Махатма Ганди

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I. тарау. Махатма Гандидің өмірі мен қызметі
1.1. М.Гандидің жастық шағы мен өмір жолы
1.2. М.Гандидің саяси қызметі

II. тарау. Махатма Гандидің пацифизмі.
2.1. М.Ганди пацифизмінің мәні
2.2. Ұлт.азаттық қозғалыс және ондағы пацифизмнің ролі
2.3 Гандидің жеңісі мен трагедиясы

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I- тарау. Махатма Гандидің өмірі мен қызметі
1.1. М.Гандидің жастық шағы мен өмір ... ... ... ... ... ... ... пацифизмі.
2.1. М.Ганди пацифизмінің мәні
2.2. Ұлт-азаттық қозғалыс және ондағы пацифизмнің ... ... ... мен ... ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
XX ғасырдың алғашқы жартысы Үндістан мемлекетінің аласапыраны мол,
асау ... толы ... ... Араға ұзақ уақыт салып, әлем тарихының
сахнасында ерекше орын алған Үнді ... нәр ... сол ... мен бостандығы жолында жанкештілікпен күрескен саяси қайраткер,
аса ұлы пәлсафашы – ... ... ... ... ... орны ... ұстанған пацифистік көзқарастары туралы маңызды еңбекті ақтауға қол
жеткізе бастадық.
Үндістан ... ... ... ... ... ... шешімін
таппаған Махатма Гандидің пацифистік көзқарастары туралы тақырыптар ... ... ... мол, ... де өте аз ... ... бірі –
Махатма Гандидің пацифизмі. Махатма Ганди ... өте мол ... ... шаш етектен жетерлік. Мәселен,осы күнге дейін
тарихшы ғалымдар М.Гандидің бейбіт ... ... оның ... мен ... туралы көптеген ғылыми еңбектер мен ... ... ... Алайда, М.Гандидің пацифизмі жөнінде аракідік ғалымдар арасында
көрініс тауып жүрсе де, толық, әр оқырманға тұтастай ... сәті ... ... да, қарастырып отырған жұмыстың ең өзекті аспектілері –
М.Гандидің пацифистік көзқарастары болып табылады.
Адамзат тарихында ізгілік ... ... ... ... табанды
түрде қарусыз наразылық танытқан тарихи ... ... ... ... ... ... тарихта соғыс пен зұлымдыққа, қантөгіске
пацифистік көңіл-күйді алғаш рет ... ... ... ... Мұхаммед пайғамбар (с.а.с.) т.с.с. қайраткерлер Гандиге дейін-ақ,
осы бағытқа негіз салған ... ... ... ... де сол ... ізгі ... жалғастырған адамзат баласының ... ... ... ... Сөз ... отырған қайраткерлердің мұндай салмақты да,
салиқалы көзқарастары зерттеу жұмысының өзекті аспектісі болып табылады.
М.Гандидің пацифизмі ... үнді ақын ... ... өте құнды әрі субъективті түрдегі ойларын білдірген.
Тиісінше, осы ... ... ... ... айналдырған Англияның саяси
қайраткерлері үнді халқының ұлы көсемі туралы Үндістандық жазушылардың
ойларына мүлде сәйкес ... ... ой ... ... ... ... партиясының жетекшісі – Ллойд Джордж, кейінгі кезеңде
Англияның ең озық примьер-министрі болған Уинстон Черчиль ... ... ... туралы өздерінің үнді ... ... ... ... ... шығарушылық ой- пікірлерімен бөліседі.
Сондықтан да, сөз қылып отырған екі ... ... ... тұжырымға
келтіру ең өзекті нысандарының бірі болып табылады.
Зерттеу жұмысының хронологиялық шегі
Зерттеу жұмысы өресі биік азаматы Махатма ... 1869 ... ... ... ... 1948 жылы 30 қаңтардағы үнді ... ... ... ... ... аралықты қамтиды.
I - тарау. Махатма Гандидің өмірі мен
қызметі
1.1. М.Гандидің жастық шағы мен өмір жолы
Мохандас ... ... 1869 жылы 2 ... Батыс Үндістан
князьдығындағы Порбандар деген кішігірім ауылда дүниеге келді.
Гандидің ежелгі ... ... ... ... оның атасы мен әкесі кішігірім князьдықтың бас министрлері
қызметін атқарған.Гандидің отбасында діни салт-дәстүрлер қатаң ... діни ... ... ... еді.Ал әкесі әділдігі мен табандылығы
үшін және жоғарғы ... ... ... онша ... ... ... діни қауымдар мен догматиктердің қас жауы ... ... және ... ... ... ... құрметтеді.
Мохандас өз отбасында ең кенже ұл болып өсті.Ол өзінің балалық шағы
туралы былай еске алады: «Мен өте ... ... ... ... да, ... ... ... немесе алшақтау жүретінмін, менің жалғыз ...... мен ... ... мен ... ... ... асығып
үйге қашып кететінмін,ешкіммен сөйлесуді ұнатпайтынмын, сондай-ақ, мен
қорқақ ... мен ... мен ... ... мені үрей мен ... жетелейтін, мен кейде,
марапаттар мен стипендиялар алғанда да өз-өзіме таң қалатынмын»
Ұяң,әрі тұйық бола өзгеше ойлау қасиеттерімен басқалардан ... 11 ... ... ... ... негізделген салт-
дәстүрімен келісе алмады.Бұл тұста Үндістанда ең лас жұмыстарды атқаратын,
өзге касталарға ... ... ... араласа алмайтын, олармен
бірге үнді храмында ... ... ете ... ... су ... кемсітілген тап өкілдері өмір ... ... ... келе ... ... ... ... қоңырау іліп алуы шарт
болды.Өзге жоғарғы ... ... ... ... ... балаға беріліп
отырды және бұл сословиені тастау ... ... үнді ... да ... ... ... ... ата-
анасы тиым салды. «Мен шын мәнінде ата-анама ... ... ... ... жоқ деп ... қана қарсылық таныттым, осылайша мен ... ... ... ... түсе ... деп еске ... М.Ганди
үнділіктерді дәл мұндай сорақы дәстүрден бас тартуға көндірді.
Мохандастың жастық шағындағы ең ... ... ... ... ... үнді дәстүрі бойынша он үш ... ... ... қыз-
Кастурбайға үйлендірді.Балалар бірін-бірі сүйіп қосылды, сондықтан да
Кастурбай өмірінің соңына дейін ... ... ... жары ... берді.
1888 жылы Ганди отбасының достары және ата-анасының кеңесі ... ... ... кәсібіне байланысты білім алып келуге ... ... оның ... ... мен ... ... діні үнді жерін тастап кетуге тиым салды, ақсақалдардың
ойы бойынша Европада діни қағидаларды бұзбай өмір сүру мен тұру ... ... ... талаптарына бағынудан бас тартты.Осы үшін ол ... ... ... ... ... айрылуына тура келді.
Англияда ол өзін өте бөтен есебінде сезінді, айналасындағылардың бәрі
оған бейтаныс болды.Бірақ, оның европалық мәдениетпен ... ... ... түсінігін одан әрі кеңейте ... ... жаңа ... (Новый Завет) кітабын оқып таң-тамаша болды.Ганди
индуизм ілімін ... және ... ... ... біріктіруді армандады.
1891 жылы жоғарғы адвокат атағын алып, Ганди Үндістанға ... ... оған ... үміті, оның жоғарғы білімі мен атақ-
даңқы көп пайда әкеледі деген сенімдері ақталмады.Гандидің адалдығы мен
жауапкершілігі оның ... ... ... ... жасады.
Көп өтпей, жас адвокат үнді сауда фирмасының Оңтүстік Африкадағы
жұмыстарын жүргізуге ... жаңа ... көре ... ... жинауды мақсат етті.1893 жылы Оңтүстік Африкаға аттанған Ганди
алдындағы қатал тағдырдың қиын салмақтарына тап ... ... ... ... ... ... ол ашық
түрдегі нәсілдік кемсітушілікке тап болды, оны ... ... ... ... ... ... ... сорттағы» адамдар
отырған вагоннан күштеп түсірді.Ганди бұл ... ... ... ... ... ... нәсілдік
кемсітушіліктің құрбандары бола беретіндігіне әбден көзі жетті.
Ганди осы ... ... ... күресудің түрлі жлдарын
құрастыра келіп, кемсітушілікке сыпайы түрде қарап, бірақ күш ... ... ... ... Ганди Оңтүстік Африкадағы
үнділердің жағдайы тығырықтан ... жол ... ... бағытталып бара
жатқандығын айқын сезіне түсті.Отанына ... ... ... ... ... да дәл осындай жері жоқ шаруалар жыл сайын аштан ... ... ... ... лас резервацияларға, құлдық жұмыстарға
таңып қойды;оларды күн сайын ... ... ... бас ... үшін
абақтыға жапты, кейде өлгенше дүре соқты.Гандидің өміріндегі ең басты
мақсаттардың ... ... жылы ... ... ... ... ... өз өмірінде тұңғыш рет бұқара ... ... ... ... ... әңгімеледі.Ол
үнділіктерді араларындағы қарама-қайшылықтармен касталық бөлінушіліктерді
жойып, құқық үшін ... ... ... ... Наталь провинциясында құрылған үнді ... ... ... ... ... мақсаттарын
қойды.
Ганди Оңтүстік Африкада ұзақ қалу ... ... ... ...... мен екі ... ... жөн деп табады.
Үндістанға келіп,Ганди Оңтүстік Африкадағы үнділердің жағдай туралы
«жасыл брошюра» еңбегін жариялады.Оны Индияда,Англияда, Оңтүстік
Африкада билік ... ... ... ... ... ... қорлайтын мақсат ... ... ... ... ... ... жібереді.
Үнді қоныстанушыларды мінген екі параход (оның біреуінде ... ... ... ... келгенде, ақ нәсілділер тек бір идеямен:
«Түрлі-түстілерді теңізге тастаймыз» деп жүгіре шықты.Билік жолаушыларға
өмірлерің ... ... кері ... ... талап қойды.Үнділер Гандидің
айналасына топтанды, ... 23 ... ... ... ... ... болды.Өз отбасының және жолаушылардың қауіпсіз жерге қоныстанғанына
әбден көзі жеткен.М.Ганди теңіз жағалауына жалғыз өзі тұрғанда, оны ... ... ... алды.Ол полицияның ... ... ... ... ... ... жығылып, бір өлімнен аман
қалды.
Іс одан әрі күтпегендей әсер беріп, Лондон ... ... ... үкіметінің мүшесі, нәсілшілдік митингілер мен
қауесеттерді таратушы өкіл енді Гандиді өзіне шақырып егер де ... ... ... ... ... емес, олардың басшылары мен дем берушілерін жазалағаныңыз дұрыс
болар еді» деп ... ... өзін ... ... ... ... ... жазадан
алып қалуы ақнәсілділер мен ... ... ... ... ... ... халық арасында үлкен құрметке ие ... ... үшін ... ... ... ... ... оны қанағаттандырып қоймады.Ол әр күні екі сағат ... ... ... ... ... кең
тараған тұста ол көптеген еріктілер мен жақтастар ... ... ... науқастарға жәрдемдесуге алып барды.Осы жылдары Ганди әлемдік
дін мен философияны жаңаша сипатта оқи отырып, өзіне Лев ... ... ... ... ... күш ... қарсыласу
бағытыма нұсқау берген ұстазды берді» деп жазды кейін Ганди.
1906 жылы 22 ... ... ... үнділіктер «Қара заң» деп атап
кеткен заңдар жүйесін жариялады.Бұл заң бойынша барлық үнді ... және ... ... ... ... үнді балалары полиция тіркеуіне
тұрып, саусақ іздерін қалдырып және ерекше куәлік алуы тиіс болды.Бұл ... ... ... ... жер ... тіркеулер үнділіктерді қылмыс жасайтындармен бір ... ... ... ... үнділіктердің тұрағына баса
көктеп кіруге және үнді салты бойынша ... ... қол ... ... аяққа басты.Бұл заңды оқыған Ганди: «Мұндай заңмен
келіскенше, өлген артық деп» тұжырым ... ... ... ... ... ... үйіне баса-көктеп кірген ақнәсілдерді
атып тастайтындарын мәлімдеді.Оларға үндеу арнаған ... бұл ... ... ... ... ... жаңаша формасын ұсынды.
Ганди алғаш рет күш қолданбай қарсыласу ... ... ... атау мен ... ... ол ... ең кенжн ұлы Сатьграханың
атын өз идеясына атау етіп бекітеді. Бұл сөз ... ... ... ... ұрандарына мүлдем қарама-қайшы ... ... ... ... ... қабылдайтын болса,
сатьяграханы жариялайтындығын мәлім етті.Алайда, мұндай талапқа ... ... ... ... қабылдады.
1908 жылы 1 қаңтарда сатьяграха Иоханнесбургте митингті бастап,
тіркеуге шақырылатын ... ... ... отқа өртеп
жіберді.Ганди тұтқындалып, абақтыға жабылды, алайда қозғалыс одан әрі ... ... ... заңды айыптады, абақтылар адамдарға толып ... ... ... нәтиже бере қоймады.Билік өте сұрқия әдіс ойлап
тапты:Гандиді түрмеден босатып, тіке генерал Смитске алып
барды.Генерал егер ... ... ... ... заң» ... ... айтады, алайда, үнділіктер бір рет өздері туралы
үкіметке толық мәлімет береді, өйткені, бұл ... ... ... үшін ... деп ... бұл ұсынысқа келісіп, сатьяграханы
тоқтады.Бұл барлық ... ... ... ... ... шектелді.Көптеген үнділер Гандиді «сатқын» деп ... ... ... ... ... бағынбау тактикасын жариялайды да ұзақ ... ... ... ... ... бүкіл Оңтүстік Африка
аумағында жүргізуді мақсат етіп,күрестің ... ... жылы ... тау кеншілерінің наразылығын Ганди
ұйымдастырды.Наразылық шерулері бүкіл елге ... ... ... ... қару ... ... жұмысшылар жұмыстарын атқарудан бас
тартқандары үшін нақақтан-нақақ атылды.
Түрмелер мыңдаған адамдарға, соның ішінде ... мен ... ... кетті.Антисанитарияның болмауы мен адами құндылықтарға жат ... ... ... ... көз ... өзі де абақтыға
жабылып, сол жердегі адамдардың ертеңгі күнге деген сенімдері мен қайғы-
уайымдарын жеңілдету ... ... ... бәсеңдеген тұста билік Гандиді бостандыққа қоя берді, алайда
ол қапастан шыға ... ... ... ... ұйымдастыруға бел шеше
кіріседі.
1913 жылы 6 қарашада ол Наталь мен Трансваль арасындағы әйгілі бейбіт
шеруге басшылық жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бір провинциядан
екіншісіне көшуіне,баруына ... ... тиым ... күн ... ... келе ... ... топтың басында келе
жатты.Үкімет шақырған жауынгерлер шерушілерге қарсы оқ шығындауды ... ... ... өтуді ойластырды.Алайда, дәл осындай тәсілмен
тапберген жауынгерлер алдына көтерілісшілер ... жата ... да, ... ... ... бір адым ... қойды.
Оңтүстік Африкадағы оқиғалар мен жаңалықтар мұхиттың арғы ... мен ... ... бей-жай қалдырмады.Үнділіктерді ... көзі ... ... ояу ... ... қайраткерлері Альберт
Эйнштейн,Бернард Шоу,Бертран Рассел т.с.с. ағылшын басқыншылығын ашық түрде
айыптады.
Билік өз райынан қайтуды жөн деп ... ... ... созылған
келіссөздер нәтижесінде 1914 жылы 30 ... ... ... ... және ... ... ... типтегі
заңдар күшін жойды.Гандидің Оңтүстік Африкада жиырма жылға ... ... ... ол өз ... ... оралады.
1.2. Махатма Гандидің саяси қызметі
Үндістан – ... ... ... тән ... ... ... мемлекет.Бірақ,олардың ішінде дәл ... ... ... ... ешкім жасай қоймады.Британия империясы
Үндістанды тонап қана қоймай ... ... ... ... ... ... ... миллиондаған үнділердің тегін жұмыс күші
ағылшындардың судай аққан алтынына айналып шыға ... ... мен ... ... тауарларының судай ағуы жергілікті
қолөнерді ... ... ... ... біз ... жаңа ... ... деп ойлады.Шын мәнінде, олар ... ... ... ... ... ... әрқашанда елде орнаған ауыр күйзеліспен қиыншылықтардан шығудың
жолдарын қарастырумен ... жылы үнді ... мен ... ... ... жету ... ... қойған Үнді
Ұлттық Конгресін құрді.Конгрестіктер азаттық алудың екі-ақ жолы бар ... ... ... ... қарулы күреске шығарып, (1857-1859ж.ж)
ұлы ... ... ... құруды жақтаса, екінші біреулері
үндістан европалық өркениетпен араласа ... ... ... арқылы азаттығын жеңіп алады деген тұжырымдарды жақтады. Іс
жүзінде екі позиция да ... ... ... отаршылармен
қарулы күреске шығатын бұқара халық әлі ... ... ... ... келу ... емес еді.
«Дәл осы тұста Ганди келіп, тәуелсіздік, бостандық атаулының жылы
лебін алып келді, халқымыздың ... ... ... ... ... жоғарғы
шенге қызықпады, ол миллиондаған үнділер арасынан шығып, солардың тілінде
сөйледі» деп еске алады ... ... қызу ... ... ... мүлдем жаңаша ойлауды әкелді, адамдардың да дәл ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігінде емес, үнді
халқының рухани ойлау тәуелсіздігінде.Үнді мәдениетінде ... ... ... күш бізді тарихымызда өз жолымызды ... және ... тең әрі ... ... ... халқы алдымен өз
жүрегіндегі тәуелсіздігін ұғынсын, сонда ғана сыртқы күштер мен ... ... ... ... күшімен уақытша азаттық алуға
болады, бірақ, мылтыққа сеніп өзіңе тәуелсіз бола ... ... ... ... ... ... күштеріне сенгендіктен тұрған
жоқ, біз ұстап тұрғандықтан тұр» деп ... ... ... ұсынды, яғни ахимса-күшқолданбау.Ахимса – бұл
адамның өзгелерді сүйе отырып, өмір құндылықтарын мойындау.
Ганди үнділіктерге отаршылармен ынтымақтаспау бағдарламасын ... жылы ... ... 54 ... Үнді топырағына Оңтүстік Африкадан
оралды.Ол өзін құпия полицияның агенттері ... ... ... елді аралап көріп алды.
Екі жылдан соң Ганди Үндістанда алғашқы сатьяграхасын өткізді. Бір
жылдан соң, ... ... ... қаза ... ... үнді
жауынгерлері көз жұмған Бірінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... ашу-ызасын туғызды.Соғыс жылдарында аштықпен эпидемиядан
– 13 млн. жуық адам көз жұмды.Үнділіктердің ағылшындарға соғыста көрсеткен
орасан зор ... ... ... ... ... ... ... шыға бастады.Сонымен, еліне оралған Махатма Үндістан Ұлттық
Конгресінің ең озық ... ... ... ... ... басқыншылығындағы Үнді Ұлттық
Конгресі бүкіл халықтың қолдауына ие болған зор ... ... ... ... ... ... ... Ганди
бұқара-халық тарапынан «Махатма» (Ұлы рух иесі) деген атақ алуы да ... ... жылы ... ... ... үнді халықтарының наразылық
шеруіне қатысқандарды ағылшын үкіметінің оқ жаудырып қырып тастауы,
Гандидің де Үнді ... ... ... ... ... ... тоқтатылуына алып келді.1923-1928 жылдары Ганди өзінің ... ... мен ... ... ... ... ... қозғалыстың жаңа кезеңінде (1929-1933ж.ж.) Ганди
тұз монополиясы ... ... ... ... ... ... ... басшылық жасады.1931 жылы М.Ганди вице-король Ирвинмен
ымыраға келіп, келіссөз жасауға барды, ол бойынша Ганди Ұлттық Конгресті
«Дөңгелек ... ... ... ... кезегінде вице-король
абақтыға жабылған конгресс мүшелерін босатып, үнді ұлттық буржуазиясының
бірнеше талаптарын орындауға ... ... жылы ... ... ... ... мәлімдеді.Алайда, іс жүзінде М.Ганди Үнді
Ұлттық Конгресінің ... ... ... соңғы уақытына дейін қала
берді.
1919-20 жылдары Үндістанды басқару туралы жаңа ... да өз ... ... ... ... жылы ... заңы өз
күшіне енді, ол заң ... ... ... ... ... ... ... ұзақ ұстап, жабық есік аясында сот процестерін жүргізуге
ерік берді.Саяси ... ... тым ... ... ... бұл заң ... қабылдауға келісім бермеуге өтініш жасайды.Вице-
король тарапынан ... бас ... ... ... ... ... жасады.Сатьяграхтар Роулет заңына бағынбауға ант беріседі.Ганди
үлкен көлемдегі компантяны әзірлеп, 1919 жылы 6 сәуірде заң ... ... ... ... ... ... күн – харталды жариялайды.Осы күні
естілген Гандидің үндеуіне бүкіл күштерін сезініп, таң ... ... ... лебі ... ... ... қорқыныш пен үрейге беріліп, ... қару ... ... ... ... ... таптап өтті, найзамен
түйреді, тіпті өлгенше соққыға жықты.Ең қайғылы оқиға – ... ... ... ... ... ... мен ... қаза
болды.Қалаға көтерілісті тұншықтыру үшін ... ... ... ... ... кірді.Аздаған күн өткеннен кейін 20 мың ... ... ... бейбіт түрдегі Митинг ... ... ең ... ... – Үндістанды азат ету ... ... ... алаң ... дейін қаруланған ағылшын
әскерлерімен қоршалып,қарусыз, бейбіт халыққа оқ жаудырылды.Алаңда мыңдаған
өліктер мен жаралылар жан ұшырып ... ... шаш ал ... ... ... ... ... мылтық найзасымен түйреп өлтіре
бастады.Ағылшын солдаттары оқу-жаттығу ... ... ... ... үнді
халқын еш аяусыз қынадай қырып, ... ең ... ... жаналғыштық әрекеттерінен кейін жергілікті тұрғындарға
үйінен бір қадам аттап басуға тиым салынды.Адамдар алаңдағы ... ... ... ... ... де оларға көмектесе алмады.Жазалау
операциялары ... ... ... тағы он ... созылды, әр жерлерде
жария түрде демонстрациядан аман қалғандар ұсталып,халық ... ... ... ... іске өте қатты күйзелді.Билік басындағылардың қатігездігі
оны таң қалдырмады.Ол үнділіктерге «бағынбаудың әр сатысында ... ... болу ... ... өзі ... кең ... ... уақытынан бұрын болғанын сезіп, оған халықтың әзір ... ... ... ... ... ... ... жібергенін
мойындады.Ганди вице-корольге бұрын ағылшын-бур соғысы ... ... ... ... ... ... өлім аузынан аман
алып қалғанда, ағылшын үкіметінен алған наградаларын қайтарып берді.Егер ол
бірнеше жыл бұрын британдық билік системасы ... деп ... бұл ... ... ол ... ... «шыдамды
тауысқан билік» деп тұжырымдады.
1920 жылы ... ... ... ... Конгресін отаршыл
әкімшілікпен ынтымақтаспау және мүлде қарым-қатынас жасамай бойкот ... ... ... ... ... ... ... бойкот жариялауға, ағылшын соттарына қатысу мен ... ... ... барлық мемлекеттік қызметтерден бас тартуға
шақырды.
Мұның бәрі жаңа бүкіл үнділік сатьяграхаға бастама болды, 1922 ... ... ... оқиға орын алды.Полиция демонстрацияға
қатысушыларға оқ жаудырып, алайда, ... ... тап ... ... ... ерік берген демонстанттар өрт қойып,
полицейлер тірідей өртеніп кетті.
Бұл үлкен апат ... ... ... ... тоқтатып,
оқиғаға өзін кіналап, барлық кінаны өз мойнына алады.Өкінгендігінің ... ... ... ... ... ... ... жылға
абақтыға жабылады.
1930 жылы көктемде Ганди түрмеден босап шыққаннан ... тағы ... ... ... жоспарлады.1932 жылы Ганди үнді халқының
арасындағы ... ...... ... ... салтын біржола жойып,
үнділіктерге теңдік әпере отырып, тәуелсіздік жолындағы ... ... ... ... жылы ... Ганди сайлау заңының үнділіктердің ... ... ... ... ... ... дәстүрді қайта қоздыруына наразылық
білдіреді.Ол өзінің өмірі мен денсаулығына қауіп төніп ... көп ... ... ... ... ... тарихи оқиға
орын алып, Үндістандағы үш мың жыл бойы ... ... ... жақындай
алмау» салты біржола жоғалды.Ендігі ... ... ... жақындай
алмайтындардың» үйлеріне барып, қолдарынан астық пен тағам
алды. «Өзгеге жақындай алмайтындарды» құшақтау-тазарудың символы, рухтың
азат етілуі ... ... ... ... келген хаттар мен телеграммалардың қолдауына арқа
сүйеген М.Ганди сайлау заңының өзгеруін ... ... ... ... ... ... қуанышына орай, ол аштық
жариялауын тоқтатты.
1922 жылы наурызда алғашқы ... ... ... ... оқиғалардан кейін ағылшын үкіметі Гандидің үстінен «көрсеткішті сот»
ұйымдастыруды астыртын жасады.Олар сол ... ... ... ... ... үшін ... ... деп дәлелдегілері келді.Ағылшындар Үндістанды
азат ету үшін ... ... ... ... жеңуі мүмкін
еместігін, Гандидің ісі мен идеясының әу ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының сырын олар аша ... ... ... үшін ... алдармас қамал тәрізді болатын)
арампиғылды ойлар оның ... ... мен ... деген сенімділігінің
алдында тізе бүкті.
Сот алдында М.Ганди өзін ... ... ... бас ... ... өліміне себепші болған демонстрацияны өзі ұйымдастырғанын
мәлімдеп, өзінен басқа ешкімнің қатысы жоқ ... ... ... ... ... арты не боларын ойластырып алмағанына күйзелетінін
айтты.Бірақ, Гандиде тек бір ғана жол ... емес пе: ... ... ... әлде ... бару.
Сот барысындағы Гандидің айтқан сөздерінен көптеген сот мүшелерінің
өзі жүректеріне бір сәт ... да, ... ... құлақ түруіне тура
келді.Ганди айтты:«Мен өз отанымыздың ең ... ... осы ... ... да, осы ... ... мен өзіме
мақтаныш санаймын.Бұл жаза маған заң ережелері бойынша қасақана ... ... ... ... және ... ... жалғыз жол мыналар: ... ... ... ... ... түрде отставкаға кету, әлде, менің мойныма ең қатал
жазаны таңу, сіздер қызмет етіп отырған ... біле ... осы ... үшін ... ... ... ... турашылдығы мен алған
беттен қайтпайтын позициясы сот процесін ағылшындықтар ойлағандай ... ... ... діни ... де ерекше назар
аударып, әр дінге үлкен ... ... ... ... ... ал олардың арасындағы қарама-қайшылықтардың шығуы олардың шыққан
ортасы мен ... ... ... ... ... ... ... назарын Оңтүстік Африкадан
Үндістанға оралған ... ... сол ... ... ... ... әкесі» болған М.А.Джинмен алғашқы келіссөздерін
жүргізді.
Алғаш рет Ганди Джинмен 1914 жылы Лондонда ... ... ... тағы да ... Үнді ... ... мүшелерімен, мәселен Анни
Безантпен, Сароджани Найдумен ... ... ... ... ... ... мен Үнді ... Конгресінің
арақатынасын нығайту, 1916 жылы Лакнаудағы пакт бойынша сварадж үшін үнді-
мұсылман бірлігін жақындастыру аясындағы келіссөздеріне қатысты.
Ганди үнді ... ... ... белсенді түрде
қатысты.Ол ешқашан мұсылман халифатистері ұйымдастырған ... ... ... 1918 жылы ... ... Лигасының сол қанатының
жетекшісі Мұхаммед ... ... ... ... Абул Калам
Азадпен бірлесіп, ағылшын ... ... ... ... ... ... ... мұсылман конгресшілері жалпы азаматтық
ынтымақтаспау тактикасын қабылдады.
1922 жылы бірінші ... ... ... ... Гандиден Халифатшылар мен радикалды мұсылман жетекшісі – Мұхаммед Али
бастаған топтар кетіп қалды.Ендігі ... ... ... ... конгресшілерінің бір бөлігі қатысты, олар 30 жылдары Үндістан
мұсылмандарының ... ... ... ... ... үшін ... тоқтатпады.Бұл мақсат оның
конструктивті программасының негізгі бөлімі болып қала ... ... ... ... өмір сүруі үшін аштық жариялап, ... ... ... ... ... ... исламға деген құрметін
мәлімдеп, мұсылмандар өміріне де ерекше көзқараспен қарады.Бірақ, Ганди ... ... ... және ең ... қабылдай алмады: мұсылмандарға оның
ойлары мен философиясын түсіну қиын болды,олар тығырықтан шығу мен ... ... ... екі ... ... ... оның
соңы- Пакистан мемлекетінің құрылуымен аяқталды.
Ганди өзінің соңғы өміріне дейін Пакистан мемлекетін құру қателік деп
ал ... ... ... ... ... бас тартқаннан кейін – қанішер
деп есептеді.Сондай-ақ, ол сол кезде Пакистанды құру идеясының ... ... ... ... ... ... 1944 жылғы Джинмен
хат жазысқан ... ... ... ... Пакистанның
«үй ішінен тігуін» заңсыз деп мәлім етті.Ганди 40 ... ... ... ... соңынан еріп кеткенін де ... ... ... олардың даму циклынан кенже қалғандары мен саяси
мәдениеттерінің төмендегі себепті Джиннің ... ... ... ... ... ... оның ... органикалық
бөлімі болды.Ал оның барлық қызметі Үндістанның азаттығы меен бостандығына
бағытталды.Ахимса идеясы (тірі жандарға зиян ... оның ... ... яғни ... ... басталған болатын, ендігі жерде
ахимса, Гандидің ... ... және ... ұранына айналып, оның
Үндістан халқының көсемі болуына ... ... мен үшін жай ғана ... емес.Бұл үлкен тәжірибеге негізделген
шындық пен ақиқат» деп мәлімдеді М.Ганди.
1930 жылы «сварадж үшін» ... ... ... ... былай деп
жазды: «Британ империясы аморалды кейіпке ене түсті, ол үнді ресурстарын
эксплуатациялауды күшейту үшін ғана ... жылы ... ... ... ... «дөңгелек үстел»
конференциясына қатысып,Үндістанның саяси тағдыры туралы жиынның ... ... ол ... ... ... ... ... публицисті
– К.Ф.Эндрюспен, француз жазушысы- Р.Ролланмен т.с.с. ... жылы ... ... ... жылы 21 күн ... ... оның ... қызметін уақытша әйелі – Кастурбай жалғастырды.Ол да екі
жыл ішінде алты мәрте тұтқындалды.Ганди 1936 жылы өзінің ... ... ... ... ... сол жерде апталық газетті ... ... жылы ... ... Конгресінің партиясы «Үндістаннан кетіңдер»
деген резолюция қабылдап, Ганди соңғы жалпыүнділік сатьяграха Компаниясының
жетекшісі болып қала берді.
Ганди әйелімен ... тағы да ... Пун ... ... жылы ... 21 күндік аштықты тағы қайталады, келесі жылы
оның әйелі түрмеде қайтыс ... де ... сыр ... ... кетті.1944 жылы мамыр айында Ганди абақтыдан босатылды.
1946 жылы Джавахарлал Неру ағылшын үкіметінен үкімет жасақтау ұсынысын
алған тұста, Мұсылман Лигасының ...... де дәл ... барды.Бұл өз кезегінде үнділер мен мұсылмандар арасында үлкен
қақтығыстарды туғызды.Қараша айында Ганди Шығыс Бенгалия мен ... ... ... ... ... ... ... Үндістанның бөлінуіне үзілді-кесілді түрде ... жылы 15 ... ... ... ... ... ... екі
мемлекет те өз тәуелсіздіктерін жариялаған тұста, ... ... және ... арасындағы қақтығыстарды тоқтату мақсатында талай
мәрте аштық ... 1948 жылы 12 ... 78 ... ... ... ... күнге созылған аштық науқанын бастады.Күн сайын ... ... ... Хаус ... ... ... ұжымдармен бірге құлшылық
ету рәсіміне қатысатын.1948 жылы 30 ... ... етіп ... ... ... қолынан мерт болды.
II - тарау.Махатма Гандидің пацифизмі
2.1. Махатма Гандидің пацифизмінің мәні
«Менің ең басты ... мен ... ... күресуде»
М.К.Ганди
Махатма (Гандиді отандастары осылай атады; «Ұлы рух иесі» деген мағына
білдірді) өзінің өркениеттік жобасында ... және ... ... ... көрінісі әсіресе, Үндістан жерінде
1946 жылы үнді мемлекетімен қосарланып құрылған Пакистан елі құрылған кезде
айрықша сипатқа ие ... ... ... ... ... ... сақтап
қалудың соңғы мүмкіндігі ретінде екі ... ... ... ... ... Үндістан мен арадағы дінаралық, жер
үшін даулы-мәселелер шыға ... ... ... ... өз
кезегінде үнділер де мұсылман қыстақтары мен ауылдарын тұтастай ... ... да ... Ганди бейбіт тұрғындар арасындағы қанды
қақтығыстар мен тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін ... ... ... ... пен ... келешекке қарулы күрес арқылы жету мүмкін
емес, керісінше, адамдар бірін-бірі өз бауырындай ... ... ... ерік ... ғана сол халықтың, сол мемлекеттің келешегі
зор деп мәлімдеді.
«Мен үшін күш қолданбау бұл жай ғана ... ... ... ... өмірімнің заңы.Ахимса ақылмен емес рухпен тарайды.Өмірде ахимсаға ие
болу үшін жоғарғы деңгейдегі батылдық пен өжеттік міндетті түрде ... ... ... сеземін.Бірақ мендегі сәуле сөнбейді және ол
жап-жарық.Біздің барлығымызды тек ақиқат пен ... ... ... және оның ... әртүрлі.Ахимса – ақиқатты ... ... ... ... «Ұлы рух иесі»Махатма ганди кез-келген ушыққан
мәселені дипломатиялық жолмен шешу ... ... ... ... ... ... бе? ... нәрсені жоқ қылуға
даяр осындай күшке күшқолданбаушылықтың қарсы ... ... ... өзі бұл ... жауап беруден бас ... ... ... жылдарында, көптеген елдерде күш қолданбай күресу
халықтың ... ... қана ... ... ... де сақтап
қалды.Сондықтан да Мохандас Карамчанд Ганди ойлап тапқан ... күш ... ... ... әлі ... ... адамзат
тарихында өз маңызын жоғалтар емес.
Гандидің адамзат тарихындағы тамаша рөліне ... ... ... зор баға ... Үндістанның халық жазушысы) Нобель сыйлығының
лауреаты – Рабиндранд тагор Гандиді ... ... ... ... ... ... еді: «Ол өзі ... отбасыдан шықса да, мыңдаған
адамдардың жыртық баспаналарының қасында тұрды, дәл солар ... ... сол ... ауыр ... ... тілінде, көптен ... ... ... ащы ... айтып сөйледі.Гандидің сөздерінен
желпінген Үндістан ежелдегі тұрпайы халық арасынан ... ... ... тайсалмастан айтқан Буддадан кем түспеді»
Сатьяграха – бұл Ганди айтқандай, бейбіт қарсыласу, атыс-шабыссыз
ымыраға келмейтін соғыс.Яғни бұл ... ... өз ... ... жоқ.
Ганди әрқашанда күшқолданбай қарсыласу тактикасы әлсіздік ... ... ... ... ... ... ... адам өзін тура тышқан сияқты кейіпте ұстайды,яғни,қорқақ
болуы да ... ... ... бірақ та, ол күш қолданбаушылыққа ... ... ... ... адами әлсіздіктерге
шыдамдылықпен,түсіністікпен қарады,бірақ,қорқақтық ол үшін жасырынып жатқан
күш секілді жиіркенішті болып көрінді.
Күшқолданбаушылық- тек ... ... ... ... күшті
позиция.Оңтүстік Африкада жүрген уақытысында бір ағылшын шенеунігі Гандиге
келіп ... ... ... «Мен ... күш ... әдісіне
көшкендеріңізді қалаймын.Сонда ғана біз сіздердің шаруаларыңызбен қалай
айналысатындығымызды көретін едіңіздер».
Гандидің жақтастарының ... де дәл осы ... ... апаратын бірден-бір жол екендігіне нық сенімді болғанын ... ... үшін де ... ең ... ... үшін күрес
болып табылды.
Гандидің адамдарды өзіне сендіре білуімен оларды келешектегі ... ... ... ... ... сый тәрізді болып та
көрінеді.Көптеген үнділіктер үшін ол ... ... ... ... ... ... Үндістанды азат ету үшін келген тәңір деп ... ... арық ... балаша күлкісі бар нақ осындай тұлға
өзінің ішкі күшімен, ақылымен және мәңгілік ... ... ... ... әрқашан да адамдарға нық сенді, өзі
абсолютті түрде адал адам ... ... ...... бірақ осыған өзін жауапты, кіналы санайды.Ол әрқашан өзінің ... бір сәт ... сол ... оған әр уақытта дұрыс, әрі ... ... ... адамдармен сөйлескенде оларды қорқыныш
пен үрей, жалғыздықпен қараңғылық ... ... әсер ... «ол ... ... ... деген әңгімелер де тарады.
Сондай-ақ, үнділердің өз ішінде ... ... ... жаулары
жетерлік еді.Олар ең алдымен темірдей тәртіпке бағынған діни үнді және
мұсылман фанатиктері ... ... ... жеңе ... жағдайда
өздерінің орасан зор жер аумақтарынан айрылып қалатындарын сезген бай ... ... ... ... ... үнділіктер бірдей фашизмді
айыптады, алайда Үндістанның көптеген сарбаздары Англия ... ... ... ... жеңе ... жағдайда, Үндістан
тәуелсіздігін алады деп жариялаған болатын.Ганди соғыс ... ... ... жылы ... ... ... Үндістанның
тәуелсіздігі үшін бас ... ... ... ... масштабы күн өткен сайын ұлғая түсті.Репрессияға қарамастан
шерушілердің легі бүкіл елді қаптап ... ... ... ... ... ... кете
бастады.Бірақ, күтпеген жерден тәуелсіздік жолындағы жеңіс үлкен трагедияға
жалғаса ... ... атап ... үнді-мұсылмандар
қасабы.Мыңдаған адамдар ... ... ... ауыр тұрмыстың
тауқіметіне тап болды.Ағылшындар дайындаған ... ... ... ең ... ... бастап елдегі үнділер мен
мұсылмандар арасындағы даулы мәселелерді пайдаланып, оларды бір-біріне
айдап салды, ... ал да, ... бер» ... ... және оның
қызу жақтаушылары ел ішін жайлаған қызыл қасапты тоқтату үшін қолдарынан
келгенше әрекеттер жасап бақты.Алайда, отаршылар ... ... лаң ... жылы 15 тамызда бұрынғы ағылшын колониясының территориясында бір
емес, екі ... ... ... ... ... ... үрейленген қоныстанушылары басталды.Қанды
қақтығыстарда аштық пен аурулардан және ... ... – 700 ... ... ... толық басылып ... ... тап ... бәрі оның ... теориясы құлдырауға алып келді
деп есептеді.Ол құлдырауды жеке өзі бастан кешірді, ал күшқолданбау ... ... деп ... астанасы – Делиде қанды қасап пен қырғын қақтығыстар орын
алып жатты.Ганди екі жақтың діни фанатиктеріне өзінің ... он ... ... ... ... ... ... өз өмірін
құрбандыққа шалатындығын ескертеді.Алайда, соңғы-таңғажайып, яғни,
Махатманың ең ... ... орын ... ... басшылығындағы
ынтымақтасқан митингілер мен демонстрацияларға айналады.
Үнділер мен мұсылмандар бауыр болуға уәделесіп, Гандиге ірі екі ... ... ... үшін ант ... ... ... ... та, әсіресешіл үнділік діни фанатиктер Гандиді ... ... ... ... үшін ... олар ... жетіп, үнді топырағының ардақты ұлдарының бірі ... ... ... ... ... ... және ондағы пацифизмнің
рөлі
1927 жылы ағылшын үкіметі ... ... ... оның ... ... ... мақсатында арнайы комиссияның аттанғанын
мәлімдеді.Үндістанның ... ... ... мен ... ... ... ... әшкерелеумен қарсы алды.Ағылшындар осындай
сөздерімен ғана осы елде ... ... ... ... саяси
топтары әсіресе, ұлттық конгресс ағылшындардан өзін-өзі ... ... ... ... болды.
Осыған орай 1927 жылы Конгресс өзінің жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... туралы шешім
қабылдайды.Бұл сессияда конгресс алғаш рет тәуелсіздік үшін ... екі жыл ... ... ... Үнді ... Конгресінің
негізгі ұраны мен кредосына ... ... ... шақырды, олар қысқа өмір сүрсе де үнді қоғамында өте
белсенді ... ... жылы ... ... ... келді.Олар жалпыұлттық
бойкоттарға тап болып, қайда барса да, ... ... ... қарсылықтары қарсы алды.Демонстранттар өздерінің лозунгтерін комиссия
төрағасының есіміне ... ... ... ... деп ... 1930 ... ... елдегі тынышсыз жағдайлар алда ... ... ... ... жүргізіле бастады.Үкіметтің
жиналыстары мен кеңестеріне бойкот ... ... ... одан
шықты.26 қаңтарда бүкіл ел көлемінде сансыз жиналысқа қатысқан адамдар
тәуелсіздікпен ... ... ... ант ... да бұл күн
әлі күнге дейін Үндістанда тәуелсіздік күні ретінде тойланады.Наурыз айында
Данди қаласындағы ... ... ... тұз ... ... ... жылдың сәуіріне қарай азаматтық бағынбау компаниясы үлкен ... ... ... ... тек тұз ғана ... басқа да заңдар бұзылды.Бүкіл
ел бейбіт шеруге ... оны басу ... ... ... үстін-
үстіне жаңа заңдар мен жарлықтар шығарды.Бірақ та, дәл осы жарлықтар одан
сайын ... ... ... ... ... ... ... жерлерде жалпылай түрде тұтқындау, айуандық түрде Латханың (металл
мен бамбук ағашынан жасалған қару) ... ... ... ... ... т.с.с. көз көріп, құлақ естімеген жайттарға жол берілді.Конгресс
мүшелерінің тұтқындалуы, прессалардың соңынан шам алып ... ... ... ... сияқты әрекеттер үйреншікті тірлікке
айналды.Осындай қатігездік іс-әрекеттерге қарамастан, ... үнді ... мен кек ... ... қан ... ұштастырғандарын дереу арада
сабырлық танытуға шақырды.Ганди пацифистік ұранын арқау ете отырып, ... ... ... ... ... ынтымақтаспау идеямның түбі – жеккөрушілікте ... ... ... ... ... ... ... оған зиян келтіруге жатпайды.Менің ынтымақтаспау идеямның өзі – ең
қас-жауымның өзімен ынтымақтасуды ... ... ... ... дүлей күштерден толық еркіндікті
білдіру тиіс, басқа да тіршілік иелеріне деген ... ... ... үлгісі болуы тиіс» деді Ганди.
Сондай-ақ, Ганди пацифистік ойын былайша жеткізеді: «Мен көздеген
мақсатқа тез ... ... бару ... ... ... ... пен күшқолданудың нәтижесі бола алмайды; Мен қантөгіс
немесе өтірік жолмен қол жеткен бостандықты – ... ... ... ... ... «сатья»- мейірімділікті, махаббатты білдірсе,
«аграха» нық сенімді сипаттайды.Мен сондықтан да өз ұлыма осы ... ... ... ... ... етіп алдым дейді ұлы рух
иесі.Жалпы, Гандидің сөзімен айтқанда, сатьяграха шындық пен ... ... ... ұлы күш ... ... ... – адамзаттың құзырындағы ең ... ... ... ойлап тапқан осы күнгі ең қаратушы күштің өзінен де
мықты.Маған адамдардың ... ... ... ... - өз ... ... жүріп, соңына дейін күрессе деген тілегім бар деп Ганди
адамдарды өз ілімімен пацифистік көзқарасына тартады.
Махатма ... ... ... жобасына барлық нәрсеге
сүйіспеншілікпен қарауды басты бағыт санаған – күшқолданбаушылық принципін
осылайшы ұсынды.Ганди ... ... ... ... ... үшін
күрестің негізгі тәсілі- күшқолданбай ... жету ... ... ... ... ... құдайдың жердегі бейнесі)
жобасын-яғни жердегі құдай патшалығын» ұсынды.Оның ойы бойынша бұл жоба күш
қолданбау (пацифизм) және ... ... ... ... ... машина – техника өнеркәсібі, яғни, Гандидің сөзімен айтқанда,
ауылдарды жоятын, жұмысшылардың ... ... ... мен
балалардың арзан күшін пайдалану (эксплуатация), құдайға сенбеушілік,
адамдардың ... кері ... ... ... «жылан ұяларының»
сұлбасы атымен жоқ.
Гандидің өзі «күшқолданбау цивилизациясының» жобасын қызу қолдап, оның
келешектегі ... ... ... глобальдыдан локальды
қақтығыстарды болдырмаудың ең оңай ... – осы идея ... ... ... ... ... Ганди ұйымдастырған пацифистік –
күшқолданбау компанияларының ұлт-азаттық қозғалыстың ... ... роль ... айта ... ... айтылған,
сатьягарха ағылшын, орыс тілдерінде «белсенсіз түрдегі ... ... ... ... ... бұл ... сатьяграханың
анықтамалық мағызын дұрыс аша алмады.Сатьяграханың көптеген түрлері ... ... ... ... ... ... емес еді.
Ең бірінші сатьяграха 1907 жылы Трансваль үкіметінің нәсілдік кемсіту
заңына қарсылығы ретінде ... ... ... ... ... айтып
өткендей, ел аумағына кез-келген үнділік арнайы рұқсатнама алып, полицияның
тіркеуінде болып және саусақ іздерін қалдыру шарт ... Бұл ... жолы ... ... ... та, ... ... арқасында олар тіркеу заңына бағынбады, бұл ... ... ... ... мен ... ... ... аудара
білді.
Екінші Сатьяграха 1913 жылы өтті.Қозғалыстың кең көлемде етек жайып
бара жатқандығы Оңтүстік ... ... ... ... Гандимен
келіссөздер жасауға, және «үнділердің жағдайларын жақсарту» туралы заңын
қабылдауға мәжбүр ... ... ... бұл сатьяграхасы өз
жемісін берді.1915 жылы ... ... ... де ... Африкадағы
тәжірибені қолдануды мақсат етіп қойды.
Махатма Гандидің пацифистік ойлау дәрежесінің дамуына оның ... ... ... ... ... осы ... ... көру
жоспарлары да өз әсерін тигізбей қоймады.
Ганди діни кітаптардың арасында ... оқып ... ... «Мен
құран, сондай-ақ, Таурат,Занд-Авеста,Грант Сахеб, жаңа ... ... ... ... пен ... қасиеттерім менің
күшқолданбаушылық (пацифизм) ойлау орбитамды кеңейте ... ... ... ... ... өзінің үш негізгі замандастарын
ерекше қарастырып, өзіне солардың рухани ... ... ... ... деп ... бірі, өзінің отандасы, Гуджараттық,
екіншісі- ресейлік, ал ... ... ... ... ... ... үш замандасым –Райчандбһай; «Біздің ішіміздегі құдай патшалғы
кітабымен Толстой; және «соңғы бейнелер» ... ... ... әсер ... ... ... Равджибхан немесе оны М.Ганди Райчандбһай (1868-1901) деп
атады.Ол атақты ақын-мистик ... сол ... ... ... беделді өкілі болды.Бірақ, Гандиді ... оның ... мен ... ... ... ... оның қасиетті
жазуларды меңгерген терең білімі және өзін-өзі тануға ұмтылған ... мен ... ... ... оны ... ... деп ... жоғарғы сатысына қойды.
Гандидің сөзіне қарағанда Райчандһан оған индуизмнің ... ... жол ... ол ... адам өз ... ... бостандықтағы адам бола алмайтындығы
жөніндегі қағиданы да ұғынуына көмектескен.
Махатма Гандидің күресінің дамуына жол ... ... ... ... өзі ол ... ... менің күшқолданбаушылық пен
пацифизм туралы махаббатымды одан сайын берік етті» деп ... ... ... (ұлы рух иесі) айналуына Толстойдың орны ерекше.Гандидің
сөзіне қарағанда ол Толстойдың күшқолданбау (пацифизм) туралы ілімін ... ... ... ... ... сіңірген.Оның көкірегінде ізгіліктің
шешуші түрде толысуына Толстойдың «Біздің ішіміздегі Құдай ... ... ... роль ... ... пен ... ту ... бұл
кітаптың тәуелсіз сараптауының нәтижесінде барлық зұлымдық элементтері
дірілдегендей болды» деп ... ... ... ... М.Гангди
Л.Толстойға жазған хатында ... ... ... ауыр-
тұрмыстарымен оларға қарсы қабылданған әділетсіз заңдарды баяндай ... ... ... әлі ... қашан аяқталатыны бір құдайға ғана аян,
бірақ, ол ... ... ... ... ең қатерлі зорлықтың
өзі әлсіз жерде жеңуі тиіс» екенін көрсетті.Бұл хатында Ганди сол кезеңдегі
Оңтүстік Африканы шулатқан «Үндіге ... ... ... ... ... еді.
Гандидің бұл хатына дейін ол туралы ешқандай ақпарат білмейтін ... ... ... адам бар ... ... ... ... ұлы орыс жазушысының қазасына дейін тоқтамады.Ганди Толстойға ... хат» ... ... «Үндістанның өзін-өзі басқаруы» атты
кітабын жібереді.Толстой бұл кітапты өте жоғары бағалап, Гнадиді «ұлы ... және ... ... ... ... деп атады.Ал 1910 жылы
22 сәуірде В.Ч.Чертковке ... ... «Ол ... және менің ең жақын
серігім» деп атады.
Ганди де өмірінің соңғы ... ... ... ... егіз ойлаймын» деп өзін ұлы орыс ойшылымен ... ... жылы ... ... ... ... маған Толстой секілді ұлы
данышпанды беріп, менің күшқолданбаушылық ... ... ... берді» деп
мәлімдеді.
Ал Д.Раскинге келетін болсақ, оның да социалды-саяси утопиялық
идеялары ХХ ... ... ... мен ... ... үндес
болды.Өз автобиографиясында Ганди Раскиннің кітабы жөнінде былай деп жазды:
«Менің ... ... ... мәні ... ... қайырымды іс-
әрекетінің нәтижесі жалпы адамдарға, олардың өмірлері, тұрмыстары,сана-
сезімдері үшін өте маңызды.Сондықтан да біз әрқайсымыз ... үшін ... ... деп ... ... ХХ ... басындағы осы үш ғұлама-палсафашылардың
көзқарастары ... ... ... идеясын жаңа сипатта
толықтырып шығарды.
Жоғарыда айтып өткендей,Ганди басшылығындағы күшқолданбау компаниясы
Үндістандағы ағылшын ... ... ... 1919 жылы ... ... мен әшкеренің астына алды.Бұл заң ағылшын судьясы – Роулеттің
бастамасы мен жасалған еді.Сондықтан да тарихқа «Роулет ... ... ... атап ... елде ... ... енгізіле қалған
жағдайда ганди «Сатьяграхалар антын»
жазып, ... ... ... ... ... жүзеге асырылуына байланысты Ганди де мәлімдемесін іске асырды.
Гандидің бағдарламасы 1920 жылы ... ... Үнді ... ... бекітілді.Осы жылы Гнадидің өзі жасаған жаңа устав
қабылданып, ендігі жерде Үнді Ұлттық ... ... ... ... отыратын жоғарғы органдары – жалпыүнділік комитет және
жұмысшылар комитеті құрылды.Гандидің Үндістанның өзін-өзі ... ... ... ретінде жасап шығарған жалпы ұлттық күшқолданбай күресу ұраны
Үнді Ұлттық Конгресінің ресми идеологиясына айналды.
Ендігі ... ... Үнді ... ... ... жетекшісіне айналды;
үнді халықтарының ресми түрде мойындалған көсемі ганди ... ... ... ... үстемдігінен азат ету аясында
бастап жіберді.Күшқолданбай ... ... ... ...... ... ... болды.Оның сөзіне қарағанда,
«ынтымақтаспау»-бұл қоғамдық көзқарастарды жинақтаудың ең ыңғайлы әдісі;
«ынтымақтаспау» - бұл тәртіптік өлшем, және ... ... ... көзқарастарыңа құрметпен қарауды талап ету; «ынтымақтаспау» - ... ... ... сақтайтын және олармен ынтымақатспауға
бағыттайтын, сондай-ақ, оларды Үндістаннан кетіруді ... ... ... ... ... ... елді толық
тастап кеткенде ғана ... ... ... көзі жете
түсті.Ағылшындарға қарсы ... ... мен ... ... алдындағы беделінің тез өсуіне ... ... ... өзі ... уақыт өткен сайын атақ-даңқының қанат жаюына
таң қалысты.Уинстон Черчиль ол туралы былай ... ... ... ... ... юристі вице-король сарайының алдында үлкен қауымды жинаған
шерулерге мұрындық болып еді, енді ол уақыт өткен
сайын корольдың ... ... тең ... ... ... ... ... іс жүзінде сварадж орнату үшін яғни ... ... ... ... сатьяграхаларды ұйымдастырып Үндістанның
егемендігін алу жолына бағытталды.
Ганди қызметінің ең негізгі бөлігі әлеуметтік теңдіктерді орнатуға ... ... бен ... теңдік үшін күрес бір-бірімен тығыз
байланысты болды.Сондықтан да Гандидің ... ... ... ... азаматтық бағынбау ұраны аясында Үндістан Ұлттық Конгресі ... ... ... ... ... ... ... жылы жалпыүнділік бірінші сатьяграха тоқтатылған соң ... ... ... ... бағыттарын ұсынды: үй шаруашылығында
тоқыма өндірісін дамыту, үнділіктердің касталық сословиесіндегі «өзгелерге
жақындай ... ... ... сондай-ақ, үнді-мұсылман бірлестігін
ынтымақтастыққа шақыру.Нақ осындай іс-шаралардың арқасында Ганди халықтық
әл-ауқаты ... ... ... ... ... ... өз
бағдарламасын қызу жақтады.Үй ... ... ... ... ... көптеген қордаланып қалған ... ... ... оның ... ... ... ... сенімде болды.Ганди былай деп жазды: «Мен өз сенімімді жүн, ... тек ... ғана ... ... мен құлдығын
жояды.Келешекте Джавахарлалдың тәуелсіздікті жеңіп алуының ең басты көмекші
тетігі осы ждүн-мата болады» ... ... ... ... өз ... «өзгелерге жақындай алмайтындарды» кемсіту
(дискриминация) дәстүрін жойып қана қойғысы ... ... ... ... ... бірлікте болу принциптеріне қарама-
қайшы келетіндігін дәлелдегісі келді, сол ... үнді ... ... ... да ... ... ... тең құқылы деген принципке
дайындады.
Гандидің «өзгелерге жақындай алмаушылыққа» қарсы күрсеі діни негізді
де ... ... «ең ... ... ана ... адамдарға оның
кастасына,нәсіліне, этникалық және діни сипаттарына қарамастан, ... ... ... ... ... ол өзін және ... ... «хариджандар» яғни «құдайдың ұлдарымыз» деп атады.
Ганди хариджандарды кемсітуге ... ... жою ... игі ... ... ол ... өз ... кіргізді,
олардың мұңын, қайғысын бөлісті, «үшінші сорттағы адамдармен бір ... ... ... ... қорғау мақсатында аштық жариялады.Ол
қоғамда ... ... ... ... ... түрде қарсылық білдірді.Өзінің конструктивті бағдарламасын
жариялай отырып Ганди оның ... ... ... ... Сангк» және
«Хариджан Севак Сангкх» деген ұйымдардың құрылуына ... бола ... ел ... ... ... алмау» дәстүрін түп-тамырына
дейін жоя алмады, және осындай толық ... ... ... үшін өзін
қатты жазғырды.Бірақ, сонда да, оның үнді ... ... ... ... ұмтылған, тіпті осы салада бітірген тірліктерін теріске
шығаруға да болмайды.Гандидің қажырлы еңбегі мен сүбелі ... ... ... ... ... ... ... жақындай
алмайтындарды» кемсітуге біржола тиым салатын заң қабылдады.
Ганди – ... ... ... ... ... ... халықты
күреске шығарып қана қойған жоқ, ол халықтың зорлығына ... ... ... да ... ... ... білді.
Күшқолданбау принципіне ерекше мән берген Махатма Ганди сол ... ... ... деп ... келіспеді.Оның сөзіне
қарағанда, ол азаттық жоқ жерде белсенді күреске ... «Мен ... ... ... ... бұл ең күштілердің күшқолданбай
күресуі болып табылады» деп жазды ... Ол ... тек ... рөлі ғана ... сондай-ақ халықты ұйымдастырудың ең озық формасы
деп түсінді.Нақ осы жерде ол өз ... сол ... 20-30 ... ... ... ... террористік саясаттарынан оқ
бойы озып тұрғанына көзі жетті.Ол тікелей өз ілімін марксизмге қарама-қарсы
қойды.
Ганди өз өмірінің көп ... ... ... ... ... ... ... тұсында оның назарын Ресейдегі 1905
жылы бірінші орыс ... ... ... ... ... ... Ганди былай деп жазды: «большевиктердің негізгі ... ... ... ету арқылы билікке келу болып табылады, әйтсе ... ... ... ... т.б. сол идея үшін ... бәйгеге тіккен
жоқ па? Бірақ та, мұндай ұлы рухтарды құрбан ... ... ... ... зая
кетпеді».
Ганди өз ілімінің социализм ... ... ... жоққа
шығармады.Өз ілімі мен социализм идеясының арасындағы ең басты айырмашылық
оның ... ... ішкі ... деп білді.Ол көптеген
үкоммунистердің азаттық үшін күрестерін бағалап,әйтсе де олар ... ... ... ... ... яғни «сталиндік типін»
қалыптастырмақ деп айыптады.
«Социализм – ... сөз, ... ... ... ... ... мүшелері тең құқықты.Мұндай социализм кристалл сияқты ... ол ... ... кристаллдай таза сипатта болуы
тиіс.Таза емес сипатта болса оның түбі – лас нәтижеге апарып соқтыруы
мүмкін.Менің ойымша, ... ... ... түрдегі социалистік ел жоқ»
деп жазды 1947 жылы Ганди.
Ганди большевизмді ... ... ... ... енгізілген
социалистік идеялардың жиынтығы, сондықтан да оның ғұмыры да ... ... ... ... ... ... яғни пацифистік революциясын
социалистік идеяларды тәжірибеде қолданған ... ... жиі ... ... ... ... ... сталиндік режимді қатты
айыптаса да 30-40 жылдары Ресейде халықтың мұң-мұқтажына ... бар ... көз ... ... ... ол ... позициясын қолдады.Ганди: «Егер де Ресей жеңіліп қалса, мына әлемде
кедейлерден кім қалмақ? Ресей жеңілмеуі тиіс» деді.
Ганди ... ... қана ... өз ойларын, тұжырымдамаларын
хаттарда, памфлеттерде, кітаптарда өте түсінікті түрде ашып көрсетті.Оның
ең маңызды ... ... ... ... ... сатьяграха»,
«Ақиқатпен тәжірибе алмасудағы менің тарихым ... ... ... ... туралы әңгіме».
Ең алғашқы жұмысы 1910 жылы Үндістанда басылып, артынша ағылшын
үкіметінің ... ... ... ең ... өмірінің ақырғы
жылдарында жарық көрді.Ганди ... ... ... ... жұмыс күшін пайдалану) жүйесін ашық түрде айыптады.
Ганди Батыста жүзеге асырылып, сол ... ... келе ... қанаушылық атрибуттарын сынға алды; «Капитализмнің ғұмыры
мәңгі емес,бірақ, мың құбылатын капиталистер мәңгі ... деді ... тек ... ... көп мөлшердегі аадамдарға күшқолданбау
принципін тез үйренуге ... ... ... ... ... ... арасындағы аймақтық (локальдық) соғыстарға балта шабады деп
есептеді.30 жылдары ганди өзінің саяси қызметінің маңызы мен мәнін ... ... және ... сөздері бұл тау, су сияқты ежелден
келе ... ... ... ... ... – осы екі қасиетті ұғымды
кең түрде өз ... ... ... тек өз ... ... ... өміріміз бен мәселелерімізге қолданып ... ... өз ... ... ... үшін қандай сұранысқа
ие болғандығын да мақтаныш етті.1925 жылы «американдық досыма хат» деген
хабарламасында: «Мен ... ... мен ... ... ... ... ие болғандығын қазір нық сеніммен айта аламын»
деп жазды.
Ал 1937 жылы өзге европалық ... ... ... былай деп
жазды: «Менде жер шары халықтарының шындық пен күшқолданбаушылықты қатар
алып жүрсе екен деген тілектен ... ... ... соңғы жылдарында Ганди ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша адамзат алапат
апаттардан тек күшқолданбау ... ... ... ғана құтыла
алады.Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен, «қырғи-қабақ» соғысы өрши
түсті, әлемнің әр ... ... жаңа ... мен ... ... ал ... осы кезде қарусыздануды (демилитаризация) бірінші кезекке
қойып, адамзат санасы ақыры халықтар мен олардың ... ... ... ... ... деп ... ганди өзі
туралы: «Менің өмірім – бұл адамдарға менің қалдырған өсиетім» деген ой
айтты.Бүкіл өмірінде ол ... ... ең ... ... үшін де қару
алып жүгіруге болмайтынын дәлелдеуге тырысты.Дәл осы өзі салған ізгі ... ... ... еліне бостандық мәртебесін әперіп,
тәуелсіздіктің ... ... ... ... етіп қалдырды.
2.3. Гандидің жеңісі мен
трагедиясы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған тұста, ганди өзінің күшқолданбау туралы
іліміне сүйене отырып ... ... ... ... ... ... түрде қарсы болды.1942 жылы Ганди Үндістанның толық ... ... ... келіп жеткенін мәлімдеді.Ол: Мен Үндістанның ... ... азат ... ... түпкілікті түрде
Үндістаннан шыға бастауы ақыры шындыққа айналды.Мен отаршыл ... ... жаңа ... ... ... ... ... тұста Ганди Үндістан Ұлттық Конгресімен ... ... ... ... ... тұр» ... ... жылы
тамызда бүкіл үнділік комитет (Үндістан Ұлттық Комитетінің палаталарының
бірі) ... ... беру ... ... резолюцияны
мақұлдап,Гандидің «ынтымақтаспау» компаниясын негізгі ұран етіп жариялады.
Үндістан ... ... ... ... ... ... ... талап еті жөніндегі резолюциясына байланысты М.Ганди: «Әрекет
жаса әлде құрбан бол» ... ... ... ... ... тыс ... ... наразылық толқуларын тоқтату мүмкін
емес болып қалды.Бүкіл ел революциялық жалынмен шерулерге шықты.Ганди есімі
тәуелсіздік жолындағы құрбандық пен өжеттіліктің ... ... ... ... ... сатьяграха мен күшқолданбаушылық
ұрандарымен жүрмеді, бірақ ... ... ... ... ... 1946
жылы ақпандағы теңізшілердің көтерілісін қолдаумен шектеліп қоймай,
баскөтерушілер мен ағылшын үкіметі ... ... ... ... жариялауға дайындық кезінде конгресс
мүшелері мен Пакистанды ... ... ... ... ... барлық күшін үнді-мұсылман бауырластарының ... ... ... жұмылдырды.1946 жылы тамызда ол қанды қасап ... ... ... ... ... ... бәйгеге тігіп, шеткі
аймақтар мен Бихар ауылдарына бітімгершілік саясатын ... ... ... үнді-мұсылман қырғыны орын алып жатқан еді.Ганди соғысты бар күш-жігерін
сала отырып тоқтата білді, бірақ мұсылмандардың басым бөлігін ... ... олар ... ... еріп ... ... ... олар Пакистан үшін
жандарын беруге әзір топтар болатын.
Ганди үшін оның үнді-мұсылман бірлігі идеясының ... ... ... ... ... ... Лорд
Маунтбэттеннің ұсынысымен Дели қаласына Үндістанның тәуелсіздігі жайындағы
мәселеге орай Ганди осы ... ... ... ... Ганди
мемлекеттің бөлінуіне түбегейлі түрде қарсы болғанына қарамастан, жағдайды
қайта қалпына келтіру мүмкін емес болатын.
Гандидің саяси реализімі Үндістанның ... ... ... ... ... ... ол ... конгресшілерге
қосылуға мәжбүр болды, осылайша, Маунтбэтеннің жоспарымен ... ... ... құру ... ... Солтүстігінде
тәуелсіз Пакистан ислам республикасы жарияланды.
Үндістанның алғашқы үкіметін ... ... ... ... ... ... сол ... төрағасы Ачарма Крипалани
Гандиді «біздің ұлтымыздың әкесі» деп, ал ... ... ... ... деп ... 1947 жылы 15 ... ... тәуелсіздігі жарияланған кезінде
Ганди туралы: «Біз бұл күні ең ... ... ... ... ... ... рухын жамылған ұлтымыздың әкесіне ... ... ... ... ... ... қараңғы әлемді жарық
нұрға бөледі.Біз кейде оның ... жиі ... ... ... ... ... Үндістанның ардақты ұлы Гандидің өсиеттерін өздерінің
жүрегінде мәңгі сақтайды, біз ендігі жерде ол жағып берген бостандық ... ... ... мен ... соқса да өшірмейміз.
Ганди 1947 жылы 15 тамызда Калькутта қаласында ... орай дұға ... ... ... ... ... ... білдірді.
Ол тәуелсіздік мерекесінің ресми түрде өтетін ... ... ... мәлімдейді.Себебі, Ганди мұнда әлі жалғасып жатқан
үнді-мұсылман қырқысына тоқтау салу үшін ... ... ... ... ганди үшін жеңіл миссия ... ... ... ... кезеңінде екі халық арасындағы қырғын-соғысқа ... ... ... 15 ... ... жариялады.Ол бұл акциясын тек
екі жақ келісімге ... ант ... ... ғана ... ... ... ... Бенгалияда көп айға дейін тыныштық орнап, ... ... ... ... ... ... ... жерлерде үнді-мұсылман жерлеу
рәсімдері өтіп жатты.
Калькуттада тыныштық орнаған соң М.Ганди 1947 жылы ... ... діни ... ... ... ... ақпаратты естіп, сонда жол
тартып кетті.
Алайда, Ганди ... ... ... ... ... ушыққан
шиеленісті тоқтата алмайтындығына әбден көзі жеткен соң, қайтадан аштық
жариялау акциясына оралды.Оның бесінші күнінде, ... ... ... ... ... қауымдары, сондай-ақ,
үндінің шовенистік Раштрия Севак Сангх ұйымы және де Үндістанның тұрақты
жиналысының төрағасы – ... ... ...... ... ... Конгесіндегі мұсылман жетекшісі – Абул Калам Азад аштықтан әбден
әлсіреген М.Гандиге ... ант ... ант ... үнділерге
мұсылмандардан тартып алынған мешіттер қайтарылып берілетін болды.Ганди де
аштық жариялауын тоқтатты.Алайда, бұл Үндістанда жік
салушылардың жағдайды ... ... ... ... ... үнді ... ... із қалдырды.Ганди билігі оларға
қауқарсыз екенін көрсетті.Осыған қарамастан, ... ... ... ... ... ... мен кеңестіктерін тыңдады.Ал ол
болса оларға өмір мен тіршілік үшін, әсіресе, Үндістан үшін ең ... ... ... ... ... ... жек көретін,
біріншісі екіншісінен қанға қан ... кек алу ... діни ... ғана ... ... терең ойлармен безендірілген пайғамбарлық
идеялар секілді болатын.Оның идеялары ХХI ғасырға ... ... ... бұл ... ... жете алмады.
Мемлекет үшін қиын кезде Ганди 1947 жылдың соңы мен 1948 жылдың
басында ... ... ... ... ... 1948 жылы ... әдеттегідей, кешкі дұға оқу рәсіміне аттанды.Оны мұнда 500
сиынушылар ... ... ... осы ... ... ... кішкене
үстеліне тізе бүгіп, дұға оқып болып күліп отырды.Дәл осы кезде ... ... ... мүшесі Натурам Годсе тап беріп, оған үш ... оқ ... ... ... «О, құдай» деген сөзімен
құлай берді.гандиді салтанатты түрде жерлеу рәсімі Делиге жақын мыңдаған
Раджгат ... ... ... ... ... өтті.Оны жерлеу
кезінде миллионнан астам адам қатысып, оның басының солтүстікке ... өлі ... куә ... 16/ 40 та ... кейін М.Гандидің баласы – Рамдас мәйітті
өртейтін ... ... ғана ... ... ... ... күлге
айналды.Бұл оның Үндістанның тәуелсіздігі мен бостандығы үшін ... ... ... ... өлімі туралы ақпарат бүкіл әлемде зор сілкініс тудырды.Ол өз
отанының барлық марапаттарынан, титулдарынан,ресми орындарынан өз ... ... ... ұлы болатын.Соған қарамастан, барлық мемлекеттердің
басшылары (Сталиндік КСРО-ға ғана жоқ), рим папасы,
Кентерберий архипескопы, Тибет далай-ламасы т.б. жүздеген діни және ... ... ... айту ... ... есімі БҰҰ-да еске
алынып, БҰҰ-ң жалаулары түсірілді.
Гандидің денесінің күлі Раджкоттағы мемориалда ... ... ... ... орай 2 ... ... алаңына мыңдаған оның
отандастары, соның ішінде – Үнді Ұлттық Конгресінің мүшелері, ескі достары,
жастар,ресми ... ... ... ... ... Махатма Гандиді еске алады.
Гандидің өмірі оның ұлы жеңісі мен яғни Үндістанның егемендігін ... және оның ... ... ... Карамчанд Ганди адамзат тарихында бұрын соңды болып
көрмеген, азаматтық үшін ... ... ... ... ... ... – күшқолданбай қарсыласу (пацифизм) әдісін ойлап
тапты.Гандидің ілімі – жаңа ... ... ... мәдениетінде айрықша
орынды алады.Махатманың жүз жылдық мерейтойында радио,теледидар арқылы
Үндеу ... сол ... ... ... Индира Ганди былай
деді: «Үнді халқы Махатма Гандиді пайғамбар және революционер ретінде мәңгі
жадында сақтайды.Қазір, жарты ... ... ... біз ... жеке
тұлғалық қасиеттері мен ілімінің (гандизм) қадірін жете түсініп тұрмыз.Тағы
да он жыл өткеннен кейін Үндістан үшін ... ... өте ... ... мен кәміл сенімдімін.Оның жасаған ізгі ... ... ... үшін ғана ... деу ... болар, оның шындық пен
күшқолданбау принциптері жер шарындағы әрбір жеке ... ... ... ... ... қазір көзіміз жетіп отыр».
Үндістан тәуелсіздігін жеңіп алғаннан кейін бұл жерде Гандидің
бастамасымен көптеген әлеуметтік және ... ... ... асырылды.Ол
қозғалыстардың негізгі ұрнадары – сарводайя (өзгелердің мүдделерін де
ойлау) және ... ... ... ... бұл ... қозғалыстарды Махатма Гандидің ең ... бірі – ... ... ... ... ... коммунизмге қарсы компанияға басшылық жасап, ... ... жер беру ... ... ... ... бастап, сарводайя және күшқолданбаушылық
қозғалылстарына – ... ... ... гандизм мен социализмді
біріктіру мәселесін қозғап, күшқолданбаушылық ұранына ... ... ... ... және Бихар штаттарындағы Нараянның
басшылығындағы ... ... ... мен ... бұрмалағаны үшін сынға алуына түрткі болды.Өйткені, көзі
ашық, көкірегі ояу ... ... ... ... ... жылдары Үндістанда гандизм лозунгын ту ететін қозғалыстар ... ... ел ... ... үшін күрескен Раджив Ганди (Индира
Гандидің ұлы) мен ... да ... ... ... ... Гандидің
күшқолданбаушылық ұранының нағыз мұрагерлері өздері ... ... ұпай ... ... ... таңда күшқолданбау,пацифистік раволюциялар туралы және
саясатта, халықаралық,мемлекетаралық,әлеуметтік ... осы ... ... ... сөз бола ... ... ... мен публицист
ғалымдардың есімдері аталады.Бір таңқаларлық жәйт бұл жерде Махатма
Гандидің ... ... еске де ... ... Ганди ілімі мен
өміріне қатысты білім ... ... мен жете ... ... ... Ұлттық Конгресінің жүз жылдық мерейтойында Ганди ілімі мен
қызметі еске алынып, сол жерде үнді ойшылы, саяси ... ... бірі – ... ... ... ... ... қайта өрлеуінің яғни, үнді ренессансының ... ... ... ... бір ұрпақ ауысса да, оның ұлттық тәуелсіздікті, Үндістанның
егемендігін қалыптастырудағы ауыз толтырып ... ... ... ... ... ... ... ойы бойынша
Махатма Гандидің пацифистік көзқарастары жалпыадамзаттық ең басты құндылығы
болып табылады.
Бір айта кететін жәйт, М.Ганди көзі тірісінде-ақ ... ... ... ... ие болды, оған үнділіктер «Махатма» («Ұлы рух иесі») деген
атақ та бергені белгілі.Сол ... әлі ... ... ... үнді қауымдары
Гандидің жоғарыдағы Құдай тарапынан Үндістанға тәуелсіздік алып беру үшін
келген деген сенімдері өз ... ... ... кім ... ... Ганди де
байырғы заманда езгідегі халықтарды азат етуге ... ... ... ... ... ... Христос, Мұхаммед Абдуллаұлы секілді «азат
етушілердің» келесі бір өкілі емес екендігіне кім кепіл? Әйтсе де тарихи
көзқарас ... баға ... ... ... ... өз ғұмырын
қантөгістерді тоқтау, ... ... азат ету ... «ұлы ... ... ... ... баласы жүрегіне «ізгілік
ұрығының ... ... игі ... тек үнді ... ғана ... әлем
жұртшылығының жадында мәңгілікке сақталмақ»!
«Бұл әлемде қан мен сүйектен жаратылған Махатма ... ... ұлы ... ... ... ... ... шығар»!
Альберт Эйнштейн
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Жуков Е. Махатма Гандидің тарихи рөлі туралы. - Жаңа ... ... ... Р.А. ... ... ... М., 1986г
3. Литман А.Д. Современная индийская философия. Москва, «Мысль», 1985г.
4. Дж. ... ... ... М., ... Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 2 том. А.,1999ж
6. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 2 том. А., ... ... М.К. ... ... ... ... Е.М. Махатма Ганди және гандизм. М., 1960г
9. Ганди М.К. Статьи, речи, ... М., ... ... Н.К. ... А.Ч. ... ... М., ... Азад А. Индия добивается свободы. М., 1961г.
12. Неру Дж. ... на ... ... М., ... ... ... И.М. Судьбы Индийских племен. М., «Наука», 1982г.
14. Бэшем А. Чудо которым была Индия. М. ... 1987г.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гандидің махатма ретінде қалыптасуы41 бет
Махатна Ганди9 бет
Мохандас Карамчанд Ганди23 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
Үнді Ұлттық Конгрессі 1930 жылдардан кейін51 бет
А. ҚЫРАУБАЕВАНЫҢ «РАБҒУЗИ ҚИССАЛАРЫ» МЕН «МАХАББАТНАМА» ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУЛЕРІ134 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Гобелен “Махамбет”18 бет
Гобелен “Махамбет” туралы26 бет
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь