Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар

Өткен тақырыпта бұдан 30-40 мың жылдай бұрын Homo sapiens (ақыл-ойлы адам) қалыптасқаннан кейін адамның биологиялық эволюциясы мүлдем дерлік тоқтады дедік. Мұның себебі неде ?- деген сұрқ туады.
Адамның эволюциясы, жалпы алғанда, оның өмірінің барлық кезеңдрінде тоқтамай жүріп жатады. Бірақ қазіргі эволюция адам өмірінің әлеуметтік жағына қатысты, ал биологиялық эволюцияға келсек, адам жануарлардан бөлініп шықаннан кейін ол шешуші рөл атқармйтын болғаны сөзсіз. Енді адамның эволюциясына оның өмірін мәдени жағынан ұйымдастыру, яғни қоғамдық өндірістің тәсілі, еңбек қызметінің дамуы, тұрмыс жағдайлары тағы басқа шешуші әсер ететін болды. Тіпті денсаулығы әлсіз адамдарда медицинаның көмегі арқасында қоғам өміріне белсене қатыса алады.
Табиғи сұрыпталудың күші қоғам өмірінде барған сайын әлсіреуде, өйткені денсаулық мекемелері және басқа әлеуметтік институттар жеке адамдардың биологиялық жағынан өзгергіштігін ұдайы әлсіретеді. Мысалы, Еуропада адамның құрт ауруынан өлімі 1840ж. 1млн адамнан 4000 адам болған болса, қазір 1млн адамның 13-і ғана өлетін болды, ал бұл құрт ауруының емдеуге қарсыласуы бойынша сұрыпталуы мүлдем дерлік тоқтады деуге болады. Мұндай мысалдарды басқа аурулар бойынша да келтіруге болады.
Бүгін таңда, бір жағынан, сұрыпталудың салдарынан болатын генетикалық өзгерістің өте баяулауы және адамның түрліше топтарының арасындағы генетикалық ұқсастықтың күшеюі байқалса, ал, екінші жағынан, мәдиниетпен тұрмыс жағдайларының алуан түрлілігі, әлеуметтік өзгерістердің аса жылдамдауы байқалады- мұның бәрі адамзат қоғамында жүріп жатқан мәдени эволюцияның көрсеткіші болып табылады. Сондықтан қазіргі адамның эволюциясында мәдириет шешуші рөл атқарады деп сенімді түрде айтуға болады, өйткені көптеген елдерде саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістер адамдардың тұрмыс жағдайларын жақсартып, денсаулығының нығаюына алып келді, ал бұл адамның табиғи
        
        Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік  факторлар 
     Өткен тақырыпта бұдан 30-40 мың жылдай бұрын  Homo  sapiens  (ақыл-
ойлы  адам)  қалыптасқаннан ... ... ... ... ... ... дедік.  Мұның себебі неде ?- деген сұрқ туады.
      Адамның эволюциясы, жалпы алғанда, оның ... ... ... ... ... Бірақ қазіргі  эволюция  адам  өмірінің ... ... ал ... эволюцияға келсек, адам ... ... ... ол  ... рөл атқармйтын  болғаны сөзсіз. Енді
адамның  эволюциясына  оның ... ... ... ұйымдастыру, яғни
қоғамдық  өндірістің тәсілі,  еңбек қызметінің дамуы, тұрмыс жағдайлары 
тағы басқа ... әсер ... ... ... ... ... адамдарда
медицинаның көмегі арқасында  қоғам өміріне  белсене қатыса алады.
     Табиғи сұрыпталудың  күші қоғам өмірінде  барған сайын ... ... ... және ... әлеуметтік  институттар жеке
адамдардың биологиялық  жағынан өзгергіштігін  ұдайы ... ... ... құрт ... ... 1840ж.  1млн адамнан  4000  адам
болған ... ... 1млн ... 13-і ғана өлетін болды,  ал бұл құрт
ауруының  емдеуге ... ... ... ... дерлік тоқтады
деуге болады. Мұндай мысалдарды  басқа аурулар бойынша да  ... ... ... бір ... ... ... ... генетикалық
өзгерістің өте баяулауы ... ... ... ... арасындағы
генетикалық ұқсастықтың күшеюі байқалса, ал, екінші жағынан, мәдиниетпен
тұрмыс ... ... ... ... ... ... байқалады- мұның бәрі адамзат қоғамында жүріп жатқан  ... ... ... ... ... ... ... мәдириет шешуші рөл атқарады деп сенімді түрде айтуға болады,
өйткені көптеген елдерде саяси, экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... алып
келді, ал бұл адамның табиғи сұрыпталу процесінен тәуелсіздігіне себепкер
болды. Егер жануарлар үшін ... ... ... басты факторы
болса, адам үшін оның рөлі- генофондыны (геннің қорын) ... ... ... әсер ... ... ... болдырмауда ғана.
     Табиғи сұрыпталу адамда негізінен ұрықтық клетка деңгейінде болады.
Балалар негізінен генетикалық тұрғыдан ... ... ... Мұның
дәлелін ата-аналардың жыныстық клеткаларының ірі ... ... ... көп жағдайда ұрықтанған тұқым клеткалары даму ... ... өліп ... ... ... ... ... әлеуметтік бейнесінің өзгеруімен бірге оның биологиялық
табиғатыда, сырт ... де, ... ... ... ме? Денесі мен ақыл-
ойы жағынан адамның жаңа ұрпағы бұрынғыларынан гөрі дамығандайә ... ... тууы ... ... дене ... жағынан алып қарасақ, Homo sapiens түрінің ... ... оның дене ... мен денсаулығы айтарлықтай жақсарғаны
анық: халықтың орташа өмір жасы ... ... ... ... ... жасы
20-22жыл болған болса, XVIII ғасырда 30 жасқа деиін өсті. XIX ... XX ғ. ... ... ... ... ... ... жас шамамен 56
жылға жеткен ... ... ... 75-78 жасқа жетіп отыр. Ал социологиялық
және медицинлық зерттеулерге қарағанда, қазіргі адамның ...... 80-90 жыл ... тиіс ... Тағы бір ... ... ... сүйенсек, XX ғ. 50-60
жылдары өскен жастардың бойы 30-40 жылдарда өскен жастардың бойынан, ... 6-8 см. ... ал 80-90 ... ... бойы одан бұрынғы 60-
70 жылдардағы жастардың бойынан 5-7 см-дей ұзын көрінеді. Бұл, әрине, ең
алдымен ... ... ... ... ... ... ... Енді адамзаттың ақыл-ой  қабілетінің дамуы туралы мәселні қарастырып
көрелік. Евгеника (адамның тұқым қуалаушы ... және оны ... ... ... ... ... ... бірі, ағылшын
психологантрополыгы Ф. Гальтон  қазіргі адамның ақыл-ойы ... ... деп ... тырысады, өйткені дейді ол төменгі таптарының
өкілдері ақыл-ой коэфицент көрсеткіші төмен ал олардың ... ... ... ... олай ... ... адамдар саны негізінен ... ... ... ... есебінен өсетін болғандықтан, адамдардың
ақыл-ой деңгейінің  ... де ... ... деп ... ... Бұл пікір XX ғ-ң 60-жылдарына басына қарай адамның  ақыл-ой
коэфиценті  әлеуметтік ... ... ... саны ... ... бар деген пікір жалған деп мойындалды.
     Қазіргі балалар бұрынғы ұрпақтан гөрі ақыл-ой жағынан ... ... ... ... бүгін таңда талас мәселе деп есептеледі. Кейбір
зерттеушілер айтқандай, балалардың ... ... бас ... ... ... ... деп ... негіз болатын мәлеметтер
бүгін таңда жоқ. ... ... ... көру ... мүмкіндіктерінен
айырылып, қолмен ұстап көрүден басқа сыртқы дүниемен байланыс ... ... ... ... ... даму деңгейінде болды.
Алайда, ... ... ... ... ... ... олар ... дұрыс адамдардың қалпына келді, ал ... ... ... ... шықты.
      Сонымен бірге  ойлаудың басты органы ... ... ... ... ... ... таңда жоқ. Мидың эволюциясының
тоқтағанын тікелей ... ... ... ... Homo sapiens 
пайда болғаннан бергі  30-40 мың жыл ішінде  оның мөлшері өзгермей келе
жатқаны ... ... бола ... ал ... адам ... ... кезінде олардың миы үнемі дамып, өсіп отврған болатын. Мысалы:
австралопитектің миының мөлшері 500-600 см3 ... ... ... ... ... миы 1000 см3 –ге ... болады. Ал қазіргі адам
миының ... ... ... ... ... ... жеке басының дарындылығы  оның миының мөлшеріне тікелей
тәуелді бола бермейді.
      Қазіргі ... ... мен ... ... ... ... биологиялық эволюциясы  Homo sapiens пайда болғаннан бері
тоқтады деуге болады. Мұның дәлелі ... сол ... ... адам ... оның ... ... ... келтірсе де
болады. Бұған қарама-қарсы пікір айтуға жеткілікті негіз жоқ.
     Сонымен антропогенез процесінің дамуы  адам ... ... ... Ал ол ... 30-40 мың жылдай бұрын болған. Сол
уақыттан ... адам ... ... ... ... топтық
сұрыпталудың әсері де тоқтайды. Осы кезден бастап эволюция әлеуметтік
өмірмен байланысты іске ... ... ... ... ... ... бастады. Эволюцияың негізін адамның ақыл-ойы және саналы ... ... адам мен ... ... ... байланысты генетикалық
информация адамның ... ... ... ... оның ... инфомация келгенін атап айту қажет.
     Адамзатты қандай ... ... тұр, яғни ... даму тұрғысынан
қарағанда, адамзаттың болашағы қандай деген сұраққа кейде кейбіреулер
геномның ... ... ... ... ... түрлері
біртіндеп өледі деген пікірді айтып жүр. ... ... ... ... ... ... қартаюында емес, биосфераның түрліше
қалдықтармен барған сайын көп ластануында, радиациалану деңгейінің барған
сайын ... ... ... ... отыр. Генетикалық
ауытқуларының ... ... ... тууының көбеюі, ақыл-есі
нашар адамдардың сананың артуы, генетикалық ауытқулар ... ... ... ... ... ең ... ... ьәдени дамуымыздың
төмендігінде екендігін көрсетеді. 
Адамның жеке ... ... ... және ... ... жеке ... дамуындағы биологиялық факторлармен әлеуметтік 
факторлардың алатын орны мен рөлі жайлы түрліше пікірлер ... және ... бар. ... Ч. Дарвиннің Ілімін насихаттауда көп еңбек сіңірген неміс
биологы Геккель адам мен қоғамның дамуын негізінен ... ... ал ... ... адам ... қозғаушы күші тіршілік үшін
күрес және табиғи сұрыпталу деп есептеді. Сондықтанда дәл ... ... ... дарвинизмнің тууын көбінесе Геккельдің
есімімен ... 1869ж. ... ... принциптерінің тұңғыш тұжырымдаған Ф. Гальтон
деген Дарвиннің немере інісі екенін жоғарыда ... Сол ... ... ... ... ... ... (денсаулығын,
дарындылығын,ақыл-ой қабілеттерін) жақсартуға әсерін тигізетін факторларды
зерттеуді ұсынды. Сонымен бірге озат ойлы ... ... ... ... қойған болатын бірақ оның идеялары  көп жағдайларда
нәсілшілдікті, атап айтқанда фашистік нәсілшілдік атап ... ... ... актау үшін пайдаланылады. Қазіргі заманғы ғылымда
евгениканың көптеген проблемалары, медициналық генетика саласында ... ... ... ... ... ... ... қосылысуы зиянды
болуы былай тұрсын, қайта биологиялық жағынан пайдалы екендігін ... щыға ... 1950 және 1951 ... ЮНЕСКО-ның барлық
нәсілдерінің теңдігін жариялаған Мәлемдерінің зор ... ... ... ... ... ... қабілетінің әр-түрлі екндігін көрсететін
ғылыми мәлеметтері жоқ екендігі, сондықтан нәсіл аралық неке ... ... ... ... ... арасында түрлі генетикалық айырмащылықтар
бар, негрлердің ақыл-ой коэфиценті төмен, ... ... ... ... ... арқылы, нәсілі арқылы анықталады деп насихаттаушы
еңбектер әліге дейін шығуда. Шындығында, нағыз ... ... ... ... ... ерекшеліктері нәсілдік деңгейде емес, жеке
адамдық деңгейде көрінетінін дәлелдеді. Әрбір адамның генотипі - әр-түрлі,
ерекше (тек бір ... ... ғана ... бірдей болады). Ақыл-ой
коэфицентіндегі айырмашылық тек тұқым құалауға байланысты емес, сыртқы орта
жағдайларына да байланысты. Р. ... ... ... ... негр қайраткері
дамыған индустриялуық Солтүстік АҚШ-тың негірлерінің және ... ... ... АҚШ-тың ақ нәсілдерінің ақыл-ой қабілетінің деңгейі
жоғары екні анықталған. Нәсілшілдік теориялардың ... ... ... бар.
    Әлеуметтік және биологиялық факторлардың жеке адамның ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсы екі
бағыт бар. Олардың бірі ... деп, ал ... ... ... ... ... ... адамның жеке басының дамуы
бүтіндей генмен ... деп, ... ... ... Ал пансоциологизмді жақтаушылар жеке ... ... ... ... ... қабілетпен келеді, олардың қабілеттердің
дамуында оқу-тәрбие басты, шешуші рөл атқарады деп ... Бұл ... ... ... жеке басының дамуының екі ... ... ол ... және ... ... ... тұратынын
ескеру керек. Бірінші кезең- бала туғанға дейін ана ... ... ... эмбриондық кезеңде,- деп жазады академик П.Н.Дубинин,-
организмнің ... ... ... ... ... ... де ... физикалық және әлеуметтік ортаның әсері (анасының ... ... ...... дамудың ең басты ... ... ... ... ... ... орныққан генетикалық программа
іске аса бастайды.  Дамудың әсіресе бұл ерте кезеңіндегі адамның эмбрионы
мен басқа омыртқалылардың ... ... өте ... ... Ал
адамның эмбрионы мен маймылдардың эмбрионының ұқсастығының ұзақ ... ... шығу ... бір ... тағы бір ... ... ... Әрбір адамның жеке басының гендерінің жиыны айрықша болады, сол
себепті ол генетикалық ... ... ... ... ... қасиеттері,
басқа тірі жануарлардікі сияқты, көбінше генотиптен тәуелді, ал ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асады.
Дене құрылысы, бойы, сүйек құрылысының қаңқа ерекшеліктері, терісінің, ... ... түсі , ... ... ... дарындылық, ақыл-ой
қабілеттері де тұқым қуалаудың нәтижесі ... ... ... ... қарағанда, та-анадан балаға тұқым қуалайтын
қабілеттіліктің өзі емес, нышаны екен, ал бұл нышан белгілі бір ... орта ... ... Басқа сүтқоректі жануарлардағы сияқты
адамдада генетикалық ... иесі ... ... ДНК ... ... ... ... бірнеше миллион ген болады. Алайда,
егер бала жастайынан ... ... ... ... ... өссе ғана оның генетикалық мүмкіндіктері, нышандары ... ... ... ... ... айналысуға мүмкіндік болмаса, онда оның
туасы бар музыкалық нышаны ашылмай, дамымай қалады.
      Адамның ... ... нің ... жағынан қатаң шегі бар.
Егер баланы әлеуметтендіруді (оқытуды, тәрбиелеуді ) ерте ... ... ... ... ... ... ... Айтқанымызға нақты дәлел
ретінде кейбір ... ... бір ... адам ... ... ... ... аңдардың ішіндегі бірнеше жыл өмір сүрген
фактілерін ... ... ... ... ... ... ... қоғамына
қайта алып келгенмен, олар енді толық мәнінде адам бола алиаған, өйткені
сөйлеу тілін дұрыс меңгере алмаған, екі ... ... жүре ... ... ... ... процестер нашар дамыған. Бұл фактілер ... ... ... ... мен іс әрекет қимылдары тек ... ... ... ... меңгеру арқылы ғана
қалыптасатынын қөрсетеді.
     Адамның жеке басының дамуында тұқым қуалаудың  және ... ... ... түсіну үшін генотип және феготип деген ұғымдардың маңызы
зор. Генотип-организмнің тұқым ... ... оның ... ... ... Басқаша айтқанда, бұл - организмснің өз
ата-анасынан алатын генетикалық конституциясы (ден ... ... ... жеке даму ... ... барлық қасиет, белгілерінің
жиынтығы.
     Фенотип организмнің ... іске ... ... ортамен өзара
әрекеттесуіне байланысты айқындалады. Генотиптен фенотиптің ... ... ... ... өмір ... ... ... фенотип
генотиппен сыртқы ортадан тәуелді ... Бұл ... ... ... ... ортаға  тап болса, түрліше фенотиптер беруі
мүмкін. Фенотипке әсер ... ... ... ... ... ... құратын бірнеше элементтерді атауға болады:
          А) гендерде хабарланған биологиялық нышандар;
         ә) табиғи және әлеуметтік орта;
         б) жеке ... ... ... в) ... ... ... Адамның  фенотипінің құрылысы күрделі екендігін ... ... ... аталған евгеника ғылымының  пәні тек бірінші ғана элемент
екенін, яғни гендердегі биологиялық нышандар ғана екенін атап ... ... ... дәл осы биологиялық факторды асыра дәріптейді. 
Фенотиптің әлеуметтік факторлары олардың назарынан ... тыс ... ... жақтаушылардың қателігі міне осында жатыр.
      Тұқым қуалау мен ортаның адам дамуындағы өзара ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңдерінде:
ұрықтың өсіп-өнуі, баланың емшектегі кезінде, сәбилік, ... ... ... оның ... ... ... Міне дәл осы кезеңдерде 
адам тұлғасының қалыптасуы мен дамуы айрықша  күшті болады.
      Тұқым қуалау организмі қандай ... ... ... ... бірақ
адам екі фактордың-тұқым қуалаудың да, ортаның да бір мезгілде бірдей әсер
етуі нәтижесінде дамиды. ... ... ... қуалаудыың  екі
программасының: биологиялық және әлеуметтік програмалардың әсерінен жүзеге
асатыны ... ... ... ... ... жеке адамның
барлық қасиеттерімен белгілері, сонымен оның ... мен ... ... ... болып табыладыекен, тек қанының группасы, саусақ
таңбалары сияқты биологиялық қасиеттері ғана ... ... ... ... адам әрі ... бөлігі, әрі қоғамдық дамудың жемісі. 
     Бұл пікірмен бүгін ... ... ... келіседі. Талас пікір
тек адамның ақыл-ой қабілеттерін дамытуда ... ... мен ... рөлі
жайлы мәселеде. Мұнда бір-біріне қарама-қарсы екі пікір бар. Бірі- ақыл-ой
қабілеттері генетикалық жағынан ... ... ... және ... ... дамуы әлеуметтік ортаның әсерімен анықталады деген пікір.
Оның үстіне адамның ақыл-ой қабілеттерін дәл анықтауда айтарлықтай қиын ... ... ... ... ... ... де алуан түрлі және
алуан қырлы . Мәселен, бір адам ... ... ... ... әртіс,
ақын, математик және керісінше болуы мүмкін. Оған қоса, ақыл-ой қабілетін
анықтау үшін ... ... ... ... де аз ... атап ... ... зерттеушілер. Атап айтқанда, ақыл-ой
коэфицентін анықтағанда әлеуметтік ортаның ерекшеліктері, дамның ... ... алу ... мен ... ... ... ... сияқты психологиялық қасиеттері, т.б. мұқият ескерілуі қажет.
Зерттеудің нәтижесі  зерттеушінің зерттеулішіге қандай ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілетінің дәл және толық анықтау айтарлықтай
қиын іс. Соған қарамай көптеген елдерде ... ... ... ... ... ... деңгейі генетикалық тұқым
қуалауға да және ... ... ... да ... ... ... биологиялық жағынан тұқым қуалауы туралы әңгіме жасағанда
ескеретін жағдай, адамның тек жақсы нышандары ғана ... ... ... де көп ... генотиптен тәуелді болады. Мәселен ұрығы
бірдей егіздердің біреуі шизофрения ауруымен ... онда ... ... 69% ... Егер ... ... 97% кем болса, онда бұл ... де ... да ... Осы тұрғыдан алғанда, ата-ананың біреуінің
не екеуінің де ақылы кем болса, ақылы кем ... туу ... ... ... ... Өз ... ақыл-есі дұрыс болғанымен,
кейбір кем ақыл балалардың арғы тегін зерттегенде, ... ... ... ... сондай ауру болғаны, ауру ... ... ... ... ... ... адам ... теориясы
     Адамның дамуы көп жағдайда ... ... ... бірақ оны абсолюттендіріп, асыра ... ... ... ... соңғы кезде шыққан социобиология деп аталатын жаңа бағыттың
адам жайлы ... ... ... ... ... ... мәні бар.
     1975 ж. Американдық энтомолог Э. О. Уилсонның “социобиология : ... ... ... ... ... ... ... осы кітаптың
шығуымен байланысты болды. Бұл ... ... ... ... ... ... сияқты әлеуметтік сапаларын жануарлар
биологиясы тұрғысынан жаңаша түсіндіру концепциясын ... ... адам ... ... ... ұқсастығының шекарасымен
мүмкіндігін талдауға аса маңызды орын беріледі. Бұл мәселелерді ... ... ... ұғымдары мен принциптерінен, атап айтқанда табиғи
сұрыпталу ілімінен іздейді. Жануарларды ... ... ... адам мінезін түсіндіруге кеңінен қолданады. Методологиялық
жағынан өарағанда, ... ... ... ... және ... тұрғысынан тұрпайындылап түсіндіріледі, яғни ... ал ... ... ... ... ... ... адамның табиғаты жайлы түсінікті
негізінен өзгертетін біріккен гендік-мәдени ... ... блуы ... ... мәні ... ... бойындағы органикалық және мәдени
эволюциялар процестері бірге жүруі керек, өйткені гендер мен ... ... ... ... ... Бірақ жетекші рөлді гендер атқарады.
Адамның көптеген іс-әрекеттерінің түпкі себебі солар болып ... адам іс ... ... ... ... ... болады.
Осыдан келіп Уилсон социобиологияның міндеті “барлық жануарлардың, адамды
қоса алғанда, әлеуметтік ... ... ... биологиялық
негіздерін зерттеу болуы тиіс ” деп ... Оның ... ... мәні ... адамның биологиялық табиғатынан тыс, одан бұрын
пайда болған “трансцендельтальды” мақсаттары болуы мүмкін емес.
     Гендік-мәдени коэволюция ... ... ... ... адам
моральдік сезімдерін биологиялық  каналдар бойынша мұраланатын сияқты.
Мәселен қандас адамдардың некелесуіне тиым салу ... ... ... олай ... ... ... тиымның биологиялық негізі
де сонда. Агрессияшылдық та сол ... адам ... ... ... олай болса, соғыс-адамға іштей тән қасиеттің сыртқы саяси көрінісі
ғана . ... ... ... тән ... ... ... ... Тіпті адамның санасы да тек ... ... ... ... ... Бұл ... ... әлеуметтік дарвенизм, нәсілшілдік және евгеника теориялары өз
мүддесіне пайдалануға тырысады.
    Адам мен ... ... ... пен ... ... ... ... шындығында бар. Ол ол ма, қайта адам
табиғатпен бірлікте ғана дами алатынын ... атап ... жөн. Мұны ... ... ХХ ғасырдың басында-ақ атап көрсеткен болатын, адам
мен табиғаттың, оның ... адам мен ... ... ... сол кісі тұңғыш ғылыми негіздеген болатын. Алайда басты
мәселе биологиялық фактордың әлеуметтіке ... ... ... ... ... қаншалықты тәуелді екндігінде. Биология, гендер әрине
адамның мінез-құлқын айқындайды, бірақ ол өзінің биологиялық ... шыға ... ... ... мен ... ... да ... мінез құлқында белгілі бір ұқсастықта бар. Басқаша айтқанда, адамның
әлеуметтік жаратылысының биологиялық негізі бар.
     Алайда социолобиология бағытының өкілдері жасағандай, ... ... ... негізінен биологиялық ... ... ғана ... ... дұрыс болмады, өйткені адам бойынедағы
биологиялық пен әлеуметтік, біз ... атап ... ... ... Тағы да айтайық, белгісіз бір себептермен жануарлар тобырының
ішінде қалып қойған адам ... тірі ... ... адам ... ... ... ... мәнінде адам бола алмайды. Мұны ... ... ... ... адам болу үшін ... бастап
әлеуметтендірудің белгілі бір кезеңінен өту керек. Осы ... ... ... ... “Бала туылған кезде адамдыққа тек кандидат
қана, бірақ ол ... адам бола ... ол ... ... ғана адам
болуды үйренуі тиіс”-деген ... ... ... ... ... ... тыс табиғаттың бір өзі адамды адам жасай
алмайды.
    Адамның биологиялық жаратылысына әлеуметтіктің тигізетін әсерінің тағы
бір жағы бар: адам ... ... ... мен ... ... асып, әлеуметтік формада қанағат табады, яғни адам ... ... ... мәдени-әлеуметтік факторлар арқылы ғана “адамдыққа ”
айналады. Бұл ... ... ... ... ... т.б. таза биологиялық
қажеттерді қанағаттандыруға да қатысты. 
      Сонымен, биологиялық және әлеуметтік факторларының адам ... ... ... ... және ... ... сыңаржақ
теориялардан аулақ болған жөн, өйткені панбиологизмді бетке ұстаған кезде
адам жануарлар деңгейіне дейін төмендетіледі, ал ... ... ... адам ... ... де оған сыртқы орта оның даму ... ... ... ... ... Жоғарыда айтқандай, адамның екі түрлі жаратылысы бар- ол биоәлеуметтік
жан. Онда биологиялық сапа, қасиеттермен әлеуметтік сапа, қасиеттер де ... ... ... және ... ... ... адам
проблемасы жеке адам және ... ... ... ... ... яғни ... жаратылысы жағынан адам ең алдымен
жеке адам, ал әлеуметтік жаратылысы жағынан тұлға ... ... ... адам ... әңгіме болғанда, адамзат тегінің жеке бір ... ... Жеке ... ... бірі, ол әлі тұлға емес. Осы ... ... ... және “тұлға”  ұғымдары көлем жағынан да, ... да ... ... ... ... Жеке адам ұғымында
адамның ... ... ... ... ... ... бейнеленбейді,
сондықтан оның мазмұны аса кедей болады, бірақ көлемі кең, өйткені әрбір
адам- индивид. Егер біз жеке адам ... онда ... ... жеке ... ... адам тегінің бір өкілін ғана алып отырмыз. Ал егер оның қайсы
бір ерекше белгісін, сапасын атап ... онда ол ... ... бір ... тобын бөліп аламыз. Бірдеде формальдық логиканың
ұғымының мазмұны мен көлемі арасындағы кері қатынас заңын көреміз.  ... адам ... ... адам ... біз ... ... бір тобын
басқаларынан бөліп көрсетеміз, сөйтіп ұғымның көлемін азайтып, нақтылаған
сайвн оның ... ... ... ... баии ... ... адам
көлемінің мазмұнын  азайтып, жекелеген сайын бір ғана жеке ... ... ... Осылайша шегіне жеткізе жекеклендірген адам
тұлға деп аталады.
     Сонымен, тұлға дегеніміз әлеуметтендірілген жеке адам ... ... адам тек ... және ерекше әлеуметтік қасиеттері тұрғысынан ғана
емес, сондай-ақ өзіндік ... ... ... ... да ... Тұлғаның адамдық құрылысы аса күрделі, сондықтан оны түрліше тұлғадан
қарастыруға болады. Мәселен, ... ... ... тұлға деп түрлі
психикалық процестердің адам бойындағы біртұтас біріккен, сөйтіп оның мінез-
құлқына қажетті ... ... ... ... Тұлғаны социологиялық
тұрғыдан зерттеудің бастама принципі адамның жеке басының ерекшеліктерін
зерттеу емес, ол ... ... ... ... ... тиіс. Бұл міндеттер мен іс-әрекеттердің сипатын анықтаушы қоғамның
әлеуметтік құрылымы, сол тұлға жататын әлеуметтік топ болып құрылады.
     ... тән ең ... ... оны басқа дүниеден ажыратып тұратын
әлеуметтік ... ... Адам ... ең ... ... ... етуші, өзінің өмір сүру жағдайларын өзгертуші ... ... ... және ... сезім иесі- мұның бәрі өзара ... ... және іске ... ... ... ... бұл ... әлеуметтендірудің негізін құрады, ал әлеуметтендірудің негізінде адам
тұлғасы қалыптасады. Әлеуметтендіру адам қоғамдық ... ... ... бір ... ... және іс-әрекеттерге араласқан
сайын тездей түседі.
    Әлеуметтендіру филогенезде де және онтогенезде ... ... Бұл ... ... ... жеке ... әлеуметтенуінің нәтижесі болып
табылады. Бұл жөнінде белгілі ... ... адам ... болып
тумайды, тұлға болып қалыптасады деген болатын. Әлеуметтену үздіксіз жүріп
отыратын, процес болғандықтан, тұлғада ... ... ... ... ... тұлға,  тоқыраушы тұлға. Жекек адам басқа біреудің
ырқынан шыға ... аған ... ... ... еркі ... тұлғаның
тоқырауы болады. Бөтенің ырқына толық бойұсынған, өз ой-пікірі, ... ... ... болудан қалады.
    Тұлғаны сипатаушы аса бір сапасы – оның ... ... ... ... құратын маңызды бір ... ... ... ... ... ... ... көзқарасына және адамгершілік түсініктері
мен жауап ... ... ... ... ... Тұлғаның
қалыптасуы мен мінез-құлқына әлеуметтік ортаның күші әсер ... ... ... ... құлқымен адамгершілік бағдарына адамның ішкі рухани
дүниесінің тигізетін әсері де аз емес. Әркім ... ... ... ... ... айтылуы тегін емес. Адамның ақыл-парасатымен
адамгерщілік ерік күші неғұрлым айцқын көрінсе, оның өмір ... ... ... ... ... толығырақ болса, және олар
адамгершілік ... ... ... неғұрлым игі әсер ... ... ... ... ... көрініс табады. Бұл жағдайда ... ... ... және ерік күшінен көрінеді. Ал ерік күші мен ... ... ... мен ... сөзінен емес, белгілі бір
әлеуметтік жағдайлардағы нақты практикалық іс-әректтерінен айқын көрінеді ... ... ... ... ... ең ... ... емес, нақты
іс, яғни сөзбен істің табиғи бірлігі. Көптеген адамдардың сөзі мен ісінің
арасындағы алшақтық, яғни ... ... оның ... ... ... десе ... ... деседе болды. Өйткені,
егер адам өзін ... ... ... ... ... ... онда ол
жауапкршілікті сөз жүзінде ғана сезінбей, оны ең алдымен іс-жүзінде, мінез-
құлқында көрсетуі тиіс,ал бұл көп ... оңай бола ... ... ... ... ... мінездеме беру қажетті екені
сөзсіз, өйткені еркін тұлғаны сипаттайтын ... ... ... сезінбейтін еркіндік-бейбірекеттік. Сондықтан жаупкершілік
сезімі тұлға үшін еркіндіктен маңызы артық болмаса кем қасиет емес, ... ... ... гөрі әрі ... әрі жауапты болу әлдеқайда қиын. Бұл
үшін жауапкершілікті ақыл-санамен сезіну қажет.                       ...       ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық саясаттың мазмұнын бейнелейтін объективті және субъективті факторлардың негізгілері6 бет
Адам - биоәлеуметтік жан11 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Канцерогенездік факторлар21 бет
Онкогенез.Канцерогенез13 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Экологиялық генетика және фармакогенетика негіздері6 бет
Өнімділігі 30 тонна/тәулігіне модифицирленген майлар цехын жобалау71 бет
Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы18 бет
Мінез – құлық функциялары мен мінез – құлық дамуындағы үш саты15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь