Аралас экономиканың қалыптасуының теориялық ас – пектісі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1АРАЛАС ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АС .
ПЕКТІСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1Аралас экономиканың мәні мен қалыптасу тегін ашатын алғышарттар ... ... . 5
1.2 Аралас экономиканың типтері мен нақты мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... .8

2 АРАЛАС ЭКОНОМИКА: ҚАЛЫПТАСУ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1Аралас экономиканың қалыптасуының материалдық.техникалық негізі ... 10
2.2Аралас экономика жүйесі және оның басты ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ..11

3АРАЛАС ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ..15
3.1 Аралас экономиканы мемлекеттік реттеудің үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ...15
3.2 Функционалдық экономикалық жүйелер және үкіметтің
экономикалық қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
3.3 Мемлекеттік аралас экономикалық реттеудің әдістері,
негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................................3
1АРАЛАС ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АС –
ПЕКТІСІ.....................................................................
..................................................5
1.1Аралас экономиканың мәні мен қалыптасу тегін ашатын алғышарттар.........
5
1.2 ... ... ... мен ... ... ... ҚАЛЫПТАСУ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... экономика жүйесі және оның ... ... ... РЕТТЕУ..............................15
3.1 Аралас экономиканы ... ... ... ... ... және ... ... аралас экономикалық реттеудің әдістері,
негізгі
бағыттары...................................................................
.............................23
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... болуда. Американдық
экономист Пол ... ... ... ... ... ... нашарлауын
жалпы сауықтырудың нақтыланған алып жүйесі болып табылады», әрі қарай ол:
«Аралас ... – бұл ... ... ... ... ... экономика» - дейді [1-58 б].
Аралас экономика экономикалық өмірдің нашарлауын жалпы ... алып ... ... ... ... экономика- бұл нарық ,
бұйрық, дәстүр элементтерімен бірге болатын экономика.
Аралас экономика мынаны көрсетеді: ... ... ... ... жұмысшы күшін қабылдайтын шағын бизнессіз ... ... пен ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды.
Адамзат тіршілігінде нарыққа өту жағдайы біркелкі болуы мүмкін емес,
өйткені, түрлі негіздер меншіктің түрлі формаларын қабылдауға ... ... бұл ... ... капиталдың мөлшеріне байланысты. Сондықтан
нарықтық қатынастарға көшу, ұжымдық ... алу, ... ... ету және т.б. сияқты формаларда жүзеге асады. Бұл тұста ... ... ... ... меншік иелерінің қаржылары біріктірілетін өндіріс
орындарының, мекемелердің формалары да әрқилы айырмашылықта болады. Белгілі
американ экономисі, «аралас ... ... ... Пол ... деген: «Біздің экономикалық жүйе — еркін кәсіпкерлердің «аралас»
жүйесі болып ... ... ... ... ... тарапынан жүзеге
асады» [2-62 б].
Әртүрлі экономикалық жүйедегі мемлекеттің экономикалық рөлі жайлы
теория К. ... пен В.И. ... ... ... ... В.И.
Лениннің жаңа экономикалык саясат негізінде (НЭП) 1921-ші жылы ... ... ... ендіру кезіндегі мемлекеттің рөлі жайлы
ойлары өте құнды.
Жаңа экономикалық саясат еркін ... ... ... ... ... ... ... жөнінде Т.К.Оралтаев былай деп жазған болатын: «мемлекеттің
бақылауынан қашпайтын дүрыс ... біз ... ... оны ... бізге
ыңғайлы» [3- 522 б].
Аралас экономиканы өте терең зерттеген ағылшын экономистері — Дж.
Кейнс, Рой ... ... жж.), ... ... (1903 ж.) және ... Элвин Хансен (1887-1975 жж.) де болды.
Әлемдік аралас ... ... ... ... ... ... жағдайлар туғызды,
ол бұл елдердің дамуына іәсер етуші факторлар мен жағдайлардың түбегейлі
өзгеруіне алып келеді және осы ... ... ... ... ... ... алып ... егемен ел ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымына және басқа да
көптеген халықаралық ... мүше ... ел ... ... ... қарым-қатынастарына интеграциялауға объективті жағдайлар
жасады.
1. Инфляция деңгейінің тұрақтануы.
2.Өндірістің ... ... ... ахуал барынша
тұрақтанып, келешегіне ... ... ... жете ... ... ... рет ... өндірістің құлдырауы тоқталып, біршама
аралас экономикалық өсуге қол жеткізді.
2. Экспорт өнімдері тұрақты түрде ұлғаюда.
Қазіргі кезде Қазақстанда қолданып ... ... ... ... баға
жасау еркіндігі және дүниежүзілік рыноктағы бәсеке бағытында елеулі
өзгерістер ... ... ... да дәл ... ... Еуразияның орталығы, ендеше, ол да
геосаяси базисті ... ... ... ... ... ... ... алтын діңгек болып табылады. Бұл құрылымдар алғашқыда
әлеуметтік-экономикалық интеграцияның ... ... ... олар ... қуатты саяси, аралас экономикалық бір одаққа
бірлесе алады, осылайша аралас экономика ... ... және ... тұрғысынан алғанда әлемтағдырында орасан зор рөл атқаруы мүмкін.
Сонымен, аралас экономика экономикалық жүйенің бір типі болып табылады.
Аралас ... ... ... баға мен ... ... өндірісті
анықтайды, олай болса, мемлекет ... ... ... ... реттеп
отырады.
Жоғарыда көрсетілген негіздерге ... ... ... ... мемлекетіміздің экономикасының дамуындағы өзекті ... ... ... бірі ... ... ... әбден болады.
Ал, курстық жұмыстың негізгі мақсаты: аралас экономиканың мәні мен
қалыптасу тегін ашатын алғы-шарттарды, аралас ... ... ... ... ... жүйесі оның басты
ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... ... мен ... бағыттарын анықтау.
Курстық жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... жолдаулары мен жобаларын, сондай-ақ, О.Ю.
Мамедов, ... ... ... ... ... ... және шетел ғалымдарының ғылыми еңбектері мен экономикалық
дамудың негіздерін реттеу мен ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІСІ
1.1Аралас экономиканың мәні мен қалыптасу тегін ашатын алғышарттар
Ірі өнеркәсіпті бір сатысынан басқасына ауыстырған өндіргіш күштердің
өсуі ... ... ... ... ... ... өзгерістер туғызады. Бұл процестің белгілері Ресей ғалымдарын
мынандай қорытындыға итермеледі: ... ... ... тарихқа тән жалпы
азаматтық құрылымының интенсивті күшеюі, өркениеттің жаңа ... ... ... Ол ... ... ... түсінгені ізгіліктен қосуға
бағытталған». Мәселенің бұл қойылысында қазіргі дүниедегі өзгерісті мәнді
мойындау бар.
Екінші ... ... ... ... айтқанда қоғамдық өндіріс
түріндегі өзгерістерді көшіруге болмайды. Олар, жай ғана модификация емес,
басқа мазмұнға, жағдайға өту. Бұл ... ... ... ... ... содан кейін қоғамдық өндірістің ... ... ... өндірістің өмірге объективті келуін
қамтамасыз етті. Нәтижесінде қоғамдық өндіріс машинаға ... өз ... екі ... ... кәсіпорындар мен өндіріс салаларының
оқшаулануы және өзара байланыстылығы. ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың қоғамдық
өндірістің бір түрінен екіншісіне ... ... ... білдіреді.
Қоғамдық өндірістің бұл өтпелі жағдайы нарықтық қатынас ... ...... ... ... өндіріс – аралас экономика, өйткені мұнда ұжымдық өндіріс
қалыптасады, біреуінің заңдылықтары басқасына ... ... ... ... ... ... ... негізделген ұжымдық
өндірістің заңдылықтарының ... ... ... ... ... ... ... меншіктің түрлі формаларының
басын ... ... ... бір ... ... ... ... ауысып отырады.
Аралас экономиканы түрлі өндіріс әдістері арасындағы ... ... жеке ... ... араласуынан болады деп қарамау керек.
Аралас экономиканы көп укладтылықпен теңестіру де қате ... Әр ... ... ... ... ... болады. Айталық, дамыған
капитализмде феодалдық жер пайдалану, ұсақ ... ... ... ... ... ... капиталистік өндірістік
қатынастардың негізіне аралас экономиканы кіргізу ... ... ... ... ... ... Аралас экономиканы
формациялық емес деп қарау да күмәнді. Мұндай көзқарас азиаттық ... оған ... ... ... орын ... Шын мәнінде бұл көзқарас қоғамдық қатынастарға үстірт қараудан
шығады. Егер бұл ... ... ... ... де емес десек онда ол
информациялық құбылыс бола ... ... ... ... ... процестерді көрсете алмайды.
Қазіргі қоғам дамуының объективтік процестерін талдау мынаны білдіреді:
қазіргі экономикалық құрылыс – аралас экономиканы сипаттайды, ол ... ... ... шаруашылықты жүргізудің жаңа түрі. Тек ... түрі ... ... қатынастарды бар екенін көрсетті, сөйтіп
экономист ғалымдарды аралас ... ... ... мәжбүр етті, содан
кейін теория жасауға ... ... ... ... екі ... ... тарихи алғы шарттары еді. Сондықтан аралас ... ... ... бер ... ... ең ... шын ... анықтайды. Аралас экономика өзінің бойына ... ... ... ... ... экономикалық укладтар
арасындағы қатынастарды емес, тіпті ... мен ... ... ... ... ол бір қоғамдық өндіріс түрінің екіншісімен
ауысу қатынастарын жинақтайды. Аралас экономикада ... ... ... ... ... жоқ. ... ... табиғи жолмен, біреулері
жаңадан, бұрынғылары қоғамдық өндіріс элементтерінің «ескертуімен» ... ... Оның ... ... жаңа ... әдісінің пісіп-
жетілуінде, бірақ бұл өндіріс әдісінің екіншісіне өту кезеңі емес. Мұндағы
процестер өте ... ... жаңа ... ... ... мен жаңаруы, мәндік қатынастардың өзгерген
түрлері туралы сөз болып отыр. ... ... ... ... ... ... ол ... түрдегі процестерді өзіне қабылдамайды және
адекватты материалдық-техникалық база жасалған ... ... ... жаңа түрінің қалыптасуын айтқанда мынаны атап
өту керек; жаңаның бәрі ... ... ... дәрежелі, қоғамдық өндіріс
түрінің біреуін ... ... бұл ... ... ... жаңа ... ... ену процесі – аралас экономика. Аралас
экономиканың өтпелі экономикадан ... ... ... экономика
формациялық даму деңгейін және қайта өзгерісті ұйымдастыруды көрсетеді.
Әр түрлі елдердің қазіргі экономикасын аралас ... деп ... ... ... ... ... ... өтпелі деп айтуға келмейді.
АҚШ-ң, ГФР-ң экономикасы өз бойына тауарлы және ұжымдық ... ... ... туып келе жатқан қоғамдық-экономикалық
құрылыстың экономикалық укладтары жоқ. Сондықтан біз ... ... ... экономикасын өтпелі экономика дей ... Жаңа ... алғы ... және жаңа жүйе ... өз ... ... ... сияқты. Зерделеп отырған құбылыстың белгілерін атау қиын ... ... ... ... өз ... ... ... әдебиетте олар монополистік капитализмнің немесе индустриалды
қоғамның, болмаса басқа бір ... ... ... ... Осы алғы ... ... экономика ұғымын анықтады және ұжымдық
өндірістің барлығын, оларға тән заңдар, ... мен ... ... ... ... ... ... құн заңы мен
жоспарлылық заңының әрекетін білдіреді. Олар ... Дж. ... ... ... ... ... ... отыру тиіс» деп жазды
[4-60 б]. Проблеманың осы ... ... ... ... ... ... мына ... келтіреді: «Дәстүрлі экономикалық
теорияның ең үлкен қателіктерінің бірі – ... ... күш ... мен ... сату, ал нарықтық экономикадағы өндірісті дамытудағы
бірден-бір мүдде – сатып алу мен сату ... ... ... ірге ... жүйесі қызмет істей алмайды, оның дамуы үшін мемлекеттік реттеуді
енгізу ... б]. ... пен ... ... ... ... ... ұжымдық өндірістің экономикада ... ... ... ... алғы ... ... мынандай сұрақтарды туғызады: пайда
болған ... ... ... әрекет ету негізіне не жатады? Мәнін
сипаттайтын бұл ... ... ... ... шығады? Қоғамдық
өндірістің өтпелі, басқадан енгізілген жолсерік түрлеріне ойша алшақтасақ,
К.Маркстің байқағанын көруге болады. Ол ... деп ... «Көп ... ... ... ... ... тауар қолөнершілер одағының
өніміне айналады. Одақтың әр мүшесі ... ... бір ... [6-484 б]. ... бір ... ол мынаны атап өтті: «Нюрнберг
қолөнерінің жеке-дара ... ... ... ... қоғамдық
өніміне айналды» [7-471 б].
Қазіргі өндірістің шыңдығы мынада: қоғамдық өнім ... ... деп ... ... ... ... ... өзге пікірлер
бар. Осылардың ішінде тікелей қоғамдық өнім деген категория ретінде ұсынды.
Мұны В.Н. Черковец былай ... «... ... ... түрі
тауар дегенге ұқсастық іздесек, онда мұндай түр ... ... ... [8-265 б]. Оның ... ... ... тән белгілері мен
қасиеттері болғанымен, қазіргі өндіріс пен ... ... ... ... ... өнім деп сипаттау дәрежесіне жеткен жоқ.
Заттық күш қасиетерінен шығатын еңбек өнімнің факторын жоғарыдағы
моментермен ... үшін дәл ... ... ол тұтыну пайдалылығы.
Соңғы жағдай тікелей қоғамдық ... ... ... ... мен
барлығының жаппай тұтыну үшін өндіріледі және ол пайдаланылуына ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
сапалық жағы. Демек, ол- қоғамдық өндірістің қасиеті.
Қоғамда өндірілген өнімге белгілі қатынастар жолсерік жасайды. Бұл
өндірушілердегі ... өнім және ... ... ... ... айналысты тудырады. Құн-еңбек өнімінің факторы ретінде тауар
түрінде ... ... ол ... ... ... ... белгілі
қатынастар нәтижесінде пайда болып, осы себепті тек ол ... ... ... ... ... ... ... эквивалентті айырбас жоқ, құнсыз
тауар, тауарлы қатынастар болмайды.
Ұжымдық өндірістегі ... ... ... ... – есеп ... Ұжымдық өндіріс жағдайында өнімдерді жасау әртүрлі еңбек
ресурстары арқылы жүреді, ... ... мен ... түрлеше. Ұжымдық
өндірістегі еңбек процесі-үздік процесс, ол жұмысшылардың қабілеттері мен
шеберліктеріне , оларға әсер ... ... ... ... ... Бұл ... ... түрде келістүруды
қалайды, бірақ өздері оны істей алмайды. Белгілі бір ... ... ... немесе жекелеген адамдардың қызметтері айырбасын тепе-
теңдестіруді қамтамасыз ететін үйлестіруді жүзеге ... үшін есеп ... ... пен ... өндірістік процестерді айырбас және бөлу қатынастарын
үйлестірудегі ... ... ... ... ... ... ... ретінде есеп пен бақылау ... ... ... Алайда бақылау және есеп ұжымдық өндіріске тән
нәрсе. Тап осй ... олар ... ... ... ... Есеп пен
бақылаудың міндеттері туралы В.И.Ленин бірінші рет айтқан болатын. Ол былай
деп жазды: «Есеп пен бақылау ... бұл ... ... ... ... ... ішін басты нәрсе», «Өнімдерді өндіру мен ... ... есеп ... жалпы мемлекттік есеп –бұлар сициалистік ... [9-28 ... есеп пен ... ... ... ... Оларды пайдалану-әртүрлі тарихи формадағаы ұжымдық өндіріс үшін
өмірлік қажеттілік.
1.2 Аралас ... ... мен ... ... экономиканың алғашқы көрінісі – экономиканы реттеуге мемлекеттің
араласуы. Бұл ең алдымен мемлекеттің экономикалық қызметінің ... ... ... ... салықты реттеу арқылы инвестицияны
ынталандыру, амортизацияны жылдамдату және т.б. ... ... ... тән ... бірі – ... пен бизнестің өзара байланысы.
Бірақ мұнда басқа да көптеген аралық буындар мен ... бар, ол ... ... ... ... ... мүддесін білдіріп, қоғамдық
өндірісті ... ... ... ... мен саяси лоббизм жолымен
реттеуге қатысады.
Аралас экономиканың басты белгісі – ... ... ... ... қолынан бәрі келе бермейді, бұл әсіресе темір жол ... ... ... ... игеруде ерекше білінеді. Қазіргі
өндірістің бұл салалары тек үлкен көлемде ақша қаржыларын талап етіп ... ... ... ... барлық күш-жігерін қажет етеді. Олар өз
кезегінде шаруашылықтың басқа салаларына ... ... ... ... ... ... ... – тауар қатынастарында жаңа лептің,
ұжымдық ... ... ... ... ... ... тән, мұнда жеке-дара және ... ... түрі ... ... ... түрлерінің пайда ... әсер ... ... ... бір ... ... және ... тұтқалар арқылы
реттеу. Олардың қолдану басқарудың мемлекеттік және де ... ... ... ... және ... ... зерттеу сипатында болады.
Өнеркәсіп органдарын сәйкестендіретін мемлекеттік жоспарлау ... ... ... кеңесі сияқты стратегиялық жоспарлау
принципі ... ... ... ... ақша және ... ... белсенділікті реттеу үшін қолдануы».
Жапония аталған шаралардан басқаларын да ... ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... жасайды. Бұл
құрылымдар әлем экономикасында әрекет ететін нарықтық күштермен анықталады»
[10-10б]. Жапонияның, мысалы ... ... ... ... ... ... ... болған сайын экономикада
жоспарлылық та жоғары болады. Әр түрлі мемлекеттік құрылымдарда олар ... ... ... ... бір ...... деңгейіндегі
экономикалық процестерді ұйымдастырудың, басқарудың рөлінің артуы.
Ұйымдастыру қатынастары ... ... тек қана ... ... емес,
алдымен экономикалық процестердің салдарынан болады. Қарастырып ... ... ... тағы бір жағы жекелеген ... ... ... ... ... Олар микро
деңгейдегі ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... көлемі, олардың өндірістік тұтынуы, транспорттық ... ... ... өнім ... – бәрі баға ... ... бақылауға, нарықтың берекетсіздігін жоюға жағдай
жасайды, еркін бәсеке дәуіріне тән қиындықтарды ... ... ... ... ... ... даму дәуіріндегі
экономикалық жүйе сипаттайды, оған ... бір ... тән. ... ... және ұжымдық өндірістің заңдарына тәуелді. Аралас
экономика ... ... ... ... ... болып тек қана, ұжымдық
өндірісті дамытып қоймайды, ең ... ... ... ... ... Бұл шеңбердің ұлғаюы тауарлы қатынастардың жер шарындағы көптеген
елдерді қамтуынан айқын білінеді. Олар ... ... ... оның ... ... күрделуінен, элементтерінің жаңа
түрлерінен көрінеді және олар ұжымдық ... тең ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ
2.1 Аралас экономика қалыптасуының материалдық-техникалық негізі.
Ұжымдық өндіріс шаруашылықты жүргізу типі ретінде тарихи жағынан таза
күйінде ... ... ... ... ... де болған жоқ. Ол
туралы натуралды, одан ... ... ... ... ... ... болады. Капитал феодалдық қоғамның даму барысында укладтың бірі
ретінде тек еңбекті ... ... ұсақ ... өндірісін өзгертіп, оны
жоғары , өндірістің түрі- кооперация. Кооперативтік еңбектегі ... ... ... ... ... артықшылығы болып
көрінеді. Кооперацияның өзі капиталистік шаруашылыұтың ... ... ... ... ... ... өндіріске
біріктіріп, еңбек процестерінде төңкерістің негізі ... ... ... ... қоғамдық өндіргіш күш ретіндегі өнімділігі
артады. Еңбектің қоғамдық өндіргіш күшінің артуы еңбек процесінде бірінші
өзгеріс болып, капиталға ... Бұл ... ... ... ... алғашқы қадамы.
Кооперациядан басталған еңбек процестеріндегі өзгерістер мануфактурада
жалғасады. Мануфактура жұмысшысын жиынтық ... ... ... ... ... бір ... ... қабілеттері
жетілген, ал жиынтық жұмысшыда ол көп жақты болады. Жеке ... ... ... мануфактура істеу мүмкіндігінен айырылған, яғни
техникалық жағынан еңбек ... ... ... қосалқы
бөлшегі. Қол еңбек пен қолөнердің негізінде пайда болған ... ... ... туғызады, «оларды өте шебер пйдаланады».
ХIХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... сапалық өзгерістер болады. Олардың ішіндегі-металлургия, химияда,
машина жасауда, инфраструктура құрылымында- ... ... одан әрі ... ... ... ... да ... жасайды. Іштен жанатын двигательдер электр және т.б. цехтардың,
участоктердің, арнаулы кәсіпорындардың құрылуына , ... ... ... пайда болуына негіз болды.
«Машиналы өндірістің принциптері-өндіріс процестерін құрамды бөліктерге
бөлу және мәселелерді машиналар, химия және т.б. ... ... ... дуәірінің талабына сай келеді. Машиналы өндіріс ірі
өнеркәсіпті туғызды, мұнда ... ... ... ... ... өндірістің артықша өсу заңын шығып, дамыды.
Қарастырылып отырған экономикалық дәуір электр энергиясын өндіру, жаңа
техниканы игерудің басты факторы еді. ... ... ... ... ... негізі болып, табиғат ресурстарын тиімді пайдалануға,
өндіргіш күштері мол істерге жол ... ... ... ... ... әкелді.
Екінші бағыт-қоғамдық өндіріске жоғары өнімді өндіріс құрал-жабдықтары
енгізіледі, олар жеке-дара еңбек бөлісін ... ... ... ... бірлікте дамытатын принциптерге негізделген.
Жоғарыдағы бағыттан кейін үшінші бағыт туады. Ол- қоғамдық өндірістегі
технологиялық буындар санының ... ... Бұл ... ... ... оның болашағы техникалық проблемаларды шешуде жатыр.
Мақсат-соңғы өнімге баратын табиғат зат өтетін ... ... ... ... ... ... ... технологиялық буындар санын
қысқарту еңбек өнімділігн өсіреді, қоғамдық өндірістің ... ... ... пен еңбек ресурстарын үнемдейді,
жоспарлауды ... ... ... ... ең ... еңбектің
қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндігі көбейеді.
Машиналардың, ірі кәсіпорындардың бастапқы және одан ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық өндіріс дами келе, ұлғаяды.Сонымен қатар оның
заңдылықтыры соншалық қайта ... ол ... енді ... ... ... меншік, оның негізінде нақтылы өндірістің ұжымдық түрі
жатыр..».Қоғамдық өндірістің мұндай ... таза ... ... ... деп ... жазуға да қарсы болады. ... ... ... ... ... түрі дәрежесінде атап өтуге де, ерекшелеуге де
болмайды.
Өндіргіш күштердегі, өндірістегі өзгерістер меншіктің жаңа ... ... ... ... Меншіктің жаңа түрінің өмірге келуі
бұрынғылардың ішінде жаңа ... ... ... жаңа ... өзара байланыстарын қайта өзгерту жүйесі
жетіспейтін түрлер мен тәсілдердің табысуы арқылы жүреді. Мұның бәрі ... ... ... Ол өз ... ... ... ... заңдылықтары (тауарлы ) және жаңасын ( ұжымдық) ... жаңа ... - ... ... Аралас экономика жүйесі және оның басты ерекшеліктері
Экономика жүйелерінің осы ... ... бірі – ... ... ... ... ... ерекшелігіне келсек, мұндай
экономикалық жүйеде жоспарлы экономиканың элементтері ... ... ... ... және ... да ... әлеуметтік-
экономикалық даму негізін салады. Аралас экономика жүйесінің басты негізі –
жартылай мемлекеттік, жартылай жекеменшік жүйесі ... ... ... ... ... ... аралас экономика жүйесі ... бойы ... ... ... ... осы елдерде аса жоғары деңгейде
әлеуметтік-экономикалық даму қамтамасыз ... ... өмір ... ... экономика жүйесінің нұсқасы, механизмі негізінде – тұрақты
капиталдың, онда ең бірінші ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы халық шаруашылығын ... ... ... ... ... өсіруде, күрделі қаржыны экономикалық
тұрғыдан тиімді пайдаланып, барлық халық ... ... ... салаларын құрып, іске қосып жұмыс істету - өндіріс пен
экономиканы өркендету. Осындай ... осы ... ... өмір ... алып, ондағы жалпы өнім көлемінің өсімі ең жоғары деңгейге ... ... ... құн өндіру әдісін қолдану ең маңызды шара. Оның
негіздері:
а) жұмысшының еңбек өнімін арттыру арқылы қажетті уақытын ... ... ... өндірілген тауардың құнын, тауардың қоғамдық ... әр ... ... ... ... құнды арттыру;
б) жұмысшының жұмыс күнін ұзарту арқылы өндірілген қосымша құн.
Аралас экономика жүйесінің сипаттамасының ... ... ... ... ... құрудағы кезеңнің мазмұны болып келеді. Жоғарыда
қаралған аралас экономика жүйесінің басты ... – осы ... ... ... ... үлгі ... ... методологиялық негіздері қалыптасады. Ол жүйеде бұл ... ... ... дәл, ... ... сол ... ... даму, атап айтсақ, мысалы жүз жыл бойы Скандинавия
елдері, оның ішінде Швеция мемлекеті осындай ... ... ... ... ... деңгейде өркендеу, даму тәжірибесін іс жүзінде
көрсетіп келеді. Осы кезеңде ... ... ... ... ... елдер де кездесіп отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайдағы тәжірибеге сүйенсек, ол
аса ірі әлем елдерінің біріне айналды. Экономикалық дамуы осындай жүйе
механизмін ... осы және ... ... ... дамуы аса жоғары дәрежеде
болып келе жатқаны мәлім. Аталған жүйелердің ішінде ең жоғары деңгейдегі
даму – ... ... ... яғни ... ... және ... ... болып келеді.
Қандай да болмасын экономикалық нұсқаны құрғаннан кейін, оның шынайы
күнделікті өмірде экономикалық даму деңгейін ... ... ... ... ... пен ... деңгейін шығару, теңестіру болып
келеді. Ондай теңестіру осы көрсеткіштердің жалпы ... ... ... ... барлық ресурстарды толық пайдалану
негізінде ... ... ...... ... ... іске ... тұрақты әрбір кезеңде модульдерді қайта есептеп,
түзетіп, жаңартып, өмір ... ... ... ... ... ... жауап беруге тиісті: қабылданған шешім ... ... ... өндірістік шаруашылық мекемелерде, ондағы еңбек
өнімділігі жалпы табыс-кіріс, шығын, қорыта ... ... ... таза
пайда қаралады. Осындай мәселелерді шешу үшін және экономикалық ... ... ...... ... және ... ... қажет
болады.
Мұндай экономикалық жүйеде жоспарлы экономиканың ... ... ... ... ... нақты негізде, олардың аралас
жүйесі қалыптасып, қандай да болмасын елде даму негізін ... ... ... ... ... ... ... заманда әлем елдеріндегі жүйелерді экономикалық теория тұрғысынан
қарағанда, макроэкономика, оның жалпы ел ... ... және ... ... және сол ... ... жүйесі болады. Теория бойынша саясаттың экономикаға тікелей
әсерінен саяси экономика – объективтік ғылым ... ... Ал, ... ... макроэкономикалық теориясыз, ғылымға айналған
теориясыз еркін бағалау негізінсіз нұсқалар құрып даму мүмкін емес.
Макроэкономика үш ... ... және ... макроэкономиканың функционалдық
нұсқасы;
2. Нарықты нұсқа жоспарлы және аралас нұсқасымен салыстырмалы ... ... ... ... яғни ... де ... ... жүйелерді алсақ, оның қарамағында
конъюктуралық саясат, оны ... ... ... ... ... макроэкономикалық талдау жасау. Қандай да
экономикалық жүйе болмасын оны ... ... ... ... теорияның негізін қамтамасыз ету қажет. Онда:
а) қоғамдағы өндіріс процесінде өндіру, бөлу, айырбастау және тұтынуда
– адамдардың санасы мен ... тыс ... ... ... ... экономикалық қатынастар жиынтығы;
ә) қоғамда өндіріс процесінде өндіру, бөлу, айырбастау және тұтынуда ... ... мен ... ... ... ... оларда реттелетін
экономикалық қатынастар.
Осы аталған өндірістік қатынас ең бірінші, өзгермелі ... ... ... оның ... нақты дәлелдері, біріншіден,
бұл жұмыс күшін сатып алуға жұмсалатын, әр ... ... өсіп ... ... қатар, ол айналымы капитал ретінде өз ... ... ... ... ... болуы және өндіріс құрал-жабдықтары
түрінде болатын, өндіріс ... өз ... ... ... ... ... ... тұтынуын қамтамасыз ететін негізі болады. Өзгермелі немесе
айналмалы ... өзі ... күші ... артық жасаған, еңбек ақы
төленбеген ... ... ... құн ... ... Осыған байланысты
жұмысшының және оның жанұя мүшелерінің өмір ... үшін ... ... құны. Өндірісте өнім өндіруде аталған капитал, еңбек ... ... ... күші құны ... ... қосымша құн өндіру
қабілеті ретінде туындайды.
Сілтеме: Аралас экономиканың ... ... мен ... 1. және 2.2. 2. суреттерде көрсетілген.
1 – шаруашылық
жүргізудің дербес кіші
жүйесі
ретіндегі ...... ... нарық
3 – кіші жүйе
ретіндегі табиғи
шаруашылық
2.2. 1. ... ... ... ... ... ... аралас экономиканың құрылымы ретінде үлкен көлемді 1
номердегі ... ... ... кіші жүйесі ретіндегі нарық құрылымы
алып тұр.
Басқару - Нарықтық
Куба
|Албания
|Ресей |Қазақстан |Швеция ... ... ... ... |АҚШ ... ... 2. сурет Елдердің экономикалық жүйелер типтері бойынша жіктелімі
Бұл сурет бойынша ... ... ... ... ... ... Швеция Нидерланды, Франция, Германия, ... ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
3.1 Аралас экономиканы мемлекеттік реттеудің үлгілері
Мемлекеттің өте үлкен рөлі және оның экономикалық ... ... ... мен ... ... экономикалық
саясаттың жасалуынан тәуелді болады.
Мемлекет қоғамдық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... емес институттардың барлығының болуын (болмауын) болжап
отырады.
Сондықтан мемлекеттің жаратылып, қызмет етуі тарихи қажеттілік болумен
бірге, бұл дамудың қоғамдық прогрессивтік және өте ... ... ... ... ... оның экономикалық қызмет ететін
сферасын қалыптасады. Мемлекеттің ... ... ... жүйесінің
құрамында буынына және қажетті элементіне айналады. Үкіметтің «көрінетін
қолы» бәсекенің «көрінбейтін ... ... ... ... бұл ... Смит айтқан болатын.
Осындай жағдайларға байланысты, мемлекет экономикалық теорияның
зерттеуінің ... ... ... ... мынадай жағдайды естен
шығармау керек. Көп ... бойы ... ... рөлі ғылымның
өзімен – саяси экономиканомиямен бірдей деп есептелген. Сондықтан бүгінге
дейін ... ... ... ... алмастыруды өкситіндер
әлі таусылған жоқ. Үкіметтің қандайында болмасын, мемлекеттің экономикаға
кірісуі объективтік ... ... ... Бұл ... нарықтық
немесе әміршіл-үлестірмелі болуымен байланысты емес, үлестіруші экономикада
мемлекет ... мен ... ... және бөлу ... ... ... міндеттерді өзіне артады. Бұнда реттеуге жататын ештеме жоқ. ... жүйе ... ... ... және дәрменсіздігін іс жүзінде
көрсетті.
Нарықтық шаруашылықта үкімет алдында тауарлар ... пен ... ... ұйымдастыру міндеті болмайды. Ол ресурстармен, капиталмен
және өндірілген тауарлармен еркін жарлық «өкім» ете ... ... ... ... ... ... жүйе ... – бұл алдымен шешім қабылдаудағы өндірушілермен
тұтынушылардың прерогативасы (айрықша құқығы, құзыреті). ... ... ... ... ... да ... ... ие болады.
Нарық механизмі экономикалық өсудің барлық мәселелерін шешпейді. Еркін
бәсекелік кезеңінің өзінде өндіргіш ... ... ... ... жеке меншік шеңбері жетімсіз бола бастайды, сондықтан мемлекет
экономиканың ірі құрылымдарын: теміржолды, поштаны, телеграфты және т.б. өз
қарамағына алуға ... ... ... ... ... ... күшеюіне, жалпы экономикалық процестердің ұлттық шекарадан
асуна әкеліп соғады, қорғаныспен, ... ... ... ... ... ... ... экологиямен және т.б.
байланысты, жаңа әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... құрылымдарды реттеумен байланысты шешімдер шығаратын
механизмді жаңартуға шұғыл кірісу қажеттігі туады.
Белгілі ... ... ... дамыған нарықтық экономиканың
қозғаушы механизмдерінде ... ... ... әкелетін элементтер
болады. Өндіріс факторларының, алдымен ... ... ... экономикада жүйелілік тепе-теңдіктің болуы осыны байқатады.
Стагнацияның қайшылықтарын шешу үшін мемлекеттің ... ... ... ... ... пен толық жұмыспен қамтуды бір-бірімен
үйлестіру қызметін мойнына ... ... ... ... ... бастапқы
кезеңінде келеді. Оның нарықтық экономиканы құру және оны ... ... ... ... ... ... елдердің мемлекеттік реттеу
тәжірибесін зерттеп білудің ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Тарихи жағынан дамыған елдерде экономиканы ... ... ... ... ... Кейнстік мектеп (шаруашылық механизмін
мемлекеттік реттеу ... және ... ... ... ... ... неокейнстік, кейде консервативтік доктриналардың синтезі.
Осы екі теориялық ағымдардың ортақ негіздері бар. ... ... ... ... ... ... жетуге бағытталған
экономикалық саясат жүргізу үшін белгілі ... және ... ... ... ... субъект деп тұжырымдайды.
Бұлардың бір-бірінен айырмашылығы мемлекеттік ықпал етудің бірдей емес
әдістерін қолдануынан айқындалады. ... ... ... ... ... ... Австриялық экономист Хайек мемлекет
экономикалық процестерге кіріспей, тек «түнгі күзетші» ... ... деп ... ... және ... ... нарық параметрлерінің жағдайына
бақылау жүргізуді мемлекеттің басты қызметтерінің біреуіне жатқызады. ... ... ... қандайы болмасын есепке алынып, және ... ... ... ... өсу траекториясына
бағытталуы қажет. Осылай үкімет нарықтың осы немесе, басқа ... ... өзін ... реттеу мәселелері жөнінде біркелкі
теория деп санауға болмайды. Осы теорияның негізінде үш ағым бар: ... ... және ... ... бүгінгі экономиканың қайшылықтарынан құтылуды қоғамдық
мақсат үшін мемлекеттің шығындарын тұрғын үй құрылысына, ... ... ... жол ... ... ... фермерлердің,
ұсақ кәсіпкерлердің табыстарын, жұмыскерлердің жалақысын өсіруге жұмсалатын
шығындарды ... ... ... бар ... ... мемлекеттік реттеудің,
пайданы барынша жоғарлату арқылы және экономиканың консервативтік құрылымын
сақтау арқылы, жүрілуінің қажеттігіне артады.
Неоклассикалық ... және оның ... ... тиімді несиелік-ақша
және фискалдық саясат арқылы халықтың әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... прогрессивтік
салалық құрылымды қалыптастыру үшін мемлекеттік экономикалық процестерге
микро және макро дәрежеде кірісулеріне интеграция жүргізу ... ... ... ... экономикалық өсуге мелекеттік реттеудің
қажеттігін болжайды?
Нарық механизміне тән ... ... ... ... тиісті.
Баршаға мәлім, нарықта негативті жағдайлар аз емес: ұдайы ... ... және ... ортаны қорғауға мүмкіндік тудырмайды;
барлық адамзат ... ... ... байлықтарын,
ресурстардың пайдалануын реттемейді. Нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... және ұжымдық
пайдалану үшін қажет ... мен ... ... ... мен ... ... ... болмайды, ғылым саласында
фундаменталдық зерттеулерді ... ... ... ... Нарық
көбінесе әлеуметтік-қажетті тауарлар өндіруге еиес, ақшалылардың ... ... Ол ... және инфляциялық процестерге бай
болатын тұрақсыздығы күмәнді даму ... ... ... ... ... ... сайысына ортақ жағдай жасап отыруға, тиімді
бәсекелік болдырмауға, монополияланған ... шек ... ... ... ... ... ресурстардың адамдардың
ұжымдық қажеттерін қанағаттандыруға жұмсалуын, қоғамдық сипаты бар тауарлар
мен қызметтер ... ... ... ... ... ... ... мүгедектерді, балаларды, кәрі адамдарды, тұрмыс жағдайлары
төмендерді өзінің ... ... ... ... ... ... ... үшін шаралар қолданылады. Сыртқы саясатты, ... мен ... ... ... де ұмытпау керек.
Қорытып айтқанда, мемлекет азаматтар қоғамдастығының саяси және
әлеуметтік- экономикалық ... ... ... жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу (ЭМР) әлеуметтік-
экономикалық жүйені ... ... ... ... ... ... ... мемлекттік мекемелер жүзеге асырып отыратын
заңдылық, атқарушылық және ... ... бар ... ... болып
табылады. Көп экономистер мойындады: ЭМР жалпы экономикалық ... ... ... жету мақсатымен, микро- және макроэкономикалық ... ішкі және ... ... жеке ... ... ... ... әсері болып табылады.
Мемлкеттік реттеудің мақсаттары бір- бірімен тығыз байланыста болады,
олардың маңызы, ықпалының масштабы және ... ... ... дің
мақсаттарын бастыларға және нақтыларға ... ... ... ... және ... тұрақтылыққа жету; ұлттық бәсекелестікті,
артықшылықтарды, экономикалық қауіпсіздікті, нарық механизімінің әрқилы
жағдайларға тез ... ... ... ету ... табылады. Нақты
мақсаттар, мемлекеттік реттеудің объектіне байланысты, әр ... ... ... ... ... және жеке ... ... үйлестіріп
отыру қажет.
Реттеудің объектісіне ұлттық экономиканың ... ... ... ... сонымен қатар ұлттық ... ... ... жекелеген секторлары мен аймақтарында туып отыратын
мәселелері жатады. ЭМР- дің субъектілеріне басқарудың ... ... ... немесе коммуналдық органдары жатады.
Мемлекеттік реттеудің мынадай типтері болады:
-Шаруашылықты басқарудағы толық мемлекеттік ... Бұл ... ... ... ... тән ... қазір кейбір
постокоммунистік елдерде сақталып отыр;
-Нарықтық және мемлекеттік реттеушілердің ұштасуының әртүрлі ... ... ... ... орын ... ФРГ мен ... бағытталған нарықтық шаруашылық үлгісінде, дамуыдың «қытайлық»
вариантыда көрінеді;
-Шекті ... Бұл тек ... жеке ... ... деп мойындайды. Бұл жағдай көбінесе АҚШ- қа тән.
Мемлекеттік реттеу тиімділігінің кепілдігі мықты заң шығарушы, ... сот ... ... ... реттеудің институционалдық құрылымына әкімшілік органдар
кіреді.
Осы басқару органдардың, олардың экономикалық мүдделерін ... ... және ... ... ... белгілейтін, оқшаулану
дәрежесі елдегі басқарудың орталықтану ... ... ... ... ... салыстырғанда бюрократияның саясатқа жүргізетін
бақылауының орталықтану деңгейі төмен.АҚШ-тың ... ... ... ... автономды органдардың саны елеулі
шамада артық. ФРГ-да басқарудың көбінесе жоғары интеграцияланғаны ... ... мен ... ... және ... ... корпоативтік үлгі, мүдделердің тепе- теңдігіне ... ... ... ... ... ... Бұл Швецияның және Жаңа
Зеландияның либералдық корпоративизмі, ... жеке ... ... ... ... ... ... келісімге
келтіретін ерекше механизм көрсетілмеген. Бұлар саяси процестер шеңберінде,
парламенттің, үкіметтің кәсіподақтардың және ... ... ... мемлекеттік органдары арқылы жүріп отыратын мемлекеттік
реттеудің екі басты үлгісі болады.
1.Реактивтік (адаптациялық) үлгі. Бұл үлгі АҚШ-қа тән. Осы үлгі ... ... ... ... ... ... болады. Мемлекет
пен жеке бизнестің бірлескен қызметтерінің ... ... ... ... ... ... мен ... икемділілік
дәрежесі жоғары болғандықтан, макро және микродәрежеде ... және ... ... ... ... ... ... үлгісі арқылы (Жапония) ... ... ... ... ... ... ала ескеруге болады –
мемлекеттік кірісудің ... ... тура ... ... мемлекет және кәсіпкерлердің келіссөздерінің нәтижесіндегі
ұсыныстармен ... ... ... ... ... және үкіметтің экономикалық
қызметтері
Ұлттық құрылымның қандайында болмасын, нарықтық экономика, қалыптасқан
сандық және ... ... бар, ... ... ... (ФЭЖ) ... ... Осыларды қолдаумен немесе сәйкестікке келтірумен,
өзін-өзі реттеумен қатар, мемлекет (үкімет) айналысады.
Әлемдік тәжірибенің көрсетуі бойынша, осы ... ... ... бар ... ... принциптерді де, монетаризм принциптерін де
ұтымды қолданады. Осылардың негізінде, жоғары дамыған елдерде, өзін-өзі
реттейтін ... ... ... ... Бұдан артық жүйенің
қандайының болмасын ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықта осындай ... ... ... ... тізбектеледі. Бұлар өзін-өзі
реттеу ... мен ... ... ... бейнесін алып,
Кейнстіктік және монитаризмнің ... ... ... ... ... жүйе деп, ... экономика шеңберінде,
барлық құрылымдық ... ... ... ... ... қолдауға бағытталған және информациямен,
тауарлармен, қызметтермен, технологиямен, ноу-хаумен, капиталмен жұмысшы
күшінің әр ... ... ... ... үшін ... шарттар
жасауға бағытталған, динамикалық өзін-өзі реттейтін қосалқы жүйелер
түсінеледі.
ФЭЖ-дің мақсаты бағытталған ... ... ... ... қорғау және басқалардан) айырмашылығы оның алдымен ... жүйе ... ... тұрақтылықтың белгіленген тапсырмадан
ауытқуының қандайы болмасын, макро немесе микродәрежеде тепе-теңдікті қайта
орнататын, мемлекеттің өте көп ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық параметрлер маңайында тепе-
теңдікті ұстап қолдап тұрады. Міне, мысалы, тапшылықтың деңгейі ... ... ... ... ... ... көлемі кем дегенде үш ай бойы
импорт шығындарын өтеуге жетімді болуы керек; сыртқы борышқа ... ... ... ... ... ... сын ... еңбекке
қабілетті адамдардың жалпы санының 15-20%-нен артық болмауы керек және т.с.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... ... оларды белгілі деңгейде ұстап тұру
ішкі ... ... ... және ... ... ... динамизімін қамтамасыз етеді.
ФЭЖ үлгілік мысалы ретінде мына жүйелерді атап ... ... ... ... жүйесі, айналыстағы ақшамассасының деңгейін ... ... ... ... жүйе; төлем және ... ... ... және ... ... Осылардың барлығының жиынтығы
мемлекеттік нарықтық экономиканы реттеуге тұрақты ... ... ... ... ... экономиканың ФЭЖ-ің негізгілерінің біреуіне бәсекелік ортаны
қалыптастыру жүйесі жатады. Осы жүйе жеке кәсіпкерлік пен адал ... ... ... ... Ұсақ және оррташа компанияларды ірі
монополиялар жүргізетін ... ... ... және табиғи
монополиялардың қызметтерін реттеуді осы жүйе қамтамасыз етеді.
Осы жүйенің даму дәрежесін және қызмет етуінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... еркіндік дәрежесі, қаржылық қауіп-қатер
дәрежесі және шетелдік ... ... ... ... ФЭЖ-ің
реттеушілерінің ұтымды қызмет етуінен инвестициялық климат көбінесе тәуелді
болады.
Осы функционалдық жүйенің көмегімен елдің ішкі ... ... ... ... ... келеді. Осы жағдай тауар өндірушілерді сәйкес
сапа мен тауар бағасының ... ... ... ... алмауға
мәжбүр етеді.
Нарықтық экономикада тұтынулық және ... ... ... ... ... ... айналыстағы ақша
массасының көлемін реттеп отыратын функционалдық қосалқы жүйе жатады. Бұның
құрылымдық элементтері: Орталық банктің ... ... ... ... ... ... реттеу, ашық нарықтық
операциялар.
Өнеркәсіптік дамуы жоғары елдердің көбінде ішкі баға дәрежесін қолдауға
бағытталған функционалдық жүйе ... ... ... ... ... ... болады, соңғыға шешім
қабылдаудың афференттік синтезі, түпкі нәтижесінің болашағын ... ... ... ... көп ... әрекеттер жатады.
Керісінше афферентацияның көмегімен әрекеттердің нәтижесіне баға беру ... ... ... ... ... құрамына әр түрлі институционалдық ұйымдар
жатады: заң қабылдаушы және атқарушы үкімет ... ... ... ... ассоциациялары, аналитикалық және информациялық
орталықтар, ... ... ... және ... ... жүйелердің қалыптасуының мүмкін болуы байланыс
құралдарының, телекоммуникацияның, есептеу техникасының жоғары дамуымен
байланысты. ... ... ішкі және ... ... ... туралы
оперативтік информация алуға болады, оларды талдап және осы ... ... ... ... ... Сондықтан әр түрлі ФЭЖ-дің
қызметтері біртұтас информациялық жүйе ... ... ... мәліметтер базасына негізделеді.
Уақытында Дж.М.Кейнс «макроэкономикалық тепе-теңдікті қамтамасыз ететін
еркін нарық жүйесінде ішкі механизм болмайды» деген [11-35 б]. ... ... ... институционалдық жүйелердің кең желісінің жасалуымен
байланысты, бүгінгі нарықтық шаруашылық, ... ... ... ... ашық өзі ... ... айналып отыр. Нарық экономикасында ФЭЖ-ің
болуы оған тұрақтылық және ... ... ... ... жүйе мәселесі енді ғана күн тәртібіне
қойылып отыр. ... ... ... ... өздігінен реттеушілік
механизмі, капиталистік елдердің ... ... ... ... ... бірте-бірте сөнуіне жол ашады.
Өзімен-өзі дамитын жүйенің қандайына ... ... ... ... сыни ... ... – олар экономикалық,
циклдік, құрылымдық, қаржылық, биржалық ... ... ... басқа түріне айналады. Дағдарыс дамудың өткен ... ... ... ... ол ... механизмнің
жекелеген буындарының қызмет етуінің тиімді еместігін, ... ... ... ... ... салтаңын, валюта қаржы
жүйесінің кемшіліктерін, тұтынушылық сураныстың өзгеруінің – ... ... ... ... ... ... кең
желісінің болуы ауытқулардың ауқымын және ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйеде мемлекеттің рөлі өте
зор өзгереді, ол ФЭЖ-ің қалыпты қызмет ... ... ... ... ... және ... жетілдіруге ат салысатын, барлық шаруашылық
жүйенің басты үйлестіруші орталығына айналады.
Мемлекет нарықтың ... тек ... ... ... үшін ... ... қажет деңгей жұмысын қамтамасыз ету
үшін немесе еркін бәсекеліктің ... ... ... ... үшін ... эеономикасында мемлекеттің рөлі оның әрекеттерінің әр қилы
түрлері арқылы жүзеге ... ... ... экономикалық
шешімдер қабылдау үшін құқықтық негіз жасау, экономиканы тұрақтандыру,
ресурстарды әлеуметтік ... ... ... ... ... және
әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз ету жатады.
Осы замандағы мемлекеттердің экономикалық қызметтері өте ... ... ... ... ... атқаратын негізгі экономикалық қызметтерді
мынадай топтарға бөлуге болады:
1.Құқықтық база және бәсекелестік орта құру ... ... ... ... ... қарсы заңдар арқылы бәсекелікті қолдау.
2.Табыс пен байлықты қайта бөлу, ұлттық өнімнің ... ... ... тұрақтандыру мақсатымен жұмыспен қамту және ... ... ... ... ... ... түзету енгізу.
3.Нарық механизмінің кейбір элементтерінің әрекеттеріне тежеу ... ... ... ... сферасы көлемінде әңгіме қоғамдық
тәртіпті қолдап, ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз, көлік жүйесі туралы болғанда, нарықтық
элементтерді пайдаланудың шектелгені байқалады.
Шектеу жиынтық тұтыну сферасында және ... ... ... ... етуде, білім беруде, медициналық қызмет көрсетуде қолданылады.
Мемлекеттік және ... ... ... және ... ... ... білім, денсаулық сақтау, экологиялық бақылау жүйелерінің
қызмет етуін қамтамасыз етеді.
Мемлекеттің осы ... ... ... жаңа және ... салаларында фирмалардаң бәсекелестік қабілеттерін дамыту арқылы
жүзеге ... ... ... ... ... орындайды, шынында мемлекет
дегеніміз – бұл бірлесіп өмір сүру үшін және ... ... ... қатынастар жүйесі. Ал үкімет көмегімен нақты ... ... ... ... және ... жүргізілетін
Министрліктер, Комитеттер, ұлттық банк және ... ... ... ... ететін құрылымдар.
Мемлекет - өзін-өзі ұйымдастырған қоғам, үкімет – осы ұйымның ... ... және оның ... субъектерінің жиынтығы, заңдардың
негізінде қызмет ететін, ... ... ... ... ... ... үкіметтік шешімдер қабылдауда қоғамдық талғау теориясы
кең қолданып отыр. Осы теория арқылы үкімет не сатып алу ... ... ... ... ... үшін мемлекет шығынданады, жеңілдіктер кімдер
үшн жасалады деген мәселелер анықталады. Қоғамдық ... ... ... ... нарық механизмі арқылы ұжымдық іс-әрекеттерге
айналуын зерттейді. Өзінің экономикалық мәні жағынан ... ... ... ... ... ... ... негізделеді.
3.3 Мемлекеттік аралас экономикалық реттеудің әдістері,
негізгі бағыттары
Мемлекет, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне, реттеу
туралы жинақталған тәжірибеге байланысты өзгеріп отыратын әдістер ... ... ... ... әдістері құқықтық, әкімшілік, ... ... ... ... ... ... ... тарапынан өндіруші-фирмалар мен тьұтынушылар
үшін «экономикалық ойын» тәртібінің белгіленуі жатады. Заң ... ... ... меншік формалары мен меншік құқықтарын, контракт жасау
мен фирманың қызмет ету шарттарын, кәсіподақтар мен ... ... ... ... ... міндеттемелерін және т.б. белгілейді.
Әкімшілік реттеуге – реттеу, контингенттеу, лицензиялау, квота белгілеу
шаралары жатады. Әкімшілік шаралардың көмегімен ... ... ... бағаларға, табыстарға, есепке алу ставкасына, валюта ... ... ... Осы ... ... ... ... сферасы, көп елдерде ... ... ... ... ... ... әдістер нарықтық қатынастардың сипатына және ұлттық
құрамның шеңберінде ... ... ... ... ... ... Бұл жиынтық
сұранысқа, жиынтық ұсынысқа, капиталдың шоғырлану дәрежесіне әсер ... ... және ... ... ... ... өсу
факторларын қолдану арқылы жүріп отырады. Осы мақсатпен қолданылады:
-Бюджеттік және фискалдық саясат;
-Ақша-несие саясаты;
-Жоспарлау; Болжау және жоспарлау.
Мемлекеттік реттеудің келтірілген ... мен ... ... ... ... етеді. Тепе-теңдік экономикалық өсуге ықпал етуде,
өзара байланысты инструментариді пайдалануды, нарықтардың ... ... ... тудырады.
Нарықтық жүйенің мемлекеттің кірісуінсіз мүмкін еместігін ... даму ... ... ... шегі бар, одан ... ... болса
нарық процестері деформацияға ұшырайды, өндірістің тиімділігі түседі.
Реттеудің маңызды шектелуі ... есте ... ... ... ... ішінде бірде-бір
идеалдығы жоқ.
Реттеудің тікелей әдістері үкіметтік үстемдік қатынастарға негізделеді.
Олар шаруашылық субъектілерінің қызметіне және оның ... ... әсер ету ... жүргізіледі. ЭМР-дің тікелей әдістерінде экономиканың
секторларын, аймақтарын, ... ... ... әр ... ... ... ... Бұлар субвенция немесе
субсидиялар және жеңілдеткен несиелер түрнін алады.
Мемлекет экономикаға тікелей ықпалын ... ... ... ... ... ... Бұл екі бағытта жүргізіледі: мемлекеттік
кәсіпкерлікті дамыту арқылы немесе мемлекеттік емес ... беру ... ... ... бірлескен немесе индивидуалдық-жеке
формасындағы ... ... ... да ... Бұл оларға төмен
бағамен тауарлар, қызметтер, немесе, субсидия беру ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау
сфераларын қолдау бағдарламасын орындайды. Бұлар мемлекеттік қолдаусыз баяу
дамыған болар еді, немесе олардың қызметтерінің ... өте ... ... қолы жетпес еді. Осы салалар, ... ... ... ... қатар, көп мемлекеттердің субсидия жасауының тұрақты
объектісі болып табылады.
Мемлекет экспорт жасаушыларды шикізат ... үшін ... ... ... ... ... несие жеңілдігін беріп, экспортқа
тікелей реттеуші ықпал жасайды.
Мемлекет ұлттық нарыққа тікелей де әсер ... ... ... ол ... даму ... көлемі мен құрылымына әсер ... ... ... ... ... және ... мөлшерде
өнімнің көрсетілген түрін немесе бірегей, аса ... ... ... ... фирмаға берген тапсырмасы болып табылады.
Тұрақтандыру саясатын ... ... ... ақша-несиелік,
бюджеттік және фискалдық саясатепен қатар, ... және ... ... ... ... ... саясаты – экономикалық инструментарий
арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ережелерін тәртәпке келтіру болып табылады.
Мыналар инструментарийге жатады:
1.Несие саясатында:
-банк резервтерін нормалау;
-банк проценттерінің ... алу ... ... ... ... операциялар жүргізу.
2.Бюджеттік саясатта:
-мемлекеттік шығындарды реттеу;
-мемлекеттік сатып алуды жүргізу;
-мемлекеттік ішкі заем шығару;
-мемлекеттік кәсіпкерлікті қолдау және оны тәртіпеке ... ... ... ... ... реттеу;
-муниципалдық салық енгізу;
4.Әлеуметтік саясатта:
-Еңбек төлемінің минималды ставкасын реттеу;
-Зейнетақының, ... ... және т.б. ... ... ... жүзінде баж салығының, валюталардың айырбас курстарын белгілеу;
-шетел қарыздарын, инвестицияларды және валюталық шектеулерді ... ... ... мен ... ... қолдану ұлттық экономиканың макромаркетингін құрады. Бұл тікелей және
жанама бағыттармен салыстырғанда кешендік әдіс болып табылады және ... ... ... пен ... ... ... фазаларын,
территорияларды, аймақтық екіншілік жүйелерді қамтиды. Мазмұны ... ... ... ... ... ... маркетингтік
іс-әрекеттерді өзгертіп отырады.
Сілтеме: Реттеудің әдістері және инструменттері 3.3. 1. ... 1. ... ... ... ... ... ... және инструменттері
Мемлекеттік реттеу механизмі өзгеріп ... Оның ... ... ... ... саяси күштердің қайта
топталуының қажеттіліктерімен және осы ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудегі ... даму ... және т.б. ... ... ... ... реттеу тиімді болуға тиісті, ол партнерлікті
тереңдетіп және бизнесті жандандыру үшін ... ... ... ... ілейді.
Егер мемлекеттік реттеу нарықтық механизмдермен реттелмейтін немесе
шамалы реттелетін ...... ... ... ... ... ... қорғау – қолдаса, онда оның тиімді
болғаны.
Дамыған нарықтық және транзитивтік экономикалы елдердегі мемлекеттік
реттеудің ... ... ... ... орын алатын
реттеулік тенденцияларды айқындауға болады.
Мемлекеттік реттеудің қызметтері, біріншіден ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету бағытында ... ... ... ... факторлар арқылы,
өндіріс факторларының пайдалану дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... күшінің,
капиталдың, кәсіпкерлердің осы елде бар болғанының арқасында жету мүмкін.
Ұлттық экономикаға пайдалы техниканы ... ... ... ... ... ... ... мойындаған міндетіне
айналады. Бұл өндірістің тиімділігін ... ... ... ... ... жаңа ғылымсіңіргіш салаларды игеруге мүмкіндік береді.
Екіншіден, сан алуан инструменттерді пайдалану, оның ... ... ... ... – жеке ... қоғамның приоритеттік
мәселелерін шешу үшін мемлекеттік бағдарламаларды орындау мақсатымен,
мемлекеттік ... және ... алу ... ... әр түрлі
формалардың жиынтығын қолдану.
Үшіншіден, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... белсенділік әрекеттерінің
мүмкіндігін ұлғайту. Осыны жүзеге асыру жолдары: ұлттық ... ... ... ... жеке бизнес үшін мемлекеттік емес қолдауды
ынталандыру, ірі масштабты стратегиялық мәселелердің ... ... және ... ... байланысты болатын немесе жетімді пайда
әкелмейтін, жеке инвестицияларындағы фирмалардың бәсекелік ... ... ... ... процестерді жалпылама үйлесімділікке келтіру,
экономиканың дамуын үкімет белгілеген бағыттарға сәйкес ынталандыру,
мемлекеттік ... ... ... бар ... айналып келеді.
Жоспарлық-болжамдық институционалдық құрылымдар жүйесі арқылы ... ... ... ... отыр ... ... ... мемлекет конъюнтуралық артықшылыққа жетуді көздеп, елдің
жеке және өндірістік сұранысының динамикасын ... ... ... шығындармен, салықтармен, несие құнымен, айналы әрекет жасайды,
бәсекелікті тәртіпке келтіреді, мемлекеттік секторды дамытады.
Алтыншыдан, әлеуметтік ... және оны ... ... ... ... ... ... бағалар, жұмыспен қамту, еңбек
қатынастары, еңбекті қорғау, тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... ... - әлеуметтік теңсіздікті
жеңілдету, мүдделер ... ... ... ... ... тұрғындардың
әр түрлі топтарының экономикалық белсенділігін ынталандыру.
Жетіншіден, экономикалық реттеудің өзгеріп отыратын ... ... ... ... әр алуандылық болып ... ... ... ... ... және ... диверсификациялануын талап етеді. Осы күнгі дамыған индустриялық
елдердің экономикасында қайта реттеу және децентрализация ... ... ... ... ... ... ... Қайта реттеу –
бұл қоғамдық ұдайцы өндіріс механизміне тікелей ... ... ... ... ... Мемлекеттік реттеу коорпоративтік
реттеумен толықтырылып отыр, бұл комулятивтік және компенсациялық (өтемдік)
эффект береді.
Децентрализация ... – көп ... ... ... ... мегадәрежесіне және жекелеген фирмалардың
микродәрежесіне аудару ... ... ... ... ... ... органдары мемлекеттік реттеудің субъектілеріне айналып
отыр. Әкімшілдік реттеудің ... ... рөлі ... ... әр ... тетіктерінің маңызы өсіп келеді.
Территория дәрежесінде экономикалық реттеу аймақтардың дамуы бір
қалыпты еместігін төмендетеді, ... ... ... ... ... ... экономикалық потенциалын тиімді
қолдануды ынталандырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы қалыптасуы мен дамуының ... ... ... бағытталған нарықтық экономика болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетке негізделеді. Олардың әрқайсысы жалпы экономикалық және ... ... ... өз ... ... да бір ... жүйедегі әртүрлі меншік ... ... болу ... ХІХ – шы ... ІІ – ші ... ... ... еркін нарықтық экономика дәуірінде (монополистік капитализмге
дейінгі жүйе), ұсақ жеке ... ... ... ие ... кәсіпкерлер өзара еркін бәсекелесті. Бұл еркін бәсеке дәуірі еді. ХІХ
– шы ... ІІ – ші ... ... ҒТР – ның ... акционерлік
(корпоративтік) қоғам түрі қалыптаса бастады. Ал, ХХ – шы ғасырдың басынан
мемлекеттік меншік үлесі кәдімгідей өсе ... ... ... ... ... ... ... аралас
нарықты экономиканы реттеу дәуірінде меншік түрлерінің құрылымы кәдімгідей
өзгерді: жеке ... 30 – 35 % ... ... ... меншік
көптеген бөлігін, яғни 50% – ын және мемлекеттік меншік 15 – 20% - ... ... ... ... елдің экономикалық даму
ерекшелігімен анықталады. Аралас әлеуметтік бағытталған ... емес ... ... ... «швед моделі» жатады. Мұнда барлық
негізгі қордың 4% - ы ... ... ... ал барлық мемлекеттік
шығындардың жартысы әлеуметтік мақсатқа бағытталады.
Батыстың дамыған елдері экономиканы басқаруды ... ... ... ... ... ... ... әкімдік жоспарлау мен ... ... ... қабыстыра байланыстырып, заңмен реттеп тамаша
табыстарға жетіп келеді
Қазіргі таңда Қазақстан халықаралық экономикалық қатынастар ... ене ... 2030 ... ... ... дамуы барысында
біздің республика өзінің сыртқы ... ... ... және ... Орта Азия ... Таяу және Орта ... елдерімен
де тереңдетіп келеді. «2030 жылы біздің ұ,рпақтарымыз бұдан былай әлемдік
оқиғалардың қалтарысында ... ... елде өмір ... ... Олардың
Қазақстаны Еуразия орталығы бола отырып, ... ... келе ... ...... Ресейдің және Мұсылман әлемінің арасындағы ... ... ... буын ... ... ... [12-34 ... да стратегиядағы жеті ұзақ мерзімді басымдықтардың алғашқысы
... ... қол ... ... факторы – «көршілерімізбен
берік және достық қарым-қатынаста болуға тиіспіз». Ал ұзақ мерзімді ... ...... ... мен ішкі жинақталымдардың
деңгейі жоғары ашық аралас ... ... ... ... ... ... келе ... экономикасының дамуы үшін
кедергі келтіретін және әлі де болса жетілдіруді қажет ... ... бар ... байқадым және олар төмендегідей факторлар деп
білемін:
-әлеуметтік бағдарланған аралас ... құру үшін ... ... ... ... ... ... орын алуы
үшін дүниежүзілік еңбек бөлінісінде бәсекелестікке қабілетті экономикасы
бар мемлекет атануымыз қажет. Бұл мақсатты жүзеге ... үшін ... ... сай ... келешегі жоғары
салаларды дамыту ... ... ... ... ... ... ... құрылымдарды өңдеуші салаларға бағыттау,
жаңа технологияларды тарту сияқты шаралар қолға енді ... ... деп ... технологиялық өзара тығыз байланысты және
бәсекелестік ... ... ... ... ... экономикамыздың
әлемдік нарықта келешегі жоқ екендігі 1996 – 1997 жж. бері ... ... ... ... ... ... орын ... аралас экономиканың нақты секторының әлсіздігі мен тиімсіздігінен
туындайды. Аралас ... ... ... жасайтын келесі қатерлерді
атауға болады:
-шикізат ... ... ... ... тәуелділік;
-сыртқы қарыздың артуы: мемлекеттің Халықаралық Валта Қоры алдындағы
қарызының ... банк ... мен жеке ... ... ... қарыздарының жиынтық сомасы үлкен;
-теңгенің шынайы бекуінің, ұзақ мерзімде ұлттық экономика үшін тиімді
болғанымен, ... ... ... ... ... ... ... деңгейі, жинақтау нормасын көтеру қажет;
-аралас экономика құрылымының деформациялылығы, өндіруші өнеркәсіптің
басымдылығы;
-аралас экономиканың өндіруші және ... ... ... ... ... бар боса аздығы;
-өңдеуші өнеркәсіп бәсекелестігінің сапалылығы төмен деңгейі;
-өзге елдермен сауда байланысындағы ... ... ... ... ... мен инвестициялық тауарлар импорты;
-шағын және орта кәсіпкерлік дамуындағы инновациялық-технологиялық
сапаның төмендігі.
Аралас экономиканы диверсификациялауда оның ... зор. ... ... ... ... өркендетудің өзектілігін
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев талай рет ... ... 2000 ж. ... ... ... қолдауымен нарықтық
экономикалы мемлекет деп ресми танылғанымен, әзірге өркениетті нарық
қатынастарының ... ... ... ... ел ... ... диверсификацияламасақ, нарықтық шаруашылығы озық дамыған
елдердің қатарына қосыла алмаймыз.
Сонымен, аралас экономикалық қалыптасу диалектикасы ... ... ... ... индустриалдық және ... ... ірі ... ... беретін мануфактуралық
еңбек бөлінісінің даму деңгейінен көрініс табады.
Аралас экономиканы қалыптастыратын ... ... ... оның
көпқырлығын көрсетеді. Бұл еңбектегі кейбір мәселелер аралас экономиканың
қалыптасу процесінде ... ... ... ... ... ... ... бірақ көзқарастарды негіздеумен шектелген .
Қорыта айтқанда, мен осы ... ... ... ... ... заңдылықтарын, мәнін, мазмұнын, түрлерін ... ... ... ... ашып сипаттадым.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. П. Самуэльсон. «Экономика», Мәскеу, 2000, 58 ... Я. ... ... ... ... Алматы 2004ж.
3. Т.К.Оралтаев «Жаңа кезең – экономикалық теориясы», Алматы 2004, 522б
4. Дж. ... ... ... ... 1999ж, 60 б
5. Ч.Макмиллан. «Японская промышленная система», 1988ж, 87 ... ... ... ... М., 1982ж, 484 б
7. Я.Ғ. Қажымұрат «Экономика» 10 том. Алматы 2005ж
8. В.Н. ... ... как ... ... 1995ж, 265 ... ... ... «Жаңа кезең – экономикалық теориясы», Алматы
«Данекер» 2004ж.
10. Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н. Жақыпова, Т.П. ... ... ... 10 ... ... ... теория», Алматы, 2002ж. 35 б
12. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан – 2030» ... ... А.М. ... ... социально-экономическая модель» Москва, 1991ж
14. А. С. Булатов «Экономика» Москва, 1997ж
15. Р. ... ... Л. ... ... Москва, 2002ж
-----------------------
-болжам
дар
-индика
тивтік норматив тер
- салық ставкалар
- баж салығы
- салық жеңілдік
тері
- жоспарлар
- стандарт-р
- норматив
тер
- тарифтер
-инвестиция
лар
- Лицензия
лау
- тіркеу
- регламент
- монополия
ға қарсы тыйым ... ... ... ... ... ... ... алу ставка
сы
- резервтік
ставка
- ашық нарық операциялар
- синьораж
- валюта
лық интервен
ция
мемлекеттік:
- тапсыр
малар
- қарыз
дар
- субен
диялар
- компен
сациялар
Әдістер
Тікелей
Жеке ... ... ... Салықтық Бюджеттік Индикативтік
Ақшалай ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы жоғарғы мектеп дамуы және қалыптасуының негізгі кезеңдері6 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет қалыптасуының теориялық негіздері22 бет
Азаматтық қоғамның қалыптасуының теориялық кезеңдері33 бет
Аймақтық өндірістік аөк инфрақұрылымының құрылуымен қалыптасуының теориялық және әдістемелік негізі60 бет
Аралас сандық қондырғылар26 бет
Аралас шөп тұқымын сақтауда жүретін физиологиялық, биологиялық және микробиологиялық үрдістер17 бет
Аралас экономика25 бет
Аралас экономика жүйесі19 бет
Аралас экономика жүйесі және оның басты ерекшеліктері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь