XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас

Жоспар:

1. АҚШ.тың сыртқы саясаты

2. ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы Латын Америка елдері және ондағы шиеленістер

3. Рузвельттің "Үлкен шоқпар" саясаты және АҚШ.тың Орталық Американың Кариб бассейніне қарулы интервенциясы. "Доллар дипломатиясы" және АҚШ .тың Латын Америкасы елдеріне экономикалық енуі

4. Халықаралық қақтығыстардың шиеленісуі
        
        XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы
халықаралық ... ... ... ... ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы Латын Америка елдері және ... ... ... ... ... және АҚШ-тың Орталық Американың Кариб
бассейніне қарулы интервенциясы. "Доллар дипломатиясы" және АҚШ -тың Латын
Америкасы ... ... ... ... ... шиеленісуі
АҚШ-тың сыртқы саясаты
XIX ғасырдың соңғы ширегінде АҚШ-та пайда болған экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... және халықаралық мәселелерге қатынасының өзгеруіне әкеліп
соқтырды. Ірі кәсіпкерлер шикізаттың жаңа көздері мен өнімді және шикізатты
шығарудың жаңа рыноктарын белсенді ... ... ... Рыноктарды қайта
бөліске түсіру үшін күресті айналып қаша алмады.
Америка континентіндегі гегемонияны алу үшін АҚШ сол кезде өте танылған
панамериканизм козғалысын (ол ... ... ... ... кең ... ... ... жылдары АҚШ алғашқы
американаралық конференцияны шақырды. Онда 1910 жылы ... ... ... ... жанында тұрақты коммерциялық бюро құрылған өзара -
экономикалық ақпаратты алмасу мақсатында американ мемлекеттерінің
Халықаралық Одағы құрылды.
АҚШ дипломатиясының әдеттегі құралы ... ... ... талқылау
болған. Бұл жағадй Олни доктринасымен де болды, оған сылтау болған
Венесуэла мен Британдық ... ... ... сағасы үшін болған
шекаралық дау еді. Ол үшін күрестің ушығуына бұл жерде табылған алтын қоры
болды. АҚШ-тың мемлекеттік ... ... 1895 ... 20 ... ... ... ... бақылаудың болуының еш мән-
мағынасы жоқ деген. Бұл позицияны анықтау үшін Монро доктринасы ... ... ... ... ... ... ... оның қолдауын иелену үшін Венесуэла мен Британдық Гвианасының
арасындағы шекара АҚШ-тың қызығушылықтарын ескеру арқылы жүргізілді,
Америка Құрама Штаттары ерекше ... Қиыр ... да ... ... ... ... қолдап, бәсекелестерін әлсіздендіргісі
келді. 1876 жылы Кореяда тең емес келісімге қол жеткізген ... ... ... ... 1882 жылы сол ... ... ... үшін сауда,
өнеркәсіп, теңізде жүзу, құқықты жағдайының жағымды жағдай жасауға ... ... ... ... ... ... ... державалардың
ықпаларының өсуіне кедергі жасауға тырысты. 1884 жылы Америка Құрама
Штаттары Гавай аралдарында ... ... ... ... ... ... Штаттары кәсіпкерлері Гавай экономикасында басты рөл
атқарды, әсіресе қант өндіруде. 1893 жылы ... ... ... ... бір топ ... ... ... тақтан түсіріп, онда
қуыршақ үкімет құрды, ол үкімет келісімге қол қойылғаннан кейін бір ай
өткен соң Гавайды ... ... ... деп ... бұл ... ... ... түрде бекітілді.
Америка Құрама Штаттары Самоа аралдарын да жаулап алмақшы болды, бірақ онда
Англия мен Германияның қарсы әрекетіне тап болды. Нәтижесінде 1889 жылы ... ... ... бұл ... Тынық мұхит суларындағы
тағы бір базасын әкелді.
АҚШ үшін ... және ... ... өте көп ... ... аралдары, әсіресе Куба болды. Кубаны иемдену-Кариб бассейнінде
үстемдік ету. XIX ғасырдың аяғына қарай Куба шаруашылығының басты бағыты
шала өңделген қант пен ... ... ... бөлігін бақылады. Сонымен
қатар, солтүстік американдықтар Кубада темір жолдар, ... ... ... ... 1895 жылы куба ... ... отарлық
езгісіне қарсы күресін пайдаланып, Куба халқын қорғау ұранын жабылып,
солтүстік американдық баспасөз елдегі көзқарасты ... ... ... ... ... ... бастау үшін сылтау іздеген. 1898
жылдың 15 ақпанында Гавана рейдінде солтүстікамерикандық "Мэн" крейсері
атылды да онда 260 офицер мен теңізшілер ... ... ... ... ... ... үшін АҚШ ... комиссия испандықтарға
кінә тақты. Конгресс 50 млн.доллар ақшаны әскери дайындықтарға бөлді.
19 сәуірде Америка Құрама Штаттары Испаниядан Кубаға тәуелсіздік беруді
талап ... ... ... ... де 23 сәуірде АҚШ -қа соғыс жариялады.
Бірақ әскери қимылдар Кубада емес, Тынық мұхитта басталды. 1898 жылдың 1
мамырында Солтүстік ... ... ... ... ... флотын
талқандап, сол арқылы өзіне Филиппин аралдарына бақылау орнатты. 3 ... ... ... ... ... ... Сантьяго түбінде жойылды.
Испания көпке шыдамай 22 шілдеде бейбітшілікті сұрады.
Бейбіт келісімшартқа 1898 жылы 10 желтоқсанда Парижде қол ... ... ... Куба мен ... және де Мариан аралдар тобындағы Гуам
аралдарын қоса Вест-Индиядағы басқа да аралдық иеліктерден бас тартты. АҚШ-
қа Испания ол үшін 20 млн ... ... ... ... ... ... ... елінің үстіндегі АҚШ егемендігін мойындамады да 1902
жылға дейін созылған көтеріліске шықты. Куба тәуелсіз деп жарияланды, бірақ
АҚШ-тың бақылауында болды.
АҚШ-тын ... ... ... ... ... Құрама Штаттары стратегиялық жағынан маңызды
теңіз аралық канал құрылысымен айналыспақша болды. Колумбия үкіметімен
келісім дайындалды, ол бойынша АҚШ-қа белгілі ... үшін ... ... ... ... ... ... бірақ Колумбия Сенаты бүл келісімнен
бас тартты. Сонда АҚШ Панам провинциясьшың ... ... ... оны тәуелсіз мемлекет деп жариялануына көмек көрсетті. 1903
жылы 4 қарашада Панаманың тәуелсіздігі ... соң 18 ... ... ... ... зонасына қажетті құқықтарын берген
келісімге қол қойылды, сонымен қатар, бұл АҚШ-тың Панамаға протекторатын
білдірді.
Т.Рузвельттің "үлкен қолшоқпар" саясатының (АҚШ-тың Латын Америка ... ... ... ... енуі ... ... ... Куба (1906-1909, 1912), Гондурас (1905, 1907, 1911, 1912),
Никарагуаны (1912) Солтүстік Американдық теңіз жаяу әскерімен
оккупациясында да ... ... ... ... ... ... ... күшіне
негізгі ұстанымдылықты қойды. Ол "доллар дипломатиясын" қолданды. ... ... ... ... ... ... ... капиталдың Латын Америка елдеріне шығаруға көмектесті. Соның
нәтижесінде АҚШ Аргентина, Бразилия, Боливия, Венесуэла, Парагвай, Перу
және тағы басқа елдердің экономикасының түрлі салаларына ... ... ... арқасында Америка Құрама Штаттары Еуропалық
державалардың Латын Америкасындағы ықпалын жоюға ұмтылды да 1914 жылға
қарай Латын Америкалық ... 50 ... ... ... ... ... ... экономикалық басымдылығын пайдалана отырып,
Қиыр Шығыстан да бәсекелестерін ығыстыруға ... Осы ... ... ... Дж. Хэй 1899 жылы "ашық есік" доктринасын ұсынды. Бұл
доктрина батыс державаларының Қытайдағы тең құқықты талап етті. Қытайда
бекініп қалуға ... АҚШ 1900 жылы ... ... ... ... қатысты.
Орыс-жапон соғысы кезінде Америка Құрама Штаттары Жапонияны қолдады,
осылайша Ресейдің Қиыр Шығыстағы, әсіресе Манчжуриядағы, ... ... ... ... ... ... Кацура-Тафт келісімі
жасалды. Ол Жапонияның Кореяға протекторатын мойындады, ал Жапония Филиппин
аралдарында Солтүстік Американ ... ... ... Алайда, бұл келісім орыс-жапон соғысынан кейінгі жапон-американ
қатынастарының шиеленісін болдырмай қоймады.
1902 жылдың аяғы 1903 ... ... ... ... ... ... Ол
Англия мен Германияның әскери-теңіз флотының көмегімен Венесуэла үкіметінен
біршама ... оның ... ... ... ... Англия мен
Германияның еуропалық саясаттағы сүрақтарды шешудегі қиыншылықтарын және
Венесуэланың қиын ішкі жағдайын біле тұра ... ... ... өз ... байлап сол арқылы Батыс жарты шеңбердегі
өзінің басымдылығын көрсетпекші ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің
арасындағы шиеленістер
АҚШ-тың экспансионистік идеологиясының тамыры тереңде жатыр. (1776-1900
жылдар аралығында АҚШ территориясы 10 есе ... ... ... ... көзі тек қана ... идея емес: бірқатар
теориялар Еуропадан алынып жергілікті жерге жерсіндірілген. Ерекше ықпалды
Еуропа тарихнамасындағы германдық концепциясы жасады.
Экспансионизм Строгтің Америка ... ... ... ... ... ... болды. Алайда оның оның жүйесі діни емес
сипатқа ие болды. Стронг англосаксондықтардың басқа халықтардың үстінен
саяси үстемдігі туралы нәсілдік ... ... ... Пайдалы
бір қыры ретінде Стронг англосаксондықтардың «ақша жасай білу» кабілетін
атады. Басқа экспансияшылдарға қарағанда ол «өткізу ... мен ... ... ... ... атап ... Стронг экспансияның
қажеттілігін американ өнеркәсібінің қуатының артуымен ақтауға тырысты.
Экспансияның пайдалы жақтарын тізе келе Стронг англосаксондыктардың ертеңгі
күнін былайша сипаттады: «Ұлы еркіндіктің, таза ... және ... ... бай эрі ... өз ... ... үшін
бойында агрессияны жинақтаған нэсіл бүкіл жерге тарайды. ... ... ... бұл нәсіл Мексикаға, Орталық және Оңтүстік Америкаға,
мұхиттағы ... ... ... және одан ары да ... АҚШ-тағы экспансионистік идеологияның таралуына зор ықпал етті. Оның
идеялары экспансионистік миссионерлерді белсендірді.
Келесі бір концепция Тернердің ... ... ХІХ ... соңындағы
АҚШ-тағы әлеуметтік қайшылықтардың ұшығуын Тернер «бос» жерлердің
сарқылуымен түсіндіреді. Бұл «шекара» теориясының ... ... ... ары
қарайғы дамуы үшін негізгі шарт сыртқы саясаттағы экспансияны жариялау
болды.
«Шекара» теориясы әдебиеттерде кең көрініс тапты, ... ... ... ... ... ... де мұны құптады. Концепцияның мұндай
табысқа жетуінің себебі - оның американдық-ұлттық сипатта болуында. ... ... ... жерлер туралы арман болатын. Тернердің айтуынша
империалистік экспансия бұл «еркіндік экспансиясының» көрініс табуы болып
табылады. Бұл саясат демократияны сақтап қалу үшін және оны ... ... үшін ... отыр - ... осы ... концепциялар американың қоғамының арасындағы пікірге терең
әсер етті. Оның ... ... ... ... Экспансинионизмді үгіттеу
саясаты қарқынды жүргізіліп жатты. Ондағы ойлар университет кафедраларында
да, шіркеу пірадарларының ауыздарынан да ... ... ... саяси қайраткрлер, әскери қызметкерлер, дипломаттар кеңінен
пайдаланып, олардың эрі ... етек ... ат ... Олар ... ... мен іс ... ... сыртқы саясат жүргізуді
араластырып империалистік концепцияны қүрады. Монро доктринасына жаңа атау
беріп, «ашық ... ... ... ... дүниежүзіндегі ең
бірінші империалистік соғыс-испан-американ соғысын жүргізді.
1861-1865 жылдардағы азамат соғысы аяқталды. Мемлекеттің дамуының жаңа
қырлары пайда бола бастады. ХІХ ... ... ... АҚШ ... ... түсті. АҚШ-тың сыртқы саясатына тән экспансионизм
өзіне нәсілшілдікті, элеуметтік дарвинизмді, ... ... ... жылғы Гавай аралдарын басып алу жеке отарлық ... ... ... ... Алайда әлем бөлініп қойған еді. Экспансионистер қайда көз
салса да, ... ... ... ... ... ... ету аймақтарына жібергісі келмеді. АҚШ-тьщ карулы күштері еуропалық
державалардың күшімен тең келе алмады. Американ халқының басым көпшілігі
отарлау идеясын ... Бес жыл ... ... ... ... келесі қадамдары, олардың конгресс пен үкімет мүшелеріне әсерінің
артуы, монополистік ортанын қолдауы, флоттың күшеюі жэне сыртқы ... ... ... соғысқа енуін белгілеп берді. Бұл жағдай оның
өзінің, көршілес мемлекеттерінің тағдырына және халықаралық қатынастардың
сипатына зор ықпалын тигізді.
1895 жылы 25 ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылар кубиндік патриот Хосе Марти басқарған Кубиндік
революциондық партия болды. ... ... ... ... да, 1895 ... ... Дос-Риостағы ұрыста Мартидің қазасы да көтерілісшілердің салын
суға кетірмеді. Олар әскери командир ... ... мен оның ... ... басшылығымен күрестерін жалғастырды. Кубадағы жағдай және
1895-1896 жылғы ағылшын-венесуелдік қақтығыс Құрама Штаттардың Латын
Америкасының ісіне ... ... ... ... ... ... Испания үлкен дағдарыс үстінде еді, Кубадағы көтерілісті басумен
байланысты әскери және ... ... ... ... болатын. АҚШ
алдында оңайлықпен арал үстінен үстемдік жүргізудің керемет мүмкіндігі
ашылды. Тек сылтау керек болды.
Кубаның генерал-капитаны Мартинес Кампос көтерілісті баса алмады. Испан
үкіметі оның ... ... ... ... ... 1896 жылы 10 ... өз қолымен Кубаға келді. Осы күннен бастап арал тұрғындары аяусыз жаншу
басталды. Он мыңдаған бейбіт ... ... ... де ... да ... ... аяусыз қарым-қатынастан түрлі лагерлерде қаза тапты.
Вейлер тұқрғындардың үштен бірін қырып тастады. Бүны американ империалистік
ортасы өз ... ... ... ... мен әлем ... бұл іске ... ... сөзсіз керек деген ойға сендірді. Алайда олардың негізгі
мақсаты Куба ... ... ... ... ... ... ... болды.
Кубадағы жағдай АҚШ үшін ел ісіне араласу үшін сылтау ғана емес, сонымен
бірге өзінің қарулы интервенциясының ... ... ... ... көрінудің де бірден-бір жолы болды.
Дегенмен, әлі де нық қадамдар жасауға батпады. «Куба мәселесін» шешуде
демократтар мен республикандықтардың ... үшін ... ... ... ... ... Кливлендтің қолын байлады. АҚШ әскері
испандықтарға карсы соғысқа дайын емес еді.
Кубадағы соғыс ... ... ... ... ... ... Бұл өз ... берді. Себебі, Вейлердің қатыгездігі артып
келеді, ал аралдағы кәсіпкерлік және сауда ісі ... ... ... жылы тағы бір ... отарында, Филиппин аралында көтеріліс ошағы жанды.
Метрополиядан мыңдаған шақырымға, Атланттан Тынық ... ... ... дал ... жылы ... АҚШ президенті болып Маккинли сайланды. Оның
бағдарламасындағы негізгі мәселе Куба мәселесіндегі нақты әрі батыл саясат
болды. Экспансионистер Испаниямен соғыс жариялауды талап ... ұрыс ... ... қаза ... ... үшін бүл ... АҚШ-тағы Кубаның ресми өкілі Эстрада Пальма өз еліндегі
қарсыластарының ... ... ... әлсірету үшін пайдаланды.
Куба мәселесіндегі Ұлыбританияның позициясы да ... ... ... ... Әбден пісіп жетілген Куба эскері өз қарсыластарын ірі
қалаларда тұсау ... ... ... ... ... ... ... АҚШ үшін қолайлы жағдай туа бастады.
Экономикалық қиыншылықтар мен либералдар мен консерваторлар ... ... ... ... ... Испания үкіметтің саясатына қарсы
халық наразылығынын алдында түрды. 1897 жылы Кубадан Вейлер қайтарылып
алынды. Кубаға берілген автономияны ... да, ... ... ... ... ... жалғасып жатты. 1898 жылы қаңтарда
Ақ үй бұл ... ... ... ... деп ... ... ... «Мэнді» Гаванаға жіберді. 1898 жылы испан елшісі Дюпуи де Ломның
Маккинли ... ... ... ... жеке хаты ... ... Хатты
баспаға беріп, оны АҚШ-тағы шовинистік жағдайдың қалыптасуына сылтау
ретінде пайдаланды. Елші жұмыстан кетуге арыз берді. Мадридтегі үкімет оны
қабылдады.
Бірнеше күн ... 15 ... ... ... ... ... Жарылысты
зерттеуге келген американ делегациясы жарылыста Испанияны кінәлі деп тапты.
Испан-Американ соғысынан қашып құтылу мүмкін емес ... ... ... аяқталды. 19 ақпанда конгресс Испаниядан Кубадағы
биліктен бас тартуды талап ететін резолюцияны қабылдады. Екі күннен кейін
Испания ультиматумды қабылдамай тастады. АҚШ ... ... ... ... берді. 23 сәуірде Испания, ал 25 сәуірде АҚШ Испанияға соғыс
жариялады. Соғыс жарияланды, Куба жағалауларында Американ ... ... ... бірақ әскер әлі жағалауға орныққан жоқ. АҚШ
соғыс жариялаймын деп асығыс жасаған сияқты. Волонтерлік ... ... ... еді, оның ... мен ... әлі де байланысы орнап
бітпеген, әскер шоғырланған жерлерде түсініспеушіліктер көп болды.
Испанияға жаны ашушылар бұл жағдай оның есін жинауға, ... ... ... ... ... ... ... деп ойлады. Алайда 1898
жылы 1 мамырда американдык ... ... ... ... ... адмирал
Монтехоның испандық флотын су астына батырды. Американдықтар бір де бір
адам жоғалтпай, бүкіл ... ... ... ... бақылау
орнатты. Тынық мұхитындағы АҚШ-тың кенеттен жасаған әрекеті ... ... ... азат ету үшін ... ... деген ойын күмәнға келтірді.
Бұл әрекеттің астарын АҚШ-тың империалистік бақталастары нық түсінді.
Германия согысушы жақтардың арасына ... ... ... Мұны
американдықтар қабылдамады.
Вест-Индияда испандықтар өздері үшін қайғылы шешімді өздері тездетті.
Кубага американдықтардың көзінен таса ... ... ... ... Ол соғысқа жарамсыз еді, бірак жағалаудағы қамалдарға арқа
сүйеп кубалықтарға қарсы әрекет еткші жаяу әскерді және арал жағалауларын
күзетуге жарады. ... ... оны ашық ... шығарып жібереді.
Американ кемелері оны жолда қолдарына түсіреді. 3 ... ... ... ... ... ... 1 адам қаза тауып, 10 адам
жараланады.
Куба толығымен метрополиядан оқшау қалды. Аралдағы испан әскері ... ... ... Оның ... енді қарсылысу жөнінде
ойламады. Американдықтар, керісінше, теңіздегі жеңіске масайрап жүрді.
Испан гарнизоны капитуляцияланды. 12 тамызда олардың аралдағы қимылдары
тоқтатылды. 14 күні американ әскерлері мен ... ... ие ... ... бұл ... да ... ... келіссөздер
басталды.
Испания мен АҚШ арасындағы бейбіт келісімге 1898 жылы 10 ... ... ... ... және ... ... да ... және Гуам аралдарындағы иеліктеріндегі құқықтарынан бас
тартты. АҚШ-на Филиппин аралдары өтті, ал ол үшін Испания 20 млн. доллар
алды.
Келісімшартта Кубаның тәуелсіздігі ... ... ... ... ... ... сөз ... жоқ. Американдықтар өздерін жаулап алынған елде
жүргендей сезінді. Куба азат ету әскеріне испандьгқтар тастап кткен
жерлерге енуге тыйым салынды. Аралды толық ... ... АҚШ ... ... ... бел байлады.
Куба әскері мен халқының американдық «жаңа» басқыншылардың саясатына
наразылығы көтеріліске оңай үласып кете алар еді. Вашингтондағылардың
мазасы кетті. 1899 жылы президент ... ... ... ... Ол ... Масимо Гомесқа жуық арада аралдағы американ әскерлерін
эвакуациялау туралы және түрғындарға өз ... ... ... ... жарлық шығатынын айтты.
АҚШ Кубаға өз әскерін енгізу үшін соғыс жариялады. Испаниямен келісімге
отырып ол ... ... ... құқық алып аралдағы оккупацияны еш қиындықсыз
жүргізді. Куба әскері таратылған соң ... ... ... анық ... Құрама Штаттарына тәуелсіз егеменді Куба республикасын құру ... емес еді. ... ... ... АҚШ білгеннен кейін
американдықтардың көпшілігі аң-таң болды: Кубаны азат етуге арналған соғыс
шын мәнінде Атлант және Тынық мұхитындағы тағы бір ... ... ... әкелді. Американдықтардың прогрессивті өкілдері бүл жағдайды
сынға алды.
Келісім шарт 1899 жылы 6 ... тек 2 ... ... ... ... ... мен филиппиндіктер тағы да
отарлық езгіге түсті, ал Кубаның тәуелсіздігі тағы да шешілмеген мәселе
болып қала берді.
Филиппин халқы өз еліндегі ... ... ... 1902 ... созылған жаулаушыларға қарсы күрес басталды. Оны басу үшін
американдықтардың қылығы Вейлерден кем түспеді.
Кубаны ... ... ... өз ... ... еркін енуін
қамтамасыз етіп бүкіл Куба экономикасын өз бақылауына алды. Осыдан кейін
Кубалыктарға өз конституциясын құрауға рұқсат беруге және американ ... ... уәде ... 1901 жылы 14 ақпанда Конституция мәтіні
қабылданады. Бірақ 25 ақпанда АҚШ конгресінде сенатор Плато АҚШ пен Куба
арасындағы қатынастардың шарттары туралы ұсыныс ... ... ... тарихта «Платтаның түзетулері» деген атпен қалды. Конгрес оны 1901
жылы 2 ... ... сол күні ... ... ие ... ... 22 наурызда АҚШ пен Куба арасындағы келісімге қол қойылған соң күшіне
енді.
АҚШ-тың түзетулерінің ... ... ... ... ... ... оған Американың санкциясынсыз шет елдік державалармен келісім
шарттар жасауға және олардан ... ... ... ... АҚШ оның ... да ... өз қолына алды. Елдің ішкі тыныштығына зиян деп
тапқан кез-келген бүлікті американдық полиция тәртіпке келтіруге
міндеттенді. Куба ... ... ... база құру үшін өз ... ... беруге міндеттенді. Іс жүзінде Кубаның үстінен Американ
протектораты орнады.
Кубаның құрылтай жиналысы «Платта түзетулерін» Куба ... ... деп ... ... бас тартты. Бұл жағдайда Вашингтондағылар
оккупацияны созамыз деп қорқытты.
«Платта түзетуі» және ... ... ... үстемдігі елді АҚШ-ның
жартылай отарына айналдырды. Өз үстемдігін ... ... ... ... ... Өздеріне сенімді Эстрада Пальменің
жеңісін қамтамасыз етті. 1902 жьтлы 24 ... ол Куба ... ... 20 ... елде Куба ... ... ... әскері
аралды босата бастады. Алайда, Куба халқына толыққанды бақытқа кенелу үшін
әлі ұзақ күресу керек еді.
Испаниядан Филиппинды, Пуерто-Рико мен Гуамды тартып алып АҚШ ... ... ... ... ... АҚШ үшін испан-американ соғысы «үлкен
таяқ» саясаты мен «доллар дипломатиясының» бастамасы болды.
Әлемді қайта бөлісу үшін күрес барысында АҚШ тек қана ... ғана ... да ... державалармен кақтығысты. Бұл қақтығыстар испан-
американ соғысын кеңейтпесе де, державалар арасындағы бәсекелестікті
ушықтырды.
Испан-американ соғысы, сонымен қатар, Самоа мәселесінің шешілуін тездетті.
1899 жылы желтоқсанда (АҚШ, ... ... ... ... ... Германия мен АҚШ арасында өзара бөлінді. Германия ең
үлкен Уполу мен Саваи аралдарын иемдендіү АҚШ Тутуилу мен шығыс ендіктегі
қалған ... ... ... Германиядан компенсация ретінде Тонган
мен Соломон аралдарының бІр бөлігін, батыс Африкадағы кейбір
территорияларды алды.
Латын Америкасының нарығына ең ... ... және ең ... ... Англия
болды. Францияның 1861-1867 жылдары Мексикада орын тебемін деген
талпыныстары жүзеге аспады. Испанияның Америкадағы бұрынғы ... ... ... ... ... ... үміттері де зая болды. Америка Құрама
Штаттары ешкімге дес берер емес.
АҚШ-тың оңтүстікке экспансиясы оның ... ... ... ... ақ
басталған. 1803 жылы Луизиана сатып алынды. Латын Америкасындағы еркіндік
үшін соғыс жылдары АҚШ көтеріліске шыққан испан отарларының бір бөлігін
басып алған. Кейіннен олар ... ... ... ... ... жылы ... ... жарияланғаннан кейін ол басқыншыларының негізгі
идеологиялық құралы болды. «Америка американдықтар үшін» деген сөздің
астарында «АҚШ үшін» деген ой жатты.
Азамат соғысынан кейін ... ... ... алған АҚШ Кариб
бассейніндегі ағылшындықтарды ығыстыра бастады. 1879-1884 жылдары ... ... ... олар ... қарай орнықпақ болды. Соғыстың
бірінші кезеңінде АҚШ дипломаттары Перу жағалауларындағы чили ... ... ... ... ... ол ... Оңтүстік Америкадағы саудаға жол ашпақ болды.
Такна мен Арикадағы перуліктердің жеңіліс табуы чилиліктердің басымдылығын
көрсетті. АҚШ барлык жерлер чилиліктердің қолында (яғни ... ... ... мүмкін екенін жете түсінді. 1880 жылы 22 қазанда
Перудегі американдық елші Христианси арадағы елшілік қызметін атқарды. Ол
Африканың маңында орналасқан американдық әскери ... ... ... ... ... ... ... сөз қозғалғанда Христианси Гарси
Кальдеронның жаңа үкіметіне АҚШ Перудің бөлшектенуіне жол бермейтіндігін
айтты. Христиансидің орнын басқан ... та осы ... ... жеке мүддесі американдықтардың мүдделерімен байланысты. Бұл
капиталистер Перу мен Боливияның әлсіздігін және оның ... арқа ... ... ... ... ... ... жасады. Оның
қолына перулік және боливиялық селитралар және Чили оккупациялаған
территориялардағы ... қоры өтуі ... ... Бұл ... ... ... де қатысты. Гарсия Кальдерон перулік жерлердің кейбір бөлігін
Чилиге өткізетін құжатқа қол қоюдан бас ... ... ... ... оны
қамауға алды. Американдық дипломаттардың бұл мәселеге араласуы чилиліктерді
жэне олардың артында ... ... ... ... Перу мен
Боливияның жағдайын одан әрі ушықтырды.
Вашингтондық саясаткерлердің Чилидегі сәтсіздігі олардың сағын сындырмады.
1889 жылы АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... хатшы Блейн бұл конференцияны шақырудьщ негізгі
мақсаты келешекте АҚШ-тың ... ... ... етуі екенін ашық
айтты.
Алты жыл ғана өткеннен кейін АҚШ-тың келесі мемлекеттік хатшысы Олни ... жаңа ... ... ... ... АҚШ осы ... иесі боып ... ал оның әрбір іске араласқандағы әрекеттері
заңды болып табылады. Неге? Оларға таза ... пен ... ... Олар ... ... мемлекет болғаннан кейін немесе АҚШ-ның
әрекеті әділеттілікпен сипатталатындықтан емес. Мәселе ... ... ... ... ... ... ... оны жағдайдың қожайыны
болуға себепкер болады».
1898 жылғы испан-американ соғысы кезіндегі АҚШ-тың жетістіктері оны бүкіл
әлемге өз экспансиясын ... ... ... ... ... және АҚШ-тың Орталық Американың Кариб
бассейніне қарулы интервенциясы
Америка президенттері Рузвельт пен Тафттың Латын Америкасына байланысты
саясаты ерекше қатал болды. Оның ... ... ... ... ... жасырмады. 1904 жылы Рузвельт былай деп жариялады:
«АҚШ-тың батыс жарты шардағы Монро доктринасын қабылдауы оларды халықаралық
полицияның міндеттерін атқаруға ... ... Тафт мұны ... ... сыртқы саясатымыз біздің капиталистер мен
саудагерлердің өз капиталын тиімді инвестициялауы үшін белсенді араласу
саясатын батыл түрде ... ... ... ... ... саясаты деген атқа ие болса, екінші саясат- «доллар дипломатиясы»
деп аталды.
"Доллар дипломатиясы" және ... ... ... ... ... «Үлкен шоқпар» саясаты Латын Америкасына империалистердің капиталын
еш тосқауылсыз енгізуді, және оның игіліктерін иемденуді ... ... ... «Доллар дипломатиясы» Американ капиталының
қауіпсіздігігінен қамтамасыз ету үшін жүргізілді.
«Үлкен шоқпар» ... мен ... ... қалай жүргізілгенін АҚШ
пен Никарагуа қатынастарынан көруге болады. АҚШ бұл мемлекет арқылы
мұхитаралық канал жүргізу туралы келіссөздерді ұзақ жүргізді. Англия бұл
келіссөздердің бітпеуіне ат ... 1903 жылы ... ... ... ... ... тосқауылсыз енуіне себебін тигізді.
Республика территориясында елдің ауылшаруашылығының негізгі саласы-банан
өсіруді қолға алған американдық «Юнайтид Фрут ... ... ... жатты.
Никарагуаның президенті либерал Хосе Сантос Селайя американ экспансиясына
шамасы келгенше ... ... ... 1909 жылы ... ... ... ... антиүкіметтік қастандық жасалды. Ол көтеріліс
үйымдастырды. Оның қарулы отрядында бірнеше американдық мамандар да ... ... ... ... ... жатқан жерге кетіп бара жатқан, құрамында
300 үкіметтік әскердің адамдары болған кемені жарып жіберді ... ... ... ... жою үшін Никарагуа президенті жұмыстан кетті. Оның
орнына 1910 жылы Хосе Мадрис келді. Оның күштері Блуфилдс қаласындағы
қарсыластардың негізгі базасын ... Сол ... ... ... ... ... ... түсті. Бұл жағдайда қалаға басып кіруді
жалғастыру АҚШ-қа соғыс жариялау деген сөз еді.
Мадрис бұл жағдайдан шығу жолын таба алмай ... ... ... ... Хосе Долорес Эстрада келді. Эстрада бүлікшілердің жетекшілерінің
бірінің ағасы болды және ол АҚШ-пен қақтығысқа баруды ... Көп ... ... алды. «Жеңімпаздар» арасында билік үшін күрес басталды.
1912 жылы тамызда АҚШ-тың теңіз әскері Никарагуа территориясына тәртіп
орнату үшін келді. Жаңа президент ... Диас ... ... ... сауда жеңілдіктерін беруге қатысты шарттарына көнгеннен
кейін ғана, 1913 жылы қаңтар айында әскерлер территорияны босатты. ... ... ... үшін ... қарыз берілді. Оның көлемінің көп
болуы және пайыздық ... ... ... ... ... ... етті.
Осы кезде 1914 жылы Панамада мұхитаралық кұбырдың құрылысы аяқталды. Бұл
канал АҚШ үшін Орталық Америкаға экспансия жүргізуге жаңа ... ... ... ... ... ... ... жөнінен
АҚШ (1069 млн.долл) Англиядан (1148 млн.долл) қалып отырды.
1914 жылы ... ... ... ... ... ... ... үзді. Кофенің, еттің, мыстың экспорт мөлшерінің
азаюы осы тауарларды сататын елдердің экономикасын ... ... ... ... ... мен жұмыссыздық күннен күнге артты. Бұл
екі жылға созылды. Соғыстың алғашқы жылдарында антиағылшындық және
антиамерикандық ықпалдың әсерінен Латын Америкасы ... ... ... ... ... бастаған теңіз астындағы аяусыз
соғыс бұл жағдайды өзгертті. Бұл соғыс Еуропа мен сауда коммуникациясын
бұзды, АҚШ-пен экономикалық байланыстардың нығаюына сәйкесінше Латын
Америкасы ... АҚШ ... ... ... ... 1917 ... ... АҚШ Германияға соғыс жариялаған кезде Латын Америкасының көптеген
елдері бұдан үлгі алды. Ең алдымен бұл АҚШ-қа ... ... ... ... болды, олардың ішінде тек Сальвадор ғана Германияға
соғыс жариялаудан бас тартты. Одақтастар жағына Куба мен Бразилия ... ... ... ... және ... ... Германиямен
дипломатиялық қатынастарды тоқтатты. Қалған мемлекеттер бейтараптылық
сақтады.
Егер 1917 жылы сәуірде немістер Бразилияның үлкен кемесі «Парана» мен
бірнеше ... ... суға ... ... Бразилия да
бейтараптылық сақтар еді. Бұған жауап ретінде маусым айында Бразилия
порттарында 46 неміс кемелері қолға түсірілді. 26-қазанда ... ... бұл ... ... қатысқан жоқ. Айналып келгенде, олар тек
одақтастарды кофемен, қантпен, етпен, каучукпен, пайдалы қазбалармен
қамтамасыз етті, Оңтүстік Атлантикадағы Бразилия ... ... ... ... ... ... ... операцияларына қатысуын
қадағалады.
Соғыс кезінде АҚШ Батыс жартышарды немістердің басып кіруінен қорғаймыз
деген сылтаумен Латын Америкасы елдеріне бірқатар әскери интервенция
жүргізді.
1914 жылы ... ... ... ... ... АҚШ ... теңіз
әскерін Гаитиға жіберді. Олар өз қимылдарын қауіпсіздік қажеттілігі деп
түсіндіріп, бұл операцияны онсыз да тәуелді жергілікті үкіметті өзіне
бағындыру үшін пайдаланды. Алдымен олар ... ... ... бақылауды орнатуды тапсырды. Себебі, Ақ үй бұл мемелекетті
өзінің сауда міндеттерін орындамайды деп тапты. Шын ... олар ... ... ... болды.
Екінші интервенция 1915 жылы шілдеде Гаитида үкіметке қарсы бүлік басталған
кезде жүргізілді. Американ әскері елде «тәртіп орнату» үшін келді. Американ
әскерлері ... өз ... ... ... ... билік етуін созбақ
болды. Бұл Гаитиды 1915 жылы қарашада күшпен қабылдатқан келісімшартта
көрініс тапты. ... ... 1934 ... ... ... ұқсас жағдай Доминикан Республикасында да болды. Ол тіпті 1905 жылы
АҚШ интервециясына ұшыраған. 1907 жылы оның ... елді ... ... ... отырды. 1916 жылы шетелдіктерге
тәуелділіктің әсерінен бой алған кедейшілікке деген наразылық көтеріліске
ұласты. Тағы да ... ... ... АҚШ ... мақсаттарымен деп елге
өз әскерін енгізді. Елдің үкіметі Американ ... ... ... 1924 ... дейін жалғасты.
Соғыс Латын Америкасы елдерін Еуропа нарығынан үзіп, осы елдегі ... ... ... ... болды. Мысалы, Бразилияда 1920 жылы
өндіріс орындарының саны 13336-ға жетті, ал ондағы жұмыскерлер саны 275512-
ге жетті. Өндірістің территориялық орналасуында ... ... Озық ... ... және ... саны көп ... ... пайда болды. Бұл орындарды бу мен ағын судың энергиясын
электр энергиясы алмастырды.
Халықаралық қақтығыстардың шиеленісуі
Еуропадағы соғысты Американ буржуазиясы өз ... ... ... ... таман АҚШ-тың өндірісінің көлемі артты. Өнеркәсіптік өнім ай
сайын өсті. Әсіресе ... ... ... ... өнеркәсібі дамыды.
1915-1915 жылдары оқ-дәрі зауыттары айына 30 млн. фут (1913 жылы 500 ... ... ... ... ... ... көп ... Біртіндеп алтын қоры Еуропадан Америкаға тасымалданды. Американдық
капиталистері АҚШ-қа құйылған Еуропа банктеріне тиесілі бағалы қағаздардың
көп мөлшерін сатып алды.Тіпті соғысушы жақтарға, ең ... ... ... ... 1917жылы сәуірге дейін Антанта елдері АҚШ-
тан 2 млрд, доллар, ал Германия - 20 млн. ... жуық ... ... ... ... ... ... қуатының артуынан қауіптенді.
АҚШ-та Германиямен еркін сауданы сактап қалуға тырысқан монополистік топтар
болды. Олар ... ... ... қарсы әрекет етуі талап етті,
тіпті оны конгресте қаруға эмбарго жүргізумен қорқытты. Алайда Вильсон
үкіметі Антантамен тығыз ... ірі ... ... сияқты
монополистердің компанияларымен байланысты болды.
1917 жылы Вильсон елдің ... ... ... ... ... ... басқарған бірқатар мекемелер құрылды. Бұл ұйым ел
экономикасын әскери жолға ауыстырумен айналысты. «Экономикалық реттеу» АҚШ-
тағы мемлекеттік-монополистік капитализмнің қалыптасып келе жатқанының
айғағы ... ... ... ... ... елдегі ішкі қайшылықтарды
шиеленістірді. Соғысқа мүдделі орта буржуазиялық баспаны, шіркеуді,
университет ... ... ... ... ... ... орта бейтараптылық сақтауға шақырды.
Еуропалық соғыстың әсерінен американдық социалистерінің арасында сызат
пайда ... ... ... Дебс ... ... ... сол ... империалистік деп сынады. Дебс соғысқа қарсы үгіттеу жүргізді.
Социалистік партияның сол қанаты 1915 жылы социалистік үгіттеу Лигасын
құрды.
Социалистік партияның Хилквит, Бергер сияқты ... ... ... Бұл ... ... сипаты мен билеуші таптың саясатын дұрыс
түсінуге жол бермеді. Басшысы Гомперс болып табылатын ... ... ғана ... ... ... 1917 жылы ... ... еңбек
федерациясының конференциясында Гомперс оң социалистермен бірлесіп соғыс
басталған жағдайда үкіметті қолдау жайлы резолюция қабылдады.
1915 жылы ... 1916 жылы ... ... ... ... саны ... Осы екі жыл ішінде 2 млн. адам қатысқан 5000
бүлік тіркелген.
Американ - герман қатынастарындағы алғашқы дағдарыс 1915 жылы ... ... асты ... 128 американдық қаза тапқан жолаушы кемесін суға батырғаннан
басталды. Президент ... ... ... ... ... болғанын жеткізді.
«Луйзитиана» сияқты құрамында американ жолаушылары болған «Арабик»,
«Сассекс» параходтарының суға кетуі ауа райын одан ары бұзды. ... ... ... кеңейту үшін қолайлы жағдай деп тапты.
1915 жылы желтоқсанның басында Вильсон өзінің жаңа әскери бағдарламасын
ұсынды. «Қорғанысқа дайындық» әрбір американ азаматының парызы ... ... ... ... ... арналған алғашқы әскери
лагерьлер ұйымдастырды.
Империалистік соғыстан империалистік бейбітке қарай бетбұрыспен ... ... ... ... ... ... әлемді қайта бөлісуден
құр алақан қаламын ба деген ... ... ... ... деген
американ буржуазиясының экономикалық мүдделілігі АҚШ-тың соғысқа араласуға
деген талпынысын тездетті. Алайда, Вильсон көптің көзіне соғысты қаламайтын
адам ... ... ... ... 1917 жылы 1 ... ... ... жариялауы Вильсонның жұмысын жеңілдетті. 2 ақпанда АҚШ үкіметі
Германиямен дипломатиялық қатынастарды үзді. ... ... де ... ... ... 16 ... ... сыртқы істер
министрі Циммерман Мексика үкіметіне АҚШ - қа қарсы шабуыл жасау ... ... ... тыңшылары бұл жедел хатты оқып алды. Вашингтонда
елде осы жедел хаттың ... ... ... ... ... ... ... құлауы соңғы тамшы болды, себебі, АҚШ-тың жоғарғы
топтары мұны ... ... ... деп ... ... Германияға соғыс жариялаған Вильсон үкіметі бұл
әрекетті көптің қалауы ... ... ... мән-жайын білмейтін кейбір
министрлер 1917 жылы көктемде былай деді: «егер президент шұғыл қадамдарға
бармаған жағдайда, кабинеттің ресми ортасында ... ... ... ... бұның барлығы алдын-ала ойластырылған еді.
АҚШ-та пролетаризмнің қарқынды өсуіне байланысты ХІХ - ғасырдың соңғы
ширегінде пайда болған экономикалық және ... ... оның ... және ... ... ... ... өзгертті. Бұл кезеңде
АҚШ-тың әлемдік өнеркәсіптік өндірістегі және әлемдік нарықтағы
көшбасшылығы айқындала түсті. Нарықты қайта бөліске салудан қашып құтылу
мүмкін емес болды.
Экспансиялық ... ... ... үшін АҚШ-тың әскері мен флоты
жеткіліксіз болды. Сонда милитаристік топтың алдындағы негізгі мәселе
әскери-теңіз флотының қарқынды өсу болды.
Америка ... ... және ... ... ұмтылған АҚШ
панамериканизм қозғалысын шебер пайдаланды. 1869-1890 жылдары АҚШ бірінші
американаралық ... ... ... ... ... құру ... ... қабылдады. Бүл Одақтың максаты: өзара экономикалық
ақпаратпен алмасу және өз ішінде тұрақты коммерциялық бюро ашу. Кейіннен,
1910 ... ол ... ... ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Латын Америка елдері туралы8 бет
Еуропалық орта ғасыр әдебиеті11 бет
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері14 бет
Латын Америкасы6 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь