Су ресурстары және оны қорғау

Жоспар:

1. Қазақстан су ресурстарын білу.
2. Су ресурстарын тиімді пайдалану жолдары.


Судың ластануының антропогендік ошақ.көздері
Ластануға судың барлық түрлері (мұхит, континенттік, жерасты) әр түрлі дәрежеде ұшыраған. Судың, әсіресе, ауыз судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуынан шамамен 5 млн. адам себепті өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 миллионнан 1 миллиардқа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады. Судың тұздылығы, әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен немесе құрғақ қалдықпен (г/л) анықталады. Теңіз суында шамамен 35 г/л тұз болады. Суда органикалық заттар, сонымен қатар патогенді ағзалар да болады. Сулардың ластануы су қоймаларына әр түрлі ластаушы заттардың келіп түсуіне байланысты болады. Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық тыңайтқыштар, улы химикаттар және тағы басқа заттар (азот, фосфор және басқа биогенді элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық заттар, пестицидтер, тұрмыстық қалдықтар, мұнай және мұнай өнімдері) жатады.
Ластаушы заттардың басым бөлігін атмосфералық жауын.шашын әкеледі. Сулардың канализация ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су транспортымен ластану үлесі де жоғары.
Белгілі мәліметтер бойынша қазір мұхиттың суына жыл сайын 30.дан 50 млн. тоннаға дейін мұнай төгіледі. Оның әр тоннасы 12 км2 суды қабықшамен жаба алады. 0,05 мг/л мұнай су құрамында болса, су ішуге жарамсыз, ал концентрациясы 0,5 мг/л болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар тіршілігін жояды. Ластанудың әсерінен балықтар мен тағы басқа ағзалардың миграциялық жолдары өзгереді.
Мұнайлы қабықша су бетінің шағылыстыру қабілетін өзгертеді. Ол жылу балансының өзгеруіне және ғаламдық жылу мен ылғалды тасымалдау құбылыстарына әкеледі. Мұнайдың айтарлықтай мөлшері жағалаудағы экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте көп уақыт керек.
Егіншілікпен айналысатын аудандарда ауыл шаруашылығы судың негізгі ластаушы көзі болып табылады. Су топырақтың бұзылу өнімдерімен, тыңайтқыштармен, улы химикаттармен, мал шаруашылық кешендерінен шайылған сулармен ластанады. Мал шарушылық кешендері кейбір аймақтарда негізгі табыс көзі болып табылады. Алайда 100 мың ірі қара мал басы бар кешен қоршаған ортаны миллион халқы бар қаламен бірдей ластандырады.
Жер үсті немесе жер асты суларына химиялық заттардың, микроорганизмдердің немесе басқа заттардың түсуі судың ластану көзі деп аталады.
        
        Су ресурстары және оны қорғау
Жоспар:
* Қазақстан су ресурстарын білу.
* Су ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлері (мұхит, континенттік, жерасты) әр түрлі дәрежеде ұшыраған. Судың, әсіресе, ауыз судың сапасы халықтың ... ... ... ... бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуынан шамамен 5 млн. адам ... ... де, әр ... ... уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 миллионнан 1 миллиардқа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген ... ... ... көп ... элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады. Судың тұздылығы, әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен немесе құрғақ қалдықпен (г/л) ... ... ... ... 35 г/л тұз ... Суда ... ... сонымен қатар патогенді ағзалар да болады. Сулардың ластануы су қоймаларына әр түрлі ластаушы заттардың келіп түсуіне байланысты болады. ... ... ... ... ... өнімдері, минералдық тыңайтқыштар, улы химикаттар және тағы басқа заттар (азот, фосфор және басқа биогенді ... мен ... ... ... ... ... ... қалдықтар, мұнай және мұнай өнімдері) жатады.
Ластаушы заттардың басым бөлігін атмосфералық жауын-шашын әкеледі. ... ... ... ... ... өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су транспортымен ластану үлесі де ... ... ... ... ... ... жыл ... 30-дан 50 млн. тоннаға дейін мұнай төгіледі. Оның әр тоннасы 12 км2 суды ... жаба ... 0,05 мг/л ... су ... ... су ... ... ал концентрациясы 0,5 мг/л болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар ... ... ... ... балықтар мен тағы басқа ағзалардың миграциялық жолдары өзгереді.
Мұнайлы қабықша су бетінің шағылыстыру қабілетін ... Ол жылу ... ... және ... жылу мен ... ... ... әкеледі. Мұнайдың айтарлықтай мөлшері жағалаудағы экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте көп уақыт керек.
Егіншілікпен айналысатын ... ауыл ... ... ... ... көзі ... табылады. Су топырақтың бұзылу өнімдерімен, тыңайтқыштармен, улы ... мал ... ... шайылған сулармен ластанады. Мал шарушылық кешендері кейбір ... ... ... көзі болып табылады. Алайда 100 мың ірі қара мал басы бар кешен қоршаған ... ... ... бар ... бірдей ластандырады.
Жер үсті немесе жер асты суларына химиялық заттардың, микроорганизмдердің немесе басқа заттардың ... ... ... көзі деп ... ресурстарының сарқылуының алдын алуға бағытталған кейбір іс-шаралар
Табиғат байлықтарының ішінде судың орны ерекше. Сусыз жер ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан деп бекер айтылмайды. Жер ... ... ... формасы үшін су қажет, онсыз тіршілік процесі жүрмейді. Жер бетінің 77,5 % су алып жатыр. Су қорларына - ... ... жер асты ... ... және ... ... су, ... ылғал кіреді. Жер шарының сулы қабатын, яғни өзен-көл, теңіз-мұхит, жер асты сулары, тоған, су қоймалары және ... ... ... - ... деп ... тірі ... дене кұрамына кіріп, ондағы зат және энергия алмасуына қатысады. Денедегі су мөлшері 10-12 % кемісе, адам ... ... ... ... жалпы жағдайы нашарлай бастайды. 20-25 % кемісе өмір сүруі тоқтайды. Бір адам ... 50 ... суды ... ... ... ... аз жоғалтып, көп жинайтын қасиеттеріне байланысты, жылу тарту жүйелерінде ол кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, өндіріс және ауыл ... ... да, су көп ... ... ... ... ... - кептіру, жылыту, энергия алу, жүк тасу, коммуналдық - шаруашылық т.б. ... үшін су ... ... көзі.
Су физикалық, химиялық тұрғыдан қарағанда ең күрделі заттың біріне жатады. Оны таза күйінде алу өте қиын. Таза су ... ... ... су (Н2О) мен аз ... ауыр және аса ауыр ... ... ... салыстырғанда судың өте көп аномалиялық (ауытқулық) қасиеттері бар.
* 00С ден 40С ... ... ... ... ... керісінше азаяды.
* Басқа деңгейлердей емес, су көлемі қатқанда сығылысудың орнына үлкейіп, оның тығыздығы төмендейді.
* ... ... ... қату ... ... ол ...
* Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
* Булану кезінде жылу сіңіріледі, ал будан конденсациялану мен қату ... ... жылу ... ... үш агрегатты күйде: сұйық, қатты және газ тәрізді түрде бола алатын жалғыз зат болып саналады.
Мыңдаған жылдар бойы тарихында адам ... тұщы ... ... ... ... тұрмыс қажеттерін толық қанағаттандырып келді. Алайда емес пе? Адам баласының мәдениеті мен техниканың, ... ... ... осы ... ... санының артуы суға өз ықпалын тигізбей қойған жоқ. Адам баласының суға деген қажеттілігі арта түсті. Бұл қажеттіліктің артқаны сондай, ... ... және ... ... орналасқан жерлерде су тапшылығы анық байқалып отыр. Ғалымдардың есебі бойынша жер шарындағы барлық суды адам баласына бөлетін болса, әр ... 3800 ... ... су ... ... Алайда, сонша көп судың екі пайызға жетер-жетпес бөлігі ғана ішуге жарайтын тұщы су. Судың жетіспеуі ... ... ... ... ... адам баласының назары теңіздің ащы суларын тұщыландыру мәселесіне ауып отыр.
Тұщы сулардың қоры ... су ... 2,5% ... ... 35 млн. км3. Бұл ... ... ... 1 г/л аспайды. Планетаның әр тұрғынына келетін тұщы су ... ... 8 ... Тұщы ... 30% жер ... сулар. Тұщы судың негізгі қоры тау бастарындағы мұздықтарда, ... мен ... ... - 97% ... ... ең ... 4,78 км ... қабаты және дүние жүзі бойынша ең таза суы бар теңіз Уэддела осы Антарктидада ... Оның ... ... ... Жер ... барлық өзендер 650-700 жыл ішінде қанша су берсе, тау мұздарында да сонша су бар. Адамзаттың өз тіршілігіне пайдалана ... ... ... тек 3% ... көл және су ... ... су ... басым көпшілігін пайдалану өте қиынға түседі.
Жер жүзі бойынша мыңға жуық тұщыландыру қондырғылары бар. Олар тәулігіне 1,5 млн. ... метр су ... Бұл ... аз. Оған қоса ... суды қажетті мөлшерге дейін минералдандыру өте қымбатқа түседі. Сондықтан бұл әдіс ... ... ... ... ... тұщы су береді деп айту қиын. Дегенмен техникасы жетілген жағдайда болашақта адамдарды ... ... ... ... орын алуы тиіс.
Суды көбейтудің тағы бір жолы - мәңгілік суды ... ... ... көп. ... ... ... сол жерде ерітіп қажетті жерге тасу. Бұл өте қымбатқа түседі және ... көп ... ... Тау ... ... және ... ... қар жауғызу арқылы қажет кезінде су алып тұруға болады. Мұздан су алудың ... ... ... ... - ... еріту болып табылады. Оның саны өте көп. Н.Н.Горскийдің деректері бойынша совет зерттеушілері Антарктидадан ғана 4165 текше км су ... 31000 ... ... ... Африка және Солтүстік Америкаға және тағы басқа жерлерге жеткізудің жобалары да бар. ... ауыз су ... ... ... тиімділігі және оның тасып әкелген жердің ауа райына ықпалы есептелді. Бұл әдіс адам баласын су тапшылығынан құтқара ... ... ... ... іске аса ... шаруа емес.
Қазақстан су қорларының экологиялық мәселелері
Қазақстан Республикасының тұщы су қорлары орасан көп, алайда оның аумағы ... ... ... ... ... ... ... - республиканың негізгі су көздері. Ірі өзендер негізінен солтүстік-шығыста - ... ... ... - Орал ... оңтүстікте - Сырдария өзені ағады. Қазақстанның көптеген өзендері, әсіресе олардың салалары суының аздығынан жазғы уақытта кеуіп, жеке ... ... және қар ... кезде ғана тасиды.
Республикада ірі көлдер (Балқаш, Теңіз, Қорғалжын, Құсмұрын, Зайсан, Марқакөл, Алакөл) және мыңдаған кіші ... ... ... ... 50000 таяу ... бар, ... 32 % тұщы ... қалғандарының суы жоғары минерализацияланған.
Қазақстанның су артериялары шамамен 85 мың ... ... Ең ірі су ... ... ... Іле, ... Жайық, Шу, Талас, Асса өзендері жатады. Соңғы жылдары бірқатар ... ... ... байқалып отыр. Бұл өзендер ағысының шектен тыс реттелуі мен олардың деңгейінің табиғи ауытқуларына байланысты болып отыр. ... ... ең ... жағдайда Қазақстанның басты су артериясы - Ертіс өзені қалып отыр. Оның сулары жоғары дәрежеде ауыр ... ... ... ... заттар - мыс, шайынды сулармен бірге келіп түседі.
Су қоймалары мен ... су ... ... ... ластаушыларға иондық ағыс (28 мың тоннадан астам 1994 және 1995 ж. ... 23 мың ... ... ... ... ... (1,7 мың тоннаға жуық) фосфор қосылыстары (1994 жылы 1,3 мың тоннадан астам 1995 жылы 800 ... цинк (42,6 және 24,9 ... 1995ж) ... ... ластайтын негізгі химиялық элементтердің барлығы дерлік су ортасына өнеркәсіп орындарының шайынды суларымен келіп ...
А) ... ... ... ... ауданның экологиялық жағдайы Каспий теңізінің деңгейінің көтерілуіне және жағалаулық теңіз экожүйесінің антропогенді әсерге ұшырауына байланысты ... ... ... ... ... деңгейінің көтерілуі жағалаулық сызықтың 2400-2700 км ұзарып, су астында қалған жерлерге тағы да 1,2-2,2 млн.га қосылуына әкелуі мүмкін.
Су ... қалу ... ... Каспийдің Солтүстік және Солтүстік Шығыс жағалауындағы мұнай кен орындарына төніп отыр. Каспий теңізі дүние жүзіндегі бекіре тәрізді балықтардың ең ірі ... ету ... ... ... ... Каспий мәселесі тек мемлекетаралық қана емес, ғаламдық мәселе болып табылады. Каспийдің биологиялық алуантүрлілігін сақтау бүкіл әлемдік ... ... 1995ж. ... ... ... ... ... кездесуі өтті. Бұл кездесудің мақсаты Каспий аймағының экологиялық тұрақтылығы мен оның ... ... ... ... жасау болып табылады. Бірақ кез келген экологиялық бағдарламаның іс жүзіне асуына, оның ірі ... ... ... ... артуы күрделендіреді.
Ә) Қазіргі Арал ахуалы
Қазіргі кезде соғыс ... кем ... ... бірі - ... ... ... ... құзар шыңының басында қалтылдап күн кешуде. Сондықтан ... ... ... отырған планетамызды ажалдан арашалап қалу адамзат ұрпағын қорғап қалу деген сөз. ... жер ... бірі ... ... ғана ... апат ... ол ... планетаға әсер етеді.
Соның ішінде Арал проблемасы ерекше. Аралдың ... ... жыл ... ... күн ... күрделеніп барады. Бір кездері аспанға шапшып жатқан теңіз бүгінде әбден кеуіп, құрғап, өлі ... ... Арал ... атмосферада көмірқышқыл газының мөлшері 1860 жылдан 1955 жылға дейін 15 пайызға, ал 2000 жылға ... 1950 ... ... 25 ... ... ... 66 мың шаршы шақырым су айдынынан бүгінгі күнге 20 мың ... ... жуық су ... ғана ... ... ... ... Арал теңізіндегі тұздың жалпы массасы 10,7-ден 11,4 млрд тоннаға жетті. Аралдың тұзы таза табиғи тұз емес, құрамында тыңайтқыштар мен ... ... ... ... ... аса ... ... бар. Аралдың ендігі жауы жел мен күн. Өйткені жер бетіндегі ауа үнемі қозғалыста ... Сол ... бір ... ... ... улы ... екінші ауданға таралады. Табиғатта шекара жоқ. Арал теңізінің кеуіп қалған табынан көтерілген тұзды шаң ... ... ... ... ... ... да еріте бастады.Бұдан келіп сол таулардың ... ... ... ... ... ... ... жаууда, себебі бір текше сантиметр ауаның құрамында ондаған мың түйір шаң ... ... ... ... жер шарындағы өлім-жетімнің 6 пайызы бүгінде экология әсерінен болып отыр. Жүздеген мың адамның ... ... ... ... ... ... әлемде жүрек талмасы, қан айналымының бұзылуынан, ақыл-естен ... ... саны ... ... кеше осы Арал ... ... Н.Назарбаев тұрақты даму жөніндегі Йоханнесбургте өткен бүкіл әлемдік саммитте сөйлеген сөзінде ерекше атап көрсетті. Тартылып бара жатқан Арал ... ... ... мәселені шешуге өзге елдердің көмек көрсетпегенін президентіміз қадап айтты. Ал мұның зардабын өзге елдердің енді өздері тартып отыр. ... ... ... тағдыры" деуге де артық емес.
60-жылдардан бастап Арал теңізінің ауданы кеми бастайды. Суды ауыл ... ... ... үшін қолдану Тянь-Шань тауларымен ағып келетін табиғи су ағысын 90%- тен астам қысқартып жіберді. Теңіз ауданы 2,6 ... ... ... 60% ... ... Судың деңгейі 12-ден 2 м-ге түсіп кетті, тұздылығы 2 еседен астам артты. Күн сайын 200 ... тұз бен құм ... 300 км ара ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің кедейленуі, климаттың өзгеруі одан әрі жалғасуда. Халықтың денсаулығы күрт ... ... ... бұза ... кез ... ... заманғы қоғам өзінің болашағын жояды. Болашақ ұрпақтардың дамуы үшін экологиялық тұрақтылықты сақтап қалу қажет. Экологиялық тұрақты болашақты сақтау үшін табиғи ... ... ... өнеркәсіптік қалдықтарды нормалау мен алдын алу, қалдықсыз және ресурстарды ... ... ... ... іске қосу керек.
Аралды сақтап қалу мүмкін бе? 30 жылдың ішінде Арал теңізі 640 км3 ... ... ... ... 26-27 г/л ... Судың деңгейі 13 метрге төмендеп, су жағалаудан жүздеген километрге шегінді. Кеуіп қалған теңіз түбінен ... ... ... ... су ... ... ... - 5,9 км3, өзен ағысымен - 54,8 км3 қамтамасыз етіліп отырды. Орташа булану - 60,7 км3. ... ... ... ... - 25 см, ал ... - 3 ... артпаған. Дүние жүзінің ірі тау жүйелері бұл орасан үлкен аумақтың өзендерінің сулылығын ... ... ... су ... Орта Азияның ірі өзендері - Амудария мен Сырдария ұстап тұрған.
60-жылдардан бастап суармалы жерлердің кеңеюіне байланысты Арал ... ... ... суы күрт ... ... 1970 жылы ... ал 1980 жылы - 10 км3. 1986 жылы ... мен Сырдария өзендері теңізге жетпеген. Барлық су суармалы жерлерге жұмсалды.
Арал теңізі табиғи температура реттеуші ретінде ауа райына үнемі әсер етіп ... ... ауа ... континенталдығы артты. Ең салқын айдың орташа айлық температурасы 1,5-20С-ға артқан. Ауа райының қаталдығы Арал ... ... ... одан да ... береді. Бұрын өзен суының минералдығы 0,3-0,5 г/л болса, қазір ол 2,5 г/л жеткен.
Судың сапасының ... мен оның ... ... ... ерекше әсер етті. Бағалы орман, қамыс, өнімді жайылымдар мен шалғындықтар жойыла ... Олар ... ... ... 50 көл ... ...
Б) ... көлінің экологиялық мәселелері
Ағынсыз Балқаш көлі Қарағанды (Жезқазған), Жамбыл, Алматы (Талдықорған) облыстарымен шектесіп жатыр. Көлдің ұзындығы 605 км, ені ... ... 9-19 км, ал ... 74 км-ге дейін жетеді. Шығыс жағында Балқаш-Алакөл ... ... ... бөлігі Бетпақдала шөлімен, ал оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағы Шу-Іле және Іле Алатауымен шектесіп жатыр. Балқаштың суының көлемі - 112 км3, ең ... ... - 26м. ... батыс бөлігіне Іле өзені, шығыс бөлігіне - шағын өзендер Қаратал, Ақсу, Лепсі келіп құяды.
Балқаш - ... тұщы көл. ... ... ... ... және шығыс бөліктерге бөледі. Батыс бөлігіндегі су ірі Іле өзенінің ... ... ... тұщы ... 1967 жылы Іле ... ... ... салынды, ал 1970 жылы ірі Қапшағай су қоймасы іске қосылды. Шілік өзенін бөгеу нәтижесінде Бартоғай су қоймасы ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында алынатын судың мөлшері 4,8-ден 5,6км3/ жылына ... ... ... ... ... ... 2 м-ден астам төмендеп, су бетінің ауданы 4,7 мың км2 ... тұщы ... ... ... ... ... (1,2-ден 1,9 г/л, ал Балқаш қаласы маңында 2,2-ден 2,3 г/л дейін). ... ... ... ... мен ... шаруашылықтың шайынды сулары, суармалы жерлердің қайтымды-дренаж суларының келіп ... ... ... сумен қамтамасыз ету, адамдардың демалу жағдайлары нашарлап, ... саны ... ... ... ... жағдай тек Балқаш көлін сақтап қалу ғана емес, бүкіл Балқаш-Іле аймағының ... ... ... ... Кіші ... ... мәселесі
Республикамызда 8643 тұрақты және уақытша су ағыстары белгілі. Олардың жалпы ұзындығы 123 мың км. ... ... ... олардың біртекті таралмауында. Жер бетіндегі су қорына әсіресе, Орталық және Батыс Қазақстан кедей. Республикамыздың бүкіл жазық территориялары ... өзен ... ... Ойыл және Нұра ... ол бар болғаны км2-ге шаққанда 0,13-0,022 км. Шөлейт және шөлді аудандарда өзендер жоқ деуге болады. Қалың өзен торы ... ... ... мен ... ... ... және тау етегіндегі аудандарында түзілген. Бірақ, осы таудың сулы өзендерінің өзін суаруға пайдалануға байланысты халық тұщы ... ... ... ... Бұл республика халқынан суды ысырапсыз пайдалану мен қорғау қажеттілігі туралы ойлануды талап етеді.
Кіші өзендер кіші деп ... ... ... ... алғандағы маңызы үлкен. Себебі, ірі өзендердің жағдайы кіші өзендерге байланысты. Олар қан тамырлары ... ... ... территориясын торлап жатыр. Республика өзендерінің көп бөлігі Каспий, Арал теңіздерінің, Балқаш және Теңіз көлдерінің ... ішкі ... тек ... Есіл және Тобыл өзендерінің бассейні ғана Солтүстік Мұзды мұхитына барып құяды.
Г) Судың ластану ... ... ... ... ... ... жерасты, әр түрлі дәрежеде ұшырайды. Судың, әсіресе ауыз ... ... ... ... анықтайтын маңызды факторлардың бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық ... ... ... ... ... сапасының төмен болуы себепті шамамен 5 млн. адам ... де, әр ... ... ... ... ... ... саны 500 млн.-нан 1 млрд.-қа дейін жетеді.
Барлық сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп ... ... ... натрий, хлор, калий жатады. Судың тұздылығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшерімен немесе құрғақ ... (г/л) ... ... ... ... 35 г/л тұз ... Суларда органикалық заттар мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен қатар патогенді ағзалар да болады.
Сулардың ластануы ең бірінші рет су ... әр ... ... заттардың келіп түсуіне байланысты болады. Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық тыңайтқыштар, улы ... және тағы ... ... ... (азот, фосфор және басқа биогенді элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық заттар, пестицидтер, тұрмыстық ... ... және ... ... ... басым бөлігін атмосфералық жауын-шашын әкеледі. Сулардың канализация ағысымен, ... ... ... ... ... су ... ластану үлесі де жоғары.
Қазір бүкіл планетада іс жүзінде қандай да бір дәрежеде адам ... ... ... ... тұщы су көзі жоқ ... болады. Солтүстік суларының тазалығы туралы түсінік те алдамшы. Бұл сулардың аз ластануы олардың олиготрофтылығынан, ... ... ... ... ... мен ... температурамен теңеседі. Осы уақытқа дейін мұхиттың шексіз өздігінен тазаруға қабілеті туралы түсінік қалыптасқан. Қазіргі бүкіл адамзат мұхиттың ... ... ... жер ... көз жетіп отыр.
Атақты француздың мұхит зерттеушісі Жак Кусто егер оны уландыру ... оның ... ... мүмкін деген қауіп айтады. Қазір кең таралып отырған, қауіпті ластаушы заттарға мұнай мен ... ... ... ... ... бойынша қазір мұхиттың суына жыл сайын 30-дан 50млн. тоннаға дейін мұнай төгіледі. Ал оның әр тоннасы 12 км2 суды ... жаба ... 0,05 мг/л ... су ... ... су ... жарамсыз, ал концентрациясы 0,5 мг/л болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар ... ... ... ... ... ... мен тағы басқа ағзалардың миграциялық жолдары өзгереді.
Мұнайлы қабықша су ... ... ... өзгертеді. Ол жылу балансының өзгеруіне және ғаламдық жылу мен ылғалды тасымалдау құбылыстарына әкеледі. ... ... ... ... атқаратын жағалаулық экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте көп ... ... ... ... ауыл ... судың негізгі ластаушысы болып табылады. Су топырақтың бұзылу өнімдерімен, ... улы ... мал ... ... ... ... ... Мал шаруашылық кешендері кейбір аймақтарда негізгі мәселе болып ... 100 мың ірі қара мал басы бар ... ... ... ... халқы бар қаламен бірдей ластандырады. Мұндай кешендердің негізгі ластауы органикалық заттармен және азоттың әр түрлі қосылыстарымен, ... ... ... үсті ... жер асты суларына химиялық заттардың, микроорганизмдердің не ... ... ... ... ... көзі деп ... ... - адамның тұрмыстық не өндірістік қызметінде қолданылғаннан кейін шығарылатын сулар және елді ... ... ... ... және ... ... атмосфералық жауын-шашын нәтижесінде ағылатын сулар.
Жер асты суларының ластану көздеріне жататындар:
* өнеркәсіп қалдықтарын ... ... мен ... көлікпен тасымалдау;
* коммуналдық және тұрмыстық қалдықтар аккумуляциялану орындары;
* пестицидтермен және ... ... ... ... ... өнеркәсіп алаңшалар, сүзу өрістері, бұрғылау ұңғылары, тау-кендік жыныстық жұмыстар.
Өндірістік шайынды сулар технологиялық үрдістерде суды қолданғаннан кейін әртүрлі ... ... ... ... пайдалы қазбалар өндірілуінде жер бетіне сорылып шығарылатын жуынды сулар да жатады. Өндірістік жуынды суларда негізгі ластаушы заттар ... ... ... ... ... ... ... зауыттар, шахталар, кен орындары және химиялық зауыттар болады. Осы ластаушы қоспаларға қышқылдар, сілтілер, әртүрлі ... ... ... ... ... қалқыған заттар кіреді.
Целлюлоза-қағаз өнеркәсібі. Су қоймалары үшін целлюлоза-қағаз өнеркәсібінің жуынды сулары өте қауіпті. Осы мекемелердің жуындыларында ағаш үгіндісі, ағаш ... ... ... және олар ... ... қышқылданады. Осы ластықтар суға ұнамсыз иіс беріп, түрін өзгертеді, сулардың түбі мен жиектерінің көгеріп, ... ... ... ... ... ... ЖЭО жуынды сулары су қоймалары суларынан 8-100С жоғары жылыған болады. Су ... ... ... ... ... микро және макро планктон, судың дамуы күшейеді, түсі мен иісі өзгереді. Судың су ... ... ... ... ... жерлерінде жиі кездеседі. Балдырлар шіру үрдісінде фенол, индол, скатол және басқа да улы ... ... ГРЭС ... ... ... жүйелерінде, гидро-күл-шлак шығаруда, мазутпен жұмыс істейтін агрегаттардың қызған үстіңгі бетін жуғанда, жабдықты химиялық жуғанда, мұнай өнімдерін ... ... ГРЭС ... ... ... күл ... ... сүзінді суларынан және жақын жатқан аумақтардан су жиналуынан пайда болады. ГРЭС жабдықтарын жуған ... ... ... ... ... ванадиймен, мыспен ластанады.
Қара металлургия. Қара металлургияның жуынды сулары металды ... және ... ... ... ... кейін пайда болады. Домна пештерінде және болат балқыту өндірісінде, ыстықтай ... созу ... ... ағындылар механикалық қоспалармен және тұздармен ласталған. Металдарды әртүрлі қышқылдармен өңдегенде жоғары минералданған өңдеулік ерітінділер және өндірістердің ... ... ... ... ... ... ... болады.
Түсті металлургия. Түсті металлургия өндірістерінің жуынды сулары қатты ... ... ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі улы (күкірт натрий, цианидтер, ксантогенаттар, ... ... Ауыр ... иондарымен (мыс, қорғасын, мырыш, никель, молибден, вольфрам, сынап, кадмий) және мышьякпен, фтормен, сурьмамен, ... ... де ... жасау. Машина жасаудың жуынды сулары әртүрлі машиналар мен аппараттарды дайындау үрдісінде пайда болады, өйткені технологиясында жуу, ... ... ... химиялық, гальваникалық және сырбояулық қаптап жабулар, созу және қысуда майлаулар қолданылады. Осындай өндірістердің ... ... ... ... бетті-белсенділік заттар, фосфаттар, органикалық заттар (бензин, үшхлорэтилен, төртхлористік көміртегі және басқалар), ауыр металдар тұздары ... ... ... ... ... жуынды суларының сапалық құрамы орташа тұздық құраммен және ... ... ... ... қосылыстармен және микрофлорамен қомақты ластануымен сипатталады. Көмірлік ... ... ... пирогендік ыдырауы нәтижесінде пайда болатын фенол болады. Карьерлік ... ... ... ... кальцийдің, магнийдің, натрийдің және калийдің көбеюімен байланысты минерализация жоғарылауы байқалуы мүмкін.
Судың радиоактивтік ластануы. Су ... мен ... ... ең ... ... тудыратын радиоактивтік ластанулар. Радиоактивтік ластану көздеріне ядролық жарылыстар, атом реакторларының жарылысы, радиоактивтік ... ... және ... ... ... ... қалдықтарды көму, уран кенін тазалау бойынша және реакторлардың ядролық отының өңдеу бойынша зауыттар атомдық электростанциялар жатады.
Тұрмыстық жуынды сулар. Тұрмыстық ... ... ... емес ... ... бірақ жоғары бактериалдық ластануымен және гельминттер жұмыртқасының жоғары мөлшері болуымен сипатталады. Қалалық жуынды суларда азот, фосфор, кадмий, ... ... ... ... ... Су ... ... тепе-теңдігіне ауыл шаруашылығының әсері күшеюде. Жаңа жерлерді егіндікке ... ... ... ... шабу, оның ішінде кіші өзендер бассейндерінде орманды шабу өзеннің гидрогиологиялық тәртібін өзгеріске әкеледі, қайнарлар мен бұлақтардың кеуіп қалуына әкеледі. ... ... ... ... өсімдіктерді зиянкестерден және арамшөптен қорғау құралдары тез өсуіне, химиялық заттарды жаңбыр суымен жуылып су қоймаларына және жер асты суларына ... ... және ... ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашын түсуінің нәтижесінде пайда болады. Оларды жауындық және мұздық деп бөледі. Жауындық сулар ... егін ... жуу ... ... ... Елді ... нөсерлік ағындар негізінен инертті заттар - саз, құм, көмір шаңы болады. ... ... ... ағындар карьерлер жасау нәтижесінде, гравийді жууда, гидравликалық әдіспен кен алу шахталары жұмысында, өнеркәсіптік өндірістердің беттік үлестерінен ластануларды жуғанда және ... ... ... ... Осы суларда әртүрлі токсикалық заттар болуы мүмкін, ... ... ең ... ауыр металдар иондары инсектицидтер мен пестицидтер құрамына кіретін хлорорганикалық препараттар болады.
Судың өздігінен тазалануы. Өздігінен тазару ... ... ... ... және биологиялық процестердің нәтижесінде гидросферадағы ластағыштардың табиғи ... ... ... ... ... тазалануы заттардың алмасуы арқылы жүреді. Тұщы сулардың өздігінен тазалануы онда тіршілік ететін бактериялар, балдырлар және жоғарғы сатыдағы өсімдіктер және ... ... ... организмдердің тіршілік процесіндегі әрекеті арқылы жүзеге асады. Сондықтан табиғатты қорғаудың міндеті - судағы осы тіршілік қатынастарын сақтап, бірқалыпты ... ... ... Кез ... су ... өзіне ғана тән тірі организмдері, өсімдіктері жіне микроорганизмдері бар күрделі тіршілік жүйесі. Табиғи жағдайда суға бактериялар ... ... ... ... ... ... ... тез жүреді де су тазалығы бастапқы таза қалпына ... ... мен ... да су ... ... ... ... сүзгіштік қабілеттеріне байланысты келеді. Мысалы, осы планктондар арқылы өздігінен Байкал көлінің жылына 60 км3 суы ... ... ... ... ... ... қатар суқоймаларын әртүрлі ауру қоздыратын бактериялар мен вирустардан да тазалап отырады. Қара ... бен ... суын ... ... ... ... организмдер моллюск-санитар-дрейсен болып табылады. Ол өз денесі арқылы судағы органикалық қалқыма заттарды өткізіп, өзінің тіршілігіне қажетті элементтерді пайдаланып, минералдандырып ... ... ... ... ... ... ... фактормен қатар су қоймаларының өздігінен тазалануына физикалық және химиялық ... да ... ... ... ... ... ... негізгі физикалық факторларға сұйылту, еріту және араластыруды жатқызуға болады. Мысалы, өзеннің қарқынды ағысы қалқыма заттарды жақсылап ... ... ... ... ... ... процестері жүргенде ерімейтін заттар, олардың бетіне жабысқан бактериялар салмақ күшімен су қоймаларының ... ... ... ... ... ... ... факторлар әсерінен тіршілігін жояды. Күшті ластанған, жаңа ағыс келіп құймайтын суларда ... ... ... ешқашанда болмайды, сондықтан лас суларды таза сумен араластыру өте қажетті жағдайларға жатады. Судың залалсыздандырылуы күннің ... ... ... де ... ... факторлардың ішінде су қоймаларына түсетін бактериялар мен вирустардың ұзақ уақыт сақталуына қолайлы әсер ... ... ... ... төмендеуі олардың ұзақ сақталуына жағдай туғызады. Мысалы, жылы жерлерде олар 200-300 м ... ... ... ... солтүстікте 2000 км жерге дейін өлмей ағып жүре беруі мүмкін.
Өздігінен ... ... ... ... химиялық факторлардың ішінде органикалық және анорганикалық заттардың тотығуын атап өтуге болады. Су қоймаларының көп мөлшерде ... ... ... судың өздігінен тазалануына қатысты процестердің жүруін бұзады, микроорганизмдердің ең маңызды қасиеттерін өзгертеді және ең ақырында судың сапасын төмендетеді. Табиғи ... ... ... су ... да ... ауыз су ... және қауіпсіз ауыз суға деген мүмкіншілік адамның негізгі ... ... ... ... ... ... шамамен 1 млрд. адам ауыз суға толық жете алмай отыр. Жалпы адамзаттың 20% таза ауыз суға ... ... ... Су ... отырған елдерге Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Азия мемлекеттері жатады. Су мен су ресурстарының ... ... ... ... ... ... да тежеуші факторлардың бірі болып тұр. Өте үлкен мөлшерде суды Европа елдері қолдануда.
Адамның денсаулығы ... ... мен оның ... ... ... ... ... байланысты. Адамның санасының өсуінің нәтижесінде судың жетіспеуі су дағдарысына алып келуде.
Қазіргі уақытта шамамен 2 млрд. адам ... бар ... қол ... ... отыр, 5 млн. адам, оның ішінде 2-3 млн. ... жыл ... таза ... ... ... әр ... ... өлуде.
Қаладағы су құбырларынан басқа сулар табиғи ресурстарға жатады және қоғамдық меншікке қарайды. Су ресурстарын қолдану, оны ары ... ... мен оны ... ... ... тек ... ... тұрғысынан ғана емес, халықаралық бірлестік дамытуды талап етеді.
Жер бетіндегі таза судың қоры ... ... ... көп ... халық өте аз мөлшерде ғана таза суды қолданып отыр. Әлемдегі барлық өзендердің суларының ... ... ... 42600 км3, ал бұл 1995 ... ... бойынша адам басына шаққанда 7600м3 келеді. Бірақ та адам санының ... ... бұл шама жыл ... ... ... 1970 жылы бұл шама 12900 ... 2005 жылы ол ... дейін төмендеуі мүмкін.
Жыл сайын әр түрлі өнімдермен ластанған және арнайы тазартусыз пайдалануға келмейтін су объектілерінің саны көбейіп келеді. Су қоймаларының ... су ... ... ... ... ... сапасын қалпына келтіретін гидробионтардың тіршілік жағдайын қиындатады. Көп жағдайларда табиғи су объектілерінен алынған судың тек бір ... ғана ... су ... ... оралады, ал көп бөлігі далаға кетеді және буланып ұшып кетеді. Таза суды өте көп ... мен ... ... ауыл ... мен ... өндіріс орындары жатады.
БҰҰ деректері бойынша елдің суға деген сұранысы су ... ... ... ... ол ... бұл елде су мәселесі пайда болады. Бұл жағдайда су мәселесі осы ... ... ... ... факторлардың біріне айналады. Соңғы уақытта таза ауыз суды жер асты су көздерінен алып пайдалану өсіп ... Бұл ... ... өте қажетті ресурстарының азаюына әкелуде. Жыл сайын планетамыздың жер асты су қоймалары 160 млрд. м3 таза ... ... ... ... ... ... оның ... кезінде орнына қайтып келмейді.
Таза суға деген жетіспеушілік пен оның ұқыпты түрде қолдану ... ... бері ... ... ... бұл факторлар сол елдің тұрақты түрде дамуында, халқының денсаулығында және тұрмыстық жағдайының деңгейінде, өнеркәсіп пен тамақ өндіруде маңызды роль ... ... бұл ... ... түсуі мүмкін. XXI ғасырдың ортасына қарай Жердің ... ... ... мұнай емес, таза су болуы ғажап емес.
Деректер бойынша 2005 ж. әлемнің 50 шақты елінде тұратын 3 млрд. халық ауыз су ... тап ... Бұл ... суға ... ... және ... ... қиындатады. Қазірдің өзінде Африка мен Таяу Шығыс елдеріндегі ауыз судың жетіспеушілігі кедейлік пен артта қалғандықты, саяси тұрақсыздықты ... ... ... ... ... және ... ... себебі болып отыр. Египет, Судан мен Эфиопия елдері Ніл өзенінің суына таласуда. 1998 ж. жаз айларында жарты миллионға жуық палестиндерге ... ... ... ... су ... кедергі жасалды, бұл Израиль мемлекетіне деген қатты наразылықты тудырды. Индия мен ... ... ... ... ... ... Ганг өзенінің ағымына байланысты араздасуда. Алдағы уақытта Ресей мен Қазақстан Қытай мемлекетінің су саясатының әсерін сезінуі мүмкін. 1999 ... ... ... ... ... ... ... басқа жаққа бұру басталды. Қазірдің өзінде бұл өзеннің ластануы күшейіп, өзендегі су көлемі ... ... ... ... ... таза ... қамтамасыз ету мәселелері тек сол елге ғана қиындық әкелмей бүкіл әлемдік дағдарысқа үлес ... ... да ... ... жағдайларды шешу бүкіләлемдік бірлесіп іс-әрекет жасауды талап етеді. Үлкен ... және ... ... суға адамзаттың негізгі стратегиялық ресурсы ретінде қарау XXI ... ... ... бірі ... тұр. БҰҰ ... 2003 ... деп ...
Судың жетіспеуінің алдын алуға бағытталған іс-шараларға ең алдымен суды тиімді пайдалану мен оны территориалдық жағынан ... ... ... сарқылуы мәселесін шешу үшін төмендегі іс-шараларды жүзеге асыру қажет:
* суды тиімді ... ... ... өндірісте суды бірнеше рет қайталап пайдалану;
* ауыз су мақсатында берілетін суды өндірістік процестерде пайдаланбау. Бұл әсіресе, жоғары сапалы жер асты ... ... ауыз суды ... ... ... ... ... бөлек құбырмен беру. Суды мөлшерлі түрде беру және оның ... ... жол ... суға ... ... ... баға қою. Нақты бағалау нәтижесінде судың ысырап болуын біршама төмендетуге болады.
Судың ластануын кеміту ... ең ... суды ... ... ... мен технологиялық процестерін жетілдірумен байланысты суды тазарту әдістерінің ішінде биологиялық әдістер өте тиімді және жақсы нәтиже ... ... ... ... байланысты және оның ірі қалаларына шоғырлануы, сондай-ақ ... ... ... ... суға ... ... күрт өсіп кетті және өндірістік ағынды сулардың көлемі де көбейді. Көптеген өндіріс мекемелері осы ағынды суларды су ... ... ... ... ... ... салдарынан өзендер мен көлдердің тым ластанып кеткендігі соншалық оларды ішу және жұмыстық қажетке пайдалану былай тұрсын, өндіріс мақсаты үшін де ... ... ... ... ... ... лас ... пайдалану тұрғындардың денсаулығына да зиянды әсерін тигізуде. Жер үстіндегі сулардың ластануы, ... ірі ... мен ... ... санитарлық нормадан әлдеқайда артық екендігі анықталып отыр. Мәселен, Орал, Тобыл, Есіл өзендері ағынды лас суларды көп ... ... ... қатты ластанып отыр. Сол сияқты Ертіс бассейні де экологиялық жағынан таза ... ... ... ауыр ... (цинк, кадмий, мышьяк, фенол және басқалары) иондары көп, олар өзенге негізінен металлургиялық өндірістің ағынды ... ... ... Нұра өзенінің суында сынап өте көп. Оның құрамындағы азоты бар заттардың концентрациясы тым жоғарылап ... Ал ... ... және ... су ... ... ластануы әр түрлі улы химикаттардың әсерінен екендігі баяғыдан белгілі. Сол сияқты Балқаш көлінің суы ... улы ... ... ... ... ластануда. Химиялық заттарды ауыл шаруашылығына шамадан артық пайдалану және өндірістік ағынды, коллекторлы-дренажды суларды жаппай ... ... ... ... ... ... ... мен көлдердің жер асты суларының ластануы негізінен оларға ... лас ... ... ... ... Су ... көп ластайтын өндіріс орындарына целлюлоза-қағаз, химия, мұнай өндірістері, металлургиялық және тау-кен өндірістік ... ... ... ... ... ... ең ... жолы - өндіріске ауа, топырақ және су құбырларының ... ... қор ... аз ... және қалдықсыз жаңа технологиялық процестерді кеңінен енгізу. Осындай қор сақтайтын технологияның бірі - ... ... ... ұлттық университетінің жасаған, суды лазермен активизациялау. Белгілі жиілікте, аз қуатпен суды лазердің сәулесі арқылы ... ... ... ... ... ... суды тез ...
Су қоймаларын, өзенді тазарту, мал шаруашылығына қажетті ... ... ... алу үшін лазерлі агрогидроэнергетикалық модуль жасалды. Мұны технологиялық жағынан ... және ... ... ... ... ... ... Ертіс өзенінде және Бұқтырма су қоймасында жүргізілді. Ол үшін өзен және су ... ... ... ... жұмыстары атқарылады. Бұл лазерлі агроэнергетикалық модульді қолдану арқылы биологиялық сапасы жоғары су алу ... ... ... ... бұл ... ... ауыр металдардың иондарын және улы органикалық заттарды айтарлықтай ... ... ... ... көк балаусаның өнімін 8-10 есе жоғарылатады, судың бактериялық ластығын 10 есе, қорғасынның иондарын 40, ... 80, ... 55, ... 69, ... 48, ... 50%-ке ... ... дәлелденді. Суды резонансты лазерлі әдіспен өңдеу анаэробты бактериялардың және вирустардың өмір сүруін тоқтатады, эпидемиялық аурулардың шығу мүмкіндігін төмендетеді, хлор және ... ... ... ... ... ... ... Сонымен, өсімдіктерге, жануарларға және адамға қажетті биологиялық жоғары сапалы судың алынуына ... ... ауыз суға ... ... күн санап өсуде. Судың, біріншіден, санитарлық жағынан сапасы жоғары болуы қажетті, екіншіден, суды ... ... ... Ауыл шаруашылығында егісті суарудың тиімді әдістерін қолдану қажет. Мысалы, аэрозольді әдісті қолданғанда ауа, өсімдік және ... ... ... арқылы бірқалыпты ылғалдандырылады.
Тағы бір айта келетін жай - ағын суларды су құбырларына жіберіп, суды ... ... ... мен ... ... ... ... қажетіне пайдаланып жүрген су құбырларына не болса соны, яғни ... ... ... мен ... өзен мен көл ... барып машиналары мен техникаларын жуып, суды ластап және жағадағы жасыл шөпті өртеп, ... ... отқа ... ... ... ... ... бұзушыларды заң жүзінде қатаң тәртіпке шақыру керек.
Біздің Қазақстанда минералды ... 1-6 г/л тұзы бар) су ... өте көп, ... тиімді пайдалану қажет. Ал ол үшін суды тұщыту керек. Ал ... ... мен ... лас ... және аяқ ... су құбырларына жібермегендері жөн. Ластанған су көздерін лазер технологиясы арқылы тазартқан тиімді. Ол әрі ... ... ... да ... әсер етпейді. Бұл ғылыми озық әдіс бойынша еліміздің кез келген өзендері мен көлдерінің суларын тұщытып, ауыз суға ... ... ... ... Е., Сыбанбеков Қ. Табиғат қорғау.
* Бейсенова Ә.Б. Экология және табиғатты ... ... ... Г., ... Экология.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары7 бет
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары жайлы ақпарат7 бет
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары жайлы мәлімет6 бет
Жер ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау8 бет
Жер ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау туралы34 бет
Жер ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану5 бет
Орман ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану26 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Табиғи су ресурстарын қорғау шаралары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь