Алайда, қыз болса да өкінбеген.
Қазақтар ұлын да, ... да ... бар ... аямаған. Қазақтарда
«әйелдер босанатын үй» болмағаны көпке мәлім. Оның есесіне әрбір қазақ
әйелдері «босандыру» ... ... ... ... ... босанушыларға үлкен жәрдем көрсете алған. Сондықтан да «босану»
қазақ әйелдеріне көп қиындық келтірмеген. Нәрестенің ... ... ... шеше» атанған. Әрине, босанар алдын «кіндік кесуге» қазақтар көбіне
баласы көп, тәлім-тәрбиелі әйелдерді ... ... ... ... ... ұқсайды деп санаған. Шындығында да, бұл сөздің жаны бар «Кіндік
шешесінің» бір ... ... бала ... ... ... оған біз
мән бере бермейміз. Оның үстіне қазір «әйелдер босанатын үйде» босанып, ол
«кіндік шешенің» ... ... біле ... ... шешесін» кез
келген адам сыйлап, құрметтеген. «Кіндік шешесіне» бала ... ... ... туылған балаға ат қою да көбіне ақылдасып шешілген. Дегенмен ұл
балаға әкесі, қыз балаға шешесі не ... ат ... Азан ... ат ... де ... ... ... бала есімдерін, исламнан кейін оның
әсерінен қойылған есімдерден оңай ажыратуға болады. ... ... ... ... ... ... ... ұрпағының денсаулығы жайлы, тұқымдарының таза болуы
жайлы ... ... ... ... Сол ... де тым ... ... қыз алған. Қазақтарда нәсілдік-генетикалық сырқаттың болмауы
осыдан болса керек. Қазақтарда құда болатын жағының жұқпалы ауру ... ... ... ... мән берген.
Аяғы ауыр әйелдерге барлық жағдай жасалған. Жерік асын қайдан болсын
тауып берген. Ауыр жүк көтертпеген. Қазақтарда ... ... ... Екі ... ... ... жалғыз қалдырмаған. Оған ... да ... ... ... ... ... жарық дүниеге келуі қазақ семьясына үлкен қуаныш әкелген.
Туылған балаға да көп жағдай жасалған. Жаңа туған ... қас ... алу. ... қыстың күндері киіз үйді барынша жылы ұстаған.
Әдетте шала туған 6-7 айлық ... өмір ... ... ... ... деп ... Ал 8 ... туғандар өліп қалған. Нәресте
туылғаннан соң 1-2 сағаттан соң емізген. Мама аналар баланы ... ... жас ... ... ... ... бір жарым жасқа дейін, кейде
үш ... ... ... бес жасқа дейін емізе берген. Емшекпен бірге басқа
тамақпен ауқаттандыру 4-5 ай ... соң ... ... май ... таза дәкеге салып, еміздік ретінде аузына салған. Құйрық майдың
бактерицидтық қасиеті барын қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... тұзды суға шомылдырған. 40 күннен кейін ... оны атап ... ... соң ... той» ... ... ауыл-аймаққа
ғана), бесікке бөлеген. Қазақ бесігі ағаштан жасалған, өте ыңғайлы, ... ... ... ... бесікке бөлеу зиян деп қате пікір
ұстанып келгенін жасыра алмаймыз. Жас бала ыстықтап, ... ... ... ... ... баланың денесіне суық тимейді, бөленген
баланың, аяңғы (сирақ) қисық болмайды, асты ... таза ... ал ... бала төсекте жата алмай, жылауық келеді. Әрине, бесіктің мұндай
жақсы ... ... ... балаларды еңбекке үйрету ерте жастан басталған. Үш-төрт жастан қыз
шешесіне, бала әкесіне жақын жүріп, ... ... ... ... ... үй ... қажетті нәрселерді: тігіншілікті, тамақ
даярлауды, қонақ күтуді т.б. үйреткен. ... не ... ... ... деген мақалға үлкен мән берілген.
Қазақтар спорттық жаттығуларға кішкентайынан жаттығып, жас балалар
атқа ... ... ... ... ... дегендей, шынығып өскен.
Н.А.Добролюбов: «Бірде-бір неміс гимнасшыларының, ... ... ... ... ... ... даласына келмеуі өкінішті-
ақ. Мұнда олимпиялық ойын түрлері: ... ... ... ... т.б.
гүлденіп өскен»,-- деп текке мақтамаған. О ... ... ... ... ... ... ату, қазақша күрес, жарыс, аңшылық, т.б. жақсы
дамыған. Осының бәрі баланың ... ... ... болып өсуіне, былайша
айтқанда, дене тәрбиесіне зор мән ... Жаз бойы бай, ... ... ... ... деп, ... ... баланың дұрыс демалуына да ерекше мән
берген. Ұйықтап жатқан баланы қорқып, нерв ... ... деп, ... ... ұрып-соқпаған. Баласын жиі ұрып-соғушыларды халық ... ... ... ... ... ... ... үйреткен. Кішкентай нәрестені көпшілікке көрсете бермеген. Әрине,
мұның бір ... жағы ... ... аурулардан сақтаған.
Баланы сүндетке отырғызу мұнан 6 мың жыл алдын Африка халықта- рында
болған. Баланы сүндетке ... ... ... да ... ... Бұл
дәстүр мұсылмандардың дәстүрі болып саналмайды. Кейін бұл ... ... өз ... ... ... ... тойы біздің қазақтарда
көп адамдар қатысуымен атқарылып, оған көп ... ... Оның ... ... отырғызу ауыл шаруашылық науқаны нағыз қызған күз айларында
өткізіледі. Мұның өзі көп ... ... қол ... ... ... ... ... балаларды сүндетке отырғызып жүр. Біз бұл
істі қолдап-қуаттаймыз. Сүндетке отырғызу медициналық ... ... дау жоқ. ... аймақтарда тұратын адамзат зиялылары мұны ... ... ... отырғызудан бас тартпай, қайта оған халықтық
сипат беру қажет. Тек қана оның діни ... ... оған мән ... ... ЖӘНЕ ... ... Қазақстандағы Ислам дінінің жағдайы
Біздің қазақ халқы –мұсылман, діні – ... ... ... Елбасшымыз
Н.Ә.Назарбаев биік мінбелерден тектен текке айтып жүргені жоқ. Сан ғасырлар
бойы ... ... ... ... осы ... ... өз әдет-
ғұрып, салт-дәстүрін, ... ... әрі оны ... ... ... ... кешегі «қызыл империя» ата-бабаларымыз ... ... ... айналдырған ислам дінін ... ... ... атеистік тәрбие сәл болмағанда алтын ... ... ете ... ... ... ... тәуелсіздігіміз өз қолымызда,
егеменді елміз. Халқымыз ислам дінімен қайта қауышып, көпшілік имандылыққа
бой ұруда.
Қазіргі жаһандану ... ... ... Бассаң аяқ астында» дегендей,
бізді сақтануға ... ... ... ... ... ... келеңсіз жайттердің бой көтеруіне жол ашып ... ... ... ... өту, әрине, көптеген қиындықтарды қоса
әкеледі. Бұл қиындықтардан рухани біртұтастық ... алып ... ... ... күйзеліске ұшырау, әртүрлі жіктерге бөлініп, ... ... ... ... рухани дағдарыстарды басынан кешіруде.
Алпауыт империялар ең алдымен ... ... кез ... ... ... нұқсан келтіруді тектен текке көздемейді. Рухани тұтастығынан
айырылған елді өнбіс етіп алу ежелден келе ... ... ... ... оянған нәрестедей қазақ халқын азғыру, ... ерту ... ... ... он жыл ішінде жарты миллиондай қара көздеріміз
басқа діннің шылауында кетуі осыны айғақтайды. Дәл ... ... ... болсақ, алдағы 15-20 жыл ішінде қазақтың тең ... өзге ... ... емес./14/
Сондықтан да, әлі де кеш емес, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бөлу, мемлекеттің басым көпшілігі мұсылмандардың
(Қазақстан Республикасында қазір мұсылмандар ... ... ... ... ауыз бірлігін сақтайтын заңдар қабылдау, исламдық этикалы
мектептер мен жоғарғы оқу ... ... ... ... салу қажет. «Иегово куәлері» үстіміздегі жылы ... ... оған ... ... 500 ... 350-і өзіміздің қара
көздер екені көп ... ... ... ... қара ... «кришна»
дініне еніп, мінез-құлықтары адамдық сипаттан алшақтап кеткенін де ... ... ... ... ... гөрі ... дінімізге жат
діндерді насихаттаушылар көп. Олар қалалардағы көше-көшелерді, тіпті ауыл-
ауылдарды ... ... діни ... ... ... азғыртып жүр.
Қайта, міне осы миссионерлердің өздері адам құқығын бұзып, ... ... ... ... үш жүз ... астам діни секталар мен
ағымдар білгенін істепм жатыр. Олардың ... ... ... ... ... теріс жолдағы ағымдар да бар.
Біздің қазақ сан ... бойы ... ... ... ... деп аталатын
Ханифилік жолды ғана ұстанып келген. Бұл жол ... ... ... ... ... ... ... сипаттарымен ерекшеленеді.
Мұны жақсы біле білген ата-бабаларымыз осы ағымды ҮІІІ ... бері ... ... жік ... келген еді.
Ислам дінінің берік орныға ... ... біз ... діни ... ... ... ... зайырлы мемлекет
бола тұра, заңдарында ежелден келе ... ... ... құрметтеп, оған
басымдылық беретінін айдан анық жазып көрсетеді. Ал, біздерде әлемдегі
барша дін, ағым, ... есік ... ... «ел ... десең, бесігіңді түзе» деген. Бала шыр етіп
жарық дүниеге келген күннен имандылықты ... ... ... де жоғарғы
оқу орындарында да мұны талассыз жүргізіп отыру ... ... ... көкейкесті мәселелерді шешуге мемлекетіміз де, діни басқармамыз
да, бүкіл мұсылмандар да атсалысып, бір ... бас, бір ... қол ... ... ... ... 70% ... Әрине, бұл үлкен күш.
Бәріміз осы күшті бірітірсек, адамгершілік, әділеттілік, имандық жолын ... ... ... ... ... ... нығайып, нағыз
азаматтық қоғам құру жеңілдер еді. Өйткені, ... ... көзі де осы ... ... қағида-ережелерінде жатыр.
Парламентіміз заңдарды құрастырып, бекітіп, қабылдап отырғанда бұларды
көзінен таса ... ... ... ... ... ... ... өткеніне сүйенеді. Жапония да, АҚШ та, Қытай да, Ағылшындар
да, Немістер де, ... де дәл ... ... ... ... нәр алған.
Ал, біздердің заңымыз сырттан әкелінгендіктен, қаншама сұлу, ... ... ... ... Сол үшін де ... ... ... жүр. Оған бірер мысалдар келтіре кетейін:
— біріншіден, ата-бабаларымыз кез ... ... ... адал-
арамға, жақсы-жаманға, обал-сауапқа, дұрыс-бұрысқа бөлген. Бірін—жақсы,
екіншісін—күнә дейді. Күнә нәрселер адам ... зиян ... ... ... ... ... жөнсіз жасалып, кез келген қоғам мүшесі ондай
әрекеттерден аулақ жүрген;
— екіншіден, күнә жасаушылар ... ... өзі ... ... жағдайда оның шығу себебін анықтап, оның жайылып
кетпеу жағы қарастырылады;
— үшіншіден, күнә жасаушы ... ... ... тартуы,
жасаған күнәсіна өкініш білдіруі, екінші рет істемеуге шешім
қабылдауы және қылмыс пен күнәнің кешірілуі көзде тұтылады;
— төртіншіден, мұны ... ... ... ... ... басындағылар жақсы біліп қана қоймай, оларды жаман
жолдан қайтарып, имандылыққа жетелеген;
— бесіншіден, кез ... ... іс, ... ... ... ... ... Сөйтіп, жазаның әділдігі өзгелер алдында
анықталып, оның үстіне өзгелерге сабақ, үлгі (сот ... ... ... ... демократиялық
принциптер құқық қорғау органдары ... Ал осы ... ... ұстанған мұсылман
елдерінде түрмелер бос, ... тұр. ... ... ... түрмелердің толы болуы, біздерде
салауаттық пен имандылықтың жоқтығын көрсетеді. Елімізде
жүргізіліп жатқан ... ... ... пен ... жатыр. Ал, имандылық пен
әділеттілік тек ислам діні мен ... ... ... ... ... ... ... қолға алмасақ, бармақ тістеуге де шамамыз келмей
қалары анық.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде Ислам ... ... ... ... ... ... ... уақыт сабақтастығын жүзеге асырды, онда көптеген халықтардың ... ... ... ... ... тамырлары, уақыт пен кеңістік аясындағы
әр түрлі халықтар тұрмысындағы ұқсастықтары ашылып, адам ... ... ... түп-тамырлары зерттелді: Құранның уақыт өтсе де, маңызы
кемімейтін қасиеті де осында. ... діні ... ... рухани
табиғатына сай келді. 1500 жылғы ислам тарихы, Мұхаммед пайғамбардың өмірі,
оған дейінгі пайғамбарлар тарихы осыған ... ... ... ... бар
Көне Қазақстан жеріне келуі ... ... ... ... мен ... игі ... еткені баршаға аян.
Мұсылман мәдениетінің артықшылығы тең ... ... ғана ... жоқ. Дін—наным-сенімге, этикаға, философияға және Қазақстандағы
ғылым мен ... ... зор ... ... Сонымен қатар қазақ
жеріне ислам дінінің таралуын қазақ халқына тигізген оң ... ... ... ... ... ... отбасылық өмірінде ислам
уағыздарының адамгершілікке толы қасиеттер мен тәлім-тәрбиенің ұқсастығының
молдығын барынша ашып ... ... ... ... «ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген. Бала шыр етіп
, жарық дүниеге ... ... ... ... ... мектепте де,
жоғарғы оқу орындарында да мұны талассыз жүргізіп ... ... ... ... екенін айтқым келеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бартольд В.В. Соч. Т. V 68-б.
2. Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. –Москва. 1961 ж.
3. Орынбеков М.С. ... ... ... 1995 ... ... Б.Г. ... ... древняя и средневековая история.
–Москва, 1972 ж. 316-б.
5. Орынбеков М.С. ... ... ... ... 2002ж. 103-б.
6. Н. Өсеров, Ж. Естаев. Ислам және ... ... ... ж. ... Бұл да ... ... М.С. Қазақ сенімдерінің бастаулары. Алматы 2002ж. 120-б.
9. Н. Өсеров, Ж. ... ... және ... ... ... ж. 145-б.
10. Бартольд В.В. Двенадцать лекции по истории турецких народов Средней
Азии // Соч. Т.5
11. А.М. Васильев Шығармалары Т.3 – ... 1981 ... ... ... ... ... мәдениеті жіне ислам. –Алматы
2002 ж.
13. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Исабеков
Д.И. // Ислам және Қазақ мәдениеті. –Алматы 2002 ... ... ... ... және ... ... –Алматы 2003 ж.
15. Ислам және Қазақстан. // Руханият, - Алматы 2003 ж. 701-б.
Қосымша пайдаланылған әдебиеттер:
1. Искакова А. Ислам дінінің ... ... және ... мақсат
туралы ұғымдарына сын. –Алматы 1976 ж.
2. Шүлембаева Қ. ... ... ... және ... мәні. –Алматы
1970 ж.
3. Доржанов С.Б. Ислам және қазіргі кезең. –Алматы 1985 ж.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
Қазіргі қазақ қоғамындағы ислам діні63 бет
Қазақ жеріндегі исламның таралуы 10 бет
Ислам діні қазақ жерінде таралуы.Ислам дінінің әлеуметтік және негізгі бағыттары17 бет
Ислам діні және мұсылман құқығы80 бет
Исламдағы жастардың кейбір мәселелері27 бет
Қазақстан Республикасының діни проблемалары мен ұлт дүниетанымына әсері және исламның таралуы62 бет
«ХVIII-ХХІ ғ. Қазақстандағы кәрістердің тарихы, әлеуметтік және құқықтық мәртебесі»9 бет
Дін және руханият3 бет
Жоңғар мемлекетінің құрылуы және оның қазақ жеріне шапқыншылығы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь