Бұзақылықтың қылмыстық-құқықтық сипаттамасы

1 БҰЗАҚЫЛЫҚТЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Бұзақылық .қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыстардың бірі ретінде
1.2 Бұзақылықтың объектісі және объективтік жағы
1.3 Бұзақылықтың субъектісі және субъективтік жағы

2 БҰЗАҚЫЛЫҚ ҚЫЛМЫСТАРЫН ОЛАРҒА ҰҚСАС ҚЫЛМЫС ҚҰРАМДАРЫНАН АЖЫРАТУ ЖӘНЕ ОЛАРҒА ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Бұзақылық қылмыстарын оларға ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату критерийлері
2.1 БҰЗАҚЫЛЫҚ қылмыстарына жаза тағайындау ерекшеліктері

3 БҰЗАҚЫЛЫҚ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ
3.1 Бұзақылық қылмысының криминологиялық сипаттамасы
3.2 Қылмыстық профилактикадағы кейбір қиындықтар туралы.

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
1 БҰЗАҚЫЛЫҚТЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Бұзақылық - қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыстардың бірі ретінде
1.2 Бұзақылықтың ... және ... ... ... ... және субъективтік жағы
2 БҰЗАҚЫЛЫҚ ҚЫЛМЫСТАРЫН ОЛАРҒА ҰҚСАС ҚЫЛМЫС ҚҰРАМДАРЫНАН АЖЫРАТУ ЖӘНЕ ОЛАРҒА ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Бұзақылық қылмыстарын ... ... ... ... ажырату критерийлері
2.1 БҰЗАҚЫЛЫҚ қылмыстарына жаза тағайындау ерекшеліктері
3 БҰЗАҚЫЛЫҚ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ
3.1 Бұзақылық ... ... ... ... ... ... қиындықтар туралы.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Бұзақылық қылмыс құрамы екі объектіге бағытталған: жеке тұлғаның мүлкіне және денсаулығы мен ... ... ... ... үшін ... ... зардап келтіру міндетті емес, адамның денсаулығы мен ... күш ... ... ... ... ... ... психикалық күш көрсету мазмұны жағынан, физикалық күш қолданбай-ақ, ... мен ... ... күш ... деп ... ... ... асырылады. Психикалық қорқытудың бұл түрі түрлі формада: "өлтіремін", "бауыздаймын", "сындырамын-құртамын", "қырамын-жоямын" деген сөздермен, іс-қимылдармен, түрлі жарақаттар салуға болатын ... ... ... ... Психикалық күш көрсетуде қорқыту нақты болуы ... яғни ... ... ... сол ... ... асыратындай мүмкіндік болғанда ғана қорқыту жүзеге асырылды деп сараланады.
Қорқытуды алдағы уақытта жүзеге асыру ... күш ... ... ... ... мен өміріне қауіп төндірмейтіндей күш көрсету жағдайда байланысты ... ... ... деп саралануы мүмкін.
Шабуыл жасау-бұл жәбірленушіге қарсылық жасауға мүмкіндік бермейтіндей кенеттен күш көрсету. Қылмыстық құқық теориясында "шабуыл жасау" ... ... ... ... ... бір тобы ... анықтамасын беріп, мазмұнын толықтай ашпайды. Екінші бір тобы шабуыл жасауды күш көрсету деп түсіндіреді. Үшінші біреулері, шабуыл жасау бұл күш ... емес деп ... ... ... күш ... мен ... ... бір мағынаны білдірмейді. Сондықтанда, физикалық және психикалық күш көрсетуді бұзақылықның міндетті құрамдас бөлігі деп ... ... ... ... ... жасауды екі кезеңнен тұратын әрекет деп қарастырады: күш көрсетуге нақты ... ... ... және күш ... ... ... ... Күш көрсетудің нақты мүмкіндігін және оның қауіптілік дәрежесін жәбірленушінің өзі бағалайды, бірақ кейбір жағдайларда бұзақылық кезінде шабуыл жасау ... ... да ... ... ... ... ... мысалы, ұйқыда жатқан адамға шабуыл жасау, мұнда ұйқыда жатқан адам шабуылдың ... ... біле ... оның ... ... ... да біле алмайды, бірақ шабуыл жасаудың қауіптілігі мен күш көрсетудің мүмкіндігі, зардаптың нәтижесінде көрініп тұратындықтан әрекетте бұзақылық қылмысы ... ... бар деп ... жасау жәбірленуші тарапынан оның жеке мүлкіне ие болу үшін қолданылатын нақты қарсылықты тойтару мақсатында ғана ... ... ... ... ... ... алу ... да жүзеге асырылуы мүмкін. Осыған сәйкес күнделікті тәжірибеде, есеңгірететін заттарды қолдану ... ... ... ... өте ... ... ... бұл сұрақтың нақты шешімін тауып, ортақ бір пікірге әлі де ... жоқ. ... ... ... жәбірленушіге есеңгірететін заттар қолдану арқылы оның жеке мүлкіне ие болу әрекетінде бұзақылық қылмысының белгілері жоқ деп есептейді [3].
Қылмыстық құқық ... ... күш ... ... ... құқыққа қайшы әрекет жасау арқылы жәбірленушінің еркінен тыс оның денесінің сыртқы және ішкі бөліктеріне зардап келтіру деп ... ... ... күш көрсету жәбірленушінің өз еркімен де жүзеге асырылатын жағдайлары кездесіп жүр, атап айтқанда: адам ағзасына ұйқы келтіретін, есеңгірететін, ... зат ... ... ... ... адам ... есеңгірететін заттарды жіберудің өзі күш көрсету әрекеті болып табылады, өйткені сол заттардың көмегі ... ... ... ... ... ... сондай - ақ қолданылған уландыратын, есеңгірететін, есірткілік т.б ... көп ... ... ... ... нақты қалыпты жағдайдан шығып, денсаулығының ұзақ уақытқа бұзылуына немесе жалпы еңбек қабілетінің жоғалуына, сөйтіп оның өліміне әкеліп соғуы мүмкін. ... ... дау ... жүрген мәселелердің бірі жәбірленушіге көп мөлшерде ішімдік ішкізіп, оны дәрменсіз ... ... ... ... ... ... бұл жағдайда қылмысты саралау мастықтың дәрежесіне қарай жүргізілуі керек деген пікір білдіреді. А.И.Спасов: "Егер, жәбірленуші ішімдікті өз ... ... ... ... өз ... ... жәбірлеушінің әрекетінде күш көрсету жоқ деп таниды. Ал кейбір заңгерлер, бұзақылықтағы жәбірленушіге қарсы физикалық күш ... оны көп ... ... ... мен ... ... пайдалануға көндіруді жатқызады" [4,46-48бб].
1 БҰЗАҚЫЛЫҚТЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
+ Бұзақылық - қоғамдық ... ... ... бірі ... аса ... ... бірі. Бұл қылмыстар жалма жыл өсіп, көбіне ... ... ... сол , ... ... ... тұрақты, қаруланған топ бола тұрып, ас ауыр қылмыстарды жасайды.
Қылмыстың тікелей объектісі - қоғамдық ... ... ... ... - ... ... ... меншіг, сондай-ақ басқа да мүдделері.
Объективтік жағынан бұзақылық бірнеше әрекеттердің жиынтығы болып сипатталады:
-Азаматтарға немесе ұйымдарға шабуыл жасау мақсатында тұрақты ... топ ... ) ... ... ... ... ... топқа бандаға қатысу;
-Бандалық топқа кіретін адамдардың біреуінің болса да қарулануы.
Қаруланған банда екі немесе одан да көп адамдардың ... ала ... ... немесе ұйымдарға бір немесе бірнеше шабуыл жасау мақсатында құрылған қаруланған, тұрақты топты айтамыз.
Банданы құру деп банданы ... ... ... жабдықтау, банданың құрамына мүшелер тарту, банды мүшелерінің ролдерін белгілеу олардың ... ... ... ... құрушы, әдетте оның ұйымдастырушысы болып табылады.
Банданың тұрақтылығы қаруланған топтың мүшелерінің қылмысты іс-әрекеттерді жүзеге асыру жөніндегі келісімнің нәтижесі арқылы анықталады.
Банда мүшелерінің ... ала ... ... ... бір ... ... қылмысын қылмыстық іс-әрекет деп атаймыз.
Бандаға кіретін топ мүшелереінің ең ... ... ... ... суық ... ... ... шарт болып табылады.Қаруға, сондай-ақ әртүрлі жарылғыш құралдары да жатады.
Бұзақылық құрамы құрылысы жағынан келте қылмыс құрамына жатады. Сондықтанда қылмыс қарулы топ ... ... ... ... ... деп танылады. Бұл жерде қарулы топқа кіретін банда ... ... ... да ... ... ... ... уақыттан бастап, бандалық топ басқа бір қылмысты істеп үлгермегеніне қарамастан бұзақылық құрамы ... деп ... ... деп құрылған банданың қылмыстық іс-әрекеттерінің оперативтік бағытын белгілеу, банда шабуыл жасайтын нақты объектілерді таңдап алу, шабуылды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... сипаттағы жұмыстра жүргізу, оларды жазалау, жәбірленушілер мен куәлардың ... жою ... ... ... ... ... ... немесе өткізу, бұйрықтар беру әрекеттерін айтамыз.
Шабуыл жасау деп қылмыстық нәтижеге жету үшінбандалық ... ... күш ... немесе оны дереу нақты қолдану қауіпін айтамыз.
Егер, шабуыл жасау барысында адам өлімі немесе адамның денсаулығына зиян келтіру орын ... онда ... ... ... ... ... ... бұзақылық тікелей қасақаналықпен жасалады. Қылмыстық ниет әртүрлі болуы мүмкін, оның негізгісі пайда күнемдік ниет. Қылмыс ... ... ... ... ... арнаулы мақсат азаматтарға немесе ұйымдарға шабуыл жасау болып табылады.
Қылмыстың субъектісі 16 жасқа толған, есі дұрыс адам.Егер бандаға 14пен 16 ... ... адам ... онда олар адам өлтіргені, әйел зорлағаны, ... ... үшін ғана ... ... қатысу деп-олардың жасаған шабуылдарына тікелей қатысу, сонымен бірге банданы қаржыландыру, қарумен жабдықтау, көлікпен қамтамасыз ету, әрекеттерді орындауларын айтамыз.
Шабуылға ... деп- ... ... ... ... ... жету үшін ... күш қолдану немесе оның нақты қодану қауіпін туғызуды айтамыз.
Бұзақылықті қорқытып алушылық құрамынан ажырата білу керек. бұзақылық жасағанда ... заты ... тек ... ... , ... ... басқа да әректтер жатады. бұзақылықда күш қолдану немесе қолданамын деп қорқыту орын ... ал ... ... негізгі құралы қорқыту арқылы ғана жүзеге асырылады, күш қолдану қорқытып алушылықтың ауырлататын ... ғана ... ... ... тек қана күш ... деп қорқытумен шектеледі. бұзақылықда мүлікті беруді талап ету шабуыл жасаған уақытпен сайма-сай келеді, бұзақылықдағы күш қолдану өмірге және ... ... ... ... ... жасаған сәттен бастап аяқталған деп саналады. бұзақылықның тікелей ... ... ... ... ... ... жеке орындаушылар немесе адамдар тобы арқылы жасалады. бұзақылық қару қолданылып немесе қарусыз жүзеге асырылады. бұзақылық құрылысы жағынан формальдық құрамға ... ол ... ... ... аяқталған деп саналады. бұзақылық тек пайдакүнемдік мақсатпен жасалады.
Бұзақылық Субъектісі 16-ға толған,есі дұрыс тұлға болады. бұзақылық ... күш ... сөз ... оның ... ... ... ... кезінде де қолданылатынын айта кеткен жөн. бұзақылық кезінде күш қолдану-мүлікті алу тәсілі ғана емес, оны өзінде ұстап қалу ... де ... ... ... ... күш қолдану әрқашанда мүлікті иеленудің құралы болып табылады, яғни ол мүлікті иеленуге бағытталуы тиіс. бұзақылық кезінде, көп ... ... ... ... Бұл ... ... мөлшерде зорлықтың жасалуы тәсілімен анықталады. Бұзақылықтың ... ... және ... ... білу ... қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстардың ішіндегі ең қауіптісі, қауіптілігі әрекеттің бір ... ... жеке ... ... және ... ... ... бұзақылықның осындай ерекшелігін есепке ала отырып, заң шығарушы, бұзақылық, ... ... ... ... шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен ... ... ... күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан шабуыл жасау деп көрсеткен[1,241б].
Бұзақылық қылмысының мақсаты- жәбірлеушінің ... күш ... ... жеке ... ие болу.Қоғамдық қауіпсіздікке қарсы басқа қылмыстардың ішінде бұл қылмысты саралауда нақты шешім қабылдау қылмыс жасаушының әрекетінің бағытын анықтау ... ... ... ... күш ... ... ... мүлікке ие болудың құралы ретінде қолданылады. Бұл қосымша объектінің ... мен ... заң ... ... ... ... есепке алады.
Бұзақылық әрекетін дұрыс саралау үшін "өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсету" түсінігіне нақты анықтама берудің ... өте зор. ... "күш ... деп ... адамға еркінен тыс құқыққа қарсы күш көрсету арқылы жасалған ... ... ... күш көрсетуді физикалық және психикалық деп екіге бөледі. Психикалық күш көрсету- күш қолданамын деп өзге тұлғаның ... ... әсер ... күш ... ... ие ... ... асыру. бұзақылықтағы күш көрсету, заң бойынша адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті деп танылады [2,311б].
Күнделікті тәжірибеде, жәбірленушіге шабуыл жасаған ... оның ... ... ... болмауы немесе жәбірленушінің қарсылық көрсетіп, жәбірлеушінің жеке мүліктерге ие бола алмай қалуы ... ... ... оны ... ... ... тануға еш кедергі келтірмейді, міне сондықтан да бұзақылық ... ... ... ... ... қатарына жатқызады да, қылмыстық әрекеттің басталған уақытын қылмысты аяқталды деп тануға жетіп жатыр деп есептейді.
Бұзақылық қылмыс құрамы екі ... ... жеке ... ... және денсаулығы мен өміріне. бұзақылық қылмысын саралау үшін денсаулыққа қарсы зардап келтіру ... ... ... денсаулығы мен өміріне күш көрсетуге оқталу әрекеті болса ... ... ... күш ... ... ... ... күш қолданбай-ақ, денсаулығы мен өміріне қарсы күш ... деп ... ... ... ... ... қорқытудың бұл түрі түрлі формада: "өлтіремін", "бауыздаймын", "сындырамын-құртамын", ... ... ... ... ... ... салуға болатын қару-жарақ көрсетумен жүзеге асырылады. ... күш ... ... ... болуы керек, яғни қылмыс жасаушы әрекетті сол кезде жүзеге асыратындай мүмкіндік болғанда ғана ... ... ... деп ... ... ... жүзеге асыру немесе күш қолданбай-ақ қолдану, немесе денсаулығы мен өміріне қауіп төндірмейтіндей күш көрсету жағдайда байланысты ... ... ... деп ... ... ... жәбірленушіге қарсылық жасауға мүмкіндік бермейтіндей кенеттен күш көрсету. Қылмыстық құқық теориясында "шабуыл ... ... ... ... ... ... бір тобы ... анықтамасын беріп, мазмұнын толықтай ашпайды. Екінші бір тобы шабуыл жасауды күш ... деп ... ... ... ... ... бұл күш ... емес деп есептейді.
Менің пікірім бойынша: күш көрсету мен шабуыл жасау бір мағынаны білдірмейді. Сондықтанда, физикалық және ... күш ... ... ... ... ... деп ... болады. Көптеген заңгерлер шабуыл жасауды екі кезеңнен тұратын ... деп ... күш ... ... жағдай жасау кезеңі және күш көрсетуді жүзеге асыру кезеңі. Күш ... ... ... және оның ... ... ... өзі ... бірақ кейбір жағдайларда бұзақылық кезінде шабуыл жасау кенеттен болуы да мүмкін. [3]
бұзақылықты қалай саралауға болады, мысалы, ұйқыда жатқан ... ... ... ... ... ... адам шабуылдың нақтылығы жайлы біле алмайтындықтан, оның қауіптілік дәрежесі туралы да біле алмайды, бірақ шабуыл жасаудың қауіптілігі мен күш ... ... ... ... көрініп тұратындықтан әрекетте бұзақылық қылмысы құрамының белгісі бар деп есептелінеді.
Шабуыл жасау жәбірленуші тарапынан оның жеке ... ие болу үшін ... ... қарсылықты тойтару мақсатында ғана емес, сонымен бірге қарсылық көрсетудің алдын алу мақсатында да ... ... ... ... ... ... ... есеңгірететін заттарды қолдану арқылы жасалған бұзақылықты ... өте ... ... ... бұл ... нақты шешімін тауып, ортақ бір пікірге әлі де келген жоқ. Мысалы, ... ... ... ... ... ... арқылы оның жеке мүлкіне ие болу әрекетінде бұзақылық қылмысының белгілері жоқ деп есептейді [3].
Қылмыстық құқық ғылымында физикалық күш ... ... ... ... ... әрекет жасау арқылы жәбірленушінің еркінен тыс оның денесінің сыртқы және ішкі бөліктеріне зардап келтіру деп таниды. Соңғы кездерде күш ... ... өз ... де ... асырылатын жағдайлары кездесіп жүр, атап айтқанда: адам ағзасына ұйқы келтіретін, есеңгірететін, уландыратын зат заттар жіберу. Менің ойымша, адам ағзасына ... ... ... өзі күш ... ... болып табылады, өйткені сол заттардың көмегі арқылы жәбірленуші қарсылық ... ... ... ... - ақ ... ... ... есірткілік т.б заттар көп мөлшерде болса, жәбірленушінің организмінің нақты қалыпты жағдайдан шығып, денсаулығының ұзақ ... ... ... ... еңбек қабілетінің жоғалуына, сөйтіп оның өліміне әкеліп соғуы мүмкін.
Бүгінге дейін дау тудырып жүрген ... бірі ... көп ... ... ... оны ... ... келтіріп бұзақылық әрекетін жасау.Көптеген заңгерлер бұл жағдайда қылмысты саралау мастықтың дәрежесіне қарай жүргізілуі керек деген ... ... ... ... ... ... өз еркімен ішіп, есірткілік затты өз еркімен пайдаланса, жәбірлеушінің әрекетінде күш көрсету жоқ деп таниды. Ал кейбір заңгерлер, ... ... ... ... күш ... оны көп ... ... ішкізу мен есірткілік заттарды пайдалануға көндіруді жатқызады" [4,46-48бб].
Жәбірленушінің жеке ... ие болу ... ... ... тарапынан көрсетілген қарсылықты жеңу үшін оның еркіне қарсы әрекет етуі керек. ... да, ... ... ... ... ... ... есірткілік заттарын адамның қарсылығын жою мақсатында қолданатындықтан күш көрсету тәсілі деп саралаған дұрыс деп білемін.Жәбірленушінің әрекетінің бағасын беруде, жәбірленуші ... ... біле алды ма, егер ... ... ... ... мүмкіндігі болды ма? Осыған сәйкес әрекеттің бағасы беріледі, яғни әрекеттің жәбірленушінің мүддесіне бағытталғандығы және оның еркінен тыс ... ... Осы ... ... ... ... ... бұзақылық немесе тонау болғандығын анықтау мүмкіндігін береді.
ҚР Қылмыстық кодексінің 112-бабына ... ... ... ... беріледі: өлтіремін немесе денсаулыққа ауыр зиян келтіремін деп, сол сияқты адамның жеке басына өзге ауыр күш ... не ... ... ... деп, ... ... немесе өзге жалпы қауіпті тәсілмен қорқыту, бұл қорқытудың іске асатындығына қауіптенудің ... ... бар ... ... ... ... ауыр зиян ... әрекеттеріне тыныс алу органдарын қысу, биіктіктен лақтыру, автокөліктен итеріп жіберу, жәбірленушінің организміне түрлі ... ... ... ... беру ... әсер ету ... Осы тәсілдерді қолданып әрекет ету жәбірленушінің организміне зардап келтірілмесе де бұзақылық қылмыс ретінде сараланады.
Жәбірленушіге оның ... мен ... ... күш ... ... жасалған қорқыту әрекеті, егер әрекет оның жеке мүлкіне ... ету ... ... асырылған болса, бұзақылық әрекеті ретінде саналады. бұзақылық түсінігіне адамға қарсы қолданылған физикалық күш көрсету ғана емес сонымен ... оның ... мен ... қарсы күш көрсету әрекеті де жатады. Бұл жағдайды бұзақылық ретінде саралау үшін ... ... ... ... ... ... керек [5,24-26бб] . бұзақылық қылмысындағы күш көрсету мүлікке ие болу үшін қолданылатын құрал ... ... ... ... ... ие болу жағдайында, мүлікке иелікті сақтап қалу үшін күш ... де ... ... ... ал егер ... ... ... жасау орнында жасырын түрде алған заттарын тастай салып, қылмысты жасыру ... ... ... ... онда ... әрекет бұзақылық ретінде саралануы керек.
бұзақылық әрекеті күш ... ... ... ... ... аяқталған деп есептелінеді. Аяқталған бұзақылық үшін жауаптылық, жәбірлеушіге сыртқы оның еркінен тыс күштер әсер етіп жағдай өзгеріп, ... ие бола ... ... да ... Қылмыстың аяқталмауына жәбірленушінің жеке тұлғасының да әсері бар ( физикалық жағдайы, шабуылға қарсылық көрсетуге дайындығы) [6,98б].
бұзақылықтың субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... яғни жәбірленушінің өз іс-әрекетінің қоғамға қауіпті екендігін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті ... ... ... ... ... болмай қоймайтынын алдын ала білуі. Зардаптың болуы мүмкін екендігін білуі яғни зардаптың ауырлығы мен сипатын білуі. ... ... ... мен зардабының арасында болатын себепті байланыстың даму ерекшеліктерінің болуы мүмкін екендігін білмеуі де мүмкін. Мұндай жағдайда жәбірлеуші үшін ... ... ... сай ... керек. бұзақылықтағы пайдакүнемдік мақсат күш көрсету әрекетін қылмыс құралы ретінде пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... белгілер болуы керек: қару немесе қару ретінде пайдаланатын заттарды пайдалану (ҚР ҚК 180-бап 2 ... ... және ... ауыр зиян ... ... ... ... әкеліп соғуы (ҚР ҚК 180-бап 3 тармақ б-тармақшасы). бұзақылықда қару қолдану денсаулыққа ауыр зиян ... ... адам ... ... ... ... ... бұзақылық қылмысын саралауда қолданылған атылатын қарудан басқа газ және суық қару, басқа да қару түрлері есепке алынады. ... ... ... ... ... ... салуға келтірілген кез келген қылмыстық оқиға болған жерден алынған қару түрлері жатады. ( балта, тас, балға, қысқыш т.б ) Егер ... ... үшін ... үлгісін қолданса, онда ондай әрекет қару қолданып жасалған бұзақылық болып сараланбайды, өйткені бұл жағдайда жәбірлеуші қарудың ... ... ... психикасына әсер етіп, жан күйзелісі жағдайына ғана келтірді [7,30б] ҚР ҚК 180-бап 2 ... ... ... үшін жәбірлеушіде қарудың болғандығын анықтау жеткіліксіз, сонымен қатар ол қаруды қолданғанын да дәлелдеу керек. Атап айтқанда, қаруды физикалық күш ... үшін де, ... күш ... ... үшін де ... ... Келтірілген жағдайлардың барлығы да сот тәжірибесінде жиі кезедесетін көрініс.
Егер бұзақылықта ауыр дене жарақатын салу, абайсызда кісі өліміне ... ... бұл ... бұзақылық пен адам өлтірудің қайсысының белгілері көбірек екендігін анықтай ... ... ... Адам ... кісі ... ... тікелей тілей отырып әрекет жасалса, ауыр дене ... ... кісі ... болуын тілемейді, бірақ абайсызда жол беруі мүмкін. бұзақылықта абайсызда кісі өліміне жол беру жеке ... ... ... ... ... бойынша қосымша саралауды қажет етпейді. бұзақылық кезінде қасақаналықпен кісі өліміне жол берілсе, онда қылмыстық жауаптылық қылмыстар жиынтығы бойынша туындайды: ... және адам ... аса ... ... 2 ... "д,з" ... сияқты тонауда да кей жағдайларда күш көрсету тәсілі қолданылатындықтан бұл қылмыстарды бір-бірінен ажырататын ... де ... кету ... Ең ... айырмашылық жәбірленушіге қарсы қолданатын күштің сипатында, бұзақылықты заң нормаларында ол жәбірленушінің денсаулығы мен өміріне қауіп ... ... ... ... деп ... ... ... денсаулығы мен өміріне онша көп қауіп төндірмей жасалатын қылмыс құрамы деп ... ... ... ... ... ... ... арқылы да ажыратуға болады, егер бұзақылық шабуыл жасаған уақыттан бастап ... деп ... ... ... жәбірленушінің мүлкіне ие болғанда ғана қылмыс ... деп ... ... тағы бір ... ... ... ... қылмыс жасаудағы тәсілі. Егер, жәбірлеуші күш көрсетіп шабуыл жасауды қару пайдалану арқылы жүзеге асырса, зардап келтірген келтірмегеніне қарамастан ол ... ... ... құрамын құрайды. бұзақылық келте құрамды қылмыс болғандықтан, қылмыстық әрекетті саралауда мүлікке иелік етудің ... ... ... ... алынуы керек, мысалы, автокөлікті қыдырып қайту, қылмыстық ізге түсуден бой тасалау үшін ... алып ... ... ... ... өз ... алу ... болмағандықтан, мұндай қылмыстар бұзақылық болып табылмайды [8,10б] ... ... ... ... пен ... бір-бірінен ажырату қажеттілігі де туындайды. бұзақылықта жәбірленушінің мүлкіне ие болу үшін денсаулығы мен өміріне қорқыту, күш көрсету ... ... ... ... тез ... ... асырылса, алаяқтықта қорқыту немесе күш көрсету бөтен мүлікті алу талаптары орындалмаған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... иелігіндегі мүлікті оның денсаулығы мен өміріне қауіпті күш көрсете отырып шабуыл жасау арқылы ... ал ... ... құқықты алдау немесе сенімге қиянат жасау арқылы алады. бұзақылықта күш көрсету мүлікке ие болудың тәсілі ретінде қолданылса, алаяқтықта күш ... ... ... ... ... ... ғана қолданылады.
Кейбір қателік талап еткен мүлікті бермеген жағдайда қоғамдық ... бұза ... күш ... ... ... ... ету ... бұзақылық деп қате саралау арқылы кетіп жатады.
бұзақылық әрекеті де ... ... ... ала сөз ... ... ... асуы ... бұзақылық мақсатында шабуыл жасауға қатысушы тұлға қылмыстық әрекетке ... ... ... ... ... ... күш ... де мүмкін. Мұндай қатысушылардың әрекеті қалай саралануы керек? Әрекет адамдар тобының алдын ала сөз байласуы ... ... ... ... күш ... ... ... жерде бірге болғандықтан, сөйтіп еш әрекет жасамаса да өзінің жәбірлеушінің жақтасы екендігін танытып, ... ... әсер ... бұзақылық әрекетке қатысушы деп танылады.
Жәбірлеуші мен ... бір ... ... ... ... табу ... кісі өлтірумен , бұзақылықпен ұштасқан кісі ... де ... ... ... қиындықтар кездеседі. Бұл жағдайда Жоғарғы Сот төменде келтірілген мән-жайларды есепке алуды ұсынады:
-қылмыс жасау тәсілі;
-қылмыс жасалу ... мен ... ... ... ... қылмыс жасағанға дейінгі және қылмыс жасағаннан кейінгі мінез-құлқы [9,16б]
Қылмыс жасау тәсілі, қылмысқа қатысушылардың өзара қарым қатынасы, туысқандық ... ... ... ... бір ... ... ... бір роль атқарғанымен, ең басты ролді жәбірлеушінің қылмыс жасағаннан ... ... - ... ... яғни ол ... адамның мүлкіне оны өлтіру кезінде ие болады ма немесе мүлікке ие болу оны өлтіргеннен кейін жүзеге асырылды ма? Міне, осы ... ... ... ... екі ... ... ... ажыратып алуға болады. Сонымен пайдакүнемдік мақсатпен кісі өлтірумен, бұзақылықпен кісі ... ... ... ... ... ... түрде болуы керек:
-әрекеттің шабуыл жасау арқылы жүзеге асуы;
-мүлікке иелік ету мақсатының болуы;
-мүлікке ие болу кісі ... ... ... кісі өлтіру жүзеге асырылысымен жүзеге асуы.
бұзақылық қылмысының қоғамға ... ... ала ... ішкі ... ... ... ... одан әрі жандандыру, тергеушілердің жоғары деңгейлі маман болуын, қылмыстық ізге түсушілердің ... ... ... ... ... ... ... көліктерде орын алғанда, оны әшкере етуде жоғары біліктілік көрсетуін жүзеге асыру керек. Ең қауіптісі бұл қылмыстарды алдын ала сөз ... ... ... ... ... бұл ... ... жүргізу бүгінде өзекті мәселенің бірі.
1.2 Бұзақылықтың объектісі және объективтік жағы
Бұзақылық, яғни ... ... ... мақсатында шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе тікелей осындай күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан ... ... ҚР ҚК ... ... ... тартады. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының құқықтық статистика және арнайы есеп ... ... ... ... ... 2009 жылдың 12 айы ішінде 3001 бұзақылық шабуыл жасау оқиғасы тіркелген (2010 жылы - ... ... ... ... ... ... Бұл ... қоғамдық қауіпсіздікке ғана емес, сонымен бірге жәбірленушінің денсаулығына да қол сұғады. ... ... үшін ... ... ... екі ... болуы керек. Сонымен бірге бұзақылықтың қос объектілі бағытын заң ... осы ... ... ... ғылымдар мойындайды
Қарқшылықтың қауіптілігі қоғамдық қауіпсіздікке қол сұғушылықпен ғана емес, сонымен бірге шабуылға тап болған ... ... мен ... ... күш ... ... қол сұғу ... қауіпті болып саналады. Денсаулық бұл жерде қол сұғушылықтың екінші маңызды объектісі болып саналады.
Бұзақылықпен шабуыл жасау заты ... яғни ... ... ... ... ... киім-кешек және т.б.), не жанама (ақша, бағалы қағаздар және т.б.) қанағаттандыруға қабілеттілігіне ие болған ... ... ... ... Олар белгілі бір тұтынушылық бағасына ие болады. Осыған байланысты, заттың құны болады, ол ... ... ... ... түседі. Азаматтық айналыстан алынған мүлік қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыс заты бола алмайды [10, 126б].
Объективтік жағынан бұзақылық адамның ... мен ... ... күш көрсетумен немесе тікелей осындай күш қолданамын деп ... ... ... ... көрінеді. Бұл жерде кінәлінің алға қойған мақсатқа қол жеткізу әдісі жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсету жолымен материалдық ... ... ... болып табылады. Заң әдебиеттерінде бұл мәселе жөнінде ғалым-заңгерлер ... ... ... ... ... Л.Д. Гаухман, М.Н.Становский бұзақылықде мен ... ... ... ... сола бол ... осы ... қарау кезінде олардың арасында ешқандай ерекшеліктер пайда боламайды, деп ұйғарады [11, 131б]. ... ... ... ... мәні күш ... емес, күш көрсету үшін нағыз қауіптілік туғызу деп ... Одан әрі ол, ... ... - бұл бір ғана ... аяқталатын әрекет емес, шабуыл жалғасқан уақыт ішіндегі жәбірленушіге ықпал ету үдерісі, сондықтан шабуыл жасау күш көрсетумен үздіксіз байланыста ... деп ... , деп ... [12, ... ... ... өзі ... тұтқиылдан, күтпеген жерден психикалық ықпал етумен байланысты. ... ... есін ... ... бір ... ... бетін бірден қайтарып тастауға немесе өкімет тарапынан немесе үшінші бір адамдардан көмек ... ... ... ... мүмкін.
Мүлікті иемденіп алу кезіндегі күш көрсету кейде жәбірленушіге есеңгіретін немесе улы зат ... ... ... ... ... ... егер мұндай әрекеттер алдау жолымен жүзеге асырылатын болса, онда күш ... ... ... ... ... болмауы мүмкін. В.А. Владимиров пен Ю.А. Ляпунов, ... ... егер ... ... ... ... өміріне не денсаулығына анық зиян келтірілетін болса, онда мұндай әрекет бұзақылық жолымен бұзақылықдың және ... ... пен ... ... ... ... білдіреді, деп санайды. Осында пікірді М.И. Гугучия мен Ю.В.Голикта білдіреді [13, 11б] . Бірақ, ... ... ... ... қоюға бола қояр ма екен.
Осы мәселені зерттеген И.Ш. Борчашвили, аталған ... осы ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда күш көрсетумен жалғасқан шабуыл жасау болмайды, деп атап көрсетді. Алайда, егер қылмыскерлер жәбірленушіні араққа мас болатындай ... ... күш ... ... онда ... күш ... сипатына (дәрежесіне) тонауды немесе бұзақылықты құрайды. Одан әрі автор, нәтижесінде өмірі мен денсаулығына қатер ... ... ... ... ... жәбірленушіге күшпен ықпал етудің кез келген түрімен көрінетіндігін ... ... ... ... оның ... күштеп қатты әсер ететін улы немесе есеңгірететін зат ... егер ол заң ... (ҚР ҚК ... көрсетілгендей белгілі бір мақсатпен жасалатын болса, бұзақылық ... ... деп ... арқасынан пышақ салу, тығылып тұрып сыртынан оқ атумен бірдей саналады. ... ... ... ... Жоғары сотының 2003 жылғы 11-шілдедегі > нормативті қаулысының 22-тармағында назар аударылып, бөтен мүлікті бұзақылық мақсатында ... ... оның ... ... күштеп қатты әсер ететін улы немесе есеңгірететін зат енгізілсе, жасалған әрекет бұзақылық ретінде сараланатындығы ... ... ... жоғарыда аталған мақсатта жәбірленушінің ағзасына оның еркіне қарамастан өмір мен денсаулыққа қатер ... зат ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің өз еркімен арақ ішіп, есірткілік, қатты әсер ететін улы немесе есеңгірететін заттарды қабылдағаннан кейін есін ... ... мас ... ... ... жағдайда өзінің мүлкін заңсыз иеленіп алып қойғанын білмей қалса, онда кінәлінің әрекеті жасырын бұзақылық деп ... ... ... қылмыстарды жасау кезіндегі қолданылған заттардың әсер ететін қасиеттері мен сипатын анықтау бұл іске арнайы ... ... не ... жүргізу жолымен шешіледі.
Жәбірленушіні әдейі арақ беріп, мас қылып, дәрменсіз ... ... ... саралау даулы мәселе болып саналып жүр. Жәбірленушінің мүлкін иеленіп алу мақсатында мас қылып арақ ішкізу адам ағзасын белгілі бір ... ... ... ... сондықтан мұндай әрекеттер зардаптарына қарамастан бұзақылық немесе тонау деп саралануы тиіс. Жәбірленуші арақты немесе есірткіні өз ... ... ... қабылдаған жағдайда күш көрсету қолданылмағандықтан бұзақылық үшін жауаптылық қарастырылмайды.
Іс жүзінде, өмірде шабуыл жасау біріншы ... ал күш ... ... ... ... жиі ... жатады. Мысалы, қаруланған қылмыскер тасадан шығып жәбірленушінің артынан білдірпей ... ... ... мен күш ... ... белгілі бір уақыт аралығындағы алшақтық болады, атап айтқанда кінәлінің бойында ... ... ... күш ... жөнінде ой қалыптасады. Шабуыл жасау мен күш көрсету уақытына қарай бір мезгілде болуы да мүмкін, мысалы ... ... ... ... ұрып ... ... күш көрсету заңда шабуылға ұшыраған адамның өміріне немесе денсаулығына қауіпті деп анықталады. Қылмыстық құқық және медициналық әдебиеттерде өмірге қауіпті күш ... деп, ... ... белгілеріне қарай жәбірленушіні өлімге әкеп соқтыратын күш көрсету танылады.
Күш көрсетудің өмір үшін ... ... ... үшін ... ... ... ... жасау қаруын, күш қолдану сипатын, өмір үшын маңызды ағзаға келтірілген зиянды, сот-медициналық сараптама қорытындысын және басқаларды ескеру ... ... ... ... сотының 2003 жылғы 11-шілдедегі > нормативті қаулысының 23-тармағында, өмір мен денсаулық үшін қауіпті емес күш көрсету деп, ... ... ... ... қысқа мерзімді бұзылуына әкеп соқтырмаған немесе еңбекке жарамдылығын елеулі түрде бұза қоймаған ұрып-соғуды немесе өзге де ... ... ... таныған жөн, деп атап көрсетеді [15,94б].
Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш көрсету деп, жәбірленушінің денсаулығына сараптама жолымен анықталған, ауыр және ... ... зиян ... ... денсаулығын қысқа мерзімге бұзған немесе онша елеулі емес жалпы еңбекке жарамдылығына нұқсан келтірген жеңіл зиян келтіруге әкеп соққан күш көрсетуді ... ... ... ... ... ... ... құрамдары болған жағдайды күш көрсетудің мүлікті иелену немесе оны өзінде сақтап ұстап қалудың амалына айналды деп тануға болады. Мүлікті иеленіп алу ... күш ... ... шабуыл жасау денсаулыққа зиян келтірмегенімен, оны қолдану кезінде ... ... ... ... ... ... мен денсаулығына айқын қауіп төндірген болса, онда оны ҚР ҚК 179-бабының 1-бөлігімен саралау керек. Мұндай ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 104 және 105-баптарымен қосымша саралаудың қажеті жоқ болады.
Күш көрсетуге тамағынан ... ... ... ... ... басына полиэтилен қапшық кигізіп, тұншықтыру, ысытылған немесе түтін, газбен толтырылған үйшікке ... ... да ... ... ... жатады. Мұндай жағдайдағы баға беру негізіне келтірілген зиянға қатысты емдеудің нәтижесі емесе, сол сәттегі келтірілген қауптілік ... ... мен ... ... ... күш көрсету деп шын мәнінде рас болады деп ... ... ... өлім немесе денсаулығына зиян келеді деп үрейленуі танылады.
бұзақылық кезіндегі күш ... ... ... психикаға) қашанда мүлікті иеленіп алудың амалы болап саналады, яғни ол мүлікті иеленіп ... ... Егер күш ... ... ... ... ... ұсталып қалудан құтылу үшін, онда жасалған әрекет бұзақылық құрамын құрамайды, ал ол тиісті қоғамдық қауіпсіздікке қарсы ... ... ... ... ... кінәлі ендігі мүлікті ұрлап үлгерді (жасырын - ҚР ҚК 175-бабы немесе ашық - ҚР ҚК ... және жеке ... ... ... (жәбірленушінің денсаулығына келтірген зиянына қарай). Жәбірленушіге күш ... ... ... ... ... басқа себептермен болған жағдайда бұзақылық жайында сөз қозғалмауы тиіс, мысалы бұзақылық пиғылдағы әрекетпен кінәлі жағдайды пайдаланып, ... ... ... ұрлап алады.
Сот тәжірибесінде жәбірленушінің иелігінде қылмыскер үшін құндылығы жоқ мүлік болмай, не жәбірленуші белсене қарсылық көрсетіп, және қылмыскер мүлікті ... ала ... ... ... жиі ... ... Құрылысы жағынан бұзақылықтың формальды құрамға жататындығы ... ... ол ... ... адам ... мүлкін иеленіп алмаса да аяқталған деп танылады.
бұзақылық құрамының объективтік жағының ерекшелігі, заң шығарушы бұл қылмысты жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін ... ... ... ... иеленген не иеленбегеніне қарамастан осындай күш көрсетумен қорқытумен бөтен мүлікті иеленіп алу мақсатымен жасалған шабуыл сәтінен бастап-ақ күш қолданумен ұштасқан ... ... деп ...
1.3 ... ... және субъективтік жағы
Бұл қылмыстың субъектісі ҚР ҚК 15-бабының 2-бөлігіне сәйкес, жасы 16-ке ... есі ... жеке адам ... табылады.
Барлық қылмыстардың қоғамға қауіптілігі, сонымен қатар бөтен мүлікті тонау қоғамдық қатынасқа келтірілген зардап арқылы ғана емес, жасау әдістері, кінәнің формасы, ... ... ... ... емес сонымен қатар кінәлі адамның дәрежесі арқылы анықталады. Рецедевист ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсыды бұзақылық туралы қатыгездікпен жасалған қылмыстарды айта отырып мына маңызды мәселені білу ... яғни бұл ... ... ... ... құрметтемитін, эгоист- тек қана өз пайдасын ойлайтын, ... ... ... мен ... ... өз ... жетуді ойлайтын адам жасайды.
Әлуметтік саяси сипаттама бойынша, ... ... ... ... байланысты болып табылады. Қылмыстық жауаптылыққа және жазаға тек қана қылмыс жасағанға дейін берілген жасқа толған және өз іс ... ... бере ... оның жасауына басшылық еткен адам тартылады.
бұзақылық жасауда субъектінің басты ... ... ... ... заңда белгіленген жасқа толған, екіншіден есі дұрыс болу керек.
Практикада бұл белгілерді анықтау, яғни ... ... ... ... тудырмайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 15- бабының 2- ... ... ... ... ... ... ... және жауаптылық жүктклктін адам болып, қылмыс жасағанға дейінгі уақытта 14 жасқа толған адам танылады.
Қоғамға қауіп төндіргені үшін ... ... ... ... ... ... ... өмірлік тәжірибесі бар, өзінің жасап жатқан әрекеттеріне жауап беретін, қоғам арасында өз- ... ... бере ... және құқықтық зардаптардың болатынын түсінетін адам тартылады. Бұл қасиеттер адамның бойына тек жасы келген ... ... ... ... ... ұрлағаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылатын адамның жасын заң шығарушы ... ... ... ... әрекеттерді жасамау керек екендігін білетін және олар рұқсат етілген немесе рұқсат етілмегендікті біле отырып 14 жастан ... ... деп ... ... ... ... ... жағдайда да қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды. Өйткені олар өздерінің жасап жатқан әрекеттеріне жауап бере алмайды.
Бірақ ... ... ... заң ... және ... ... ... кәмелетке толмаған заңды бұзған балаларды түзетуге тырысады. Кәмелетке толмаған балалар ауыр ... ... ... ... ... ... құлқын ескере отырып, ол еңбекке тәрбиелеу колониясында түзелетініне күмәнданбай, қылмыстық жаза тағайындалады. Егер кәмелетке толмаған балалар бөтен мүлікті ... ... ... жаза тек ... ... мінез- құлқына байланысты тағайындалады.
Қоғам және мемлекет алдында адамның мінез- құлқы оның құқықтық және ... ... ... ... ... уақытта, өзі істеп жатқан әрекеттеріне жауап бере алмайтын болса, ол қылмыстық жауаптылыққа және жаза тартылатын субъек бола алмайды. Егер ... ... адам ... қабілетсіз болса, оған медециналық көмек көрсетеді. Соттың психиатриалық экспертизасы бұзақылық жасаған адамның ... ... ... ... адам мас ... ... ...
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексының 8- бабына сәйкес, мас күйінде, есірткі немесе басқа есеңгіртетін заттарды қолданып жасалған қылмыс кінәлі адамды қылмыстық ... ... ... қоса сот, мас ... қылмыс жасаған адамға ауыр жауаптылықпен жаза тағайындауы мүмкін . ... ... ... ... оған ... ... мәселесін шешу кезінде қолданылады және кінәліге қылмыстық жазаның мөлшерін анықтайды.
Жүргізілген зеріттеулердің ... ... ... үшін (97% ) ... мен жас ... 16-35 жас ... - 88% , 16-35 жас арасындағы криминалды топ- 29% , 14- 16 жас арасындағы жасөспірімдер- 5% , 35-50 ... ... 7% , ал 50- ... жоғарылар- 0,4% .
бұзақылық жасағаны үшін сотталған адамдар білімдері төмен дәрежелі деп сипатталады. Сотталған адамдардың ішінде ең үлкен ... ... ; ... ... ... ... ... 32% ; олардың ішінде- 21% уақытша жұмыссыз қалғандар, ал 11%- ды тұрақты айналысатын істерімен, тұратын жерлері жоқ адамдар. Осыдан қоғамға ... ... ... ... ... ... табылады. Осылай өмір сүріп жүрген адамдар, өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін заңға қайшы ... ... ... ... ... олардың ішінде 77,5% неке құрмағандар, осыдан қылмыс жасауға ... тек ... ... ... ... деп қарастыруға болады.
бұзақылық жасағаны үшін сотталған адамдардың адамдардың ... ... ... ... ... тағы ... заттарды қолданыпқылмыс жасаған адамдардың бар екенін айта кету қажет. Қылмыс жасалған уақытта, зеріттеу кезінде тексерілгендердің 56%- ы мас күйде болған [16, 13б]. ... ... ... ... келе- бұзақылық жасаған адамдар көбмесе еркек жынысты жас, орта немесе толық емес орта білімі бар, ... ... ... айналысатын, алкогольдік ішімдіктер мен нашақорлық заттарды қолданатын адамдар танылады. Сотталғандардың азы- еңбекке жарамды, еңбек стажы бар және ... ... ... ... адам ... ... ... жағы тура ниетпен және пайдакүнемдік мақсатпен сипатталады. бұзақылық кінәлінің шабуылға ... ... ... мен ... қауіпті күш қолданумен ұштасқан қасақана қылмыстың жасалғанын ғана емес, сонымен бірге өз меншігіндегі немесе ... бір ... ... мүлікке қатысты заңға қайшы әрекет жасау бағытын қамтуы мүмкін. Мүліктің заңсыз ... өз ... ... ... бір адамның меншігінен айналдыру ниеті болмаған жағдайда бұзақылық құрамы болмайды. Қылмыстың соңғы мақсаты мен оны ... ... ... ... ... тек қана тура ... жасалады деп тануға болады, ал мүмкін болатын зардаптарға қатысты (денсаулыққа ауыр зиян ... не ... ... кінә ... ... және ... ... де көрінуі мүмкін.
Бөтен мүлікті бұзақылық кінәлі қасақана ниетпен сипатталады, кінәлі адам бұл қылмысты бөтен мүлікті заңсыз өз пайдасына ... ... ... үшін қатыгездік мақсатпен жасайды.
Әр түрлі бұзақылық жасау барысында кінәлі адам, өз әрекеттеріндегі қоғамға ... және ... ... ... яғни ... ... ... адамға мүліктік зардап келетінін біле тұра және сол зардптың келуін тілейді.
Бөтен мүлікті ... ... ... ... жағы бойынша қасақаналық ниетпен және қатыгездік мақсатпен жасалуы мүмкін. Бұл ... үш ... бар: ... ... ... ... адам ашық ... яғни басқа адамдардың көзінше бөтен мүлікті ұрлап кетеді. Ол ... оның ... жоқ ... біле тұра және оның ... жатқан әрекеттеріжеке меншік иесіне немесе басқада заңды иесіне мүліктік зардап әкелетінін біле тұра жасады және зардаптың ... ... ... бір ... ... ... адам ... ішкі қажеттіліктерін сезінеді, сол себепті ол қылмыс жасауға әрекеттенеді, адамның ойында мақсатқа жету үшін әр түрлі ойлар пайда болады. ... ... ... субъективтік жағыныңміндетті белгісі- қатыгездік ниетпен, қатыгездік мақсат болып табылады. Қатыгездік ниет арқылы кінәлі адам ... ... ... және ... ... ... қол сұғады, ал ол мүлкіне қолсұғуға кінәлі адамның ешқандайда құқығы жоқ. ... ... ... ... адам ... ... яғни бөтен мүлікті өзіне заңсыз иемденіп, оған билік етіп қолданады. Ол ұрланған мүлікті өзі қолдануы немесе сатып жіберуі, айырбастауы, ... ... ... ... әрекеттер арқылы өзпайдасын жасауы мүмкін. Қатыгездік мақсатпен кінәлі адам ұрланған заттарды басқа біреге беруі мүмкін, ұрланған ... ... ... ... және ... қатынасы бар адамға немесе өз қарызын жабу мақсатында біреуге беруі мүмкін.
Қылмыстық құқық теориясы мен сот ... ... ... ... үшін ... ... деп ... Заңсыз бір мемлекеттің ұйымның автомашинасының саймандарын және механизімдерін ұрлап ... ... ... автомашинасымен механизімдеріне жұмыс істеуге беру.
Бұл әрекеттер басқа қылмыс құрамында міндетті қатыгездік ... ... ... ... ... ... бір мақсат болмаса, ол бұзақылық болып табылмайды, ол уақытша немесе қарызға алынған болып есептеледі. Мысалы: кассир ... ... ақша ... ... ... ... ... қылмысқа дайындалып жатқанын біліп, сөз байласып, алдын- ала ... ... ... жерді ұйымдастырып жатқанын біліп, бірақ өзі қылмысқа қатыспасада бұзақылық жасаған адамдармен бірге жауаптылықа тартылады. ... өз ... ... иемденуі, билік ету, өз қарауынша жұмсау оның ... ... ... ... ... ... бұзақылықты алып кетуден айрып қарауға болады. Субъект ашық түрде бөтен мүлікті алып кетсе, бұл жерде ол ... ... алу, ... ... беру ... жоқ ... табылады.
Бұл мақсаттарыз қылымыс- бұзақылық болып табылмайды және ... ... ашық ... алып кетіп жасалмаса- ол бұзақылық болмайды. Бұл қылмысты Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 187- бабына сәйкес . Осыған байланысты ... ... ... ... және ... табу басқа қылмыстардан ажыратуға мүмкіндік береді [17].
Елімізде жүзеге асырылып жатқан экономикалық және ... ... ... ... ... дағдарыс құбылыстарын туғызып, тиісінше жағдайға сәйкес құқықтық инфрақұрылым құруды ... ... ... ... заң шығару жүйесі де белгілі дәрежеде, дағдарысты бастан кешуде. Құқықтық реформа нарықтық ... ... сай ... көп ... ... ... Әрине, қоғамдағы дағдарыс заң шығару құқық қолдану қызметінен де көрініс ... ... ... ... ... ... меншіктің және жеке меншіктің бірдей қорғалатыны туралы маңызды қағида бар. Бұл конституциялық ... 1990 жылы ... ... ... ... ... осы Заңның 2 бабының Зп. былай деп көрсетілген: .
Бұл ... ... ... сол, ... ... ... ... айтылып қана қоймаған, оған мемлекет тарапынан кепілдік берілген.
Қолданылып жүрген заңдарда жеке еңбекпен байланысып және меншік иесінің жеке басының ... ... ... ... ... ... туралы түсінік жоқ. Меншік түрлерінің тен екендігі бірдей құқықтық қорғау дегенді ғана емес, мемлекеттің ерекше ... ... ... ... ... ... ... құқы объектілердің тендігі де қорғалған, деп түсіну қажет [18, ... ... ... ... ... днгеніміз меншік құқы бұзылған жағдайда бірдей негізде, оның ішінде ... ... бар, ... ... ... қоғамдық қауіпсіздікке қарсы бағытталған қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілік 1959 жылғы Қылмыстық кодексте Конституцияға да, ... ... ... да , ... ... ... да ... келмеген болатын. Жалпыға мәлім, 1959 жылғы ҚК социалистік меншікті Кеңес қоғамының ... ... деп ... , оны алдымен және күшті корғауға бағытталған. Оның мәнісі мынада еді: ... ... ... ... қарсы және өзіндік қоғамдық қауіпсіздікке және ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, өзіндік қоғамдық қауіпсіздікке қарағанда социалистік қоғамдық қауіпсіздікке жасалған қастық неғұрлым кең және тәптіштеп қарастырылды; ... жеке ... ... ... қастықтан гөрі социалистік қоғамдық қауіпсіздікке жасалған қастық қатаң жазаланды. Ал, Қазақстан Республикасының ҚК мұндай тұжырымдар жоқ. ... ... ... ... бәрі ... ... ... қылмыстық заңның маңызды мәселесі болып табылады және заңдылық сақтаудың кепілі ретінде есептеледі.
Қоғамдық қауіпсіздікке қарсы жасалған қылмыстардың бір ... ... ... ... ... қарағанда сот тәжірибесінде көп қарастырыла бермегенімен оның қоғамға өте қауіпті екендігі рас.
Сонымен бірге, ... - ... тән ... бар ... ... ... ... Әдетте бұл қылмыстан азғындаған адамдар, қылмыс жасаудың ... ... ... ... ... ... да бұзақылық үшін занда қатан жаза белгіленген. Шабуыл үшін қылмыстық жауапкершілік мәселелерін зерттеудің теориялық және практикалық маңызы бар.
* ... ... ... ... ... ҚҰРАМДАРЫНАН АЖЫРАТУ ЖӘНЕ ОЛАРҒА ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Бұзақылық қылмыстарын оларға ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату критерийлері ... ... ... ... барлығына тән ортақ белгілері және жасалу табиғаты бір ... ... ... қолданып жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажырату өзекті мәселенің бірі болып отыр. Көбінесе бұл қылмыстарды ажыратуда құқық қорғау органдарының қызметкерлері ... Сот ... ... ... ... ол нұсқаулардың барлығында бірдей қылмыстарды саралау жағдайында кездесетін аспектілер есепке алынбаған, ең бастысы қылмыстарды бір-бірінен ажырататын критерийлер келтірілмеген.
Сондықтанда біздің міндетіміз ... ... ... ... қажетті критерийлерге талдау жасап, оларды бір жүйеге келтіру. бұзақылық арқылы жасалатын ... ... ... ... ... ... және ... критерийлер деп қарастыруға болады. Қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда критерийлерді қылмыс құрамының элементерінің белгілерімен, ... ... ... ала ... ... орынды [19, 202-203 бб]. бұзақылық арқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда ең негізгі критерий, қылмыстың объективтік жағының ... ... ... ... ең ... күш қолданудың тәсілі мен түрі. Осыған сәйкес бірнеше критерийді келтіруге болады.
1-ші критерий- әрекет етудегі бұзақылық тәсілі.Бұл ... ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданымын деп қорқыту тәсілін суреттеу, бағытын, әрі қарай ... ... [20, 26-30 бб]. ҚР ... ... ... әрекет ету тәсіліне қарай ажыратудың жалпы бағытына ғана ... Атап ... күш ... ... күш ... деп ... адам өміріне немесе денсаулығына қауіпті әлде қауіпсіз болуына әрекет етудің бас кезіндегі күш қолданумен күш ... деп ... ... қарап тонау мен бұзақылықты ажырату өте ... ... ... ... ... күш ... күш ... деп қорқыту тәсілінде адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті жалпы сипаттамасын ғана келтірген .
Заң әдебиеттерінде сот тәжірибесіне талдау жасай отырып, ... ... мен ... ... ... ... ... нұсқаларын келтірген: қару-жарақ басқа да олардың орнына қолдануға болатын құралдар қолдану, адамды ... ... ... суға ... ... ... келе ... автокөліктің жолына қарай итеріп жіберу, тұншықтыру, қылқындыру, ... ... ... рет ұрып ... ... ... өзгертетін жарақаттар салу, улы заттар беру т.б. Бұл жерге сондай-ақ, түрлі механизмдерді ... да ... ... ... Сот Пленумының берген бұл түсініктемесін басшылыққа ала отырып, бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстарды ... ... ... ... ... тілге тиек етуге болады.
Тонау қылмысын жүзеге асырғанда қолданатын күш қолдану тәсілі туралы ... Сот ... ... ... ... ... берілген, атап айтқанда, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіру немесе оның бостандығын шектеу арқылы оның өмірі мен денсаулығына зиян келтіру ... ... деп ... ... қажетті белгісі көрсетілмеген . Шын мәнінде тонауды жүзеге асырғанда күш қолданудың толып жатқан ... ... ... ... жолына кедергі қою, бетінен шапалақпен ұрып жіберу, қолын қайыру, байлап қамап тастау. Қылмысты ... ... ... мен ... ажыратуда іс жүзінде әрекеттің белгісіне дұрыс көңіл аудармай, тек келтірілген зардапты ғана есепке алып қателіктер жіберіп ... ... ... ... күш ... ... бұзақылықта ашық әрі қару қолдану арқылы жүзеге асырылатындығын естен ... ... ... әсер ететін заттар мен есірткілерді адам ағзасына жәбірленушінің еркінен тыс ... ... мен ... ... Cот ... ... ... қолданылған жүйкеге әсер ететін заттар мен есірткілік заттардың оның өмірі мен денсаулығына төндірген қаупінің көлемі мен жәбірлеушінің оны қолдану ... ... ... ... зардап көлемі арнайы маманның сараптама жүргізуі нәтижесінде анықталады.
3-ші критерий- күш қолданамын деп ... ... күш ... ... ... өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін күш қолданамын деп ... ... ... тікелей байланысты. Қорқытудың мазмұны біржақты мағына беруі керек, яғни өміріне, денсаулығына қауіп келтіру мағынасында (Өлтіремін, мүгедек етемін, ... ... ... соңы ... ... т.с.с.). Егер, қорқытудың мазмұны анық белгілі болмаса, онда ондай ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл жөнінде Жоғарғы Cот Пленумы төмендегідей түсініктеме берген "Егер, бөтен біреудің мүлкін қорқыту арқылы тартып алса және ... ... ... ... ... онда ... қылмыстың түрін ажырату үшін объективтік жақтың барлық белгілерін есепке алу керек (қылмыстың жасалған орны мен уақыты, қылмыскерлердің саны, қолданған қылмыс ... ... ... ... психикасына әсері т.б) ". Қорқытудың мазмұнына қорқытуда қолданған құрал-жабдықтар да кіреді, бір жағдайда қорқыту тек сөз ... ... ... екінші бір жағдайда ол қару-жарақ қолдану немесе көрсету арқылы жүзеге асуы ... ... ... ... де, ... ... да, ... тұлғаның көмегімен де жүзеге асырыла береді.
4-ші критерий-қол сұғылатын заттардың ... ... ... ... әрекеттердің барлығы бірдей жеке тұлғаларға қарсы бағыттала бермейді, сондай-ақ, әрекет жеке ... ... және ... ... құқығына да бағытталуы мүмкін. Бұл жағдайда субъектінің мақсаты мүлікке иелік ету құқығын алу немесе сенімге қиянат жасау.
5-ші критерий-қорқытудың жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... қорқыту бірден, тап сол жерде жүзеге асырылатыны, мысалы, бұзақылық, тонау т.б. Кей жағдайларда қорқытудың біраз ... ... ... барып жүзеге асырылуы мүмкін, мысалы, өлтіремін, денсаулығына зиян келтіремін деп қорқыту (112 бап, қорқыту; 181 бап, ... ... ... ... ... ... ... ажыратуда ең маңыздысы субъектінің ниетінің бағыты. Тонау мен бұзақылықта субъектінің ниеті тез арада жәбірленушінің мүлкіне ие ... ал ... ... ... ... ... уақытта ие болу. Жоғарғы сот Пленумының келтірген критерийлерін ескере отырып, Л.Д.Гаухман қорқытудың нақты мазмұны белгілі болмаған ... ... ... ... және оны жәбірлеушінің психикалық жағдайларын есепке ала отырып әрекеттің бағасын беру керектігін айтады.
Біздің пікірімізше, ұқсас қылмыстарды ажыратуда, күш ... ... ... ... ... субъективтік жағы қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда басты рөл ... ... ... ... ... қосымша мәлімет ретінде қылмыс жасалған орын, қылмыс жасалған уақыт, қылмыскерлердің саны, жәбірленушіні қорқытқан ... түрі және ... ... өзгеріс есепке алынуы керек. Бірақ, бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ... ... ... ... заңға сәйкес келе бермейді, атап айтқанда, бұзақылық, шабуыл жасалған және шабуыл жасаймын деп қорқытқан уақыттан ... ... ... болып есептеледі. Сондай-ақ, қылмыстық әрекеттерді саралауда жәбірленушінің науқастануына немесе мас күйіне сәйкес өмірі мен денсаулығына ... ... ... ... да қылмыстық әрекетті саралауда ешқандай рөл атқармайды.
Біз ұсынып отырған бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажырату әдісі кінәлілік қағидасына ... ... ... ... ... ... қорқыту ниеті болғандығын (жәбірлеуші өмірі мен денсаулығына зардап келтіремін деп қорқытқандығын мойындамауы мүмкін) есепке ала отырып, басқа жағдайларды, орны, ... ... ... және оны ... қабылдауы жағдайын есептей отырып қылмыстық әрекетті саралаған жөн. Бұл жағдайларды егжей-тегжейлі талдаудың ... ... ... ... ... ... ... анықтай отырып, қылмыстың субъективтік жағын анықтау. бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажыратудың қосымша критерийі болып ... ... және күш ... күш ... деп ... ... зардап түрлері жатады. бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда, ең бірінші қосымша ... ... ... белгілерін алуға болады. Егер, әрекет бағытталған тікелей объектілер ... ... онда ... ... ... жасау арқылы ажыратылады, атап айтқанда, қылмыстық әрекеттің бір түрінде қосымша объект, жеке ... ... қол ... ... ... бір ... жеке ... өмірі немесе денсаулығы болуы мүмкін. Қосымша объектілер келтірілген зардаптардың түріне және көлеміне қарай анықталады.
Екінші қосымша критерий, күш қолданудан ... ... ... ... ... ... ... жасалған қылмыстардан туған зардап белгілері СССР Жоғарғы Сотының 5 қыркүйек 1986 жылғы қаулысында келтірілген. бұзақылық әрекеттің белгілері: жәбірленушіге ... ауыр ... ... ауырлықтағы дене жарақатын салу арқылы денсаулығының қысқа уақыттық ... ... ... еңбек қабілетін айтарлықтай тұрақты немесе айтарлықтай емес тұрақты жоғалтуына әкеліп соқтыратындай зардап келтіру, ал тонаудың белгілері жәбірленушіге денсаулығының бұзылуына ... ... дене ... ... ... ... жасы. бұзақылық арқылы жасалатын қылмыстардың барлығында бірдей субъект 14 жастан бастап ... ... ... ... кей ... үшін 16 ... бастап тартылуы мүмкін. бұзақылыққа, алаяқтыққа, сеніп тапсырылыған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ... ... ... тонау талан-таражға жататын қылмыс нысандарының қауіпті түрі болып табылады. Қылмыстық кодекстің 237-бабында "тонау, яғни бөтен мүлікті ашық талан- таражға салу деп " ... ... ... ... бөтеннің мүлкіне қол сұғу болып табылады. ... ... ... көп ... қылмысқа жатады. Сондықтан да оның қосымша тікелей объектісі жеке адамның денсаулығы, бостандығы да болып табылады. ... - ... ... ең ... түрі болып табылады. Қылмыстық заңда " бұзақылық, яғни бөтен мүлікті талан-таражға салу мақсатында шабуыл ... ... ... ... мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе тікелей күш қолданамын деп қорқытумен ... ... ... -," деп ... ... ... ... бөтеннің меншігіне қол сұғумен бірге, осы қол сұғудың өте қауіпті тәсілі- шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмірі мен ... ... күш ... немесе тікелей күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқандығында болып табылады. Қылмыстың бұл ... ... ... ... жағдайы оның екі бірдей объектісі- қоғамдық қауіпсіздікке және адамның өмірі мен денсаулығына бір ... ... қол ... арқылы сипатталады. бұзақылықарқылы жасалатын тонау мен бұзақылықтың бір-бірінен айырмашылығы қылмыстық ... ... ... тәсіліне, яғни физикалық немесе психикалық күш қолданудың түріне байланысты. Ашықтан ашық талан таражға салыну деп танылу үшін меншік иесі немесе өзге де ... ... ... да ... ... ... ... әрекеттерін көріп тұрумен бірге оның қылмыстық мәнін сезінуі қажет, сондай-ақ кінәлі адам осы ... ... ... тұра отырып, соған қарамастан қылмысты әрекет жасауы қажет.Егер кінәлі адам талан-таражды жасырын түрде жүзеге асыру ниетінде ... ... ... жасау кезінде көзге түсіп қалса, соған қарамастан ол өз әрекетін ары қарай жалғастырса, онда оның жасаған әрекетін ... деп ... ... Күш ... жасалатын тонаудың объектісі жеке тұлғаның мүлкі. Жеке тұлғаның өз мүлкіне ... ... ету, ... т.б ... бар, ... жасаушы әрекет еткен жағдайда жеке тұлғаны жеке мүлікке байланысты осындай құқықтық ... ... ... ... сондай-ақ әрекет бір уақытта екінші объект тұлғаның денсаулығы мен ... де ... ... ... ... ... ... күш қолданылып жасалған тонау немесе бір уақытта екі объектіге бағытталған қылмыс болып табылады"-, деп көрсетеді. Бұл ... ... ... ... әрекетін жеке тұлғаның мүлкіне қарсы бағыттағандықтан, жеке тұлғаның өмірі мен денсаулығы қосымша объект ретінде сараланады. Бұл жайында Н.И. ... ... ... ... ... ... әрекеттің нақты мазмұнын ашпайды, өйткені құқықтық нормада тонаудың мазмұны- тұлғаның жеке ... ... ... арқылы бейнеленеді",-дейді.
Нарықтық экономикаға көшуге сәйкес меншік түрлерін бір- бірімен теңестіру қажеттігі туындады. Нарықтық ... ... ... және ... мүліктерді тонауға қатысты жауаптылық, жеке мүліктерді тонауға байланысты туындайтын жауаптылықтан едәуір қатаңырақ болса, ... келе ... ... ... бұл ... біржолата жойылып, қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы болып бір тарауға біріктірілді. Осыған сәйкес бұзақылықарқылы жасалатын қылмыстардың заты болып ... және ... ... бағалы заттары және оларды алмастыруға болатын, ақша, мемлекеттік құнды қағаздар, акция т.б. ... Егер ... ... ... өз ... ... мақсатында, сол мүлікке иелік ету құқығы бола тұра оны иелену ... ... ... ... ... онда ондай әрекет тонау болып есептелмейді. Бұл сұрақтың жауабы азаматтық іс бойынша жауаптылыққа тарту арқылы шешіледі, ал егер күш ... ол ... жеке ... қарсы жасалған қылмыстық әрекет ретінде сараланады.
Күш қолдану арқылы жасалған тонаудың объективтік жағы: белсенді әрекет күйінде бөтеннің мүлкін ашықтан-ашық ... салу ... ... ... ... объективтік жағы қылмыстың жасалу тәсіліне сай ерекшеленеді, яғни ... мен ... зиян ... күш ... отырып бөтен біреудің мүлкіне иелік ету. Қылмыстық әрекеттегі күш қолданудың мақсаты- бөтен ... ... ... түрде иелік ету. Күш қолданудағы өмірі мен денсаулығына зиян келтірмейтіндей етіп зардап келтіру- бұл еңбек ету қабілетіне зиян ... ... дене ... ... яғни ... жарақат салу, тырнау, дақ түсіру т.б.
бұзақылық пен тонауда негізінен күш қолданудың екі ... ... ... ... және ... Физикалық бұл адамның өзіне, бостандығына еркінен тыс күш қолдану арқылы әсер ету, егер жәбірленушіні ... ... ... және ол өзін ... не ... жатқандығын білмейтіндей күйде болса, онда жәбірлеушілердің әрекеті бұзақылық болып сараланады, ал егер ... ... ... ... және оны ... ... тууына кедергі келтіртпеу мақсатында оңаша бөлмеге қамап қойса, мұндай әрекет тонау болып сараланады. Егер күш ... ... ... ... кейін барып, зардап тудыру немесе зардапты жасыру мақсатында жасалса әрекет тонау ... ... ... ... тағы бір тәсілі ол жәбірленушінің қолындағы, үстіндегі затын "жұлып алу". В.А. ... ... ... ... алу" жәбірлеушінің әрекеті арқылы жәбірленушінің мүлікке қатысты құқығын жою. Бұл жағдайдағы әрекет күш қолданып жасалған тонау ретінде емес, ... жеке ... ... ... ... ... ... керек".
В.А. Владимировтың жәбірленуші мен оның иелігіндегі мүлікке қатысты құқығын жою деген ... ... бұл ... ... тонау емес деген пікірмен келісуге болмайды, өйткені жәбірлеуші өзінің ... ... ... ... және ол ... тек қана күш ... арқылы жүзеге асыру мүмкіндігін есепке алады, тіпті жәбірленуші өзін-өзі қорғау шараларын жасауға да ... Бұл ... ... ... алу " үшін күш ... жеке мүлікті алумен тығыз байланысты, ал екінші бір жағынан күш қолданудың тәсілі болып табылады.
Біздің пікірімізше күш ... ... тек қана ... ... ... тиісті қарсылықты басып тастаумен шектелмейді, сондай-ақ сол қарсылықты болдырмаудың да кепілі болып табылуы мүмкін. Өмірі мен денсаулығына қауіпті емес күш ... деп ... ... ... әсер етудің бір түрі болып табылады. Күш қолданудың бұл тәсілі баптың диспозициясында арнайы ... ... ... күш ... ... құрамдас бөлігі болып табылатындықтан, көп жылдар бойы сот тәжірибесінде әрекеттің мұндай түрі күш қолдану арқылы жасалған тонау ... ... ... ... жүрген заңға сәйкес әрекеттің бұл түрі тонау жағдайындағы жауаптылықты ауырлататын мән-жай болып ... ... ... ... мен денсаулығына қауіпті емес түрде күш қолданамын деп қорқытуына- кінәлінің сөз жүзінде немесе ым ... ... ... ... ... адамдардың қарсылығын жоюға бағытталған іс-әрекеттерін жатқызамыз. Мұндай қорқытулар нақты жағдайларға байланысты әртүрлі ... ... оны ... ... мән-жайына қарай тергеу, сот органдары анықтайды. Жеке мүлікке қарсы жасалған ... ... ... ... ... ... ... өйткені қылмыстық әрекетті жасаушы тұлға жәбірленушіге қарсы тек күш қолданып қана қоймай, сонымен бірге жүйкеге әсер ететін түрлі ... ... да ... ... ... жағдайлар сот- сараптамалық тәжірибеде түрліше саралануы мүмкін.
Мысалы, жәбірленушінің мүлкіне ие болуды, шайына азғана уақыт ... әсер ... ... ... ... арқылы жүзеге асырса, ол бұзақылық ретінде ... ал егер ... ... ... ... ... ... қауіп төнсе, ол бұзақылық ретінде сараланады. Субъект жәбірленушіге жүйкесіне әсер ететін затты берген жерде ... ... ... өзге бір ... ... ... ... туындауы қылмыстық жауаптылықты саралауда қиындық туғызатын мәселенің бірі. Бұл жағдайда ҚР Жоғарғы Сотының ұсынысына сәйкес субъектінің әрекетін тонау ... ... деп ... өміріне немесе денсаулығына келтірілген зардаптың көлеміне қарай сараптауға тура келеді.
Біздің пікірімізше, бұлай сараптауда қазіргі қолданылып жүрген қылмыстық ... ... ... ... мүмкін, біріншіден, қылмыстық әрекеттің жүзеге асырылу тәсілі- ашық немесе жасырын, ... ... ... ... қылмыстық әрекеттің басталған және қылмыстық зардаптың туындаған уақытының арасындағы алшақтық ... ... Бұл ... жеке ... ... ... ... бұзақылық деп сараптаған орынды секілді.
Күш қолданып немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы тонаудың субъективтік жағы кінәлінің қылмыстық зардапқа ... ... ... және ішкі ... ... Күш қолданып немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы тонау тікелей қасақаналықпен және пайдакүнемдік мақсатпен жүзеге асырылады. Күнделікті тәжірибеде қылмыстық әрекеттегі ... ... ... өте ... ... жағдайлар бар, атап айтқанда, кейбір жағдайларда бөтеннің мүлкін иесінің еркінен тыс уақытша пайдалана тұруға алғандығын және оны ... ... ... ... оған иесінің қайтару керектігі туралы ескертпегендігін көлденең тұтады. Мұндай жағдайда жәбірлеушінің ... ... ... ... ... ... ... табылады: өйткені, күш қолдану арқылы қылмыстық зардап туды, жәбірленушінің мүлкі оның ... тыс ... және ... ол мүлікті өз қалауынша пайдаланды.
бұзақылық арқылы жеке тұлғаның мүлкін ... салу ... ... ... тағы бір түрі - ... ... ... бұзақылықтың объективтік жағы адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолданумен немесе тікелей ... күш ... деп ... ұштасқан шабуыл жасау арқылы белгіленеді. Осыған орай ... ... жағы ... екі әрекет арқылы: шабуыл жасау және күш қолдану арқылы жүзеге асырылады.
Шабуыл жасау, кінәлі адамның жәбірленушіге кенеттен, оның ... ... ... өте ... ... күш қолдануы болып табылады. Шабуылға ашық түрде жасалған зорлық әрекеттерінен бөтен жәбірленушіні ту ... ұру, ... ... оған оқ ату, ... ... ... ... келтіретін жағдайда оған қатты әсер ететін, уландыратын немесе жындандыратын нәрселер беру ... оны ... ... ... сияқты әрекеттер жатады.Адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолдану, жәбірленушінің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіру, орташа ауырлықтағы зиян келтіру ... ... ... уақытқа бұзылуының немесе еңбек қабілетін айтарлықтай емес тұрақты жоғалтуға әкеп соққан зиян ... ... ... ... тікелей қауіп тудырған басқадай күш қолданулар жатады. бұзақылықтың алғашқы кезеңі немесе басы ... ... ... ... ... ... жасау жәбірленушіге белгілі және белгісіз болуы мүмкін. Жәбірленушінің қабылдауына қарай шабуыл жасаудың екі түрлі ... бар. ... ... ... ... ... шабуыл жасау, жәбірленушінің сеніміне кіріп, күтпеген жерден шабуыл жасап оның мүлкіне иелік ету. ... ... ашық және ... ... ... шабуылды саралау жәбірлеушінің әрекет ету тәсіліне және ... ... ... ... зардабын сезінуіне тікелей байланысты. Жасырын түрде шабуыл жасау біздің пікірімізше, жәбірленушіге байқатпай денсаулығына зиян келтіре отырып, оның ... ... ету. ... ... ... ... ... психикалық немесе физикалық күш қолдану арқылы әрекет ету. Күш қолдану мен шабуыл жасау бір-бірімен сәйкес келмейтіндіктен физикалық және психикалық күш ... ... ... ... ... деп ... болмайды.
Бұл жайында А.Н.Кардава "шабуыл жасау" және "күш қолдану" терминдері мәні жағынан бір-бірімен сәйкес келгенімен, шын мәнінде олардың әрқайсысы бөлек - ... ... ... деп білу ... деп атап ... ... шабуыл жасауда адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті ... және ... күш ... ... иеленуге бағытталған бір мақсатты көздеген әрекет түрінде көрінеді. Мұндағы күш ... ... ... ... тән ерекше белгісі болып табылады. Адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолданудың негізі белгісі жәбірлеуші тарапынан әрекет ... ... ... - ақ байқалып тұрады. Әрекет ету тәсілі қару қолдану, қару ретінде кез-келген затты ... ... ... келе ... ... ... ... ұру т.б. болып табылады.
бұзақылықда күш қолдану адамның өмірі мен денсаулығына зиян ... деп ... ... ... әсер ... де ... ... ол М.А. Гельфердің пікірі бойынша төмендегідей негізгі ... ... ... күш ... ... болуы; 2) қорқыту уақытының сәйкестілігі; 3) әрекеттің нақтылығы, яғни әрекетті жүзеге асыру мүмкіндігі туып тұруы керек ал, Л.Д. Гаухман ... ... әсер ете ... ... ... зардап тудырады деп қабылдау керектігі деп түсіну керек"-, дейді. Мұндай анықтамамен келісу қиынға ... ... ... жәбірленушінің сырқат немесе мас күйінде жүзеге асырылғандығынан ол істің барысын түсініп те үлгермеуі ... деп өз ... ... ... . Күш ... деп ... ... нақтырақ анықтаманы В.А. Владимиров былайша береді: "Психикасына әсер етіп ... ... ... ... ... көрсету тілегінен айырылуы".
бұзақылықта қорқытудың өзіне тән толып жатқан тәсілдері бар, сондықтанда, алдын ала тергеу және анықтау ... ... үшін ... болады", "Не болатынын кейін білесің?", "Көрсетемін","Тоқтай тұр, бәлем!", "Кейін өкінесің" деген сияқты сөздерді пайдаланып жүзеге асырылған қорқыту әрекеттерін ... өте ... ... Мұндай жағдайларда біздің пікірімізше, қорқыту әрекеті жүзеге асқан ... ... ... ... ... ... құралдары және бұл қорқытуды жәбірлеушінің қалай қабылдағаны есепке алынуы керек. ... ... ... ... ... көптеген жағдайлар бар, олар: денсаулық жағдайы, ... ... ... ... ... ... деңгейі, өскен ортасы т.б
Сондай-ақ, адамның өмірі мен денсаулығына қауіп ... ... ... ... оның ... тыс ... заттар қолданып, қылмыстық әрекетті жүзеге асырғанда, есеңгірететін заттарды қолданған уақыт пен қылмыстық зардап келтірілген уақытты есепке алу керек. ... ... ... дәл келмесе онда әрекет қылмыстар жиынтығы ретінде сараланады. бұзақылық субъективтік жағынан тікелей ... және ... ... ... ... ... саралауда қасақаналық ниеттің пайда болған уақыты маңызды роль атқарады. Мақсат ертеректе пайда болып және оның қалай жүзеге асырылатындығының күні ... ... ... ... ... ... бұзақылықарқылы жасалатын тонау мен бұзақылықты саралаудың жалпы сипаттамасын бере отырып, олардың бір-бірінен төмендегідей айырмашылығы бар ... айта ... күш ... және күш ... деп ... ... ... асырылатын тонау мен бұзақылықты бір - бірінен ажыратудың ... ... ... ... белгілерімен тікелей байланысты:
Бірінші критерий-күш қолданудың мазмұны мен жеделдігінде;
Екінші критерий- жәбірленушіге еркінен тыс қолданған ... әсер ... ... ... мен ... ... күш ... қорқытудың мазмұнында;
Қосымша критерий- объектілердің түрі мен күш ... ... ... ... ... байланысты ҚК-тің 113 және 123 баптарындағы қылмыс құрамдарындағы "көндіру" және ... ету" ... ... Сондықтанда ҚК-тің 112 бабындағы қылмыстық құрам: екі ... ... ... ... кейде мүліктік меншік.Өлтіремін әлде ауыр ауыр күш көрсетемін деп қорқыту объектісі-кісі, ал мүлкін жоямын деп қорқытуда-меншігі болады.
2.2 ... ... жаза ... ... жауаптылыққа тартудың алдыңғы сатысында-ақ, қылмыс жасаушылардың әрқайсысының жасаған әрекеті мен келтірген зардабының көлеміне қарай жаза ... ... ... Қылмыс жасаушы тұлғаның әрекетінің бағыты, қалыптасқан дағдысы, күш қолданып қылмыс жасауға ... ... оның ... дәрежесін көрсетеді де жаза тағайындауда есепке алынатын ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен жазаның арасындағы тығыз байланыс ... ... ... ... ... ... Жаза ... түзеу және қайта тәрбиелеу мақсаттары, тағайындалған жазаны өтеу арқылы бойындағы қоғамға қарсы, құқыққа қайшы әдеттерден арылуға итермелеу, түзу жолға салу [22]. Бұл ... жаза ... ... ... жеке басы және ... ... күш қолдануға немесе күш қолданамын деп қорқытуға себеп болған жағдайларды есепке алмай жүзеге асыру мүмкін емес, ал ... жаза ... әділ ... ... ... Қылмыстық заңы жаза тағайындауда күш қолданумен күш қолданамын деп қорқыту тәсілін есепке алуды өз алдына жеке критерий ... ... ... жаза ... ... сот ... оқиғаны саралай отырып күш қолданумен күш қолданамын деп қорқыту тәсілін жазаны ауырлататын немесе жеңілдететін мән-жай ретінде қарастырады. ... ... ... ... қорғану шараларын жүзеге асыру немесе қоғамға қауіпті әрекетті тойтару кезінде ... ... ... күш ... күш қолданамын деп қорқыту әрекеті қылмыс жасаушыға күш қолдану, қорқыту немесе ... тағы да ... ... ... ... отбасының ауыр жағдайына байланысты, жәбірленушінің әрекеті салдарынан жан күйзелісіне ұшыраған жағдайда қолданылса да жауаптылықты жеңілдететін мән-жай ... ... Егер осы ... көрсетілген жағдайлардың бірінде қылмыс күш қолданып және ол ... ... қарт ... және ... ... ... қарсы жасалса, ол жауаптылықты жеңілдететін мән-жай болып есептелмейді.
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңы жаза ... ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесін, қылмыстың жасалу жағдайын, тәсілін, жазаны ауырлататын және жеңілдететін мән-жайларды, қылмыс жасаушының жеке бас ... ... ... ... ... ... ... жаза тағайындауда қылмыс жасау тәсілі міндетті түрде есепке алынатынын көреміз. ... бір ... үшін ... жазадан гөрі неғұрлым жеңіл жаза қолдану, шартты түрде соттау, содай-ақ, қылмыскердің әрекетін қылмыстың қайталануы бойынша саралап қылмыскерді ... аса ... деп заң ... тану үшін ... ... мен себептеріне, айыпкердің рөліне, оның қылмыс жасау кезіндегі немесе одан кейінгі мінез-құлқына байланысты ерекше мән-жайлар және әрекеттің қоғамға ... ... ... азайтатын басқа да мән-жайлар болған кезде, жаза тиісті бапта көзделген ең төменгі ... ... ... ... не сот ... осы ... ... неғұрлым жеңіл түрін тағайындауы не міндетті жаза ретінде көзделген қосымша жаза түрін қолданбауы мүмкін.Біз зерттеуге алып отырған ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайлар ретінде: жеке басындық, отбасылық немесе өзге де ауыр мән-жайлар тоғысуының салдарынан қылмыс жасау; ... ... ... ... ... не ... ... немесе өзге де тәуелділігі себепті, қылмыс жасау үшін түрткі болып табылған жәбірленушінің заңға қайшы немесе ... ... ... т.б. ... ... ... ... жаза тағайындау кезінде есепке алынатын жауаптылықты ауырлататын және жеңілдететін мән-жайлардың ежелгі ... ... да орын ... көре ... ... ... осы тәсілінің ертеден келе жатқандығын және онымен күрес жүргізу шаралары да жүргізіліп отырғандығын ... және ол ... ... ... заң ... ... жөн көрдік.
Ертедегі қазақтардың күнделікті өмірінде кездесіп тұратын ... және ... ... шешу міндеті билерге жүктелетін. Билерді қазіргі күнгі судьялар құсап ешкім де ... ... ... ... ... ... ... қасиетті міндетті жете түсініп, ең ауыр қылмыстарға оның ішінде - бұзақылықтың тамырына балта ... ... ... ... ... ... арасындағы ақаулардың бәрі осыдан басталатын, сондықтан да билер ... ... ... жазалап отырады [23]. Сол уақыттың өзінде-ақ билер әрбір қылмыс бойынша тиісті шешім қабылдау үшін, ... ... жете ... жүргізіп, қылмыстың жасалу әдістері мен жағдайларын есепке алып, әділ бағасын беру жағын ойластырған. Күш ... ... ... мәжбүрлеу сияқты әрекеттерді пайдаланып жасаған қылмыс қоғамға қауіпті деп есептелініп, оны ... ... ... ауырлау жаза түрін қолданған. Соның бірі - айып. Өзгенің әйелін ықтиярсыз, күш ... ... ... алып ... үшін өлім ... не ... құн ... кеседі. Қазақ заңы бойынша қызды зорлап, арын төгу кісі өліміне тең, кінәлі кісі өлім ... ... Егер қыз ... ... ... қалыңмал төлеп үйленсе, онда қыздың туыстарының келісімі арқылы құн төлеуден де, өлім жазасынан да ... бұл ... ... ... ... заңдағы 67 - бап "Жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатуға" сәйкес келеді. Жаза тағайындау кезінде билердің қылмыскердің қылмысты жасаудағы ... ... ... ... ... ... ... қылмыс әрекеттерінің себебіне және т.б. жағдайларға назар аударып отыруы жазаның тиімділігіне кепіл болған.
Қазақтың әдет ... ... ... ... кінәсін ауырлататын немесе жеңілдететін жағдайларды ескерген. Қазақтың әдет құқығында мынадай жағдайларда ... ... ... ... ... деп ... егер ... "құрметті адамдардың"(хандар, сұлтандар, билер, ақсақалдар) мүддесіне қысым-қайшылық тудырса; егер қылмыс өз қауымының ... ... егер ... киіз үйде ... егер ... ... қарсы жасалса (балалары әкелеріне, әйелі күйеуіне ); үлкен мөлшерде шығын келтірсе; қылмыс қайталанса және бірнеше мәрте жасалса; ... ... адам ... ... қару қолданып жасаса; қылмыс әлдебір табиғи апат кезінде жасалса.
Қазақтың әдет ... ... ... ... жасаған адамның кінәсін жеңілдетеді: қылмыскер кінәсін мойнына алса; қылмысты бірінші рет жасаса; қылмысты мас күйде жасаса; жәбірленушінің тарапынан болған қысым- ... ... ... ашу ... жасалса; қылмыстың жасалғанына көп уақыт өтіп кетсе.
Міне, осы жоғарыда келтірілген қазақтың ата заңының үзіндісіне ... ... ... ... ... ... ... осы заңнан бастау алып, толықтырылып қолданылуда деп айта аламыз. Сондықтанда судья жаза тағайындаған кезде ... ... ... баса ... аударғаны жөн, өйткені қылмыс жасау әдістері заңда қылмыс құрамының объективтік ... ... ... және ... ... мен оған жаза тағайындауда ерекше рөл атқарады деп көрсетілген. Бірақ, соған қарамастан кейбір жағдайларда, қылмыс жасау әдістері ғана ... ол ... ... себебі анықталмайды, сөйтіп қылмыс жасаушыға әрекетіне сай жаза тағайындалмайды. Мысалы, Сәтбаев қаласында 2008 ... 10 ... 14 ... ... өзінің ұйықтап жатқан әкесін бірнеше жерден пышақ салып өлтірген, ... ... соты бұл ... ... 96-бабының 2 тармағының "д" тармақшасы бойынша 10 жыл бас бостандығынан айыру жазасына соттаған. Апелляциялық сотта істі қайта қарап, баланың соншалықты ... ... ... ... болған, әкесінің ұдайы ішіп келіп анасы мен өзін қорлағаны, ұрып-соғып, азаптағаны себеп болған деп ... ... істі ... ... "Жан күйзелісі жағдайында болған адам өлтіру "бойынша саралап, жасөспірімді 3 жыл бас бостандығынан айыруға соттаған.
Сондай-ақ, күш қолданып немесе күш ... деп ... ... жасаған адамға жаза тағайындау кезінде де, істі қараған судьяның күш ... мен күш ... деп ... ... мен ... назар аударғаны жөн. Қазіргі қолданылып жүрген заңда қылмысты "қатыгездікпен" және "аса қатыгездікпен" жасағаны үшін ... жаза түрі мен ... ... ... ... мен анықтамасы берілмеген. Мәселен, қатыгездікпен кісі өлтіруді қарау тәжірибесіндегі Албания Жоғарғы Соты ерекше қатыгездікпен кісі өлтірген адамдарды әрқашан да ... адам деп ... ... сол ... ... соны ... ... деп көрсеткен.
Шынында да, егер біз пайдақорлық ниетпен қылмыс жасаған адамның жеке ... - ... мас ... ... ... адамның жеке басын-маскүнем деп қана түсінсек, ол бір жақты ғана түсінік болып, көп жағдайлар анықталмай қалған болар еді. ... кісі ... ... ... ... ... мәдениетті адам болуы да мүмкін ғой. Сондықтан да бұзақылықәдістерін пайдаланып қылмыс жасаушыларға жаза тағайындау кезінде төмендегі ... ... ... ... ... :
1. ... ғұмырнамалық мәні бар деректерді және басқа да мәліметтерді ... алу: ... ... ... жұмысы , азаматтығы, ұлты; білімі, істейтін жұмысы, тұратын жері, (егер жоқ болса себептері); денсаулығында ақау ... оны ... ... ... ... ... ... қылмыс жасағанға дейінгі мінездемесі: жас кезіндегі тұрмыс жағдайы, отбасы, ондағы алған тәрбиесі; жас кезіндегі еңбекке, ... ... ... (сол кездегі алынған мінездеме);мінездемедегі ерекше қасиеттер; жас кездегі ойын ермегі; жұмысқа деген ықыласы, жұмыстағылармен қарым-қатынасы, алған мақтаулары мен ... ... ... оның құрамы, балалары; тұрмыс жағдайы; отбасындағы қатынастар, балаларға деген көзқарасы; көршілермен ... ... ... егер ... ... бұза ... ол ... сипатталады, одан кейінгі тәртібі; егер әкімшілік жауаптылыққа тартылса не үшін тартылғаны және ол үшін тағайындалған жазаға ... ... егер ... ... ... тартылса, сол қылмыс төңірегіндегі мәліметтер (қашан сотталды, қанша рет, не үшін, жазаны қайда ... ... ... соң не ... ... т.б. жағдайлары).
3. Сотталушының қылмыс жасаған кездегі және содан кейінгі мінездемесі: ... ... ... ... қылмыс жасап болғаннан кейінгі, тергеу кезіндегі тәртібі, (Зиянды өтеді ме, жоқ, әлде қашып кетті ме, кінәсін мойындап келді ме, ... ... ... ... ма, т.б.); сот ... ... ... адамның жасаған іс-әрекеті қылмыс деп табылып, оны заң алдында жауапқа тарту үшін, ең алдымен сол әрекеттің қоғамға қауіптілік сипаты ... ... ... мен қылмыстық топ жасаған қылмыстар мәселесіне арналған еңбегінде В.Г.Татарников қылмыс сипатының ... ... деп ... ... ... дегеніміз- бір бапта немесе оның бір бөлігінде ... ... бір ... ... ғана тән ... ... сипаты дегеніміз-әр қылмыстың өзіне ғана тән ерекшелігі. Қылмыстың ... ... ... және ... ... ерекшеленеді. Сапалық қасиет- оның қоғамдық қауіптілігінің сипаты, сандық қасиет-оның қоғамдық қауіптілігінің мөлшері.Заң шығарушы жазаның мөлшерін анықтау кезінде тек ... ... ғана ... басқа да жағдайларды ескереді, оларға сотталушының жеке басы, жауаптылықты жеңілдететін және ... т.б. ... ... ... ... ... оның қоғамдық қауіптілік дәрежесі әр қылмыс бойынша жеке ... ... 1999 жылы ... 30 ... ... ... ҚР Жоғарғы Сотының Пленумының қаулысында "Үкімде істелген әрбір қылмысының сипатын, оның қауіптілік ... ... ... шешу ... деп атап көрсеткен. Жасалған қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесін анықтаған кезде ... ... ... ... ауырлығын анықтау тәртібін реттейтін 10- бабының талаптарының үдесінен шығумен қатар, сол ыңғайда нақтылы ... ... ... ... ... ... ... нысаны, себептері, әдістері, қылмыс жасау сатысы және мән-жайы орын алған зардаптардың ауырлығы, сотталушылардың әрқайсысының жасалған қылмысқа ... ... мен ... т.б. ) ... ... ... ... дәрежесіне ықпал ететін тағы бір нәрсе-қылмыскердің іс-әрекетінің субъективтік жағын сипаттайтын кінә, оның ... Адам ... ... ... ... ... де, ... да жасалатындықтан, олардың қауіптілік дәрежесінде зор айырмашылықтар бар. Соттар олардың ... ... ... көп ден қойғаны дұрыс. Егер әрекет қасақаналықпен жасалса, онда ... егер ... ... ... түрін анықтап, ерекше ескеру керек. Қылмыстық құқық ілімі қасақана пайда болған қылмыстарды кінәлінің ойында туу уақытына байланысты, бұрыннан ойланып ... ... ... ... ... ... деп ... Уақыт мерзімінен дараланатын қасақаналықтың осы бір түрлерінің өзара айырмашылығын ... ... ... қауіптілік дәрежесіндегі зор айырмашылықтарды байқаймыз. Бірінші жағдайда қылмысқа қатысушы адамның ... ... жеке ... ... кездейсоқ қылықтар жасаған адамнан көп артық екенін білеміз.
Бұл жазаны жеке даралау процесінде еске ... жай. ... бұл ... ... әрі ... кінәнің түрін есептеу тек жаза тағайындау процесінде емес, сол ... өтеу ... ... ... ... Қылмыстың субъективтік жағы кінәмен бітпейді, қылмысты саралау, жаза тағайындау кезінде қылмыскердің ниеті және сол қылмысты жасаудағы алдына ... ... ... орын ... Бұл ... ... қағида. Жазаны жеке даралау кезінде қылмыстық ниетті есепке алу тек ... ... не ... ... ... ... жағынан әлдеқайда кең. Олардың кейбіреулері Т.Д.Устинова келтірген деректерде де бар.
Қасақана кісі өлтірудің 59 % жеке қарым-қатынастағы араздықтан, 24.8 % ... 7,8 % ... ... ... ... 6.6 % ... жөнсіз қылығынан, 2,2 % жаңа туған баласынан құтылу ниетімен жасалғандығын көрсеткен. Келтірілген 59 %-дың 41,8 %-да кісі ... күш ... қару ... ... тағы ... ... пайдалану арқылы жүзеге асқан. Белгілі бір қылмыс ниеті- үлкен психологиялық мәселе. Оны дұрыс түсіну үшін көп жайттарға ден қою қажет. ... да кей ... сот пен ... ... осы мәселе төңірегінде субъективтік пайымдаулар орын алуы өзінен өзі түсінікті. Дегенмен, оларды болдырмау ... ... ... ... ... үшін ... үкімінде ең алдымен сол қылмыстың ниеті туралы толық айтса және ... ... ... ... негізгі ниетті, неге басты ниет деп есептейтіндігін толық сипаттаса көп түсінбеушілік азаяр еді. Әрбір сот жаза тағайындай ... сол ... жаза ... ... ... ... ... көрсетіп беруі керек. Мысалы, Р.Т.Нұртаев қылмыстық ниеттердің, оның ішінде абайсыздықпен жасалған ... ... екі ... ... ... Оның ... ... ниеттер (қоғам мүдделеріне сай келетін) және кешірімсіз ниеттер (қоғам мүдделеріне қайшы) арасында көп алшақтық бар . Міне, ... ... ... ... ... ... қолданылуы керек.
Осы жерде айта кететін бір жай, мысалы адам өміріне қарсы бағытталған ... ... ... ... ... белгісі болып көрсетілгендіктен, оның тек өзін -өзі көрсетуі ... ... ... ... алға ... ... жету ... ескеріліп отыруы да маңызды мәселе. Кант өзінің "Метафизика нравов" деген жұмысында осы мәселелер туралы айтқан еді. Оның пайымдауынша, жауаптылық ... ... ... ... ... сол қылмыстық әрекетті жасаудағы кедергілерді жеңумен өлшенуі керек, өзі ойлаған іс-әрекетін жүзеге асыру үшін алдында тұрған кедергілерді ... ... ... әбден қылмыстық мақсатқа жеткенше тоқтатпауы қылмыстың деңгейін көтере бермек. Бұл орайда қылмыстық ниетті жүзеге асыру үшін алдында тұрған кедергілерді жеңу ... ... ... оның ішінде, атап айтқанда, күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... болмайды.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп жасалатын қылмыстың қауіптілік дәрежесіне тікелей байланысты тағы бір жағдай-қылмыстың ... ... мен ... ... ... жасалған уақыты мен орны, басқа да мән-жайлар сияқты әрқашанда қылмыстың ... ... ... жеке ... ... ... ... мазмұндап береді"-, дейді. Жауапкершіліктің қай саласында болмасын, ерекше мәнге ие болып отыратын қылмыстың жасалған орны жаза ... ... де өз ... ... Іс ... күш ... күш ... деп қорқыту, мәжбүрлеу көбінесе оқшау, кісі көзінен тыс ... ... ... ... да ... кей ... күш ... күш қолданамын деп қорқыту, мәжбүрлеу мәселесін дәлелдеудің ... ... ... жасалған орны әрқашанда қылмыстың қауіптілік дәрежесіне ықпал ете отырып, соттардың жазаны жеке даралау ісінде елеулі рөл ... ... ... ... іске жаза ... кезінде оның жасалған орнына да назар аударған жөн. Қылмыстың жасалған орнын жаза тағайындағанда есепке алу туралы ... ... ... ... ... тізімі тұйықталмаған, ашық болғандықтан, соттардың қылмыстық кодексте көрсетілмеген басқа мән-жайларды да ... ... ... ... ... ... ... жасаған адамға күш қолданып, денсаулығына зиян келтірсе, ол ... ... ... ... ... ... ... жасалған орын-сотталушының пәтеріне кіріп, оның конституциялық құқығына нұқсан келтіргендік жазаның мөлшеріне әсер етеді. Осы мәселенің жалғасы ретінде тағы да ... ... ... ... ... ... құқығы жаза тағайындау кезінде қылмыстың жасалған уақытына, орнына ... ... ... осы ... жаза ... әсер етіп ... ... қылмыс айдалада, тау ішінде, елсіз жерде, жапан түзде жасалса, ол үшін жаза жеңілдетіліп отырған, ал қылмыскер қылмысты жұрттың көзінше, өз ... ... ... әрі ... ... ... күш қолданса немесе күш қолданамын деп қорқытса, азаптаса, ұрып-соқса, қатыгездік танытса, ол жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде қарастырылған.
Мұның ... ... ... ... кездері жиі айтып жүрген жазаның алдын алу мақсаттарынан туындап жатқан сияқты. Билер, ауыл ақсақалдары өз ауылында жасалған ... ... кері әсер ... ... олар үшін ауыр жаза ... отырған. Сол сияқты қазақтардың әдет-ғұрып құқығы қылмыстың жасалған уақыты да жаза тағайындау кезінде ерекше орын ... ... ... ... басқа халықтардың ескі қылмыстық заңдары түнде жасалған қылмыстардың қауіптілігіне ден ... ... ... ... ... қауіптілігі күндіз жасалған қылмыстардан төмен дейді. Оның негізгі себебі, күндіз қылмыс жасаған адам өзінің қылмыс жасап ... ... ... деген қауіптен адалығын көрсетеді, демек, оның жеке басының қауіптілігін сипаттайды.
Біздің ойымызша, бұл ... ... бойы ... әдет-ғұрып құқығындағы ережелерді қазіргі кездері де пайдалануға болатындығын көрсетеді. ... да заң ... жаңа заң ... қажетті өзекті сұрақтардың жауабын ара-кідік болса да тарихтан іздегені жөн. Қылмыстың қауіптілік дәрежесін саралау тек ... ... ... ниет ... ... жасалған орны сияқты факторлармен ғана шектелмейді. Оның қауіптілік дәрежесіне қылмыс жасаудағы тәсіл, ... ... ... ... ... ... салдарынан орын алған зардаптар және т.б. институттар өз әсерін тигізеді.
ҚР ҚК-нің ... ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайлардың бірі болып, күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан не материалдық, қызметтік немесе өзге де тәуелділігі себепті қылмыс жасау, ... ... үшін ... ... жәбірленушінің заңға қайшы немесе адамгершілікке жатпайтын қылығы салдарынан қылмыс жасау болып табылады. Күштеу немесе мәжбүрлеу салдарынан не материалдық, ... ... өзге де ... ... ... жасау бұрыныраққа қарағанда қазірде жаңаша, басқаша бағаланады. Бұл мән-жайлардың ... ... ... ... адамның өз мінез-құлығын таңдауға тіпті еркін еместігімен анықталады. Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу ықпалымен қылмыс жасау жасалған ... ... ... мен ... тікелей немесе жанама ықпал етуші тұлғаның ерік - жігеріне байланысты болуы себепті, басқа жасалған қылмыстың қауіптілігі дәрежесін төмендетеді, жауаптылықты ... ... ... ... ... Айыпкердің қылмыс жасау туралы шешім қабылдауына не тікелей (күштеп немесе психикалық) қысым жасау, не материалдық жағдайын, ... ... ... пайдалану мүмкіндігін немесе айыпкердің өзі тәуелді тұлғаның оған деген ықылас пейілін жоғалтып алу қаупі ықпал етеді. Тәуелділік дәрежесін және қылмыстан бас ... ... ... ... мүмкін, айыпкер үшін қажетті емес зардаптардың сипатын сот ... ... ... ... ... психикалық мәжбүрлеудің түрлері айтылмайды, олар әртүрлі болуы мүмкін. Күштеп мәжбүрлеу зорлық-зомбылық әрекеттерінде көрініс табады: байлап тастау, соққы беру, ұру, ... ... ... ... ... жіберу т.б. Күштеу- бұл белгілі бір әрекетті істеуге мәжбүрлеу. Мұндай ретте жәбірленушіге күш ... не оның ... ... не оны ... ... әрекеттер орын алады. Қылмыстық зардап орын алғаннан ... оны ... ... ... ... ... ... елеулі өзгеріс орын алады. Қылмыстық зардаптың тууына кінәлі болмаса да, зардапты қөрген соң онда өзін -өзі ... ... ... ... ... ... ойдың жетегінен шыға алмай, әрі қасындағылардан түсіністік таба алмай сөйтіп өзіне-өзі қол ... да ... ... ... ... мәжбүрлеп қылмыс жасатудың зардабы көбіне жәбірленушінің психологиясына да байланысты болуы мүмкін. Егер, адам қорқақ, ... ... ... онда ол қылмыс жасатушының айтқанын мүлтіксіз орындауы да мүмкін, ал егер адамның мінезі бірбеткей, ... ... ... ... ... ... ... адам болса, онда ондай адам күш қолданушының өзіне де зардап келтіруі мүмкін. Сондықтанда, сот жаза тағайындаған ... ... ... ... күш ... ... жүзеге асырылғандығын да есепке алса, тағайындалған жаза солғұрлым ... ... еді, ... ... жаза ... ... алыну керек деп күш қолданудың жалпылама түрін ғана көрсеткен, ал әдіс - тәсілдері туралы айтылмаған.
Психикалық мәжбүрлеу күш ... деп ... ... ... ... адамдарға қатысты басқа да заңсыз іс-әрекеттер жасау түрінде ... ... ... ... нақты сипатта болуы керек (айыпкердің ой санасында бар елес күйінде емес) және де қылмыс ... ... ... оның ... ... бағытталуы тиіс. Мәжбүрлеудің сипаты мен дәрежесі қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Психикалық мәжбүрлеу, сондай-ақ күштеп мәжбүрлеу нәтижесінде зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылық туралы мәселе, егер тұлға бұл ретте өзінің іс-әрекеттеріне ие бола ... ... ... ... аса қажеттілік туралы ережесін ескере отырып шешілуге ... ... ... ... ... тәуелділік. Бұл жағдайда айыпкердің материалдық жағдайы оның тіршілік ету үшін ... ... ... ... мен ... ... ... тәуелді болып келеді. Қызметтік тәуелділік жұмыс немесе қызмет барысында, не бақылау-қадағалау ... ... ... ... немесе психикалық мәжбүрлеу жолымен мәжбүрлеу жағдайында, не материалдық, қызметтік немесе өзге де тәуелділік күшімен қылмыс жасаған жағдайда ... не ... жеке түрі ... не ... ... үшін ... ... немесе олардың іс-әрекеттері қылмыстардың жиынтығы бойынша дәрежеленеді. Қылмыс жасау үшін түрткі болып табылған жәбірленушінің заңға қайшы немесе ... ... ... ... жеңілдететін мән-жай ретінде қарастырылады. Бұл ретте аталған мән-жайлар ... ... жан ... ... ма, жоқ па, ол ... алынбайды. Күш қолдану, қорлау, азаптау және қылмыстық сипаттағы ... да ... ... әкімшілік құқық бұзушылықтар, егер ол айыпкердің қылмыс жасауына арандатушы рөл ... ... ... ... ... болып есептелуі мүмкін. Жәбірленушінің арандатушы қылығы айыпкерді аффект (кенеттен пайда болған жан күйзелісі) жағдайына жеткізуі мүмкін. А.В.Сидоров бұл жағдайда ... ... ... ... көп ... ... айыпкердің психикасына қатты әсер еткен, күтпеген, қажетсіз әрекеттері болып келеді деп есептейді, мәселен: қылмысқа қатысты немесе ерекше адамгершілікке жатпайтын қылығы ... ... ... ... ... ... мен жақындарын ашықтан ашық қорлау, патриотизмді және ұлттық сезімді, ата-аналық парызды қорлау, адамның дене бітімі кемшіліктерін күлкіге ... ... ... ... бірі шөп ... ашықтан ашық бетке басу, қатты қорлау және келекелеу сипатындағы ... да ... ... садизммен, қорлаумен, сондай-ақ жәбірленушіні қинап қылмыс жасау. Бұл аталған белгілердің бәрі субъектіні барынша кері жағынан сипаттайды: қаныпезерлік, мейрімсіздік, ашкөздік, т.б. Бұл ... ... ... деп аталатын дәрежелеуге жатады. Қылмыстық заң "қатыгездік" терминіне ерекше мән береді. Бұл мән-жай үшін қатыгездіктің түрлері оның ... ... ... жай - ... тән ... ... Сондықтан сот тәжірибесі қатыгездіктің пайда болуы мен айрықша қатыгездіктің мазмұндық жағын шектеуі керек.Аса қатыгездік қылмыс жасау процесінде ... ... жапа ... т.б. ... ... ... (қинау, азаптау, денсаулығына түрліше зиян келтіру, өте қинайтын уды пайдалану, мәйітті ... т.б.) Аса ... ... ... ... жақындарының көзінше, оларға бұл ерекше жан күйзелісін ... сезе ... кісі ... ... да ... мүмкін. ҚР Жоғарғы сотының 1994 жылғы 23 желтоқсандағы "Соттардың азаматтардың өмірі мен денсаулығына қол ... үшін ... ... ... ... ... 7 ... 8 тармағында: "Аса қатыгездікпен жасалған қасақана кісі өлтіруді сипаттайтын мән-жайларды бағалау кезінде аса ... тек ... ... ғана, сондай-ақ айыпкердің өзінің іс-әрекетіне деген психикалық көзқарасынан да көрініс табуы мүмкін екендігін есте ұстау керек. Аса ... ... атап ... ... ... қию немесе кісі өлтіру процесінде жәбірленушіні қинау, азаптау немесе оны қорлау жағдайларында, не кісі өлімі ... үшін ... ... ... ... айырықша азап шектіру тәсілдерімен (жәбірленушінің денсаулығына түрліше дәрежедегі зиян келтіру, ерекше әсер ететін уды пайдалану, тірідей ... ұзақ ... ... ... ... т.б.) ... жағдайларда орын алады "-, деп атап көрсетілген [23].
Бұл нұсқауды ҚР ... ... 2002 ... 15 ... "Сот ... ... ... қаулысы толықтыра түседі: "Айыпталушыны бағалауға жататын белгілер бойынша (мысалы, аса ... ... ... ... ... ... құқықты бұзу, туындаған ауыр салдар т.б.) қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп тани отырып, сот үкімінің ... ... ... ... сол ... өзге ... ... болуы туралы қорытынды жасау үшін негіз болып табылатын мән-жайларды келтіруге міндетті". Аса қатыгездік тек кісі ... ... ғана ... ... ... ... да қатысты (денсаулыққа қарсы, құқыққа қарсы ) көрініс табуы мүмкін. Қылмыстық заңның ережелері ... ... ... күш ... ... күш ... деп ... жасалған қылмыстар жатады. Оларда адамның денсаулығы, абыройы мен ар-ұжданы қылмыстық-құқықтық қорғаудың негізгі қосымша объектісі ... ... ... ... ... ... зорлық-зомбылық көруі тұрғысында, тар шеңберде қарауға болмайды. Аса қатыгездік басқа да мән-жайлардан көрінуі мүмкін, ... ... ... ... мазмұны, бағыттылығы. Аса қатыгездік белгілері тек кісі өлтірумен ғана емес, сондай-ақ айыпкердің қылмысты аса ... ... ... ... ... ... айғақтайтын басқа да мән-жайлармен байланыстырылады. Мәселен, мәйітті адам танығысыз ету немесе кісіні өлтіргеннен кейін қорлау. Бірақ айта кету ... ... ... көптігі аса қатыгездіктің даусыз белгісі болып табылмайды. Егер адамның ой пиғылы қылмысты аса қатыгездікпен жасауға бағытталмаған, ал жарақаттың көптігі адамның ... ... ... ... ұмтылғанын сипаттайтын болса, мұнда аса қатыгездік туралы сөз қозғауға болмайды. Мысалы, күйеуінің адамшылыққа жат қылығына деген ыза-кектің әсерінен ... оның іші мен ... ... бірнеше рет тығып алған, бұл әрекет тергеу барысында анықталғандай, сотталушы соққыларды жәбірленушіні азаптау мен күйзелту үшін емес, жылдам өлтіру үшін ... ... қоса ... ... ... ... ... қинау туралы да сөз болады.Садизм-қатыгездіктің шектен шыққан көрінісі, бұл ретте жәбірленушінің немесе басқа ... азап ... ... ләззат алады, қанағат табады. Қорлау адамның ар-ұжданы мен ... ... ... ұзақ ... бойы дене ... ... Қинау деп адамға азап шектіретін басқа да іс-әрекеттерді есептеу керек. Бүгінгі күндері халық арасына кеңінен таралып кеткен қылмыс жасаудың міне ... ... жаза ... кезінде әрдайым есепке алынып отырса, сот билігі әрқашанда биіктен көрінері сөзсіз ... еді. ... ... ... ... ... болмаса, халқыңды дерт алады" деген сөздер бүгінгі сот төрелігін жүргізіп ... ... ... үшін күндіз-түні мойнынан тастамайтын тасбиығы, басшылыққа алып ... ... ... жаза ... ... ... ... еді.
3 БҰЗАҚЫЛЫҚ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ
3.1 Бұзақылық қылмысының криминологиялық сипаттамасы
Біріккен Ұлттар ... ... ... және ... бұзушылардын күтімі жөнінде Конгресс өткізіп тұрады. Сонымен қатар, бірқатар жұмыстарда , , кейде сияқты ұғымдарды пайдалану керек деген ұсыныстар бар. ... бұл ... ... отырған мәселенің мәнін толықтай аша алмайды.
-- дегеніміз біріне-бірі үстемдік етуді мақсат тұтқан қарама ... ... ... ... ... кақтығысы. Бұл -- әр уақытта қандай да бір ... ... ... Заң ... ... қайшылықта болатын мүдделер, құндылықтар, мақсаттар қылмыскерліктен өз көрінісін ... ... ... ... - бәрінен бұрын қылмыскерліктің детерминация және себептілік процесіне, оның өзіне ықпал ете отырып қылмыстық заңның жаппай бұзылуына жол бермеу, ал ол ... ... ... -- айыптылардың қылмыстық іс-қимылдан бас тартуына қол жеткізу және қылмыскерлікті тыю үшін айыпкерлерге мемлекеттік ... ... ... ... те, ... да ешқандай ымыраға жол бермейді. Сонымен, қылмыскерлікпен күрес дегеніміз -- ... ... ... ... ... ... ... жою, дегенді білдіреді. Ал, біріншіден, тек мемлекет қылмыскерлікке кедергі келтірмейді, қайта қылмыскерлік мемлекетке, қоғамға кедергі келтіреді. Екіншіден, күрделі ... ... бар, оның ... ... ... ... жол ... ол бұзыла қалғанда -- айыптыға мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қылмыскерлікке ықпал ету шараларының барлық жиынтығын қамтымайды.
, бұл - бірдемеге кол жеткізу ... ... ... ... ... ... әрекет. - екі қарама-қарсы тараптың өзара әрекеттестігінін айрыкшатүрі.
терминін қолданғанда қоғамның өнегелік, құқықтық негіздері мен қылмыскерлік арасындағы бітіспес қарама-қайшылыққа ғана бола ... ... ... Егер бұл ... өмір үшін ... өлім үшін ... тендестіретін болсақ, онда ол соңғының шеңберіне сыйыспайды. Қылмыскерлікпен күрестегі басты мақсат -- оның алдын алу, адамды қылмыс жасаудан сақтандыру, ал егер оның ... ... ... - ... ... ... мен ... білу, оған қолданылатын қылмыстық жазаны басқа шарамен алмастыру мүмкіндігін қарастыру, қажетті әлеуметтік көмек көрсету.
Соғыс ... ... ... бұл ... ... ... нағыз соғыста бір жақ екінші жақты кез келген құралмен жоюға, қалайда оның шабуылын не қарсылығын жаныштауға ... ... ... дегеніміз, армияға тойтарыс беретін жақтың қажетті қорғаныс қабілеті болуын ... ... ... ... ... ... ... ұқсастықта үлкен қауіп жатыр: қылмыскер ұсталған жерде-ак жазасын алар еді, оған заңсыз мәжбүрлеу әрекеттері қолданылар еді, ал одан ... ... ... ... ... ... ... күрес субъектілерінің қатарынан, мүмкін болса, шығарып тастау керек. Армия сыртқы жауларды жеңу үшін керек, ал ... оны өз ... ... ... ... ... ... жасайтындармен келісімге келуге бола ма? Тәжірибеге сүйенсек, оларды тек өз ... ... ... ... өкінсе, ары қарай қылмыс жасаудан бас тартса ғана жазадан босатуға және оларға көмектесуге болады.
Әңгіме тұрақты кәсіби қылмыскерлер, ұйымдасқан қылмыстық ... ... ... ... ... ... болса, кейбір шаралардың тиімділігі төмен болады.
Қоғам, қаншалықты мейірбанды, адамгершілікті болса да, қылмыстық іс-қимылға, әсіресе жоғарыда аталған адамдардың қылмыстық әрекетіне ... ... ... ... ... оларға қатысты мемлекеттік мәжбүрлеудің ең қатаң шараларын қолдануы тиіс. Өйтпеген жағдайда көптеген адамдардың өмірін, ар-ожданың, тыныштығын, денсаулығын, мал-мүлкін құрбан етеді. ... ... де өз ... ... құрбаны еткен мемлекетке төзе қоймас. Қылмыскерлік пен саясат өзара тығыз байланысты.
Кез келген өркениетті қоғам қылмыскерлікке қарсы тұрады, олай ... ... ол өз ... ... ... Ал бұл ... тұрушылық қылмыс жасаған адамға қатысты да, жәбірленушіге қатысты да заң шеңберінде жүзеге ... онда ... ... ... ... қылмыскерлікпен күресті толық көлемде жүргізу керек, ол үшін қылмыскерлікпен күрес ұйымдастырудың жалпы ... ... білу ... ... ... қылмыстың мінездік криминологиялық қасиеттері бөлінеді:
1) жеке тұлғаға зорлықтың қатысы жоқ қатаң әрекеттер ( бұзақылық, ... ... ... ...
2) ... қатысты (қатаң әрекеттер);
3) жеке мүлікке қарсы зорлық ... ... ... ... және ... жою ... ... жеке мүлкін құрту). Криминологиялық қатынаста қатал (арам) және қатаң зорлықпен азаматтардың қол сұғушылықтары ұқсас ... ... ... қызығымен заңсыз заттай пайда табу үшін немесе арамдылықпен жасалады. Орындалу барысында тонау бұзақылыққа, ал ... - ... өсуі ... ... және арам-зорлаушылық қылмыс жеке мүлікке қарсы жасалу кедергі кезде көп таралғаны арам ... ... ... ... ... арнайы есебі бойынша 2010ж бас прокуратурада республика бойынша 6,1 % 8267 қылмыстық іс тіркелген. бұзақылық бойынша мына ... ... ... қ. (0,6%), , ... Қазақстан (4,5%), Қарағанды (8%), Маңғыстау (30,5%), Солтүстік Қазақстан (11,2%), Оңтүстік Қазақстан (4,5%) облыстарында ... ... ... ... (29,4%). ... ... кейін республикада қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыс жыл сайын өсіп барады. Осылай бұзақылық бабы ... ... ... ... үшін (179 бап 2, 3 ... 2005ж 195 болды, ал 2006ж 425 адам, оның 11 және 31 әйел ... ... ... ... ... бұзақылықтың өсуі байқалған (2009ж 111 және 2010ж 239) г) ... (130 және 267 ... ... топен (11 және 16).
бұзақылық жасаған адамдар көбінесе ... және ... ... ... ... тиесілі. бұзақылық әдетте отыз жасқа толмаған адамдармен жасалады. ... ... 52 ... он төрттен отыз жасқа дейінгілерге келеді, оның үстіне ... үшін ... ... ... он пайызын он төрттен он бес жастағы жасөспірімдер құрайды. Сонымен бірге тонаудың көбі отыздан асқан және ... ... ... ... ... ... ... қызуғышылық тудырады. Қылмыстық істерді жаттағанда оның көбін 88 пайызын ер ... ... іс ... оның ... ... ... де ... мінез-құлқымен және сана-сезімімен басқарылады. Ф.Энгельс көрсеткен [25, 91б].
Сана-сезім және адамның бостандығы - тұлғаның психикасының негізгі функциясы болып ... ... ... ... ... ... ... шартымен қаралады. Бірақ адамның сана-сезімінің қоғамдық өмірімен байланысты оның іс-әрекеті мен тәртібі үшін жауаптылықтан босатпайды. Адамның сана-сезімі мен бостандығы, күнделікті ... іс ... ... және істі біле ... ... ... ... дәлелді.
Тергеу материалдарын меңгеру және сот практикасы көрсеткендей адамдардың мас болуы қылмыс жасаудың басты түрткісі болады. Қылмыстық істерді талдау және ... ... ... және ... мас ... ... ... 35 пайызы жасалғанын көрсеткен.
Қылмыстардың көбі сау кезінде жасалса да ұрланған заттарды сатып алкогольдық немесе нашақор заттарды сатып алу үшін ... ... ... ... мінез-құлқын құрастыру үшін оның білімдік дәрежесін, айналысатын ісін, бұрын сотталғының болуын, болмауын анықтау қажет.Осылай бөтен мүлікке қол сұғушылық үшін сотталғандар ... ... ... Оның ... ... ... ... жақсы жағдайларда 10-сынып бітірген, онда қылмыскердің білімділігінің төмен болуы жетпіс пайыздан астам болады.
Әдеттегідей қылмыстық іс-әрекет жасағандар соның ішінде бөтен ... қол ... ... ол ... ... ... ... және ой-өрісі де төмен дамыған адамдар.
бұзақылық жасаған адамдардың ... ... бес ... қылмыс жасаған уақытта жұмыс істемеген және оқымаған адамдар жасағаны көрінеді.
Автордың пікірінше шабуыл жасап ... ... ... ... ... ... ... даму қалпы, әлеуметтік рухани жетіспеушілік, дұрыс тәрбиелемеу, адамдарға деген көзқарас формальды-бюрократтық болуы себеп ... ... ... ... мына ... ... болып табылады:
-жанұялық ортада, жұмыс орында, оқу орында арам-құртушылық ойдың ... ... ... ... ... ... ... ойындарға адамның қызығушылық;
-қолданушылық-өзімшілдіктің және зорлықтың микроортасында жүруі;
-мәдениеттің төмен болуы, адамдардың арам және арам-зорлықпен қылмыс ... ... ... ... ... ... ... төмен қылмыстың ашылуының төмен болуы, бөтен мүлікке қол ... ... ... ал осы ... өсуі ... төмендетеді.
Криминологиялық зерттеулер адамдардың арам және қатыгез зорлықпен жасамаған қылмыс жасайтын ортақ қасиеттері бар ... ... ... жеке мүлкін ашуға деген қатыгез қолданушылық, құртушылыққа ұмтылуы; заңға теріс қарауы, өмірдің ережелері және қоғамдық пікірлерді терістеуі; маскүнемдік, наша ... ... ... кенетті жыныстық қатынастар.
Қылмыстың алдын алуға әлеуметтік-экономикалық, тәрбиелеушілік, құқықтық ұйымдастырушылық мінезін профилактикалық тәрбиелеу.
бұзақылықтың мәні мен ... ... ... ... ... ... алдын алу мынандай арнайы шаралармен байланысты: құқық қорғау органдарының және арнайы ... ... ... ... қару дайындау және оны алу; бұзақылар, қаңғыбастар, нашақорларды, қылмыскерлер табылған жерлердің, ұрланған заттарды тапсыру жерлерін ... алу ... ... ... қатыгез зорлықпен қылмыс жасауға құштар адамдарды тіркеумен; тонаумен күреске арнайы топтар мен отрядтар ... бас ... ... ... ... ... ... заңмен көзделген әкімшілік қадағалау.
Автордың ойынша бұзақылық, тонау, бұзақылық және басқа да қылмыстарды ... ... ... ақпараттары тәрбиелі шара болып табылады. Қылмыскерлердің іс-әрекетін ақпарат құралдарының жариялауы бұзақылықтың ... ... ... ... әсіресе жастар арасында қылмыстық жолға түспеу туралы агитация жүргізу қажет, ... ... ... және ... Бұзақылық қылмысының алдын алу
Қылмыскерлікпен күрестің ең маңызды негізге ... ... деп ... ... ... алу қызметінің құқық қорғау қызметінен басымдылығы, ал алдын алу қызметінде - мұқтаждарға әлеуметтік көмек көрсету жөніндегі шаралардың заңда ... ... ... айқындау, ашу және айыпты адамдарға қатысты заңда көзделген шараларды қолдану.
3.Азаматтардың құқықтары мен бостандығын шектейтін шараларды тек заңның бұзылғандық фактісі ... және ... ... ... ғана ... Қылмыстық іс-қимылға ниетті, оның болу ықтималдығын ғана негізге алып мұндай сипаттағы ... ала ... ету ... жол берілмейді.
4.Күресті жалпы коғам болып, жалпы халық болып жүзеге асыру. Мұнда мемлекеттің рөлі ерекше, себебі мәжбүрлеу құралдары мен институттары ... ... ... ... ... да ... ... Бірақ, мемлекеттің талпынысы азаматтық қоғамның барлық институттарының, заңды және жеке ... ... ... ... ғана ... ... беруі мүмкін. Мұны әлемнің барлық криминологтері мойындаған, ол БҰҰ-ның бірқатар ... ... ... ... ... режимінде, тек мемлекеттің Конституииясы, оған қайшы келмейтін басқа заңдар мен заңға тәуелді актілер шегінде, халықаралық-құқықтық нормаларды сақтай ... ... ... ... ... Конституциясына сәйкес, Қазақстан Республикасының Конституциясында заңдық күш бар, ол тікелей әрекеттерді және Қазақстан Республикасының ... ... ... Қазақстан Республикасының қолданылатын заңдар мен басқа құқықтық актілер ... ... ... ... ... тиіс ... Халықаралық құқықтың жалпы мойындалған принциптері мен нормалары және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары оның ... ... ... ... болып табылады. Егер Қазақстан Республикасы халықаралық шарттарында заңда көзделгеннен өзгеше ... ... онда ... шарттың ережелері қолданылады.
Адамдардың құқықтары мен бостандығын реттеу және қорғау; қауіпсіздік; сот құрылысы; прокуратура; қылмыстық, қылмыстық іс-жүргізушілік және қылмыстық-атқарушылық заңнама; ... және ... ... ... ... ... Республикасының басқаруында болады. Ал, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандығын қорғау, заңдылықты, құқық тәртібін, қоғамдық, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ... ... ... ... бар ... ... Ресей Федерациясы мен оның субъектісінің басқаруында болады. Қылмыскерлікпен күреске катысатын органдардың халықтың бақылауында болуы. Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес , сол ... [27, 148б] ... ... бірі -- халықтың сот органдарының, басқа да құқық қорғау органдарының қызметіне бақылау жасауының тиімді тетігін ... ... ... ... ... бір кезендерде қылмыскерліктің алдын алу шараларымен ғана, басқа кезеңдерде құқық қорғау, әсіресе ... ... ғана ... жол ... жеке және заңды тұлғалардың заң алдында тендігін қамтамасыз ету.
8.Қылмыстық қудалауды үнемдеу және бас бостандығынан айыру түріндегі жазаларды қолдану, және де әлім ... ... ... ... ... ... ... жаңа құрбаңдарына және басқа елеулі зиянға алып келетін жағдайда ғана қолдану.
9.Жаңа ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастық және екі жақты ынтымақтастық.
Қылмыстың алдын алу жұмыстарын ұйымдастыруда ең маңызды мәселе - ол ... ... ... ... ... жасауда атқарылатын күрделі де, жан-жақты іс-шаралар, оған қолда бар күштер мен құрал-жабдықтарды жұмылдыру, іс-әрекеттерді жүзеге асыратын органдардың өзара ... ... ... ... ... ... қалалары мен аудандарында мұндай жоспар 3-5 жылға арналып жасалған. Кейбір құқық қорғау органдарында мұндай жоспарлар маңызды деп ... өз ... жеке ... ... ... ... жоспардың бір тарауы ретінде ғана жасалады да, онда құқық тақырыбына үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу, жедел іздестіру бөлімінің жұмысын жақсарту деп қана ... ... ... ... ... ... де ескерілмейді
Қылмыстың алдын алу жұмыстарының сапалы жоспарларын жасау үлгілері ... ... ... бірақ, жергілікті жерлердің, қолдағы бар күштері мен құралдарды, басқа құқық қорғау органдары мен өзара байланысты есепке ала отырып, жоспар жасау ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып қалып отыр. Жасалған жоспар жүзеге асу үшін құқық қорғау органдары мен олардың бөлімшелері арасындағы өзара байланыс екі ... ... ... асуы ... ... ... ... бөлімше жоспарда көрсетілген өз функциясын жүзеге асырады; бірлесіп- ... ... ... асырады.
Жоспарланған жұмыстың орындалуына әсер ететін бір жай, ол іс жүзінде құқық қорғау органдары қызметкерлерінің ситуацияны басқару ... ... ... ... ... сұралғандардың 68% өзара байланыста жұмыс істеуді ортақ міндетті шешуде бірлесіп жұмыс істеу деп түсінеді, сондықтанда құқық қорғау органдары қызметкерлеріне ... ... ... жүзеге асыруда қолданылатын әдіс, тәсілдер, формалар жайлы, қылмыстың алдын алу мәселесін қалай ... ... ... ұдайы айтып түсіндіріп отыру керек.
Құқық қорғау органдары службалары арасындағы ... ... ... ... қай ... ... ... керек? Сұралған тергеушілердің 70% пікірі бойынша бұл ... ... ... ұйымдастыру бөлімінің қызметкерлері, ал, сұралған жедел іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің қызметкерлерінің 68% пікірі бойынша тергеушілер ... ... ... [28, ... ... ... ... қорғау органдары службаларының арасындағы өзара байланысқа жауапты жедел іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің қызметкерлері болуы ... олар ... қана ... ... ... ... ... және ол жұмысқа бағыт беріп отыруы керек. Өзара байланысты қадағалау мақсатында службаларға ... есеп беру ... ... ... ... ... ... қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын ... ... ... ... ... үш ... ... байланыста болуы керек:басқа да құқық қорғау органдары қызметкерлерімен, службалармен;мекеме, кәсіпорын әкімшіліктерімен, оқу орындарының оқытушылар ... және ... ... ... ... да құқық қорғау органдары қызметкерлерімен, службалармен арадағы байланыс бірлесіп жүргізген жұмыстарға талдау жасау, қылмыс жасау ниеті барларды анықтау, қылмыс көп ... ... ... мүмкіндігін береді.Мекеме, кәсіпорын әкімшіліктерімен, оқу орындарының оқытушылар ұйымымен бірлесіп ... ... ... ... ... уақытында біліп, тиісті шаралар қолдану, қылмыстардың жасалу себебін және жағдайын анықтау мүмкіндігін ... ... және ... ... ... жұмыстары, ұжымдағы құқықтық тәрбие, есепте тұратындармен бірлесіп жұмыс істеу қылмыстың алдын алу шараларының жоспарына арқау болады.
Қоғамдық және жастар ... ... ... ... байланыста болу бірлесіп профилактикалық іс-шаралар жүргізу, кәмелетке толмағандардың қылмысының алдын алу, ... ... үшін ... және ... - ... лагерлерінің жұмыстарын ұйымдастыру мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, жедел ... ... ... және ... толмағандар ісі жөніндегі инспекцияның қызметкерлері жастар құрылымдары қызметкерлерін кәмелетке толмаған құқық бұзушылар мен, қылмыс жасау ... бар ... ... ... ... ... ... ұсынылған қылмыстың алдын алуды ұйымдастыруға байланысты іс-шаралар қылмыс жасаудың алдын ... ... ... ... үміттемін.
Соңғы он жылда криминологиялық жағдайы бір жағынан ... ... аз ... ... ... ... ... табылғанында.
СССР-дің шашылуынан кейінгі бір жылда тіркелген қылмыстар екі жүз мың болса, кейінгі жылдары 2010ж 1-қантарына мысалы 2009ж салыстыруымен ... 35 ... ... ... ... ... 121 ден 91 дейін төленеді[29, 79б].
2010ж тіркелген қылмыстар алдындағы жылдармен салыстырғанда 11,2 ... ... ... ... ... ... жерлерінде тіркелді, тек қана батыс жол көлік және орталық жол көлік жерлерінде.
Астана, ... ... ... облыстарында және әскери қызметкерлері арасында қылмыстың төмендеуі болды. бұзақылық, қасақана адам өлтіру, зорлау, ... ... , ... және т.б. қылмыстардың төмендеуі тіркелді.
Сонымен бірге криминологиялық жағдайды жақсы деп айту қиын., бұзақылық, заңсыз ... ... ... ... ... ... толмағандар арасында және ұйымдасқан және топтың қылмыс жасау жоғары дәрежеде ... ... адам ... және ... да аса ауыр ... орын ... ... бұйрығы бойынша қылмысқа әсер етудің дәстүрлі әдістерді қолдануды белгілейді[30].
Қылмыспен күресудің ... ... ... ... ... ... және ... жасауға түрткі болатын сылтаушыларын шығару және арнайы іс-шаралар қолдану табылады.
Қылмыстың алдын алу үшін жан-жақты және терең қорытынды ... ... ... ... үшін іс ... ... жасау мүмкіндігі бар жерлердің барлығындағы халыққа қылмысты ескерту жұмыстары жүргізілуі керек. Қазіргі күнде еңбек ... бар ... ... ... және оқылмайтындар жасайтын қылмыс басты мәселе болып туралы, мысалы Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Оңтүстік-Қазақстан облыстарында 70% ... яғни 77% дан 81% ... Осы ... шешу барысында республиканың Парламенті мен Үкімет, жергілікті ... ... ... роль ... ... ... олар жаңа ... орындарын ашу және жұмыссыздарды дайындау және оларды әлеуметтік ... ... ... ҚР ... ... ... жіппен деген ой көрсетілген. Сонымен бірге құқық бұзушылықтың алдын алудың алдыңға шаралары ... ал ... ... ... құрастырыламаған.
Соңғы он жылдықта қылмысты күшпен жою шаралары жоғарыдағы бағдарламада көрсетілгендей ешқандай күткен. Қорытынды бермейді. Криминалдық жағдайды ... үшін ... ... ... ... дәрежеде халықтың құқық қорғау және басқа мемлекеттік органдармен тығыз тазарту системасын құру ... ... ... ... ... ... біліктілігін пайдалану керек, үшін одан бас тартуға болмайды.
Қылмыскерлікпен күрес дегеніміз жүйелік-құрылымдық ... ол үш ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
2) қылмыскерліктен сақтандыру;
3) құқық қорғау қызметі. Бұл әлеуметтік басқару салаларының бірі және мыналарға ықпал етеді: а) қылмыс және ... ... ... мен ... ә) ... өз бетімен детерминациялануынан сақтандыру және оны тыю мақсатында оның өзіне.
[22,24б].
Қылмыскерлікпен күресті жалпы ұйымдастыруға ... ... ... -- бұл ... тапқан қылмыскерлікті тіркеу, ол көріністерді, олардың себептілігін және детерминациясын, қылмыскерлікпен күрестің өткен кезендегі нәтижелерін зерделеу және тиісті мәліметтерді бағалау ... ... ... статистикалық есептерді есепке алу жүйелерін құру; қылмыскерлікпен күрес жүргізуші органдардың ағымдағы талдаушылық қызметін; криминологиялық зерттеулерді дамыту, алынатын ... ... ... ... ... ... ... болжаулау - қылмыскерліктің болашақ жайына және қандай да бір ... ... ... ... бар өзге салдарларына баға беру.
Болжаулау қылмыскерліктің заңдылыктарын, оның детерминациясын, себептілігін білуге, қылмыспен күрестің әр түрлі шараларына әсерлік заңдылықтарына негізделген.
Бұл функцияның іске ... ... ... ... мен оның ... зерттеудегі үйлесімділікті қажет етеді. Сондықтан да арнаулы криминологиялық қызмет құру ... ... ... ... ... ... (қылмыскерлікті, оның себептілігін, детерминациясын және онымен күрестің жайын), ... ... және ... ... ары ... ... ... ұсыныстарын бағалау негізінде оның стратегиясы анықталады [24,19б]. Бұл -- ... ... ... ... ... субъект жасайды.
Стратегия дегеніміз -- қылмыскерлікпен күрес жүргізудің енері сияқты, ол бұл күресте жеңіскер болу үшін ... ... қай ... жасау керектігін анықтайды.
Сақтандыру шараларының - қылмыскерліктің себептері мен жағдайларына ықпал етудің басымдылығы стратегиялық ... ... ... ... Тек сол ғана ... ... жаппай өріс алуына тосқауыл бола алады.
Ал ұйымдасқан қылмыс неғұрлым ауырлау қылмыстардың ... ... ... ... және ... қоғамға қарсы бағытталған ықпалын анықтайды.Ұйымдасқан қылмыстың дамуына кәсіби қылмыскерлік едәуір қосуда.
Стратегия -- жалпы ... ... ғана ... оның ... түрлерімен күрес жүргізу өнері (олардың қылмыскерліктің жалпы жүйесіндегі орны ескеріліп).
Криминолог пен қылмыскерлікпен ... ... ... ... өнері сонда, олар қаражат тапшылығына қарамай жақсы идеяларды өмірге алып келіп, олардан нақты оң нәтижелер алуға тиіс.
Стратегия шеңберінде қылмыскерлікпен ... ... ... онда ... ... және сол жағдайларда оларға қол жеткізудің оңтайлы әдістері анықталады. Тактика -- ... бір ... ... ... ... ... ... жетіспейтіндігін, материалдық тапшылықты, қылмыскерлікпен күреске каржының аз бөлінетінін ескеріп, нақты жағдайға тиісінше ... ... ... ... ... ... криминологиялық тұрғыдан негізделген есептері болуға тиіс, олар кейін, белгілі бір нәтижелерге қол жеткізу үшін ... ... ... ... бағдарлама жасау.
Ол: ұзақ мерзімді (қылмыскерлікпен күрес стратегиясын толықтай қамтиды), орташа мерзімді (әдетте, 2 жылға) және ... ... ... ... ... бөлінеді.
Бағдарлама жасау (бұрын - жоспарлау) қоғамның, мемлекеттің экономикалық, саяси және әлеуметтік дамуына бағдарлама жасаумен ... ... ... ... ... ... жасалып қабылданады. Және де қылмыскерліктің жекелеген көріністерімен күрес бағдарламалары да болады.
Бағдарлама жасауда ... ... ... ... яғни ... нақты мақсаттар баяндалады, одан соң оларға қол жеткізу жолдары анықталады, ... ... және ... ... ... ... сипаты көрсетіледі (кадрлар, қаржы қаражаты, материалдық-техникалық қамтамасыз ету және т.б.)
Мысалы, Ресейдегі мәскеу қаласының үкіметі қолдаған ... ... ... ... ... ... соттау, Ресейдің көп жерлерінде қоғамдық бірлестіктер қайта қалпына келіп жұмыс істеуде.
Қоғамдық ... ... ... онда ... ... қылмысты аудандарға ескерту бағдарламасын ойлап тапқан. Мемлекеттік-қоғамдық ... ... ... ... ескерту ассоциациясы. Оның бөлімшелері әрбір полиция мекемесінде істейді. Төменгі сатысы болып қылмысты хабарлау мекемесі болып ... ... ... ... ... ... ... айтады, қоғамда әр түрлі қылмыстық әрекеттерді ескерту хабарламаларын таратады, сөйлесулер өткізеді. Қылмысты ескерту мекемелері орталық өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... өз еркімен полиция көмекшілер институты ашылған, қылмыстың ашылуымен алдын алуға бағытталған қоғамдық бағдарламалар Канада жұмыс істейді. ... ... ... ... қаласының әрбір тұрғыны күдікті бір нәрсе көріп, оны арнайы ... ... ... ... ... ол ... ол адам материалдық марапаттауға ие болады. Біздің мемлекетте осы мәселелерге қатысты әкімияттарда арнайы ұйымдар жұмыс істейді. Мысалы, 2003ж ... ... ... ... өз ... құрылған ұйымдары жұмыс атқарады. Күнделікті мұнда қала көшесіне 150-ден астам адамдар сағат 19 дан 23 дейін шығады. Ол ... ... ... ... және ... да құқық бұзушылықпен күрестің демократиялық құқықтық мемлекеттерде құқықтарды қорғау ол әрбір азаматтың азаматтық қарызы болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі әлемдік қауымдастықтың дамуы адам ... ... ... ... бөлу керек екендігін анықтап отыр.Адам құқығы мен бостандығының заңды тұрғыда бекітілуі, олардың қамтамасыз етілуі, саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени бағы ... да ... ... динамикалық дамуының қажетті шаралары борлып табылады. Адам құқығы, оның қамтамасыз етілуі -әлемдік ... даму ... ... факторлары болатын демократиялық, құқықтық құндылықтарға негізделген мемлекет дамуының түпкілікті мақсаты және басты нәтижесі.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін паш етіп, өзін құқықтық және ... ... деп ... ... ... ... саяси, әлеуметтік саласына елеулі өзгерістер енгізді, нарықтық экономиканы, көппартиялық жүйені қалыптастырды, қоғамдағы көптеген демократиялық және құқықтық институттарды нығайтты. ... әрі ... ... және ... дамуы бірінші кезекте адам құқығы мен бостандығы сияқты жалпы адами құндылықтарға негізделуге тиіс ... ... ... ... ... Республикасы өз Консититуциясында адам, оның өмірі, құқығы мен бостандығы ең жоғарғы құндылық болып табылатынын мақұлдап бекітті. Азаматтық қоғамды ... мен ... ... ... ... шарты азаматтардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру, соның ішінде оның құрамды бөлігі-адам ... ... ... Ұйымы өз құжаттарында және жүргізіліп жақтан шараларында адам құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... дәлелдеуде, сонымен бірге бұл салада адам құқығы мәдениетін ... ... ... бірі ... ... ... беру ... көп сенім артады. Қабылданған декларацияларда және Адам құқығы туралы Бүкіләлемдік конференция (1993ж) адам ... ... ... ... ... көңіл бөлді, жекелей алғанда , мәселелерін ... [31, 56б]. Осы ... ... ... мәдениеті, адам құқығы мәдениетінің қажеттілігі артты, яғни жастар тек қана Конституцияны, өз елінің заңдарын, өзінің құқықтары мен ... ғана ... ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қорғай алуы, мемлекеттік және қоғамдық өмірде белсенділігін арттыруы, Қазақстан Республикасында азаматтық қоғамды қалыптастырудың аса қажетті ... ... ... ... ... ... ... Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымына, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына және басқа да халықаралық ұйымдарға мүше ... адам ... ... ... ... қосылуы, өлім жазасының алынып тасталуы және қазіргі ... ... ... пәнді оқытудың маңыздылығын арттырды.
Қазақстан Республикасының орта және жоғары білім беру орындарында жоғары және орта білім беру жүйесіне жаңа ... ... ... ... ... ... ... оқытудың мазмұнын жаңарту үрдістері жүріп жатыр. атты дипломдық жұмысты аяқтай отырып, қылмысты болдырмау үшін қылмыстың алдын алу және ... ... ... өз ойымызды жеткізсек деп ойлаймыз, өйткені қылмыстың жасалу себебін ұдайы анықтап, онымен ... ... ... ... ... ... қылмыстың азаюы, болашақ ұрпақтың өзіне дұрыс жол таңдау мүмкіндігі болмай қалары сөзсіз.
Қылмыскерлікпен кесімді күрес жүргізудің маңызы Қазақстан Республикасында ... ... ... ғана ... ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғауда да зор. Соңғы жылдары тек қана жеке адамдардың ... ... ... ... ... қол сұғу ... саны ғана ... жоқ, сонымен қоса қазіргі күні ұйымдасқан қылмыскерлік, жемқорлық, тапсырыспен кісі өлтіру т.б. сияқты жаңа ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 29 қаңтар 2011 жылғы

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ірі қара малының гигиенасы."7 бет
''SC Food'' ЖШС-нің ірі қара мал бұзаутазын алдын алу және онымен күресу шаралары.14 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
Ірі қара мал гигиенасы жайлы3 бет
Ірі қара малдарының гигиенасы6 бет
Ірі қара малдарының қоңдылық дәрежесі3 бет
Ірі қара малының гигиенасы туралы ақпарат13 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Ірі қараны азықтандыру ерекшеліктері26 бет
Ішімдіктің зияны3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь