А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі

Кезінде репрессияға ұшырап, мерт болған боздақтар қайта тірілді, сөнген жанып, жоғалған табылды. Алыптар қайта оралды. Тұтас буынның төлбасы, кешегі Абай, Ыбырай, Шоқан салған ағартушылық, демократтық бағытты ілгері жалғастырушы ірі ғалым-тілші, әдебиет зерттеуші, түрколог, дарынды ақын-аудармашы Ахмет Байтұрсынов қалыптасқан дәстүрлі құжаттар бойынша айтқанда, қазіргі Қостанай облысы, Торғай атырабындағы, Сартүбек деген жерде ел арасында беделді, қайратты кісі Шошақұлы Байтұрсын шаңырағында 1873 жылы 18 қаңтарда дүниеге келген.
Ахметтің “Өмірбаянында” көрсетуінше: мешін жылы, 1872 жылы туған, № 5 ауыл, Тосын болысы Торғай уезі. Қалың қазақ ортасы, қаймағы бұзылмаған сахара тұрмысы табиғатынан дарынды туған баланың сезім дүниесін, ой әлемін тербеп толқытады. Әділетсіз өмірдің улы зары бала жүрегін он үшінде жаралайды. Әкесі Байтұрсын мен оның інісі Ақтас қорлық-зорлыққа шыдамай, 1885 жылы 12 қазанда ояз начальнигі Яковлевтің басын жарып жібереді. Мұның арты – дүние-мүлікті тартып алу, түрме, абақты, Сібірге 15 жылға жер аударылу.
Табиғатынан аса дарынды туған талапты бала Ахмет 1882-1884 жылдары әуелі көзіқарақты адамдардан өз үйінде хат танып, артынан жақын жердегі ауыл мектебінен сауат ашады да, 1886-1891 жылдары Торғай қаласындағы екі сыныптық орысша-қазақша училищеде, 1891-1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдік мектепте оқып, білім алады. 1895 жылдың 1 маусымынан бастап мұғалім болады: Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы атырабында бала оқытады, өмір, тіршілік күресіне араласады, әділет үшін күреседі, жуандарға, байларға қарсылық білдіреді, патшаның отаршылдық саясатын айыптайды. Кейін екі сыныптық мектептерде ұстаз бола жүріп, 1901 жылдан бастап қолы бос кездерде өзі ізденіп, сан алуан
        
        А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі
Кезінде репрессияға ұшырап, мерт болған боздақтар қайта тірілді,
сөнген ... ... ... ... қайта оралды. Тұтас буынның
төлбасы, кешегі Абай, ... ... ... ... ... ... жалғастырушы ірі ғалым-тілші, әдебиет зерттеуші, түрколог, дарынды
ақын-аудармашы Ахмет Байтұрсынов қалыптасқан дәстүрлі құжаттар ... ... ... ... ... ... Сартүбек деген
жерде ел арасында беделді, қайратты кісі ... ... ... жылы 18 қаңтарда дүниеге келген.
Ахметтің “Өмірбаянында” көрсетуінше: мешін жылы, 1872 жылы туған, № ... ... ... ... уезі. Қалың қазақ ортасы, қаймағы бұзылмаған
сахара тұрмысы табиғатынан дарынды туған баланың ... ... ой ... толқытады. Әділетсіз өмірдің улы зары бала жүрегін он үшінде
жаралайды. Әкесі Байтұрсын мен оның ... ... ... ... жылы 12 ... ояз ... ... басын жарып жібереді. Мұның
арты – дүние-мүлікті тартып алу, түрме, абақты, Сібірге 15 ... ... аса ... ... талапты бала Ахмет 1882-1884 жылдары
әуелі көзіқарақты адамдардан өз үйінде хат ... ... ... жердегі
ауыл мектебінен сауат ашады да, 1886-1891 жылдары Торғай қаласындағы екі
сыныптық орысша-қазақша ... ... ... ... ... ... білім алады. 1895 жылдың 1 маусымынан бастап ... ... ... ... ... бала оқытады, өмір, ... ... ... үшін ... ... ... қарсылық
білдіреді, патшаның отаршылдық саясатын айыптайды. Кейін екі ... ... бола ... 1901 ... ... қолы бос ... ... сан алуан кітаптар оқиды, әдебиетпен айналысады, оқу ... Ел ... ... ... мінезді батыл ойшылдың бедел-атағы өсе
бастайды. Полиция ... ... күйе ... губернатор
Тройницкий жарлығы бойынша ... екі ... ... ... 1909 жылы 1 ... күні Семей абақтысына алынып, сотсыз,
үкімсіз, нақақтан нақақ 8 ай бойы ... ... ... ... ... ... ... буады. Бостандық аңсаған, күреске шақырған
өлеңдер жазады. Ақыры Қазақстанда тұру құқынан айырылғандықтан, 1910 ... ... ... ... наурыз айында Орынбор қаласына келеді. Бұдан
кейін Ахмет Байтұрсынов өміріндегі ең ... ... ... ... ... 1913-1918 жылдар арасында “Қазақ” газетінде редактор
болып, ... зор ... ... ... ... ... сан-
алуан көкейкесті мәселелерін көтереді, елді прогреске, ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов жаңа
өткел, соны өріс іздейді. Ұлт азаттығы жолындағы күрес басшыларының бірі
болады. Азапты толғаныс, күрес ... өтіп ... 1919 ... ... ... ұлт интеллигенциясының кейбір өкілдерін өзімен ... ... ... ... үшін ... ... ... үмітпен Кеңес өкіметі жағына
өтеді – Қазақ өлкесін басқару жөніндегі әскери революциялық Комитеттің
мүшесі ... оның ... ... ... ... халық ағарту
комиссары, Бүкілодақтық Орталық Атқару ... ... ... ... (1920-1926 жылдар), Қазақстан ... ... ... ... жоғары оқу орындарында профессор болады, сөйтіп
жаңа заман үшін күреске кіреді.
Арман ақталмайды. Кеңес ... ... ... ... Алаш ... ... түседі. Осылайша большевизм қылышынан
қан тамған кезеңде Ахмет ... ... 1929 жылы бір ... абақтыға
қамалып, лагерь тепкісіне түсіп, ұзақ азап көріп, 1936 жылы ... 1937 жылы тағы ... ... 1938 жылы ... ... ауыр тағдыры осындай, ал толық өмірбаянын жазу үшін көптеген архив
деректері, замандас естеліктері, тарихи материалдарға сүйену қажет. Қазіргі
қолда бар ... ... оның өзі ... ... ... ... наурыз), “Биография” (1929, 21 тамыз) деген материалдар айрықша ... ... ... архивінде сақталған.
Ахмет Байтұрсыновтың ғалымдық, ақындық, публицистік, ... өз ... аса ... ... Қазақ ортасы, түркі әлемі ғана
емес, орыс ғалымдары берген тарихи тұжырымдардың орны ерекше. ... ... оның ... ... ... орыс ... ... А.Смайлович,
Е.Поливанов бағалы пікірлер айтқан болатын.
Ақын, публицист, ғалым, ... ... ... ... ... байланысты маңызды еңбектер, негізінен, оның туғанына
елу жыл толу мерейтойы тұсында жарияланды. ... ... ... ... еңбектерінде” (Орынбор, 1922) орыс тілінде екі мақала басылды.
М.Дулатовтың “Ахмет Байтұрсынұлы (биографиялық ... ... ... ... күні ... ... өз маңызын жойған жоқ. Ақиқатқа
жүгінгенде, ... ... ... ... ... туралы жазған
авторлардың бәрі де осы ... ... ... көреміз.
Мақалада тұңғыш рет ақын, ғалым, публицист, қоғам қайраткерінің ... ... қаны ... ... ол ... басты сипаттары, білім алған
ошақтары, қызмет еткен орындары, әлеуметтік қызметтері, саяси-қоғамдық
көзқарастарының ... сан ... ... ... ... ... Ал
екінші мақалада А.Байтұрсыновтың ғылыми еңбектерін, әсіресе тіл ... ... ... ... 1929 жылы ... академия” баспасынан шыққан “Әдебиет
энциклопедиясының” 1-томында А.Байтұрсынов: ... ... ... ақыны,
журналисі және педагогі... Ол – қазақ тілі ... ... және ... ... теориясының негізін ... ... ... ... беріледі, қоғамдық-әлеуметтік қызметі
айтылады.
Өз уақытының аласапыран құбылыстарын бағалау, болашақ алыс ... ... жас ... ... ... таң ... болмайды.
Алмағайып ағыстарға малтығып, қалың тұманда адаспай, Ахмет Байтұрсыновтың
тарихтағы ... ... дәл ... күнмен үндес, орайлас пікір-тұжырымды
жігіт-желең, 25-26-лардағы балғын ойшыл қалай тауып ... екен деп ... ... ашқан қазақ мектебі, Ақаң түрлеген ана тілі, Ақаң ... ... ... ... ... ... ... “Қазақ” газетінің
1916 жылдағы қан жылаған қазақ баласына істелген еңбегі, өнер-білім, саясат
жолындағы қажымаған ... біз ... да ... ... ... Оны жұрттың бәрі де біледі. Бұның шындығына ... ... 1923, 4 ... – деп ... ... Байтұрсыновтың тарихтағы орнын, оның ... ... ... өз ... ... ... әділін
айтқан адамның бірі – Сәкен Сейфуллин. Ол “Еңбекші ... ... ... 30 қаңтар) “Ахмет Байтұрсынұлы елуге толды” деген ... ... онда ... ... ... қарапайым кісі емес, оқыған кісі.
Оқығандардың арасынан ... өз ... ... арам ... ... ... ... түскен халықтың намысын жыртып, дауысын
шығарған кісі. Өзге оқыған мырзалар шен іздеп жүргенде ... ... ... ұйқы басқан қалың қазақтың ұлт намысын жыртып, ... ... ... ... ... ... еді. Қазақтың ол уақыттағы кейбір
оқығандары уез, губернатор, ... ... ... ... ... кейбір
оқығандары арларын сатып ұлықтық істеп жүргенде, Ахмет қазақ ұлтына жанын
аямай қызметтерін ... ... ... “Маса” кітаптарын, “Қазақ”
газетіне редакторлық еткен ... Алаш ... ... ... түгел шолып айта келіп, мынандай түйін түйеді: ... ... ... аз ... ... ... ... жырларына оқу һәм тіл құралдарымен
қылған қызметі таудай... Елуге ... ... шын ... ... ұзақ ... тілеймін”.
Түркістан республикасы Орталық атқару комитеті мен Түркістан Орталық
партия комитетінің газеті “Ақжол” 1923 ... 4 ... ... ... ... дыбысына, сөзіне арнап әліппе мен әріп, тіл һәм ... ... ... ... ... ... үйреткен Ақаң еді. Ұлт
қамы дегенді көксеген адам болмай, ... ... кез ... жол ... Ақаң ... — деп ... ... уақыттарда, әділет принциптері бұзылып, адамшылықты
таптаған зұлмат жылдар, нәубет, селебе, қан қырғын – репрессиялар ... көп ... ... бұрмаланды, “байтал түгіл бас қайғы” ... ... Ол ... ... Байтұрсыновтың еңбектерін талдап, тарихтағы орнын
көрсетпек ... атын ... өзі – ... ... ... ... абақтыға
апарар жолға айналды.
Бірақ сонда да ескі газет-журналдарды, архивтерді ақтарған, көне
кітаптарды оқыған сұңғыла жандар ... ... тау ... ... ... ... ... еді; көзі – ... ... ... аға ... ... есті ... кейде оңашада,
алды-артына бір қарап қойып: “Ақаң былай деген ғой” деп суырыла жөнелер
еді. ... ... ... ... жуас, момын көрінгенмен, іштей
берік, қазақ ... ... ... ... ... ... ... өз шәкірттерінің біріне: “Мынау Ақаң жазған “Әдебиет ... ... Мен 40 жыл ... ... диссертацияңа байғазы болсын.
Қалған уақытта сен сақта. Бірақ байқа. Уақыты жетпей ... ... ... ... ... ... тиюі мүмкін. Шарапаты тиетін уақыт
келер. Ол күнді мен көрмеспін. Сендер көресіңдер. Мықты жерге ... ... ... Жас, өр ... ... тас тимеген шәкірт өмірде талай теперіш
көріп, таяқ ... дана ... ... алды ... бе. Ақаң ... ... ... жаңалық – табыс туралы айтып та, ... ... Жұрт ... ме, көрмей ме, көрсетпей ме, білген, көрген,
көрсеткен. Сонда ... ... ... ... ... ... ... ғой, - болмадың. Енді оқасы жоқ. Шыда! ... ... ... ... ... ... есімін ауызға алуға да, жазуға да ... ... ... ... ... ол туралы бірен-саран
пікірлер айтылып ... ... ... ... А.Кононов еңбегі қалың
көпшілікті елең ... Аты ... ... ... ... ... және алғысөзімен Мәскеуден 1974 жылы ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың
туған жылы, өскен ортасы, ата-бабасы, білім алған мектептері, ... ... ... ... ... ... ... айтылып, ол
“араб алфавиті негізінде жетілдірілген ... ... ... ... ... ... ... сол сияқты әдебиет теориясы
мен мәдениет тарихы оқулықтарын жазды” деп тарихи тұрғыдан әділ көрсетілді.
Кейбір қазақтың ... ... бұл ... ... ... өзіміз әшкерелейміз” деген пікір айтты.
Қазақстан азаттық алғанға дейінгі Ахмет Байтұрсынов туралы жазылған
пікірлердің сілемі осындай. Күрделі ... ... ... ... мұрасы
жайлы тілшілер — ... ... ... С.Кеңесбаев,
әдебиетшілер – Қ.Мұқамедқанов, ... ...... С.Өзбеков, жас ғалымдар – А.Мектепов, Ғ.Әнесов, Б.Байғалиев
т.б. еңбектері шыға бастады. Бір томдық шығармалары, үлкен ... “Ақ ... ... ... ... ... Р.Сыздықова) кітаптары
басылды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А. Байтұрсыновтың өмірі14 бет
Ахмет Байтұрсыновтың өмірі7 бет
Тұтас буынның төлбасы - Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылығы5 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі6 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі мен шығармашылығы34 бет
Ахмет Байтұрсынов: өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі18 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмір белестері, тарихы17 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмірі және шығармашылығы14 бет
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі12 бет
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь