Гипокинезия салдарынан ағзаның функциональдық жағдайының өзгеруі

Жоспар

Кіріспе

1. Денсаулық пен ауру туралы түсінік
2. Дене қимылының кемдігінен (гипокинезия) пайда болатын аурулар.
3. Семіздіктің этиология мен патогенезі және жіктелуі клиникалық көріністері.
4. Гипокинезияның тыныс алу жүйесіне әсері.
5. Гипокинезияның жүрек. қан тамырына әсері.
6. Гипокинезияның бұлшықет жүйесіне әсері
7. Қант диабеті өте қауіпті дерт
8. Гипокинезияға қарсы амалдар.
9. Тиімді тамақтану тәсілі.
Кіріспе
Адам денсаулығы оның негізгі байлығы, сонымен бірге әрбір жеке адамның денсаулығы адам өміріндегі айтарлықтай орын алатын фактор болып табылады. Осыған байланысты адам денсаулығын қорғау мәселесі жалпы мемлекеттің,қоғамның, әрбір азаматтың негізгі борышы. Сонымен әрбір қоғам мүшесі денсаулықты сақтау шараларын жүргізу туралы мәселерге баса назар аударып,халықтың денсаулығын жақсарту мәселелерін шешу үшін белгілі бір шаралар қолдану керек.
Адамның денсаулығын сақтаудағы ең бірінші мәселе-таза су мен кенеулі асты пайдалануды, тазарту жүйелерінің болуын, қоршаған ортаны ластайтын және экологиялық зиян келтіретін обьектілерді қысқартуды, басқа да қауіпті факторларды төмендету жөніндегі осыған ұқсас шараларды қолға алу,және жүзеге асыру.
Салауатты өмір салтын қалыптастыруда әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға,есіркі,темекі мен алкогольді тұтынуды қойып,тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға тікелей бағытталған.
Соңғы жылдарда,әсіресе кейінгі он жыл ішінде дүние жүзінің барлық елдеріндегі,сондай-ақ ,Қазақстан Республикасындағы халық денсаулығының тым нашарлап кетуіне байланысты,және адамдардың тіршілік ету мерзімінің қысқаруына сәйкес-адамдардың денсаулығына көп көңіл бөліне бастады.
Денсаулық-адам өміріндегі ең жоғары бағалы дүние.Өмірдің шаттығы мен қызығы денсаулыққа байланысты.Адам бақыты-денсаулығының мықтылығында.Дені сау адам көңілді жүреді.
Дүние жүзілік медицина ғылымдарының ұлы өкілдері,денсаулық адамзат баласына тартқан үлкен сыйы деп түсіндіреді.Медицицна ғылымдарының пайда болуына,оның дамуы мен қазіргі кездегі жағдайына зер салып қарасаңыз,медицина ғылымы адамдардың денсаулығын сақтауға аурулардың алдын-алуға,ауруларды емдеу әдістерін тауып,оны жетілдірумен шұғылданып отырған ғылым екені байқалады.Медицина ғылымдары адамды және оның денсаулығын арттыруда ең басты рөл атқарады.
Адамзат баласының тіршілік өмірінде еңбір бағалы нәрсе,оның денсаулығы.Денсаулықты сақтап,үнемі денсаулықтың қорын көбейтіп,оған пассивті түрде емес активті түрде қарау керек.Денсаулықты сақтаудың жолын үйрену әрбір адамның басты міндеті.Халықтың денсаулығын сақтау аурулардың алдын-алу мен оларды емдеу бағыттары мемлекеттік,әлеуметтік,экономикалық,жә-не медициналық,биологиялық,физиологиялық мәселе.Адамның еңбек пен тұрмыс жағдайын жақсарта беру,аурулардың алдын алу.
Халықтың дене және рухани күшінің жан-жақты дами беруіне қолайлы жағдайлар туғызу,халыққа тегін,жалпыға бірдей,жоғары дәрежедегі мамандандырылған медициналық көмек көрсетуді қам-тамасыз ету біздің тәуелсіз егеменді мемлекетіміздің аса маңызды міндеттерінің бірі.Өткен 2002 жылы-денсаулық жылы деп атаудың өзі осыны аңғартады.
Қазіргі кезде мемлекетімізде Қазақстан республикамыздың конистутциясына сәйкес денсаулықты сақтау мәселері жөнінде мемлекеттік бағдарламалар әзірленіп,Қазақстан республиксынның «Адам және азамат» бөлімінің 29 бабында адам денсаулығы жайында толық мағлұмат келтірілген.
Ел басымыздың жолдауындағы бағыттардың бірі-денсаулықты нығайту,медициналық қызмет көрсету,сапасын жақсарту және денсаулықты сақтаудың жоғарғы техналогиялық жүйесін дамытуда біріншіден денсаулықты сақтау саласындағы басқару қаржыландыру,үйлестіру мен бақылау тетіктерін қайта саралау арқылы медициналық қызметтің нәтижелігі мен сапасын арттыру қажет болып табылады.
Елімізде денсаулық сақтау ісімен денсаулық сақтау министрлігі айналысады.Облыстарда,аудандарда денсаулық сақтау бөлімдері жүргізіліп отырады.Кейінгі кезде халықтың денсаулығы өте нашар-лап кеткен.Оның ең басты себептерінің бірі экологиялық басқа мемлекеттермен
        
        Гипокинезия салдарынан ағзаның функциональдық жағдайының өзгеруі
Жоспар
Кіріспе
1. Денсаулық пен ауру ... ... Дене ... ... ... ... ... аурулар.
3. Семіздіктің этиология мен патогенезі және жіктелуі ... ... ... алу ... ... ... жүрек- қан тамырына әсері.
6. Гипокинезияның бұлшықет жүйесіне әсері
7. Қант ... өте ... ... ... ... амалдар.
9. Тиімді тамақтану тәсілі.
Кіріспе
Адам денсаулығы оның негізгі байлығы, сонымен бірге әрбір жеке адамның
денсаулығы адам өміріндегі ... орын ... ... ... ... ... адам денсаулығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... әрбір қоғам
мүшесі денсаулықты сақтау шараларын жүргізу туралы мәселерге баса назар
аударып,халықтың ... ... ... шешу үшін ... ... ... керек.
Адамның денсаулығын сақтаудағы ең бірінші мәселе-таза су мен ... ... ... ... ... ... ортаны ластайтын және
экологиялық зиян келтіретін обьектілерді қысқартуды, ... да ... ... ... ... ... шараларды қолға алу,және
жүзеге асыру.
Салауатты өмір салтын қалыптастыруда әрқайсысымыздың дене ... ... ... мен алкогольді тұтынуды
қойып,тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға тікелей бағытталған.
Соңғы жылдарда,әсіресе кейінгі он жыл ... ... ... ... ... ... халық денсаулығының тым
нашарлап кетуіне байланысты,және адамдардың ... ету ... ... ... көп ... бөліне бастады.
Денсаулық-адам өміріндегі ең жоғары бағалы дүние.Өмірдің шаттығы мен
қызығы денсаулыққа байланысты.Адам ... ... адам ... жүреді.
Дүние жүзілік медицина ғылымдарының ұлы өкілдері,денсаулық ... ... ... сыйы деп ... ... пайда
болуына,оның дамуы мен қазіргі ... ... зер ... ... ... ... сақтауға аурулардың алдын-
алуға,ауруларды емдеу әдістерін тауып,оны ... ... ... ... ... ғылымдары адамды және оның денсаулығын
арттыруда ең басты рөл атқарады.
Адамзат баласының тіршілік ... ... ... ... ... ... ... көбейтіп,оған
пассивті түрде емес активті түрде қарау ... ... ... ... ... ... ... денсаулығын сақтау аурулардың
алдын-алу мен оларды емдеу бағыттары мемлекеттік,әлеуметтік,экономикалық,жә-
не медициналық,биологиялық,физиологиялық мәселе.Адамның еңбек пен тұрмыс
жағдайын ... ... ... алу.
Халықтың дене және рухани күшінің жан-жақты дами беруіне қолайлы жағдайлар
туғызу,халыққа тегін,жалпыға бірдей,жоғары дәрежедегі ... ... ... қам-тамасыз ету біздің ... ... аса ... міндеттерінің бірі.Өткен 2002 жылы-денсаулық
жылы деп атаудың өзі осыны аңғартады.
Қазіргі кезде мемлекетімізде Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламалар
әзірленіп,Қазақстан республиксынның ... және ... ... 29 ... ... ... ... мағлұмат келтірілген.
Ел басымыздың жолдауындағы бағыттардың ... ... ... ... және ... ... техналогиялық жүйесін дамытуда біріншіден денсаулықты
сақтау саласындағы ... ... мен ... ... ... арқылы медициналық қызметтің нәтижелігі мен ... ... ... ... денсаулық сақтау ісімен денсаулық сақтау министрлігі
айналысады.Облыстарда,аудандарда денсаулық ... ... ... кезде халықтың денсаулығы өте ... ... ... ... бірі ... ... мемлекеттермен салыстырғанда,өте
қиын жағдай.Қазақстан Респуб-ликасында емдеу практикалық мекемелер арқылы
барлық медици-налық жәрдем көпшілік жағдайда ... ... ... ... ... ... отырады.
Сонымен қатар медицина мекемелерінің қоғам ... ашық ... ішкі ... мен ... ... жүйесінде енгізген жөн.Орташ
өмір жасының ұзақтығы деңгейін арттыру,ана мен бала ... ... ... ... ... етек алуын тежеуге бағытталған
бағдарламалар әзірлеу ... ... ... ... ... ... мен міндеттері.Шымкент қаласындағы басты денсаулық сақтау
орталықтармен бірлесе ... ... ... ... ... жағдайының өзгеруі» деген тақырыпты зерттеп,бұл аурудың
қазіргі таңда қаншалықты күрделі мәселеге айналып отырғандығын және ... ... қан ... ... жолдарына тигізетін
зардабы,сонымен бірге гипокинезияға қарсы ... ... ... ... ... байланысты халықтың да салауатты өмір салты мен
денсаулық сақтау мәселері жөніндегі білімін арттырып,халық ... ... дене ... ... болып табылады.
Жұмыстың өзектілігі.Қазіргі жақандану кезінде біздің ... ... ... ... және оны ... ... барлық
әлеуметтік жақтарын жаңарту жайында әлеуметтік мәселелер күрделеніп отыр.Ал
нарықтық қатнасқа көшу мен ... ... жаңа ... ... ... өз ... мәселені алып келді.Прогрестік
жетістіктер, ... ... ... ... пен ауыр ... ... ... сайын соғырлым қозғалыс
белсенділігінің орнын толтыру ... ... ... ... ... ... айналысудың маңызы зор.Дене тәрбиесімен айналысу әйелдер
үшін маңыздылығы ... ... және ... ... ... аналар
денсаулығына байланыстыСоңғы кезде ... ... ... ... сүрудің қысқаруы)бірге физиологиялық
пісіп жетілмеу көп көрініс ... ... ... ... бұл ... мендағдылардың қалыпты дамымауы,семіздік, жақыннан көргіштік,
омыртқа жотасының қисаюы жалпақ табандылық т.б.Бұл құбылыстар адам ... ... ... із қалдыруы мүмкін.Олар жасөспірімдік кезеңде жыныстық
дамуды ... дене және ... ... ... төмендетіп,ерте қартаюға
әкеп соғады.
1.1 Денсаулық пен ауру туралы түсінік
Денсаулық дегеніміз-ағзаның айналаны ... ... орта ... және ... айтамыз.Қазір-гі кезде денсаулықты
бірнеше түрге бөліп қарастыруға болады.
1.Физикалық денсаулық-ағза жүйесі мен мүшелердің өсу ... ... және ... кезектер қалайды.Олар ағзаның бейімделу
реакциясын ... ... ... адам ... мен ... арасындағы
биологиялық жағдайы.Оның негізін ағзаның жеке басы дамуының биологиялық
бағдарламасы реттейді.
3.Психикалық денсаулық - ол ... ... ... ... ... ... болжау,мұн-ың бәрі биологиялық ... ... ... ... ... информацияны қабылдауға ... мен ... ... арасындағы қарым-қатынастардың
сипаттамасын көрсетеді.Оның негізгі баға-лық ... ... орны мен оның ... ... ... ... ... күйін
анықтайды.Өйткені рухани ... ... ... ... ... денсаулығы неге байланысты ... ... ... ... ... ... 100% етіп ... 20% тектік
факторларға, 20% айналаны қоршаған ... орта ... ... ... 10%-денсаулық сақтау жүйелерінің әлсіздігіне
байланысты болатыны анықталып отыр. ... ... ... ... ... жасайтын болса, және дәрі-дәрмектер жеткілікті болса, ... ... арта ... ... ... ... ... адам
ағзасы қарсы тұра алады. Өйткені сдам ағзасы табиғаттың өзі ... ... ... ... ... жақсы болуы адамдардың өздеріне
байланысты ... ... және ... ғалымдары ғылыми тұрғыдан
дәлелдеп шықты.Көптеген адамдар олардың ішінде жас ... ... ... ... ... сау деп-организмнің органдары мен жүйелерінің қызмет істеу қабілеті
сыртқы ортаның жағдайымен толық ... ... және ... да бір ... жоқ ... айтады.Дені саулықтың негізгі белгісі,оның ... ... ... тез ... қасиеті.Дені сау организм
адамның ауыр психикалық және ... ... жеңе ... және ... ... тез ... оны қалыпты жағдайдан
шығару оңайға ... ... ... ... ... өте жоғары дамыған.Бірақта организмнің өзін-
өзі қалыпқа келтіру қасиеті шексіз емес.Ерте ме кеш пе ол ... ... сау ... ... ... ... ... жоғары дәрежедегі бейімделгіштігінің басты ... ... ... ... ... реттеп отыруында.Тірі организм өте
күрделі өзін-өзі ... ... ... ... тоқтаусыз өзгерістеріне
сай өзін-өзі пайдалы тәртіпке түсіріп отырады.Сонымен ... ... ішкі ... ... ... жағдайда болуы.Оны
гемеостазис деп атайды.Қалыпты жағдайда организм өзінің ... ... ... ... көлемін т.б бір қалыпты
ұстайды.Сыртқы ... ... ... ... ішкі ... ... ... мүмкін.Сол кезде денеде ауру пайда болады.Денсаулық
және қалыпты жағдай деген ұғымдардың арасында ешқандай да шек ... сау деп ... ... ... ... ... мүмкін мысалы (жұқпалы
аурулардың жасырын басталатын кезеңі).Аурудың жасырын бастаған жағдайында
адам организмі бірте-бірте ... ... ... ... ... өзін-өзі қалыпқа келтіретін механизм өте
жоғары дәрежеде дамыған.Сондықтан ауру ұзақ ... ... ... ... ... күйіне аса әсер ете қоймайды.Денсаулық пен аурудың арасында
әртүрлі өтпелі жағдайлар бар.Денеде аурудың ... ... ... ... ... келу үшін ... жекелеген қасиеттеріне жүгіну, жақсы
шынығу дәрежесі және оны ... ... ... есепке алу
керек.Организмге түсетін шамадан тыс ... ... ... ... қоздырғыштарға бағытталған бейімделгіштік қасиетінің төмендеуінен
адамда ауру ... ... ... тән ... және ... ... ұшырайды да кесел басталады.
Аурудың басталуына байланысты өзін-өзі реттеу қызметі өзгеріп,қоршаған
ортамен жаңа ара қатынас ... ... ... ... да бір ... зақымдануынан организмдегі тіршіліктің
нашарлауын айтады.Ол организмнің сыртқы ортаның жағдайларына бейімделу және
жұмыс атқару ... ... ... ... ... ... ... жалғаса береді де ол жаңа жолмен жүреді.Бастапқы
кезеңде ауруды туғызатын ... ... ... іске ... ... организмнің физиологиялық қызметін түзейтін орнын толтыру және
қалыптастыру өзгерістері басталады.И.П.Павловтың ... ... ... өзгерістер аурудан емес,физиологиялық өзін-өзі қорғау
әрекеттерінің көрінісі болып табылады.
1.1 Дене қимылының кемдігінен (гипокинезия) пайда болатын аурулар.
Гипокинезия адам ... ... ... ... ... ... ... өндірістің ауыл шаруашылығының
техникаландыруына, өзін-өзі ... ... ... ... аз ... ... кешуде.Дәл қазіргі
таңдағы цивилизациялы қоғам дене еңбегін ... ... зор ... ... өзі ... ... ... байланысты.Біздің елімізде сан мыңдаған миллиондаған
адамдар жыл ... ... ... өзі ... ... пайдалануда.Барлық тұрмыстық-коммуналдық жағдайлары жеткілікті
өмір сүруде. ... ... ... ... пен қан ... жүйелеріндегі
аурулардың көбейіп кетуінің бірден-бір ... осы ... ... адам ... да кез ... ... қозады.Мысалға,қатерлі өскіндерді қояндардың денесіне еккенде ауыр
жұмыс істеуге жаттыққан ... ... ... ... ... күші
жоқ қояндарда жылдам дамиды.Дене ... ... ... ... қызметі де баяулап,қоздырғыштарға ... ... ... дене ... ... тек ... қабілетіне ғана
емес,денсаулық жағдайына да әсер етеді.Көптеген ... ... ... ... ... семіздік пен тірек-қимыл
аппаратының бұзылуында едәуір орын ... ... ... ... қан айналымының бұзылуы себебінен қажетті мөлшерде
оттегі және қоректік заттардың ... ... ... кең ... жүрек ауруы.Ел ішіндегі екі өлімнің негізгі себебі
миокард инфаркты және ... қан ... ... ... табылады.
Дене белсенділігі жоғары адамдарда бұл аурулар жоққа тән.Осы бағытта
көптеген ... ... және де ... ... ... ... ауруларынан қайтыс болатындардың саны,дене
белсенділігінің төмен адамдарда 2 ... 3 есе жиі ... ... ... ... ... бірінші инфарктен
кейін өмір сүре алады.Бұл жерде өмір сүру кезеңдеріндегі әр уақытта ... ... өте ... ... атап айтқан жөн және де балалық
жасөспірімдік ... ... ... ... ... қауіпті фактор липидтер алмасуының бұзылуына байланысты-дене
салмағының артуы.Толық адамдар қанындағы сары суда ... ... ... ... ... ... себеп.Салмақ
артуының басты себебі бұлшық ет жұмысы ... ... ... ... ... түскен энергия пропорциясының әртүрлігі.Қазіргі кездегі
постуталаттанған липопротеидтің жоғары ... ... ... есепке ала отырып,жоғарыда келтірілген фактілер,қан сарысуындағы
липидтер тасмалдануының нашарлауы және атерсклероздың пайда ... ... мен ... ... деп ... бірге гипокинезия холестеролдың,этирифицирленген ... ... ... ... ... осы ... ... плазмасындағы липидтерде жинақталуына жағдай туғызады.Балалармен
жасөспір-імдерде гипокинезия ... ... ... соғуының
жоғарлауына,тері асты майының ... ... ... ... ... ... ... аппаратындағы өзгерістер-бұлшық ет ... мен ... ... ... процестер
негізінен пайда болады.Қозғалыс белсенділігі тірек-қимыл аппаратының
пассивті құрамдарына әсер ... ... да ... статикаляқ
мәліметтер түрлі арқа ауруларының басты себептерінің бірі,арқа бұлшық
еттерінің жағдайы ... ... ... ... ... ... ... өте келе, бұлшық ет ұлпаларында спазм ... ... ... ... ... ... тексергенде,олардың тек 20%-ті ғана зақымдану ... ... ... ... жұмыс істейтіндерде кездесетін арқа және сүйек
аурулары,қимылдың аздығынан.Арқа еттеріндегі әлсіздік 6-16 жас ... ... де ... буын ... да көп әсер ... уақыттық статикалық
жүктемелер әсерінен буын ... ... зат ... ... ... ... да ... қозғалыс
амплитудасы шектеліп,серпімділігі азаяды.
Қимыл-қозғалыс кемшілігінің жоғарыда ... әсер ... ... қозғалыстың салдарынан жоғарғы реттеуші ... ... қан ... ... ... ... ... деген қабілеті төмендеп,өзін ... ... ... ... ... жүйесі» әлеуметтік және биологиялық
құбылыстарға төт-еп бере алмай қалады.
Гиподинамия (қимылдың кемдігі) ең алдымен ми ... ... ... ... ... ... дейін,барлығы тек жоғары реттеуші орталықтың бақылаумен ғана
орындалады.Сондықтан ми және бұлшық еттер, ... ... ... ... ... нерв ... ... бұйрық арқылы қатты екпінді қозғауға,не
ақырын қимылдауға болады. Ал қозғалысқа түскен ... ет ... ... нерв ... ... ... жұмыстың қорытындысын жібергендей
хабар береді.
Сонымен жоғары нерв ... бір ... ... ... ... ... (қан ... секреция
бездерінің жұмыстарын)екінші жағынан,өзі осы мүшелердің толық ... ... ... ... қабілеті,қандай жаста болса
да,дамылсыз соғып тұрған жүрекке байланысты. Барлық қимыл-қозғалыс денеде
өтіп жатқан мыңдаған құбылыстар тек сау ... ... ... ... ... қолқа тамырға итеріп шығарады,ол ары қарай
тарамдалып,кішкене тамыршалар арқалы бүкіл денені жуып шығады.
Сол ... ... ... ... шеткері орналасқан
жүйелер,оттегі,су,тұз қажетті заттармен ... ... соң ... босаңсыған шақта,керісінше көк тамыр арқылы көмірқышқылына және ... ... толы қан ... ... ... тапшылығы жүректің осылай өз ретімен жұмыс істеуіне ... ... ... ... күші ... ... ... төмендеп,қажетті қоректік заттарға тапшы ... ... аз ... ... ... денеде айтарлықтай өзгерістер
туады.Мәсе-лен,бұлшық еттің солуы,жүрек жиырылу күшінің ... ... ... ... ... байқалады.
Қимылдың тапшылығынан басқа да толып жатқан сырқаттарды аңғаруға болады.
Олар ... ... жиі ... ... ғасыр ауруы деп ... Ол ... ... ... ... тозуы, жұқаруы. Омыртқа
аралық шеміршектің тозуына не себеп? Әлеуметтік тұрғыдан қарағанда, қазіргі
адамдардың тұрмыс-тіршілігінде айтарлықтай ... ... ... ерте ... ... қимыл-қозғалысты артырып, күшпен
атқарылытын дене еңбегі емес, ой ... ... ... ең ... арқа және ... ... еттерне түседі.
Үнемі қозғалмай бірқалыпты сіресіп отырғаннан аталған ... ... ... олар өзінің серпінділігінен айырылады.
Сөйтіп, қысып ұстап тұрған омыртқалар негізгі күштен ... ... ... Одан әрі адам еш әрекет жасамай, сол ... ... ... аралық шеміршекке түседі. Сөйтіп,олар
біртіндеп ыдырай бастайды да жыртылады.Сол ... ... ... ... ... омыртқаның қалыпты қимылы өзгеріске ұшырайды.
Кейде сол омыртқа аралық шеміршек сыртқа ... ... ... ... ... нерв ... ... тамырларын зақымдап,адам зардап
шегеді.Ал омыртқалардың өз орнынан ауысып кетуі кейде жұлынға тікелей әсер
етеді.Жұлынан шыққан нерв талшықтарының түбі ... ... ... ... ... ... ... осы бүлінген жерде омыртқалар өзінің ... ... ... ... үшін,олардың тіреу міндетіне күш
түседі.Соның салдарынан омыртқалардың ... ... ... ... өзін ... ... ... туған жағымды
компенсаторлық (орын толтыру)қасиет деп ... ... ол ... сүйек (остеофиттер)омыртқалардың тұрақтылығын біршама
қалыптастырғанмен,сыртқы тепкен шеміршек ... нерв ... мен ... ... ... ... аурудың әр түрлі белгілері
байқалады.Омыртқа жотасының ішінде ең ... ... ... және ... ... ... басқа белгісіз себептермен бірге омыртқа жотасын
қысып ұстап тұрған бұлшық ... ... ... болады.Оған жұмысты
біріңғай отырып істеу,соның салдарынан бұлшық еттің ... ... ... тікелей ықпал жасайды.Ал омыртқа ... мен ... ... ... тек осы бұлшық еттер
әлсіреп,зақымданған соң біліне бастайды.
Ең жиі кездесетін кемтарлық-омыртқа ... ... ол ... төрт
физиолгиялық иіндерден тұрады.Оның екеуі-мойын мен бел тұстарының алға
қарай ойысуы (лордоз)қалған екеуі-кеуде мен ... ... ... ... ... 7 ... ... бел,5сегікөз,5құйымшақ
омыртқаларынан тұрады.Осылардың ішінде қозғалмай бір-бірімен тығыз
байланысып ... ... бен ... басқалары үнемі қозғалыс
үстінде.
Жоғарыда айтылған ойыс пен дөңестің және ... ... ... жотасының тепе-теңдік және серпінділік қасиеті
сақталады.Омыртқа жотасы адамның ... ... ... ... адамның иіліп бүгілуіне қажетті негізгі
өзегі.Дененің жоғарғы бөлігі бас,иық,қол, кеуде мен іш ... ... ... ... ... ол ... әр ... әр түрлі
қалыпта болады.Ал оның қорғаныс қызметі-өзегінің ішіндегі ... ... ... ... ... ... арқылы омыртқа,өмір
үшін соқтығу мен қақтығысудан сақтайды.
Омыртқа жотасының ретті қызмет етуіне оны қоршаған бұлшық ет ... ... ... ... ... бір жағынан көп күш ... ... ... ... ... ... әсерінен жоғарыда көрсетілген
кифоз және лордоз иірімдері ... ... ... екі ... ... ... еттердің күші бірдей болмаған соң,бір ... ... ... кемтар болуы осыдан.Ата-ана оның алғашқы ... ... ... ... келе бір-ақ
байқайды.
Табан бұлшық етінің ... ... ... ... да ... да адамға тигізер зияны айтарлықтай.
Сонымен гиподинамия ... көп ... ... ... оған ... ... да ... өзі.Көбіне бірқалыпты отырып
қызмет ... ... ... еш ... ... ... айтарлықтай күш түсіреді.Ал қимыл-
қозғалыс тапшы болса,орган-измде ... ... ... ... да ... жалпы адамды тез қартайтады.
1.2 Семіздіктің этиология мен ... және ... ... ... асты ... және ... да ... тіндерде
майдың жиналуының нәтижесінде ден салмағының 20%-ке,немесе одан да ... ... ... ... ... халықтың 20-30%-ы
семіздікпен ауырады,сондық-тан бұл тек ... қана ... бар ауру ... ... іс жүзінде салмағы оның қалыпты салмағының 15%-дан ... ... ... деп ... мен ... ... тағамның калория мөлшері
организмнің энергетикалық ... ... ... ... ... ... бірі-дұрыс тамақтанбау (шамадан тыс тамақ
қабылдау,негізгі тағам көлемін кешкі сағаттарда ... және ... ... ... ... ... беріледі.Зерт-
теулер жүргізі отырып,анықталған ... ... ... ... ... мен ... де ... салмақты болғанда-
80%жағдайда осы ауру дамиды.
Семіздіктің барлық ... май ... ... ... ... ... орталығы (вентромедиалды ядро)және тәбет
орталығы ... ... ... ... ... ... ... жарақаттанулық зақымдануы осы
орталықтарды қоздырады,
тәбетті ұлғайтады,ол гипоталамустық семіздікке әкеліп соқтырады.
Жіктелуі Семіздікті ... деп ... ... ... ... ... отбасылық көрініс.Семіздіктің
екіншілік түріне гипоталамустық және ... ... ... ... мөлшеріне байлаысты семіздіктің 4 сатысын ажыратады.I
сатысында-артық салмақ қалыптағыдан 20-29% артық ,II ... ... және одан да ... ... салмағын
білу үшін арнайы кестелер қолданады ... дене ... ... үшін ... ... ұзындығына(м) бөліп,квадратын
шығарады,қалыпты жағдайда ол 20,0-24,9 тең.
Клиникалық көріністер.Семіздіктің түріне байланысты,алинмен-тарлық дене
бітімдік ... I-II ... ... ... ... ... III-IV сатысында физикалық күш түскенде ентігу,тез шаршау,жүрек
соғу,жүрек тұсының ауыруымен
Аяқтардың ісінуі т.б шағымдар пайда болады.
Семіздіктің екіншілік ... ... ... ... басым
болуы мүмкін.Гипоталамустық семіздік-гипоталамус ... ... ... бұл ... ... дене ... ... асқа тәбеттің қатты артуы,бас ... ... ... ... ... ... жатады,оған кейде ұйқышылдық және
жыныс ... ... ... ... бұл түріне
адипозо-гениталды семіздік,Морганьи ... ... ... басқа эндокриндік ауруларға серіктес болып ... үсті ... ... ... пен ... ішкі ... ... күңгірт қызыл түсті
сызықшаларды байқауға болады.Семіз ... іш ... ... мен ... жиі ... ... ... дамып,ол тыныс ... және ... ... ... ... ... ... артериялық қан қысымы жоғарлауға
бейім.Қыжылдау,іштің кебуі сияқты ... ... ... ... шап және кіндік тұсында жарықтар жиі кездеседі.Әйел адамдардың
етек кірі бұзылады,ер адамдардың жыныстық ... ... ... ... қан ... көтерілуі 3-4 рет,жүрек ишемия ауруы
1,5-2 рет,веналардың варкиозы 2-3 рет,өт тас ... рет ... ... қантты диабет дамиды.
Дененің майлылығын қалыпты,арық ,семіз деп үшке ... ... және ... ... ... тері асты май
қабаттарының қалыңдығын өлшеу арқылы анықтайды.Қолдың үлкен және ... ... және тері асты ... 5 см ... жиырылады.Арық
адамның терісі мен тері асты майының аздығынан саусақтардың ұштары бірін-
бірі оңай ... ... ... ... және ... ... ... толықтығы қалыпты болғанда теріні саусақтарға жинау
қиынға түспейді,саусақтар бірін-бірі сезінеді.Бұлшық еттер мен ... анық ... ... ... ... ... жинау
қивнға соғады.Сүйектер мен бұлшық еттердің қырларын ... өте ... ... ... ... ... ... буындардағы
зақымды,қозғалыстың нашарлығын немесе керісінше қозғалмалығын,оның шықпалы
болып қалғандығы ... ... ... ... ... буынның
қозғалу көлемін тексереді.Оны арнайы циркульмен-гониометрмен өлшейді.
Сырттай бағалау арқылы дененің нормостениялық гипо және ... ... біз ... ... ... ... бермейтін аса қатерлі жүрек
ауруларының,гипертонияның,қант диабетінің,қатерлі ісік ауруларының қуатты
қоздырушысы екенін білеміз.Дүние ... ... ... ... ... ... ... ішінде адамдар бұл күндерді артық салмақ пен семіруге қарсы
күрес жүргізуде.Шетелдік сақтық компанияларының статистикалық мәліметтеріне
қарағанда,салмақ ... 20% ... ... пен миға қан ... ... ... мерт болу қаупі 2-2,5 есе артады екен.Салмақтары
нормадан 40% асып,семіріп кеткен ... ... ... ... ... болу ... 5-15% ... болып шықты.Бір сөзбен
айтқанда,қарнымызға көз салатын мезгіл жетті,қарнымыз нормадан асып қанша
жуандаса,өмір-жасымыздың сонша қысқарғандығы.Семірудің негізінде ... ... ... ... ... дегенді ұмыту,мешкейлік жатыр.Сол
мешкейлік салдарынан біздің көпшілігіміз тамақты қажетті мөлшерден әлденеше
есе көп ... ... арық ашаң ... 10-12 жыл ... ... да ... ішуге өзімізге еркіндік берген кезде бір жапырақ
нанның бізге 5-6 километр жерге жаяу жүріп баруға жететін энергия ... ... ... да еске ... жөн ... ертедегі Спарта елінде жас
жігіттер ... ... ... ... болған.Осындай жазадан
қорыққан спарталық еркектер тамақты аз ішуге,толмауға,стандарттан ... ... Рим мен ... да ... ... ... ... тағы бір қауіпті ... ... ... ... бара ... ... ... зардап
шегетін еркектердің орта жасы 42,3-ке әйелдің орта жасы ... ... ... ... 35-50 ... арасы
болса,әйелдердің семіретін кездері бұданда ерте болып отыр.Семірген кезде
ғана емес,салмақ нормадан аздап асқан ... ... ... ... ... ... болса да,мейлі,терминологияны түсініп алайықшы.Егер салмағыңыз
нормадағы салмақтан 9% асса,онда әңгіме семіздік жайында ... ... ... ... 10% ... ... ... бойынша бірнеше дәрежеге бөледі.Семіздіктің бірінші дәрежесінде
салмақ нормадан 10-20%,екіншісі 30-40%,үшіншісінде ... ... ары асып ... мүмкін.
Семірудің негізінде не жатыр? Сөз жоқ, энергетикалық дисбаланс.
Тепе-теңдіктің бұзылуына екі түрлі себеп ... және ... ... ... ... ... аурулар семіздікке ұрындырады.
Екіқабат әйел немесе емшекте баласы бар ана ... ... ... ... бұл ... айыға алмайтын болады.Сөйтіп денсаулығын
бұзады.Бұл есте ұстайтын ... басу ... ... азғын,орташа және семіз деп үшке бөлінеді.Азғын
немесе қағылез адамның жауырыны,білезік бөлігі,балтыр сүйектері мен табан
сүйектерінің ... тері ... ... ... тұрады.Орташа май басқанда
сүйектердің бедері онша білінбейді.Семіз немесе май басқан адамда денесі
жұмырланып,мықын бөлігіндегі,санның ... ... және ... май қабаты қалың болады.Дене ... ... ... ... ... май көп ... ... дәлелдеуі бойынша,семіздік денсаулықты құртады,адам
өмірін қысқартады.Статистикалық мәліметтерге жүгінсек,адамдардың орташа
жасын 7-10 жылға ... ... өте ... ... қалыпты
адамдармен салыстырғанда 2 есе көп өлітіні белгілі.Әсіресе,семіздік қан
қысымының жоғарлауына ... ... ... тек ... кемдігінен пайда болады деу қате пікір.Оған
әсер ... ... өте ... ... тамақтану мәдениетін білмеуі,яғни
біріңғай тамақтың түрлерін қолданудан да болады.Мәселен,өте ... ... көп ... ... ... ... бұзылуы,денеде тұздың көбейіп кетуі айтарлықтай
физиологиялық өзгерістер туғызады.
Осыған қоса ішкі ... ... ... кенет төмендеуі де үлкен әсер
етеді.Негізінде семіздлікті сыртқы және ішкі себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... ішкі себептерге ішкі секреция бездерінің бұзылуы,зат алмасуының
нашарлауы жатады.
Семіздік қандай себептен пайда болса да ол денсаулыққа өте ... ... ... ... күш ... семіздікке шалдыққан адамдарда
сан алуан белгілер байқалады.Оладың ауырмайтын жері жоқ.,соған орай
емделмейтін ... де ... де оның бәрі ... ... ... тапшылығы тек ересек ... ... ... да ... организмге
сыртқы күштің әр түрлі жағымсыз әсерінен ... ... ... ... іштен туа және жүре пайда ... ... ... жүре ... ... ... ... инфекция енуіне,сол сияқты тұлға,қаңқа ... ... ... байланысты.
Адам қалай семіреді?Адам энергиялық құндылығы өте жоғары болғанда,өзі
жұмсай алатын деңгейден көп мөлшерде тамақ ... ... ... ... бір бөлігінен (ең алдымен майлар мен көмірсулар) адам организмі
қор ... ... ... артық шамадан калориялығы өте жоғары майға
айналады.Осының салдарынан келіп тері астына көп ... май ... кету зат ... ... ... ... ... және жас өзгешеліктерінің,май алмасуды реттейтін нейро-
гормондық орталықтардың зақымдануының салдарынан ... ... ... ... нерв ... эндокриндік органдардың,ең алдымен
гипофиздің,бүйрек үсті,қал-қан және ұйқы бездерінің бұзылуы да ... ... ... ... немесе дененің бір ... ... май ... ... тамақтанса
да,оргнаизмде май қорының тым көп жинала бастауы мүмкін.Семірудің ... ... ... деп ... ... ... статистика семірудің медицина
көмектесе алатын алғашқы ... ... ... ... деп дәрігерге
ешкімнің келе қоймайтынын көрсетеді.Ал семірудің ... ... ... ... ... тұсының шаншуы,бас
ауруы,демікпе,дәреттің бұзыл-уы,аяқтың ісінуі,мазалаған кезде жұрт
дәрігерге ... ... ... ... адамдар,медицинаның бұл
қауіпті ауруды емдеуге шамасы келмейтін,тек кейбір зардаптарын жеңілдетуге
ғана болатын кезде бір-ақ көрінеді.Адам қай ... ... да ... ... ... қауіпті және күрделі ауру екенін түсіну керек.
Семірген ... ... ... мүшелері мен жүйелері
зақымданады,бірақ ... жиі және ... ... ... ... ... семіздіктен ауырғандардың 80%-ын жүрек-
қан тамыр жүйесінің теріс өзгеріс-тері болғаны,ең алдымен артериялық қысымы
артқанын анықтаған.Мұның бір ... май ... ... ... қиындауы.Семірген кезде жүректі май басып,оның механикалық ... ... ... себепші болады.Өйткені май
мөлшерінің артуы жүрек пен қан тамырларына көп күш түсіреді.Семіру дәрежесі
артқан сайын атеросклерозбен ауыру жиілігі арта ... өкпе ... да ... әсер ... ... ... алуға
механикалық кедергі жасайды,бұған қоса өкпемен байланысты қан тамырларын
май қысып тастайды ... ... ауа ... ... бәрі семіздіктен ауыратын адамдардың пневмониямен бірнеше
есе жиі ауыруына әкеліп соғады.
Семіздік ... ... ... ... холецис-
титке,диабетке,бүйрек ауруына ұласады.Семіздік адамның нерв ... ... ... өзі ұйқы бұзылуынан,тәбеттің артуынан,шөлдей
беруден,вегетациялық зақымданудан басталады.
Ер ... ... ... өте жиі болады,әйелдерде менструациялық
циклдің бұзылуы байқалады.Семірген кезде эндо-криндік жүйе (гипофиз,бүйрек
үсті безі,қалқан және жыныс бездері) су-тұз ... жиі ... бәрі ... ... ... ... қысқаша тізбегі
ғана.Әдетте ауру жалғыз келмейді,алуан түрлі ауру араласып,бір-нешеуі бірге
келеді.Тіпті семіруге байланысты емес ... ... ... ... да олар ... ... анағұрлым ауыр болып,асқынып
кетеді.
Семіздікке қарсы қалай күресуге болады?Семірудің бүкіл орган-измнің ауруы
екенін,ондайда ... ... мен ... ... өзі
емделуден гөрі алдын ала сақтану анағұрлым оңай болатын ауру ... ... үшін өз ... ... қадағалап отыру керек.Егер салмақ 3-4 кг асып
түссе, тиісінше шаралар қолдану керек.Ол үшін тиімді тамақтанған жағдайда
тамақтың энергиялық ... мен ... ... ... ... болуға
тиіс.Салмақ артқан жағдайда тамқтың калориялылығын азайтып,энергия жұмсауды
арттыру ... ... ... мен көмірсулар есебінен ... ... ... ... ... ... ... тамақта тәттінің және майдың
мөлшерін шектеу,нанды,ботқа,кар-топ,тұзды ... көп ... тұз ... судың жинақталуына себепші ьолады.
Семіруге бейім адамдардың әдетте тәбеті күшті болады.Бұл тәбетті тежеу
керек.Оның ең ... ... ... ... ... ... түстіктен кейін 2-3 сағат өткен соң бір алма ... бір ... ... шай ішкен абзал.
Тамақтанудың сипатын және режимін өзгертумен қатар бұлшық ет энергиясының
жұмсалуын да ... ... ... ... мен телевизия арқылы
берілітін дене шынықтыру серігуге жақсы және оның ... ... ... ... ештеңе жоқ,бұл әбден түсінікті де,өйткені ол іс
жүзінде денсаулық жағдайына қармастан жұрттың бәріне (жастарға да,қарттарға
да)арналған ... ... ... азайту үшін емдік дене шынықтыру керек.Дәрігермен ақылдасқаннан
кейін жаттығулардың көбін күш түсіріп ... ... ... ... ... құлаштай жазатын болсаң,эспандермен,иіліп-бүгілетін
болсаң гирмен қимыл жасау қажет-ақ.
1.3 Гипокинезияның тыныс алу жүйесіне әсері.
Гипокинезия аз ғана нервтік ... ... ... ... аэробты және ... ... ... ... ... және ... қуатты дене жұмысының ... және ... ... ... ... өкпенің гипержелденуі,ширығудың гипертониялығы PWC
170 төмендігі,ауа қапшығындағы(альвеола) ... ... ... гипоксемияның кемуі тән,және осы көрсеткіштер патологиялық
жағдайдың басталуы болып ... ... ... ... үшін,жұмысты орындау кезіндегі жоғарғы тыныс үнемділігі мен қан
айналымы байқалатын жағдай сипаты,PWC 170 жақсы ... тән ... алу ... жұмысын зерттеудің спорттық медицинада үлкен маңызы
зор.Адамның ... ... ... ... ... сіңіріп ткандар мен
органдарға жеткізілетін ... ... ... ... ... ... және ... жеткізіксіздігін екіншісі толықтырып
отырады.Мысалы жүректің ... ... ... ... ... ... аздығына байланысты ... ... ... ... ... ... ... өкпелер,жоғарғы ... ... ... ... мен ... бұлшық еттері жатады.Тыныс жүйесінің
жұмысының нашарлауына байланысты кеуде ... ... ... ... ... екі ... ... болады.
Бірінші кезеңде сыртқы ауа мен альвеолдар арасындағы ... ... ... ... арқылы іске асады.Тыныс алғанда ... бай ... ... ... кезде көмірте-гіге бай ауа сыртқа шығарылады.
Екінші кезеңде альвеолдар мен ... ... газ ... ... кезең диффузия арқылы іске асады.Диффузияняң жүруі қан ... ... мен ... ... тікелей байланысты.Тыныс
жүйесінің жұмысын жалпы ... және ... ... ... ... ... таза ... ғана терең зерттеуге және
спортпен айналысуға даярлығын ... ... ... ... ... және оның ... ... алуды қамтамсыз ететін
бұлшық еттердің жұмысына ... ... ... ... айналысқан
кезде кеуденің дем алыс қозғалыстарын қамтамасыз ететін бұлшық еттердің
күші ... ... ... ... алу ... ... ... желденуі күшейеді.Тыныс бұлшық еттерінің қуатын пневмотонометрия
мен пневмотахомет-рия мен өлшенеді.Пневмотонометрия өкпедегі тыныс ... ... ... өте ... дем алған кездегі қысымды
өлшейді.Пневмотахометрмен тыныс ... ... ... ... ... ... л/минут деген өлшеммен есептелінеді.
Пневмотахометрияның көрсеткіштермен дем алу мен дем ... ... таза ... ... ... дем алу дем шығару
күшінің ара салмағы бірге өте жақын.ауру адамдардың осы ... ... ... дем алу дем ... күші ... ... ,сондықтан
екі көрсеткіштің ара салмағы 1,2-1,4 деген дәрежені көрсетеді.Дем алудың
салыстырмалы көрсеткішінің өсуінің маңызы үлкен.Себебі дем ... ... ... ... ... ... жүреді.Осындай жағдайда,әсіресе жүзу
спортында айқын көруге болады.Жүзуші спортшыларда дем алыс өте ... ... су ... және ... жүреді.Өкпенің өмірлік көлемі-өкпенің жалпы
көлемінің бір бөлігіне тең.
Тыныс жолдары мен өкпе ... ... мен ... ... жиі
кездеседі.Ал туберкулез сияқты қауіпті ауру үлкен ... ... ... ... ... ... пайда болуына әсер ететін жайлар көп-ақ,соның ішінде ... ... ... тамақ,өндірістегі
зиянды қалдықтар,суыққа шалдығу,орган-измнің әлсіреуі үлкен зиян ... ... тән ... ... ... ... болу ... белгілер.Уақыт-ында емделмей асқындырып
алса,аурудың қандай түрі болсын дем жетіспейтін ... ... ... денеде оттегінің тапшылығына,көмірқышқыл газының көбеюіне әкеп
соғады.Тек газ айналымы емес,зат ... да ... ... ... ... зиян ... қабынуы.Денеге микроб,вирус түскенде болады.Індет жедел
созылмалы түрде өтеді.Олардың ... ... әсер ... ... белгілер жоғарғыда айтқандай жөтел,ентікпе,ыстық
көтеріліп,жүрек-тамыр қызметі нашарлайды.
Ауру адамның ыстығы түсіп,жағдайы дұрысталған соң 2 ... ... ... ... және ... ... өкпенің дем алуын
жеңілдетіп,өкпеге дәнекер ұлпа ... ... ... ... ... жатқанда тыныс алуды қадағалайтын жаттығулар
беріледі.Содан соң ауырған өкпе жағына аунатып тыныс ... ... ... ... тек 2-4 аптадан соң айналысқан
жөн.Тыныс жолдарын,өкпені шынықтыру үшін таза ауада көп болу керек.
Плеврит-Көкіректің ішкі ... ... ... ... сірі
қабықтың қабынуы.Бұл пневмония сияқты ... ... ... ... ... ... ... және экссудатты болып
(жиылған сұйық зат)екіге бөлінеді.Қандай түрі болса да екі қабықтың ... ... ... үшін ... ... беріледі.Жұқа плевра қабығы
қабынған соң бергіш болып бітіп қалады,соны тарату үшін ... ... ... ... әр ... жаттығулар
жасайды.
Жаттығулар қан-лимфа айналысын жақсартып,дәнекерлі ұлпа қалыптасып
қалмауын,дұрыс дем алуын қамтамасыз ... ... ... қоздырушы микроб болса,аурудың
өрбуіне ықпал жасайтын басқа көптеген факторлар.
Адамды тұншықтырып,дем жеткізбей қысады.Ол ... ... ... болады.Оған себеп болатын өзімізді қоршаған сан алуан
заттар.Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... түрлі ,дәрілер,жеміс-жидектер,шаң тозаң,темекі,қуырған
майдың иісі ... ... ... ... болып кездеседі.Осындай
заттарға қарсы дененің білдіретін тітіркенгіш әсерін-аллергия дейді.
1.4 Гипокинезияның ... қан ... ... ... ... ... ауруларының арта түсуіне өмірде мейлінше кеңінен
тараған зиянды әдеттің бірі-қозғалыстың ... ... ... ишемиялық ауруларына ... ... ... ... алып ... ... ... маңызды деп есептелінетін факторлары мыналар.
1.Әлеуметтік-тұрмыстық факторлар.Бұлардың қатарына өмір ... ... ... ... ... ... ... салыну сияқты зиянды әдеттерді қосуға болады.
2.Ішкі факторлар.Адам организмінен байқалатын биохимиялық көрсеткіштер ... ... ... ... өзгерістерді
қамтиды.Мұндай өзгерістердің пайда болуына бір ... ... сүру ... тағамдар),ал екінші жағынан
генетикалық ерекшеліктер,яғни тұқым қуалаушылықтың бейім ... ... ... ... ... ... ... гиперхолестеринемия,гипертри-
глицеринемия,гиперлипопротеинемия түрлері,көміртегілерге қарсы
төзімділіктің ... тыс ... ... ... белгілі психологиялық ерекшелігі сияқты басқа да толып ... ... ... калориялы тағамдар ішу,олардың құрамында
майының мол болуы,дене еңбегімен аз ... ... ... ... ... ... ... меңдей түсуіне соқтырады.
Жүректің ишемиялық ауруларының ... ... ... майлы заттар комплексі)өзара алмасуының бұзылуы да күшті ... ... ... ... ... ... ұштаса өзгеріске ұшырауы да жүректің ишемиялық ауруларына
алып барады.Организмдегі ... ... ... ... ... ... нерв жүйесі)мен ішкі секреция
бездері(қалқанша ... ... ... ... рол ... ... атап көрсеткеніміздей,әдетте көп жағдайда
күтпеген жерден жедел кездескен ... ... ... созылған
психикалық күйзелістен соң,сондай-ақ дене еңбегімен ... тыс ... ... ... ... жиі-жиі бұзылуынан организм өзінің белгілі бір ... ... ... да ... өзі тиісті патологиялық
өзгерістерге әкеп соғады.Жүректің ишемиялық ... ой ... ... ... адамдарда дене еңбегімен
айналысатын ... ... ... жиі ... ой еңбегімен айналысу кезінде,басшылық жасаудың
терең толғанатын сәттерінде психика-лық ... ... көп ... ... ... ... күрт ... барлық жағдайда бірдей
патологиялық салдарға ұшырауға жол бермейді.Бұл жерде әркімнің өзіндік дара
ерекшеліктері де,сондай-ақ белгілі бір ... ... кету ... роль атқаратынын айта кетудің артықтығы жоқ.
Клиникалық морфологиялық және ... ... ... жүректің ишемиялық аурулары-ның ... 3-6 есе ... ... болып отыр.Әсіресе жас адамдардың
артериялық гипертензиясы ерекше күшті ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Бүкіл дүние жүзілік денсаулық сақтау ... ... ... ... мынадай мөлшерін белгілеп берді.1\қалыпты артериялық қан қысымы-
сынап бағанасының 140\90 миллиметрлік деңгейіне дейін,2\қауіпті аймақтағы
артериялық қан ... ... ... деңгейінен 159\94мм
деңгейге дейін,жоғарғы артериялық қан ... ... ... оданда жоғары деңгейде екені анықталған.
Жүректің ишемиялық ауруының асқынуына негізгі ... ... ... артериялық қан тамырларының қабынып ісуі салдарынан өте сирек те
болса кездеседі.Мына бір нәрсені айта кету ... ... ... ... ... ... диабет және шамадан тыс семіріп
кету дерттері өзара ... ... өте жиі ... ... ... өміріне өте қауіпті болып келеді.
Ишемиялық инсульт кезінде мидың негізгі төрт күретамырының бірінде немесе
олардың ұсақтау тармақтарында қанның ... ... ... ... ... ... оттегінен айырады да олар өледі.Бұл
организмнің кез келген қызметіне әсер етуі мүмкін.
Көп жағдайда миына қан ... адам ... өзі ... болады,себебі ол
сырқаттың алғашқы белгілерін сезе тұра қатерлі ... ... алу ... ... жасамайды.Әйтеуір бір амалы табылар деп жүре береді.
Көбіне организмге төніп келе жатқан қауіп туралы ... ... ... ... кезде жеңіл жер сілкіністері ... ... ... ... ... ... ... аз уақытқа тоқтатады да артынша жойылып кетеді.Кейде
микроинсульт белгілері аздаған минутқа ... ... ... ... бәрі ... ... ... не болғанын сезбей де
қалады.Бұған мүлде мән бермейді де.Өте өкінішті жайт,өйткені микроинсульт
алған әрбір ... адам сол ... тағы ... ... ... жыл ішінде
инсульт алады.Сондықтан шұғыл шара қабылдау қажет.
Инсульт ... ... ... қан ... ... ... ... барлар,құрамында эстрогені көп ұрықтануға қарсы
түймедақ қабылдайтын әйелдер,жүрек соғысы ... ... ... ... жатады.Сондай-ақ артық салмағы бар,қанында холестерин көп,аз
қозғалатын адамдардың осы ... ... ... ... бір ... жайт ... ... қарағанда ерлерде көп байқалады.Ол кез
келген жаста,тіпті жасөспірімдерде де кездеседі.
Бүгінде инсультке қарсы күресте ... ... ... ... де ... ... ... тазартуға да болады.Сіз қауіп
тобындағы адамдардың қатарындасызба?Қан қысымыңызды ... ... ... ... ... ... сақ болғайсыз-дабыл белгілерін өзіңіз байқамасаңыз өзгелер оны ... ... және ... білезік немесе табан,одан соң ... ... ... ... ... кейде саусақтарды тек әлсіз
тоқ соққандай болуы мүмкін.Кейде аяқ қол көп отырғанда не ... ... ұю ... ... ... ... болса және екі-үш
минуттан артық уақытқа созылса,әсіресе беттің ... ... ... және ... ... ... секілді белгілер байқалса тез
арада дәрігерге көрініңіз.
Саусақтардың бағынбауы.Микроинсультттің бірінші белгісі қан-дай да ... ... ... ... болуы мүмкін.Егер сіз кенеттен қаламды қолға үстай
алмай,тусіп қалған кілтті көтере алмай қалсаңыз жансыздану одан әрі ... ... ... шара қабылдау қажет.
Сөйлеудің бұзылуы.Кейде науқастар түсінікті сөйлеудің орнына мыңғырлай
бастайды,сөйлеу ... ... ... ... не деп ... барлығы төніп келе жатқан қауіптің белгілері,оларға жеңіл
қарауға болмайды.
Көздің ... миға қан ... ... ... ... ... бәрі ... түсті секілді
болады.Көбіне бұл бір көзде байқалады,екінші көз бұрынғысынша жақсы
көреді.Кейде(тромбының ... ... ... ... бір ... орнына екі затты көреді,олар қатарласып немесе
бірінің үстіне бірі тұрады.Көрудің жартылай ... сол ... ... ... ... көру тез қалпына келсе,бұл болған жайтты
ұмытуға болады деген сөз емес.Кеш ... ... ... ... ... әдетте,ми діндеріндегі тепе-теңдік орталықтарының жұмысын
бұзатын тромбының бар екендігін білдіреді.Жүрістің бұзылуымен ... ... ... қан құйылуға тән белгі.Бас солқлдып емес,тұрақты ауырады
және белгілі бір ... ... ... ... бас ... мен ... ... қан құйылған кезде бас сүйегі ... ... ... жүрек-қан тамырлардың атқаратын ролі ерекше.Бүкіл
организм тек сол ... ... ... ... ... ... етіліп,өндірілген,денеге керексіз заттар
шығарылып отырады.Жүрек кенеттен ауруға шалдықса,бүкіл денеде айтарлықтай
өзгеріс ... ... ... ... ... ... жүрек ауруының кейбір түрі ажалға душар етеді.
Қазіргі уақытта жүрек және қан тамырлары ауруы өте жиі ... ... ... сақтау ұйымының деректері бойынша,әрбір төртінші
ер адам жүрек инфарктынан,әрбір жетіншісі-миға қан ... ... да бұл ... ХХ ... ... ... атақ алып отыр.
Осы сырқаттардың негізгі себептері,одан сақтану шаралары ... ... ... ... ... беріліп тұрғанмен,халықтың
көбі әлі де бұл дерттің алдын алу шараларына мән бермей келеді.Басы ауырып
балтыры сыздағанша,ауру ... ... ... алғанша өз денсаулығына көңіл
бөлмейтіндер әлі де аз емес.Өкінішке орай,бұл кезде асқынған сырқатқа ем
қону да ... ... ... қан тамырлары ауруларының ең жиі кездесетіндері оның
жолдарының тартылуынан немесе ... ... ... инфаркт
ауруы.Халыққа тарап кеткен ұғымдай,инфаркт тек ... ... ... еттерде,қан тамыры жүйесінің ... ... ... мүмкін.Бірақ солардың ішінде ең жиі кездесетіні және
өмірге ... ... ... ... ... ... көп жағдайлар әсер етеді.Ол ішкі және
сыртқы ортадағы ... ... ... ... тапшылығы,физикалық құбылыстар,қоршаған
орта-ның ластануы,ашу- реніш,қайғы-қасірет,жұқпалы ауруларға жиі
шалдығу,тұқым ... ... ... ... өте ... ... ... арасында жиі
кездесіп жүрген гипертония ... ... ... ... ... ... қандай түрі болмасын адам ... ... ... оның ... ... ... қанның мөлшері
жетіспейді.Осы кезде әр адам жүрек ... тән жиі ... ... ... жүрек тұсында шаншу,сыздап ауру,соғысы
жиілеу,ентігу,әлсіздік байқалады.Кейінен аяқ- қол ... ... ... белгілер денедегі қанның,оттегінің
тапшылығынан болады.Бұл көбінесе жүректің нашарлауынан,қан тамырларының
өзгеруінен болады.
Жүрек-тамыр ... ... қан ... ... ... ... үш ... тұрады,әрқайсысын дәрігерлер
белгілеріне қарай айырып,қажетті ем қолданады.
Қазіргі кезде өте жиі ... ... ... ... ... инфаркті дедік.Бұл жүрек қан тамырларының бір бөлігінің
ұйыған қанмен бітелуі не кенет түйілуі ... ... ... етінің,не
ұлпалардың бір бөлігінің өлуі.Жүрек қан тамырларының кенет тарылуы,не
склероз болып өзгерген тамырдың тығындалуы,оны ... ... ... ... ... қайғыға әкеп соғады.Оған итермелейтін күш
көп.Мәселен,көптен елемей келген қанның ... ... ... тыс ауыр ... мен ... ... ... шеңберіне,бүлінген тамырдың кеңдігіне арнасына қарай әр түрлі
болады.Жансыз ошақ кең ... ... ... ... ... ... ... әрең көрінетін микроинфаркт болады.
Миокард-көптеген инфекциялардың,улы заттардың,аллергиялық әсерлердің
нәтижесінде дамитын ... ... ... ... ... үшін тән ... алып ... миокард осы процесс нәтижесінде
пайда болған ірі некроз ощақтарының ... ... ... ... ... ... деп атаған.Бұл сырқаттың этологиясы анық емес,оның
шығуында әртүрлі инфекцияның,ор-ганизмде дамитын ... ... ... ... ... айтылған өзгерістер нәтижесінде жүрек бұлшық еттері
зақымданып,организмде оларға қарсы антиденелер түзіледі.Антиденелер қандағы
комплементпен қосылып иммунды ... ... ... ... шөгіп қалуына байланысты иммунды ... ... ... ... ... ... түзілген,киллирлік әсер
етуші,Т-лимфоциттердің маңызы зор.Демек осы аурудың организмде ... ... ... ... ... ... анатомиясы.Миокард нәтижесінде жүрек қуыстары кеңіп,ұлпасы
босап,кесіп қарағанда сарғыш қоңыр түсте ... ... ... кеңіген қуыстарда тромбтар түзіліп,жүрек салмағы 1 кг ... ... ... ... ... және
қабынуға тән өзгерістерді көреміз.Аурудың жіті түрінде ... ... ... көп ... ссозылмалы түрінде
лимфоциттер,плазмалы жасушалар басым ... ... ... ... ұлпаның көбейіп кеткендігі,ошақты ... ... ... ... болады.Ауру өлімі жүрек қызметінің
нашарлауына немесе тромбоэмболияға ... ... ... білінетін белгілері ерекше жүрек тұсы қатты шаншу болып қадалады,сол
жақ иық,қол ... ... ... адам ... ... тұсы ауырғаннан бастап дәрігерге хабарлау керек.Оны
өзі басылады деп ... ... ... асқынып кетуі мүмкін.Әсіресе
жасы 40-тан асқан адамдарға ондай шыдамдылық ... ... ... ... ауруханада жатқызып,қажетті көмек көрсетіп,қиын-қыстау кезеңнен
алып ... соң ... ... тағайындайды.
Егер микро-инфаркт болса 2-3 тәуліктен соң,орташа ... 4-5,ал ... ... 6-7 ... соң дене ... басталады.
Кейінгі жылдары ғалымдардың айтуынша неғұрлым емдік жаттығуды ерте
бастаса,соғұрлым ... ... ... ... ... ... қан тамырларын жақсартып,жүрек бұлшық етін әлдендіріп,күш
береді.Мұның өзі науқастың төсек тартып ұзақ жатпай,тұрып ... ... ішкі ... ... ... ... нәтижесінде дамиды,әсіресе
оның пайда болуын ... ... ... ... өте зор.Эндокардиттердің бұл
түрлері ревматизм,сепсис ауруларының бір көрінісі ... ... ... ... эндокардитті эндокардиттің алғашқы
сырқаты деп қарауға болады.
Бұл сырқат үшін ... ... ... ... ... және сол
жерлерде тромб пайда болуы тән.Егер осы ... ... ... ... ... өтсе ... жақсы жабылмай ... әкеп ... ... және ... ... қабығының қабынуы.Перикардит
көбінесе басқа ауруларға немесе жүректің өз ... ... ... ... ... ... және ... аурулары себепші болады.Уремия
нәтижесінде организмнен бөлініп шығатын азотты улы заттар да,миокард
инфарктына ... ... да ... ... әсер ... ... жоғарғыда айтылған улы заттар-дың тікелей
әсерінен немесе олардың қан,лимфа арқылы ... ... ... ... бір түрі ... ... ... көбінесе фибринді ... және ... ... ... ... пайда болады,осы
көрніске «түкті жүрек» деген ат берілген.Егер осы фибринге бай ... ... ... ... қабы ... ... немесе эпикард пен
перикард арасында өте ... ... ұлпа ... болады,жүректі темір
құрсаудай қысып оның жұмысын қиындатады.
Атеросклероз.(грекше-atere-ботқа,sklerosis-тығыздалу.)-бұл ірі
артериялардың ішкі қабатында май және ... ... ... ... ... ... морфологиялық өзгерістермен сипатталатын созылмалы
ауру.Осы күрделі ... ... ... және микроскопиялық
негізін құрайды.Бұл ... ... ... ... ... деген атауды Амери-ка ғаламы
Маршан 1904 жылы ұсынған.
Атеросклероз ... ... өт көп ... ... ... адамдардың өліміне себепші болып отыр.Елімізде жүрек-қан
тамырларының атеросклерозына байланысты болған жүректің ишемиялық ауруына
жыл сайын ересек ... 52%-ы ... ... ... немесе
бір елдің әртүрлі аймақтарында түрліше тараған.
Атеросклероздың этиологиясы мен патогенезіне тоқталатын болсақ,Н.Н.Аничков
пен С.С.Халатовтың ... ... ... өте ... ... ... ... арқылы адам атеросклерозына ... ... ... ... ... ... бұл
ауру тамақ құрамындағы холестериннің қан тамырына сіңуі ... ... деп ... ... жүргізілген зерттеулер атеросклерозбен
ауырған адамдардың қанында да ... ... ... кететіндігін,ол
аурулардың 70%-на ұшырайтынын анықтады.
Дегенмен кейінгі уақытта атеросклероздың келіп шығуында ... ... аса зор ... ... ... ... ... тасушылар ретінде тікелей
қатысады екен.Тығыздығы төмен липопротеидтер холестеринді қан тамырына ... ... ... ... қан ... алып ... қан ... көбірек тұнып қалуы осы ... ... ... ... ... ... ... организмде аутоантиген ролін атқаратындығы да белгілі.
Ғылымда атеросклероздың макроскопиялық ... 4 ... ... болады.Оның бірінші кезеңі қан тамырларының ішкі қабатында ... және ... ... ... ... ... шығып тұрмайды.
Атеросклероздың фиброзды табақшалар кезеңінде қан тамырының ... ... ... ... түстегі,жылтыр болып келеді.Атеросклероздың
әрі қарай дамуы нәтижесінде фиброзды табақшаларға қан ... ... ... ... ... ... деп ... процесі барлық қан тамырларыда бір мезгілде,бір-келкі
дамымайды,сондықтан ... жеке қан ... ... ... уақытта «Атеросклероз» сырқаты бірнеше топқа бөлініп кетті
тек қолқа және бүйрек артериясының атеросклерозы осы ұғым ... ... ... ең айқын көрінетін
жері.Атероматоз,атерокальциноз процестері ... ... ... жақсы
дамыған.Осы өзгерістер әсерінен қолқада аса қауіпті бірқатар асқынулар
пайда болады.Оған атеросклероз табақшалары ... ... ... ... ... ... қабырғасына жабысып тұрған тромб үзіліп
түсіп ... ... ... ... қан ... ... ... өз айырығына тығылып қалып ондағы қан айналысын
бұзады.Қолқа аневризмасы деп оның ... бір ... ... ... ... ... түзілісіне қарап шын және
жалған,ал шығу тегіне қарап туа біткен немесе жүре ... ... ... ... қап ... ... ... жеке
түріне қатпарлы аневризма жатады,оның ... ... ... ... ... ... байланысты,кейде қан интиманың екі жағы арқылы да ... ... ... қан ... ... ... ... ұлпаларға құйылып,науқас тез арада қансырап
өледі.
Ми артерияларының атеросклерозы.Қазір ми қан ... ... ... жатқызады.Атеросклероз салдарынан (тром-боз,эмболия,спазм)ми
ұлпаларында ишемиялық инфаркт ... ... қан ... жарылып
кетсе миға,ми перделерінің астына қан құйылады.Егер ми күре ... ... ... адам ... ... келеді,бастың айналуы,құлақтың
шыңылдауы,ұйқының қашуы сияқты белгілер байқалады.
Бүйрек қан ... ... ... ... байланысты бүріскен бүйрек деп атала-ды.Бұл бүйректердің
үсті ойдым-ойдым болып семіп қалады және қан қысымы қатты ... ... ... атеросклерозы.Тамырдың қолқадан басталар жерінде және
оның жоғарғы бөліктерінде пайда болады.Бұл патология қазіргі кезде ... ... ... ... жеке ... ... ... эмболия процестері ең көп ... жері ... ... ... ... ... немесе қан тамыры
саңлауының бітіп қалуы ішек инфарктына ... ... бұл ... ... қан ... қалуына байланысты геморрагиялық
(қызыл)түр алады.Некрозға ұшырыған ішек қабырғасына тез ... ... ... ... ... ішек ... ... артерияларының атеросклерозы.Атеросклероз процесінің даму қарқыны
бойынша бірінші орында ... ... ... ... сан ... ... уақытта атеросклерозға байланысты аяқта
ұшырайтын барлық өзгерістерді аяқтың ишемиялық ауруы деген ... ... және ... ... ... ішек гангреналары жедел операцияны
талап ететін ... ... ... қан ... ... еттер тартылып адам ұзақ жаяу жүре алмайды.Аяқ
үнемі мұздап тұрады.
Атеросклероз сонымен ... ... ... қан ... ... май ... ... ұлпаларының
өсуінен болады.Осының бәрі ... ... ... ... ... ... тоқтап қалады.Ұлпалар мен мүшелер қоректік затқа тапшы
болып,әртүрлі өзгерістерге душар болады.Ең көп ... ... ... ... ірі ... ... ... кетуі немесе тығындалып қалуы мүмкін.Мұндай жағдай ми тамырларында
болса инфаркке ұшырауы ықтимал.
Атеросклероздың ... ... ... ететін көп жағдай бар.Олар адамның
шамадан тыс зорлануы,нерв жүйесінің ... ... ... есе асып кетуі,қимыл-қозғалыстың тапшылығы,тамақтану
мәдениетін білмеу,семіздік,мешкейлік,қант диабеті,тұқым қуалаушылық,.
Атеросклероз ... май мен ... ... алмасуның бұзылуынан,атап
айтқанда,холестериннің қан құрамында табиғи ... асып ... ... ең ... заттардың бірі.Бірақ белгілі
мөлшерден артып кетсе,зияны да соншалық көп.
Егер қан ... ... өз ... аз ... ... да ... (мысалы майлы тамақ ішкеннен кейін)онда организм өзі күресе
алады.Ал,мұндай жағдай ұзақ ... әрі жиі ... ... ... ... мөлшерден артығы көпшілікке түсінікті сөзбен
айтқанда,күрделі көміртегі және кальций тұздарымен ... ... ... шор болып байланады.Көбі-несе бұл процесс қолқа,күре
тамырлардан ... ... ұсақ ... да ... ... ... шор оны ... жүрісін қиындатады,кейде біржолата
тоқтатып тастайды.
Аурудың белгілері,қауіптілігі қай ... ... ауыр ... ... ... шалдықса,жүректің
қыспа ауруы басталып,жүрек етінің біржола жарамсыздығына дейін жеткізеді.
Көп уақытқа дейін ғылымда атеросклероз тек жасы 50-ге ... ... ... ... ... қан тамыр-ларының табиғи тозуының бір
түрі деген ұғым орын алып келеді.
Алайда,бүгінгі күнде ... жас ... да ... ... ... да ... ... іс жүзінде дәлелденіп
отыр.Холестериннің қан құрамында мөлшерден тыс,өте көп ... ... ... да кей ... ... ... ауруы тұқым қуаламаса да,организмнің кейбір бейімділігі,оның
осы ауруға қарсы күресу ... ... ... ... ... ... есе ... жас кезден
басталып,тез асқынуына біздің күнделікті өмірімізде себепкер ... тұра ... ... ... ең ... ... әр отбасының ... ... ... ... ... тағамдар,майлы ет,жұмыртқа,қаймақ,консер-віленген
тағамдар қолдану етек алып барады.Ал бұл тағамдарда холестерин өте көп.Оның
есесіне май мен ... ... ... холестеринді байлайтын,оның қан
құрамындағы мөлшерін азайтатын өсімдік ... бай ... ... азайды.Әрине бұдан аталған тағамдарды біржола ішпеу керек деген ... ... бір ... ... ... ... ... айналысу,шылым шекпеу,ішімдік ішпеу.Бұл да ... ... ... орын қалдырмай,тамақты тоя жеу,ерте
жатып кеш тұру денедегі зат ... ... ... ... тұрмыс айтып отырған атеросклероз ауруының пайда болуына,тез
өршуіне әсер етеді.
Атеросклероз ауруының тағы бір қауіптілігі-оның ... ... ғана ... ... қан ... ұзақ ... өте ... болуымен
сипатталатын,жеке бір мүшелер патологиясымен байланыссыз дамитын сырқаттың
бір түрі.Бұл ... ... ... ... гипертензия деп
атайды.Ауруды ... рет ... жеке ... ... ... ... орта жастағы адамдарда көбірек,ұшырап,60 ... әр төрт ... ... ... ... бойынша гипертония ауруы қан ... ... нерв ... аймағы қызметінің бұзылуына
байланысты.А.Л.Мясников гипертония ауруын,өз әрекетін қан қысымын басқарушы
орталықтарға бағыт-талған невроз деп ... адам ... ... ... ... бұл ауру жиі
ұшырайды.Адам организмнің осы ауруға туа біткен ... ... тыс ... ... ас тұзын
көбірек пайдалану ауруға әкеп соқтырады.
Гипертония ауруын ... ... ... бір мүше ... дамитын симптомдық гипертензия жөнінде айта кету керек.Демек
гипертония ауруына ... қою үшін ... ... жоқтығына көз
жеткізу керек.Симп-томдық гипертонияның негізін бүйрек ... мен ... ... сырқаттары
(бүйрек үсті безі ісіктері-феохромоцитома,альдостерома,гипофиз ісігі-базо-
филді аденома) ... ... ... ... жеке сырқат
есебінде қаралмайды.
Патогенезі.Организмдегі артерия қан ... өте ... ... ... ... ... ... жағдайда қан қысымының
көтерілуі оны басушы механизмдердің іске қосылуына байланысты тез арада өз
деңгейіне ... ... ... ... ... басқа кинин және простагландин жүйелерінің жататындығы
анық-талған.Қан қысымы төмендеп ... ... ... жедел іске қосылады.Осы артерия қан қысымын реттеуші жүйелер
ішінде бүйректердің алатын орны ерекше.Себебі ... ... ... ... басқа,организмде натрий мен су алмасу механизмін реттей
отырып та,қан ... ... ... қатыса алады.Альдостерон
(бүйрекүсті безінің гормоны) болса зәр құрамындағы натрийдің ... ... ... жиналып қалуын,ги-перволемияға алып келеді,осыған
байланысты қан қысымы көтеріледі.Қандағы катехоламиндердің әсері шеттегі
қан тамыр-ларының тарылуы нәтижесінде жүзеге ... ... ... ... ... ... осы аурулардың даму кезеңдеріне байланысты әртүрлі
болады.Қазіргі кезде эксперттердің ... ... ... ... ... ажыратады.1)жүрек-тамыр жүйесінде әлі белгілі бір ... ... ... ... ... гипертония,3)көп ағзаларда (жүрек,ми
бүйрек)өзгерістер туғызатын гипертония.
Гипертонияның бірінші ... қан ... ... ... ... өте ... ... ау-руға тән
негізгі өзгерістер осы сырқаттың екінші және ... ... ... осы екі ... ... ... болады.Бұл
аурудың морфологиялық негізінде сыртқы диаметрі 100 мкм және одан ... мен ... ... жатады.Осы өзгерістер ағзалардың
қанмен қамтамасыз етілуін әлсіретіп,қан қысымын күшейтетін ... ... ... ... ... ... кезеңінде қан тамырының ішіндегі қысымның
артуы нәтижесінде эндотелий ... ... ... интимаға
сіңеді.Эндотелидің зақымдануы ренин,ангио-тензин сияқты заттардың тікелей
әсерінен де болады.Осы ... ... ... ... ... тарылады,кейде бұл процесс мускул типті артерияның
созылмалы типті артерияға айналуына әкеледі.Дегенмен,уақыт өткен сайын,осы
жерде дәнекер ұлпа мөлшері ... ... ... бой ... ... ... ірі қан ... атеро-склероз процесі
айтылған қан ... ... ... ... эндокрин бездеріндегі өзгерістердің негізінде ... ... ... ... ... ... өздерінен
көптеп гормондар шығарады,осы ... ... ... ... гиперплазиясын және аденомасын көреміз.Гипофизде АКТГ гормонын
шығаратын базофилді жасушалар гиперплазиясы көрінеді.Гипертония ... миға қан ... ... ... ... нашарлауынан
(анурия) өлуі мүмкін.
Қан қысымының төмендеуі немесе гипотониялық ауру.Қан ... ... ... көрсеткіш сынап бағанасы бойынша 100-ден кем ... ... ... және ... аппараты қызметінің бұзылуына
байланысты деп түсіндереді.Ол жеке дара пайда болатын сырқат емес,оның дем
алуына ... әр ... ... әсер ... қабының қабынуы (холицистит) т.б созылмалы аурулар ... ... ... тигізеді.Өйткені аталған ауруларда нерв жүйесі
зақымданады.
Сонымен қанның қысымын төмендетуге,қан ... ... не ... ... ... әсер ... деп айтса да қате
емес.Қан ... ... ... ... қан ... кезде керіледі,ал жүрек дамылдаған
уақытта оларға түсетін ... ... ... ... ... ... ... тұратын бұлшық ет талшықтары болады.
Қан қысымы ішкі бездердің қызметіне тікелей ... ... ... ... және ұйқы ... ... бірге организмге енетін холин (ол бауырда ... ... ... болатын ацетилхол-ин,зат алмасуынан болатын
гистомин жатады.
Бұлардың бәрі қан қысымын ... ... ... ... әсер тек нерв ... байланысты.Сондай-ақ адам ұйықтағанда
тоя ... ... ... ... ... қысымының шамадан тыс төмендеп кетуі (гипотония)денсаулыққа
зиян.
Мұндай ... ... адам өз ... ... ... қабілеті төмендейді,басы айна-лып,көзі
қарауытып мең-зең күй кешеді.Қан қысымы ... ... ... ... ... қан ... төмендегенде миға қан аз мөлшерде ... ... ... ... зат жетіспей,ми-дың,дәлірек айтқанда
жоғарғы реттеуші орталықтың қызметі бұзылады.
Демек,қан қысымы ... тыс ... ... ауытқыса да адам үшін
қауіпті.Сондықтан қалайда қан қысымын қалыпты жағдайда ұстанған жөн.Ол ... ... ... ... ... дем ... маңызы
зор.
Қан қысымының жоғарылауы немесе гипертониялық ауруы.Бұл аурудың негізгі
қан тамырларының тарылуы,қан қысымының жоғарылауы.Мұндай ... ... ... ... ... шулайды,жүрек қағысы жиілеп,тамыр қатты
соғады,ұйқы бұзылып,әлсіздік,мінездің өзгеруі сияқты белгілер байқалады.Бұл
созылмалы ауру,сондықтан гипертония ауруының ... ... ... ... ... ... мүшелерде өзгерістер байқалып,олардың
қызметіне кедергі келтіреді.
Ауруды осындай асқынуға ... ... ... ... негізгі мақсат науқас адамды тыныштандыру,көң-лін аулау және
қан қысымын төмендетуге көмек көрсету.
Жүректің ишемиялық ауруы.ЖИА-деп ... ... ... ... ... ... дамитын жүректегі елеулі өзгерістерді
айтамыз.ЖИА халық арасында өте көп ... 1965 ... ... ... ретінде қарала бастады,бұрын ол атеросклероз бен ... ... түрі деп ... ... 40-65 ... ... арасында кездеседі.
Жүректің ишемиялық ауруына алып келуші себептерді екі топқа бөліп қарауға
болады.Оның біріншілеріне атеросклероз процесінің дамуына мүмкіндік ... ... ... ... ... шегу,5)жүйке жүйесінің шаршап шалдығуы,6)қимыл-
әрекеттің аздығы,7)қант диабеті,8)гендік фак-торларды ... ... ... ... ... үшін осы ... қосылған әсерінің маңызы зор.Мысалы,бірінші үш факторлардың
бірлескен әсерінен ЖИА осы факторлары жоқ ... ... 8 рет ... ... ЖИА ... қарағанда 2,5-4 есе
көп ұшырайды.Ал екінші топқа осы ауруды тікелей ... ... ... ... ... ... спазмасы,3)жүректің қанға талабы мен оның қамтамасыз етілуінің
арасындағы сәйкессіздік,4)жүрек қан ... ... ... ЖИА жіті және созылмалы түрде көрінеді.ЖИА-ның бірінші
түріне ... және жіті ... ... ... ... көп ... күтпеген өлімге алып келеп,аурулардың
75%-ы ауруханаға жетпей өліп кетеді.
Күтпеген өлімнің ЖИА-ға тікелей қатысы бар ... осы ... ... көз ... ... жүрек қан тамырларында атеросклероз
процесінің дамығандығын,кей-біреулерінде тромб барлығын,ал өлген кісілердің
35-40%-да миокард инфаркты ... 60-65% ... ... күрт
нашарлауынан өлген.
1.5 Гипокинезияның бұлшықет жүйесіне әсері.
Бұлшық ет жүйесі ұзақ уақыт қимылсыз ... ... ... ... ... кішірейеді.Дене жаттығулары,олардың
көлемін ұлғайтады.Сондай-ақ,бұлшық еттер-дің өсуі,олардың талшықтар санының
көбеюінен,ұзаруынан
емес,жуандауы әсерінен өзгереді.Бұлшық еттердің созылуы арта түседі.Тонус
күшейеді.Қан ... және ... ... ... және ... элементерімен
қоректенуі күшейе түседі.Денсаулық күшейіп,өмір сүру артады.
Бұлшық ет жүйесін гипокинезиядан арашалаудың бірден бір жолы-олбұлшық ... ... ... арттыру.Дене шынықтырудың барлық түрінде адамның
бұлшықет жүйесінің жұмыс қабілеті артатыны белгілі.Бұлшықетке күш ... оның ... ... мен ... ... Қант диабеті өте қауіпті дерт
Қант және басқада тағамдарды көп ... ... ... ... ... ... ... диабеті өте қауіпті дерт.Қант
диабетімен ауыратын адамдардың қалтасында міндетті түрде инсулин дәрісімен
шприц үнемі жүреді.Егер инсулин мен шприц жоқ ... адам ... ... ... ... ... орындарында үнемі айтылып та
және кең көлемде жазылып та жатады.
Қант ... ... бос ... ... ... ... ... басқа ешқандай пайдалы да қоректік те зат жоқ..Тек
энергияны көп береді.Аспен бірге қантты көп жейтін болсақ немесе ... ... мол ... ... ... ... артып
кетеді.Өйткені сахароза-асқазан ішек ... ... мен ... өте тез ... ... ... күрт артқандықтан өз кезегінде ұйқы безі инсуинді де
көп бөліп шығарады.Ал инсулин болса,тканьдердің ... ... ... ... ... азаяды.Бірақ ұйқы безіне
қатты күш түседі,үнемі осылай бола берсе,адам тәттіге,қантқа әуес болуын
қоймаса,ақырында қант ... яғни ... ... Гипокинезияға қарсы амалдар.
Семіздікке қарсы жаттығулар.Семіздік-организмде зат алмасуды бұзып,артық
салмақ жинаған кезде пайда болатын жайттардың ... ... ... ... ... мақсаттары,денеде тотығу-қышқылдану үрдістерін
үдету,жүрек-өкпе жұмыстарын ... ас ... ... көп мөлшерде бөлініп шығуына ықпал жасау.Жалпы қимыл-
қозғалысты көбейтіп,дене салмағын кеміту.
Семіздік тек дене ... ... ... ... ... ... жиі ... қысымы жоғарлайтын ауруға шалдығу.Бұл
екі аурудың арасында өте тығыз байланыс бар.Ол-денеде көп мөлшерде тұз ... ... қан ... ... ... үшін де ... ... құтылған
жөн.Арықтаудың екі жолы бар.Біріншісі-дене шынықтырумен ... ... ... ... ... ... екі кезеңде
қолданады.Біріншісі науқас адам дене тәрбиесіне өзін үйретеді.Онда ... ... таза ... ... ... өзі массаж жасайды.
Осындай дене тәрбиесіне үйренген соң ақырындап екінші кезеңге өтеді.Мұнда
бұрынғы жаттығуларға қоса он километр ... ... ... ... түрлі ойындарға қатысады.Семіздік тек мешкейліктен
болса,онда жаттығулар ... ірі ... ... етіп жасалады.
Шамамен жүз,екі жүз метр жайлап жүгіру,арасында аяңдап қойып,30-60 минутқа
созу керек.Семіздіктің ... турі ... да мына ... жасаған
пайдалы.Дене жаттығуларын алғашқы күндері жәй жылдамдықпен,кейін орташа
жылдамдықпен өткізген жөн.
1.Шалқадан жатып,бір-екі ... екі ... ... ... ... алу,3-4 дегенде қолды төмен түсіріп,демді сыртқа шығару.Бұл жаттығу
орташа ырғақта,5-6 рет қайталанады.
2.Жатқан қалыпта терең ... ... ... ішке ... демді сыртқа
шығару.Бұл екі аяқпен кезек орындалады.6-7 рет қайталанады.
3.Жатқан қалыпта қолды шынтақтан ... ... ... ... дем ... ... ... демді толық шығару,жылдам
қарқынмен 6-7 рет жасалады.
4.Жатқан қалыпта қолды екі ... ... ... ... дем ... бүгіп,кеудеге жинап демді шығару.Екі аяқпен бірдей,баяу ырғақпен
орындалады.5-6 рет қайталаған жөн.
5.Екі қолды қапталда ұстаған ... ... ... дегенде отыру,3-4
дегенде алғашқы қалыпқа келу.Асықпай бірқалыпты ырғақпен 4-5 рет ... ... ... ... ... алға және ... ... қозғайды.Екі қолмен бірдей орташа жылдамдықпен жасалады.
7.Түргеліп тұрып орындықтың ... ... ... ... ... орындалған жөн.
8.Оң жамбасты орындыққа немесе қабырғаға сүйеп тұрып,сол аяқты алға ... ... ... ... ... ... ... қолды жоғары көтеріп,басты алға тастап,қолды төмен
түсіріп,еденге жеткізеді.Баяу қарқынмен ... дем ... ... ... көтеріп бөлме ішінде жәй жүру.Сабырлы ырғақпен 30 секунд
жасалады.
11.Қолдарды алма -кезек көтеріп,қалыпты ... ... және ... дем ... ... ... секундтай.
12.Қолдарды жоғары көтеріп,терең дем алып жүру,қолды түсірген кезде демді
сыртқа шығару.Асықпай ырғақты түрде жасалады.25-30 секунд.
13.Түргеліп тұрып,қолды мықынға ... ... оңға ... ... 4-5 рет ... еңкейіп тұрып,қолды қабырғаға сағаттың маятнигіндей тербелту.Денені
бос ұстау керек.
15.Бөлме ішінде ... ... дем алу ... ... ... ... барып,жүрек-қан тамыр жұмысын айқындап
алу керек.Ол ЭКГ немесе велоэргометр арқылы ... өзі ... ... ... жинаған қалай орындау керектігін
анықтап береді.Егер ондай тексерулерден өтуге мүмкіндік ... ... ... анықтау арқылы өз мүмкіндігін білуге болады.
Мысалы он секундтағы тамыр соғу жиілігін жаттығулардан ... ... ... ... ең ... көрсеткіші.Мұны есептеу үшін әркім
180-нен өз жасын алып тастайды.Жаңадан ауырған адамдар үшін жүрек ... ... ... ... ... ... 40 жаста 140
болады(180-40=140).Ал жатттығулар жасалып ... соң он ... ... ... ... келуі керек.Олай болмаған ... ... ... ... ... баяулату керек.
Өз бетінше гимнастикамен айналысқан адамдар арнайы ... ... ... ... ... ... ... тек оның қарқынында емес,ұзақтығы мен реттілігі,мөлшеріне тікелей
байланысты.Бастап-қы төрт аптада күнара ... ... ... аптада-15-20 минут,үшінші аптада-20-
40минут,ал ешбір қиындық ... ... ... ... дейін
ұзартуға болады.Әрбір жаттығу алдында бойды жазып,5 минуттай белгілі оңай
жаттығуларды жасайды.
Дене тәрбиесін ... ... ... мен ... қабілетін
арттыру қажет,ол үшін организмге ... көп ... ... ... ең ... мақсаты.Бұл көрсеткіш өсу үшін адам үнемі
спорттың бір түрімен айналысуға тиіс.Мәселен ... ... ... біреуін сайлап алып,үзбей
айналысса нұр үстіне нұр болады.
Жаттығулардың спорттың ... ... ... да адам ... ... сезінуі керек.Тек ... ғана ... ... ... қант ... сияқты зиянды аурулардың алдын
алуға болады.
Толық адамдарға жазда күн астында көп жатып ... ... ... ... ... ... ауру болса да дене
тәрбиесінің зияны жоқ,тек ретімен дұрыс пайдаланса болғаны.
Дене шынықтырудың басты ерекшелігі.Дене шынықтыру ... ... ... ... ... мен ... болады.Осы
принциптер мен заңдылықты сақтай отырып,адам айналаны қоршаған,сыртқы орта
факторларының зиянды әрекетіне ... ... Дене ... ... көне ... бері ... деревняларында ыстық моншаға
түсіп,оның буына қаныққан адамдар далаға шығып ... ... ... ... өз ... сақтаған.Қазақтарда күндіз-түні далада мал
бағып,денесін үнемі шынықтырып жүрген.Әдетте шынықтыруды ... ... ... ... деңгейі деп кейбір ғалым-физиологтар мен
медиктер түсіндіреді.Өйткені ең ... ... ... ... су ... ... ... жоғарлайды.Алайда шынығуды
тек дерттің алдын алудың тәсілі деп түсінудің қажетті жоқ,сондай-ақ,ағзаның
қорғаныс қасиетін ... және сан ... ... жағдайларда қызмет
етуге қабілеттіліктің төмендеуі деп түсіну керек.
Белсенді түрде ... ... ... ... артып,өмірі ұзара
түсетіні ғылыми тұрғыдан да ... ... де ... ... ... едәуір өзгерістер болады.Егер де
бұлшық еттер ұзақ уақыт қозғалыссыз ... ... ... ... ... ісінеді.Дене
жаттығулары,олардың ... ... ... ... ... сүру ... бәрі ... алынған қағида.
Дене жаттығуларымен айналысқан шақта,көптеген қан жүретін ... ... ... жасайды.Каппиллярдың саны мен ... ... ... ... ... қан жүретін
капиллярі кеңейіп,қан айналымы күшейеді.Адамның миы өте қарқынды ... ... ... ... физиолог И.М.Сеченов ми дамуы үрдісінде
бұлшық ет қозғалысының маңызды екенін талай рет ... ... ... ... ... ... ... бұлшық ет
жүйесі қаншалықты жұмыс істесе,соншалықты ... ... ... ... шынықтырумен,сп-ортпен айналыспайтын адамдардың
бұлшық еттері әр бір жиырылған сайын,қоқа тамырға 60мл ... ғана ... сол жақ ... лықсып шығаратын болса,белсенді қимыл жасап
жаттыққант адамдарда жүрек минутына 70-80 рет жиырылады да 100-150мл ... ... ... ... жаттығулармен айналысқан адамдардың жүректері ... 70 ... ... ... ... адамдардың жүрегі
үнемді және ұтымды жұмыс жасайды.
Дене жаттығулары өкпенің тіршілік ... ... ... ... жетіліп тыныс алуды күшейтеді.Денедегі
шеміршектердің икемділігін арттырады.Дем алудың минуттық ... ... 8-10л ... ал тәулігінде адам өкпесі 12-15мың л оттекті
қабылдайды.Марафон жүгірісімен шұғылданатын спортшы ... 160л ... ... айналысу зат алмасудың барлық үрдісін жақсартатыны
сөзсіз.Зәр шығару үрдісі ... ... ... ... ... жүктемесі-склероздық өзгерістерді
болдырмайды.Дене жаттығу-лары адамдардың психикасына да ... ... ... ... ... ... ... күш-
жігері артады.Ішкі сілкініс бездерінің жақсы жұмыс ... ... ... ... эмоциялық құбылыстардың болуына әсер етеді.Дене
шынықтырумен айналысуды бастайтындар үшін,көптеген әр түрлі дене ... мол ... ... ең ... ... ... алу ... шынықтыру жаттығулармен ... тек ... ... ... немесе жасамау адамдардың көңіл-күйіне қоршаған
сыртқы орта факторларына байланысты ... ... ... ... түрде дене жаттығулармен балалардың ағзасына ол
дағды түрде ... әрі ... дами ... шынықтыру адамның күш-жігерін қабілетін дамытып,денсаулығын
жақсартады.Денені шынықтыруға дене тәрбиесі,арнаулы ғылыми ... ... ... шынықтыру еңбек пен тұрмыс гигенасы,демалыс
және еңбектің дұрыс режимін,сонымен бірге ... ... күн мен ... және суды ... ... ... қамтиды.
Денені шынықтырудағы мазмұны мен қолдану әдістері қоғамдық ... ... ... ... дене ... ... жағдайымыз жақсара түсуіне байланысты дене
шынықтыру орындары ... ... ... түсуде.Өйткені спортқа деген
құмарлық өте көп.Осыған орай Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... түрде мемлекет тарапынан қолдау
табады.
Қазақстан Республикасында дене ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс
жасайды.Мемлекетіміз дене ... ... ... ... ... жасап
отырады.Елімізде қандай да болмасын қиыншылық болғанымен,дене ... күн ... ... уақыт тыс қалдырған емес.
1.8 Тиімді тамақтану тәсілі.
Тамақтану-өмірді, өсіп-өнуді, денсаулық пен адамның ... ... ... Ағза ... және сыртқы орта бірімен-бірі тығыз байланысқан.
Тамақтану арқылы әрбір адам ... ... ... өмірін ұзарта алады.
Жүйелі түрде тамақтанудың ... ... білу ... ... ... бір ... тұрғылықты сақтау қажет.
Ұтымды тамақтану-ол жасушалар құрамына қажетті заттар мен ... ... ... және тағы ... ... өтейтін,заттар
алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды ... ... ... ... мына ... ... заттардың ара қатнасының үйлесімді баланс-ын сақтау.
2.Дұрыс тамақ ішудің ... ... ... қуатты мен
сапалық химиялық құрамын қоректік заттардың деңгейлік ара қатынастарының
тұрақтылығын,қорытылуын және гигеналық ... ... ... ... ... ... классификациясы бойынша теңестірілген
тамақ -энергетикалық жағынан бағалы,тағамдағы ... адам ... ... ... келуі.
Тәуліктік тағам құрамында қоректік заттар теңестірілген түрде ... ... ... және көмірсулардың
арақатынасы (1:1:4) болуы қажет. Айырбасталмайтын амин ... ... ... ... ... ... ... тамақ ішу режиміне байланысты.Ішілетін тамақтың мөлшері
адамның ... және ... сай ... ... біз ... ... еске ... қабілетіміз артып,денеміз сауығып,көңіл-күйіміз
көтеріле түсетіні белгілі.Қандайда аура болмасын,біз олардың алдын алар
едік.Дұрыс ... ... ... 100-120 жыл ... еді деп ... ... өзінің әйгілі еңбектерінің бірінде баяндайды.
Органикалық және минералды заттардың ... ... және ... заттардың маңызы.Тағамдардың негізгі құрылысын жасайтын химиялық
қосылыстарға:майлар,көмірсулар,
Витаминдер,белоктар,амин қышқылдары,минералды элементердің тұздары мен ... ... ... ... ... ер ... күніне 82-118 г,әйелдер үшін 72-87 гфизикалық ауыр ... ... 6-8 г ... ... беріледі.Ал, балаларға қажетті белоктардың
мөлшері 6-кесте бойынша түсіндіріледі.
Майлар.Тағам құрамындағы майлар энергияның қайнар ... май ... ... ... энергия бөлініп шығады.Адам ағзасында май көп
жиналады.Әсіресе нерв жүйелерін ұлпаларында май өте көп ... нерв ... ... көп ... ... ... ... иммунитет жойылады.Нерв жүйелерінің қызметі
нашарлап,адам ауруға шалдығады.Ішкі ... ... ... ... ағзаға көп келетін болса,онда жақсы нәтиже бермейді.Зат алмасу
үрдісі ... ... ... ... склероз дерті пайда
болады.Өсімдік майларын мөлшерден көп пайдаланғанда,жасушаның ... ... тез ... ... ... ... ... ішінде 25-30г өсімдік майы,30-35 сары май,қалғаны
тоң май ... ... ... ... ... рөлін атқарады.Көмір-сусыз жер
бетінде тіршілік иелері пайда болмайды да және ... ... ... ... ... ... ... болады.Ол үшін
адам 247-602 көмірсулар-ды пайдалану қажет.Дене шынықтырумен айналысқан
немесе өте ауыр физикалық ... ... ... көп ... ауыр ... түскенде,көмірсулар биологиялық жолмен
жанып кетеді.Өйткені ағзаға энергия қажет.Әйел адамдар ерлерге қарағанда
көмірсуды аз ... ... ... 400-500 г болу ... ... крахмал-70%,қант-
20%пектин заттар-3%,ішіп жейтін тамақтардың калория-лық қуатын ... ... ... ... ... азық-түлік арқылы
келіп түседі.Олардың ең маңыздысы крахмалдар.Олар астық ... ... көп ... адам ... гликоген түзіледі.Гликоген
орталық нерв жүйесін реттеп тұратын органикалық қосылыс.Ол ағзаға-бауырда
жиналады.Мөлшері ... ... ... отырады.Кейбір кездерде гликогеннің
мөлшері көбейіп,кейде азаяды.Қантты мүлде жемей қоюға да ... жеп ... ... ... ... адам ... ... май жиналып атреосклерозға ұшырайды.Жас кезде күніне 100 г
қант ... ... ... ... 50-60 г қант ... ... ... әртүрлі органикалық заттар-дың
жиынтығы.Витамин латынша ... ... ... ... ... заттармен организмге түсіп,зат алмасуға,организмнің
өсіп-өнуіне әсерін тигізеді.Организмнің қорғаныштық қабілетін арттыруда
витаминдердің атқаратын ... ... ... ... ... ... пайдаланатын тағамдарымызда организмдерге қажетті
витаминдер мөлшері жеткіліксіз болса,онда организм ... әр ... ... ... мен жетілуі нашарлайды.Ви-таминдер сол
сияқты,жоғарғы дәрежелі өсімдіктер мен ... ... ... ... үшін ... заттар.Организмге тағамдар арқылы келіп түсетін
белоктардың,майлардың,көмірсу-лардың,минералды тұздардың ... және ... де осы ... ... ... ... үлкен 4 топқа бөледі:
1.Алифатикалық витаминдер (аскарбин қышқылы)
2.Алициклді витаминдер.
3.Ароматикалық витаминдер.
4.Гетероциклді витаминдер.
Қазіргі кезде 30-дан ... ... ... ашылды.Суда еритін
витаминдер ферменттердің простетикалық ... ... ... активтілігін жоғарлатады.Бірақ
витаминдерді көп мөлшерде пайдалану гипервитаминоз ... ... ... өсімдіктер мен басқа да заттардың
құрамында кездесетін витаминдердің түрлі түсті ... ... ... болады.Әдетте дене жаттығулары организмнің ... ... ... түседі.
Минералдық тұздар.Тұзды аз пайдалану мен сұйықты ішуді шектеу-салмақты
азайтудың аса тиімді ... ... ... ... шек ... де 8-10 кг салмақ жоғалтуға болады.Семіз адамдар тамаққа тұз
салғанда шектеп,оның мөлшерін тәулігіне 5 г ... ... ... ас ... ... ғана аздап тұз салыңыз.Тұзды тамақ
адамды шөлдетеді,оның үстіне организмде ... ... ... салмағын одан әрі арттырып жібереді.Салмақ алғашқы 3-4 ... ... күрт ... ... ... ... ... қиындайды,салмақтың азаю процесі өте баяу
жүреді.Содан барып кейбіреулер арықтаудың қиын ... ... ... ... сақтауды тоқтатады.
Тамақты мөлшерден артық ішу ағзалардың май ... ... ... тигізеді.Ағзаның салмағы жоғарлай-ды-ағзада
артық май қоры ... үшін бұл ... ... деп ... ағза салмағы-гипертония,қант ... ... ... да ... көптеген аурулардың пайда болуына
себепкер болады.Өмірге қатерлі факторлардың қатарына талапсыз кіре алады.
Артық ағза ... ... көп ... кезде,яғни ағза салмағы тиіс
салмағынан асып кеткен де ... да ... ағза ... ... қайнар көзі.Ол 7 принциппен анықталады.
1.Тағамның түр-түрін пайдалану.
2.Салмақты тұрақты бір қалыпты ... ... ... ... мен майы көп заттар болмау керек.
4.Қантты аз пайдалану.
5.Ас тұзын және тұзы көп ... көп ... бай және ... ... дайындалған өнімдерден
тұратын тағамдарды көбірек пайдалану.
7.Егер арақ-шарап,сыраға көңіліңіз ауса ... қана ... ... және
қалыпты массаны сақтап тұру қажет.
Адам тәулігіне қанша тамақ ішу керек? Бұл сауалға дұрыс жауап беру үшін ... ... ... ... тоқталайық..Организмнің өсуі мен
жасушалардың үнемі тұрақты түрде жаңарып тұруына қажетті ... ... ... материалдарына деген қажеттілік адамның жасына,жынысына,бай-
ланысты.Сонымен адам 1тәулікте ішкен ... ... ... ... қуат шығындауы да қажет.Олай етпеген жағдайда артық іщкен
тамақтың зардабы көп ұзамай-ақ біліне бастайды.
Біз толық тыныштық сақтаған ... ... ... ... ... ... ... соғысы-на,өкпе мен ішектің
қозғалысына,организмнің басқа да ... ... ... ... ... көп ... ... етпесе,отырып еңбек ететін
болсаңыз,онда да тәулігіне 2500-2800 кк энергия жұмсайсыз.Ал дене ... адам ... ... көп ... ... ... сәбиін қалай қоректендіретінін есімізге ... ... кез ... ... ... пен ... ... үйретеді.Соның нәтижесінде баланың бойында уақытқа деген
шартты рефлекс пайда ... өзін ... ... ... ... ... шығара бастайды.Нәресте дәл осы сөл ... ... ... ... ... есейе келе анасы оны мезгілінде
тамақтан-дыруды ұмыта бастайды,режимді бұзады,жұмыста жүреді,бала өзі ... ... ... ... ... ... қауіп осы арада
туады.Күні бойы шала ... сәби ... ... ... қомағайланып,артық
тамақтанады.Көшеде,автобуста,дүкенде нан жеп,тәтті сорып жүрген ... ... ... ... ... тамақтану салдарынан
домаланып семіріп кеткен балаларды да жиі ... ... ... зат ... ... ... ... кемиді,мұндай балалар жиі-жиі сырқаттанады.Кейбіреулердің
түсінігіндегі баланың толықтылығы-оның ... ... ... ... ... өз ... ... және жүре жүріп ішіп жеген құрғақ тамақ ас
болмайды.Тамақты ... ... ... ... ... ... келгенше іше беретін адамдарда бар.Мұндай
жағдайда қарын сөлі қажетінен артық,3-4 есе көп бөлінеді,Артық ... ... ... ... ... ... ... адамның мазасы
кетіп,іші ауырады,қарны сыздап әлек болады.
Таңғы,түскі,кешкі тамақ аралықтарындағы уақытттардың маңызы бар ма?
Ғалымдар мынадай ғылыми тәжірбие ... ... екі ... бір ... ... ... ... берген.Тек біреуі өзіне тиісті
тағамды бірден ішіп ... ... оны 3-4 рет ... ... ... ... тамақты отырған жерінде түгелдей ішіп қоятын жігіт ... ... ... ... көп ... ... ... қорытылып,бойға сіңуі мен қоректік заттардың тотығуы
тәуліктік биологиялық ырғақтарға сәйкес келетінін де есте ... ... де ... ... ... ... ас нашар қорытылады,майлар зат
алмасу процесі арқылы толық пайдаланылмай,денеге жинала береді.
Тамақ ... ... ... ... қаяу ... ... тырысқан жөн.Ас ішіп отырып газет,журнал,кітап
оқуға болмайды.біріншіден,бұл жай тамақ ішуге ... ... ... ... отырған адамдарға ұнамауы мүмкін.Тамақты
асықпай,мұқият шайнап жұтқан ... ... ас ... да жақсы
сіңеді,асқазанға да күш түсірмейді.
Тамақты көп ішкен адамның бәрі ... ... ... ... да аса ... кетпейтіндігіңізге көзіңіз жетеме?Әрине
жетпейді,өйткені семіз адамдардың 70% бұл ... ... көп ... ... күніне өзіңізге қажетті килокалорияны 200 ккалға арттырып
отыратын болсаңыз,жылына 8 кг салмақ қосады екенсіз.Мұны да ескерген жөн.
Тамақты көп ішу мен аз ... ... ... ... отырғаны
рас.Тамақтан алатын энергияның көптілігі де аздығы да ағзаға зиян.Дені сау
адамдар ... ... ... ұзақ ... ... ... ... уақыт ашығу пайдалы деген сөз барынша қате,физиологияға қарсы ұғым
деп білу ... ... ... күйі күрт ... дені ... екі апта ... адаптациялық реакциялары төмендейді,аз
қозғалуға ... ... ... ... ... ашығу жалғаса берсе денедегі жасушалардың өлуі
артады.Соның салдарынан организмде қайтып қалпына келмейтін ... ... ... ... ... ... ... арылады
деген жансақ пікір бар.Дені сау адамдарда зат алмасуынан ... улы ... ... ... ... қаннан «сүзіп»алып,жойып отырады.Ал
ашыққан кезде зат алмасуы едәуір бұзылады,сөйтіп біз ашығу арқылы ... деп ... ... да бір ... ... жүрген жағдай бар.Ол-рационға тағамның тек
белгілі бір түрлерін ғана ... ... ... ... ұстанушылар Жапонияда микробио-тиктер(ұзақ жасаушылар) ілімін
қалыптастырады.Олар тамаққа дәнді дақылдарды ғана пайдалану ... ... бел ... сүт пен ет ... ... ... ... организдеріне ... ... ... ... ... қырқұлақ пен рахит(мешел)
аурулары көбейуде.Себебі бұлардың тамақтарында «С»және «Д» витаминдері
жетіспейді.Дегенмен,семіздіктен құтыламыз деп ... ... ... ... да ... бала ... басталады.Сол себептен балаңызды дастар-қаннан
уағында тұрып кетуге үйретіңіз,бір ... нан мен бір тал ... ... ... ... ... ... болса да,оған қарсы күресу
үшін тамақтың калориясын азайту керек.Соның нәтижесінде организмде энергия
тапшылығы ... ... да ... ... артық май жана бастайды.Осыдан
бастап адам ... ... ашуы ... ... ... күйге бөлей
қоймайды,сол себептен тамақты аз-аздан аштықты басу үшін ғана ... рет ... ... ... жиі ... адамның қарны
ашпайды,оның үстіне ... ... ... ас ... ... де қосымша энергия жұмсалады,бұл қосымша жұмыстан да адамның
салмағы азаяды.
Айына 1-1,5 кг ... ... ... ... мақсатқа
жеткен жақсы,бірақ асықпаңыз.Қозғалыс қимыл аз қазіргі кезде мүмкін болған
жерде қимылдай беріңіз.Бұлшық ... күш ... ... да ... ... табуға тырысыңыз.Пәтеріңізден шыға салып лифтіге
мінбеңіз,көп жүруге ... ... ... ... тамақтану әдеті өмір бойы сақталатынын ескере
отырып,семіздіктің профилактикасын,сақтық жұмыстарын,тиімді тамақтану
тәсілін сәбилік ... ... ... ... ... ... ... қанағатшылдық пен белсенді қимылдың арасында да
үзілмейтін үйлесім мен байланыс барын есте ұстанған жөн.
Балалар мен жас ... ... ... физиологиялық мөлшері(күніне грамм есебімен)
6-кесте бойынша.
|Жасы, | ... | ... | ... | | ... | |. ... | | | |
| ... ... ... | |
| | ... | ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | |. | | | ... |80 |48 |80 |25 |324 ... |96 |58 |96 |18 |382 ... | | | | | ... | | | | | ... |106 |64 |106 |20 |422 ... | | | | | ... | | | | ... | | | | | ... |93 |56 |93 |20 |376 ... | | | | | ... | | | | |

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәжірибедегі егеуқұйрықтардың бүйрегінің морфологиялық зерттеулері4 бет
Күндегі белсенді аймақтардың мультифракталды қасиеттері5 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеуді жүргізудің әдістемесі жайында7 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Экологиялық мониторинге түсінік және оның міндеттері7 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь