Мемлекеттік қызмет және лауазымдар ұғымы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ЛАУАЗЫМДАР ҰҒЫМЫ 7
1.1Мемлекеттік қызмет ұғымы және заңнамалық негіздері. 7
1.2 Мемлекеттік лауазымдар ұғымы және оларды топтастыру 14

2.МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ МҮДДЕЛЕРІНЕ ҚАРСЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ 18
2.1Мемлекеттік қызмет мүддесіне қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы және түрлері 18
2.2Қызметтік жалғандық жасау қылмысының объектісі және объективтік жағы 34
2.3 Қызметтік жалғандық жасау қылмысының суъектісі және субъективтік жағы 45

3 ҚЫЗМЕТТІК ЖАЛҒАНДЫҚ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ ҚОҒАМҒА ҚАУІПТІЛІГІ ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҢ ОСЫ ТҮРІМЕН КҮРЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ 60

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 63

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .. 65
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..............................................................|4 |
|...................................... | |
| | |
|1 ... ... ЖӘНЕ ... ... |7 ... ... ... және ... ... |7 ... ... лауазымдар ұғымы және оларды топтастыру |14 |
| | ... ... ... ... ... |18 ... СИПАТТАМАСЫ | |
| ... ... ... ... ... жалпы |18 |
|сипаттамасы және ... | |
| ... ... ... ... ... және |34 |
|объективтік жағы | ... ... ... ... ... ... және субъективтік |45 |
|жағы | |
| | |
|3 ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҢ |60 |
|ОСЫ ТҮРІМЕН КҮРЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... |65 ... ... мемлекеттік құқықтық реформаның талаптарына
сай кәсіпқойлық негіздегі мемлекеттік қызмет институты ... ... ... ... ... ... жасалып, жетілдіріліп келе жатыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан халқына жолдауында
«Заңдар бір ... ... ... тиіс, ол қоғамның даму ырғағына сәйкес
келуі, тез өзгеріп тұратын ... ... ... ... [1] деп ... ... де өмір талабынан туып отыр.
«Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, ... ... ... ... ... оның ең ... ... және
адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп ... ... ... бекітілген. Осының айғағы ретінде ... ... ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының толық
мүшесі болып, басқа да белгілі өркениетті ... ... ... ... ... бастадық.
Егемен елімізді осындай жоғары деңгейге жеткізу жолындағы әлеуметтік,
экономикалық, құқықтық және саяси реформалар табысқа ... Осы ... ... ... негізгі қағидаларды қылмыстық қол сұғушылықтан
қорғау үшін қылмыстық-құқықтық заңдылықтар да айтарлықтай ... ... Атап ... бұрынғы Кеңес Одағы кезінде қабылданған Қылмыстық
кодексі орнына, тәуелсіз мемлекетіміздің Қылмыстық кодексі дүниеге келді.
Қазақстан ... ... ... ... жасаған
баяндамалары мен ... ... ... ... ... ... ... үнемі түзетулер мен өзгертулер енгізуге тура келеді»
2[i], «Заң ... ... ... ... ... ... ... проблемасы көкейкесті күйінде қалып отыр, заңдар үйлесімді, әрі
Конституцияға сай ... ... Бұл ... шешу ... барлық
салалары қамтитын барлық заң жүйесін жетілдіре ... ... әрі ... келуді керек етеді» .
Осы тұрғыдан егеменді еліміздің қылмыстық-құқықтық нормативтік
актілерін ... ... ... ... ... ... ... органдардың жұмысына, оның лауазымды адамдарының азаматтар ... ... мен ... заңды мүдделерін қамтамасыз етудегі және
олардың мемлекеттік қызмет субъектілері бола ... ... ... ... алу, оның жасалу себептері мен ерекшеліктерін ... ... ... ... байланысты осы Курстық
жұмыста, қызметтік жалғандық жасау ... ... ... ... ... ... туындап отыр.
Егеменді еліміздің өркендеп-гүлденуіне және жоғары дамыған мемлекеттер
қатарына ... ... ... ... ... ... мен жеке басының мүддесі «мемлекет» мүддесінен ... ... ... ... ... ... не оған теңестiрiлген
адамның, лауазымды адамдар және жауапты мемлекеттiк ... ... яғни ... ... жоқ ... Олар тек қана ... зиян ... қоймай, сонымен бірге азаматтардың билік пен
басқарудың мемлекеттік институттарына деген сенімсіздікті туғызады.
Мемлекеттiк қызмет пен ... ... ... ... ... және өзге де ... жүйесіндегі, қызметтік жалғандық жасау
қылмысының субъектісі болып мемлекеттiк қызметтер атқаруға уәкiлеттi ... оған ... ... лауазымды адамдар және жауапты мемлекеттiк
лауазым атқаратын адамдар жасайтын қылмысымен күресудің қылмыстық-құқықтық
және криминологиялық мәселелерін қарастыру және ... ... ... қылмысының субъектілерінің қылмыстық іс-әрекеттерімен күресудің
қылмыстық-құқықтық және криминологиялық ... ... ... ... ... ... ... жасау.
Дипломдық жұмыстың міндеттері. Қарастырылып отырған проблеманың
өзектілігін ... ... алға ... ... ... ... ... мынадай негізгі міндеттерді қоюды жөн деп санады:
қызметтік жалғандық жасау ... ... ... ... күресудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық мәселелері
мен қылмыстық-құқықтық күрестің тәжірибесін талдау;
қызметтік жалғандық жасау ... ... ... жасауға
мүмкіндік жасайтын факторларды анықтау және механизмін ... ... ... ... ... жасау қылмысына
байланысты қоғамға ... ... ... ... ... ... объектісіне олармен күрестің қылмыстық-құқықтық ... ... ... затын қызметтік жалғандық жасау қылмысын субъектілердің
қылмыстық әрекеттермен күрес жүргізуі бойынша ... ... ... ... қылмыстық заңды іс жүзінде қолдануын бір мақсатқа,
яғни мемлекеттік қызмет мүдделерін ... ... ... ... ... ... және теориялық негіздерін шындықты
түсінудің жалпы философиялық ... ... ... қолдану мемлекеттік
қызмет мүдделеріне қарсы жасалатын қылмыстардың анағұрлым кең етек жаю
жолдарын ... ... ... ... ... ... осы
әдістерді негізге алу бір жағынан мемлекеттiк қызмет пен ... ... ... ... ... жемқорлық және өзге де
қылмыстардың нақты фактілерін ... ... ... ал ... ... ... бір тарихи (мемлекеттік билік, басқару) ... ... ... ... ... жалпы әдістемелік негізін жалпыға бірдей диалектикалық әдіс,
таным құрайды. ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін қолдану ескерілді.
Дипломдық жұмыстың негізгі тұжырымдамалары мемлекет және ... ... ... ... ... азаматтық құқық, қылмыстық және
азаматтық іс жүргізу құқығы ғылымдарының жетістіктеріне негізделеді.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... қылмыстық-атқарушы, қылмыстық іс
жүргізу және әкімшілік заңдары; ... ... ... ... ... ... қызмет мәселелері жөніндегі Қазақстан
Республикасының Заңдары, сонымен қатар мемлекеттік ... ... ... күрестің проблемаларын реттейтін Қазақстан Республикасы
Президенті Жарлықтары мен Парламентінің нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі үкімет қаулылары және құқық қорғау органдарының
ведомствалық нормативтік құқықтық актілері; мемлекеттік ... ... ... ... ... есеп ... жинақтары, құжаттары;
сонымен қатар басқа да заңдар және заңнан туындаған актілер құрады.
Дипломдық жұмыс тақырыбының теориялық және ... ... ... мен ... ... жалғандық қылмысын жасаушы
субъектілер мемлекеттік қызметтер ... ... адам не ... ... ... адамдар және жауапты мемлекеттік лауазым
атқаратын адамдардың ... ... ... және тиімді
шараларын өңдеу үшін ... ... ... ... ... мен ... жалғандық жасау қылмысын жасаушы субъектілер мемлекеттік
қызметтер атқаруға уәкілетті адам не оған ... ... ... және жауапты мемлекеттік лауазым атқаратын адамдар ... ... ... ... заңды одан әрі дұрыс түсінуге
мүмкіндік береді;
қызметтік жалғандық жасау қылмысын жасаушы субъектілер ... ... ... ... ... уәкілетті адам не оған теңестірілген
адамның, лауазымды адамдар және жауапты мемлекеттік ... ... ... ... ... жүргізетін құқық қорғау
органдары, ұқсас, бәсекелес құқықтық нормалдарды дұрыс айыра білуі және
оларды ... ... үшін ... ... ... ... ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ЛАУАЗЫМДАР ҰҒЫМЫ,
1. Мемлекет қызмет ұғымы және заңнамалық ... ... ... ... ... ... мен құқық негізінде экономика, әлеуметтік-мәдениет және
әкімшілік-саяси ... ... ... ... ... ... реформалау сияқты міндеттерді шешуде аса ... рөл ... ... мен ... ... ... аяларында жүргізіліп жатқан
қайта құруға байланысты ... ... ... қызметшілерге
қойылатын жаңа талаптар туғызды. Нарықтық қатынастарға көшу жағдайында
мемлекеттік ... ... ... реформаларды жүзеге асырудың
міндеттеріне толығынан сай келмейтін болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... қазіргі және
келешектегі саяси және экономикалық жағдайларда жұмыс істей ... жаңа ... ... ... ... кәсіби білікті,
құзыретті, тиімді жене ... ... ... Бұл ... шешу ... ... әкімшілік-құқықтық мәртебесін белгілеуді ... ... ... ... ... ... ... болмады. Заң әдебиеттерінде бұл ұғымға мемлекеттік ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... міндеттері мен функцияларын
жүзеге асыруға бағытталған және мемлекет ақы төлейтін еңбек ... ... ... кез ... мемлекеттік ұйымдағы барлық
қызметшілер мемлекеттік қызметшілер болып саналды.
1995ж.желтоқсанда ҚР-сы Президентінің ... ... ... ... бар ... ... ... мемлекеттік қызметке арнайы
арналған бірінші нормативтік-құқықтық акт ... ... ... ... және оған ... ... енгізу туралы заңдармен одан әрі дамытылып, ауыстырылды.
Аталған ... ... ... мен ... ... ... ... берілген. Мемлекеттік қызметшілерге тек мемлекеттік
органдарда, кез келген ... ... емес ... ... оқу ... қызметшілері мемлекеттік ... ... ... ... ... ... адамдар жатады [2].
Мемлекеттік қызметшілер лауазымдары оларды жасақтау мақсаттарына қарай
саяси және әкімшілік ... ... ... саяси қызметші-
тағайындалуы (сайлануы), босатылуы және ... ... ... жене ... ... мен ... іске ... үшін жауап беретін
мемлекеттік қызметші.
Саяси лауазымдарға:
-ҚР-ның Президенті тағайындайтын мемлекеттік саяси қызметшілер, олардың
орынбасарлары;
-ҚР-сы ... ... және ... Палаталарының
төрағаларьг тағайындайтын және ... ... ... ... ... ... Сот аппаратының басшысы, оның орынбасарлары;
-Конституцияға сәйкес Президент пен Үкіметтің өкілдері болып ... ... ... атқарушы органдар мен ведомстволарды басқаратын мемлекеттік
саяси қызметшілер (басшылар), ... ... ... ... лауазымдарға Президент белгілейтін өзге ... ... ... ... ... қызметші-мемлекеттік саяси
қызметшілердің құрамына кірмейтін, мемлекеттік ... ... ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік қызметші.
Сонымен мемлекеттік қызметшілерді жоғарыдағыдай екі топқа бөлудің негізгі
мақсаты ... ... ... ... қамтамасыз ету,
саяси қызметке тағайындалатындардың шегін белгілеу, оларға байланысты
кәсіби ... ... ... ... мемлекеттік аппараттың
қалыпты жұмыс істеуіне мүмкіндік туғызу және оның ... ... ... ... бөлудің негізінде аталған ... ... ... ... ... Мемлекеттік қызмет -
мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік ... ... ... мен ... іске ... ... ... өкілеттігін
атқару жөніндегі қызметі.
Мемлекеттік қызметттің маңыздылығы, мемлекеттің шешетін барлық
мәселелерінің ішінде ... ең ... ... ... мәселе негізгі
болып табылатындығымен айқындалады. Тек мемлекеттік аппарат реформаларды,
жаңа идеялар мен заңдық ... ... ... міндетті, бірақ басқару
қызметінде болатын ... ... ... ... ... кей ... ... реформалық бағдарламаларды
қабыл алмауымен, одан бетер-олардың ... ... ... ... Мемлекеттің мықты кадр потенциалын тиімді етіп пайдалану-
алғы шепте тұратын жалпыұлттық міндет. Әр ... ... ... ал мемлекеттік басқару машинасы барлық жағдайларда да қалтқысыз
жұмыс істеуге тиіс. Мемлекеттік қызметті ... ... ... ... ... аппараттың дәл, ұтымды және үнемді қызметін
қамтамасыз етуге, оны ... ... ... ... ... ... ... қызметтің принциптері мемлекеттік қызметті ұйымдастыру мен
қызмет ... ... аса ... ... ... ... ... жүйесінде пайда болатын қатынастардың ... және ... ... қамтиды. Мемлекеттік қызметтің
құқықтық ... ... ... ең ... ... ... ... әділетсіздікке әкеп соғады.
«Мемлекеттік қызмет туралы» заңның ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметшілер лауазымдық міндеттерін
атқарған және олардың құқықтарын ... ... ... ... ... ... өзге ... құқықтық актілерден ... ... ... Бұл ... 4-бабының 2 тармағы ел
Конституциясының ең жоғары заңдық күші бар және ол ... ... ... ... ... ... негізделеді. Конституция
мемлекеттің Ата заңының -оның Конституциясының ең жоғары заң күші болатын
жүйе құруды болжайды, ал ... өзге ... ... ... ... ... тиіс .
Мемлекеттік қызметші құқықтық актілерді, азаматтардың құқықтарын ... ... ... ... мен қорғау үшін барлық қажетті мүмкіндіктерді
жасауға міндетті.Заңдылық идеясын іске асырудың мынадай ... ... ... ... ... мен ұйымдардың заңдарды орындауына қол
жеткізуге тиіс, оның өзі ... ... ... оның ... ... ... патриотизм принципі-мемлекеттік қызметшінің өз Отанын,
халқын сүйетіндігін, ... ... ... сезімін, берілгендігін,
Республиканың тәуелсіздігін нығайтуға, онда өркениетті демократиялық қоғам
құруға, ... ... мен ... ең ... өз халқының тілі мен
дінін дамытуға бар білімі мен ... ... ... ... ... заң ... ... және сот тармақтарына
бөлінуіне қарамастан, мемлекеттік қызмет жүйесінің біртұтастық принципі.
Бұл Республикада ... ... ... ол ... ... әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау
принципіне сәйкес жүзеге асырылады ... ... ... 4-
тармағына негізделген.
Сонымен бірге бұл биліктің әрбір тармағының атқаратын қызметінің ара
жігін ажыратуды, нақтылап белгілеуді ... ... ... ... ... дербес болатынын, өз функцияларын орындағанда белгіленген ... ... ... ... бола тұра бұл ... мәнінен
мемлекеттік қызметшінің заң шығарушы (өкілді) органның депутаты болуға құқы
болмайтындығы туындайды. Немесе керісінше: депутаттар ... ... ... құқықтарының, бостандықтарының және заңды мүдделерінің
мемлекет ... ... ... принципі.Бұл Қазақстанның
заңнамаларындағы жаңа ... ... ... адам мен ... мен ... ... сақтауға және қорғауға міндеттейді.
Қазақстанда құрылып жатқан құқықтық мемлекет үшін ... ең ... ... тану және ... құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін бұзуға әкеліп соқтыратын ... үшін ... ... ... ... ... мемлекеттік кызметшілердін жауапкершіліктері
болмай қалмайтындығы міндетті ... ... ... ... ... кіруге тең құқығы бар
принципі ... ... ... ... Оның ... ... ... қабылдаған кезде нәсіліне, жынысына, ұлтына,
тіліне, әлеуметгік тегіне, мүліктік және ... ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерге қатыстылығына
байланысты қандай да болсын ... ... ... ... ... ... ... кіру мүмкіндігі Қазақстанның азаматы болуына, жасына
және мемлекеттік ... үшін ... ... ... ... ... ... еріктілігі принципі ҚР-
сы Конституциясының 24-бабының 1-тармағында бекітілген әркімнің еңбек ету
бостандығына, қызмет пен ... ... ... ... ... барлығына
негізделеді [3].
-Мемлекеттік қызметшілердің кәсібилік және жоғары біліктілік ... ... бос ... ... ... ... ... негізгі белгілер. Басымдық ең лайықтыға, жақсы дайындығы
барға, ... ... ... көп ... ... ... ... қабілеттігін көрсеткенге беріледі.
-Мәні бірдей жұмыстарды орындағаны үшін ... ... тең ... ... ... 24-бабының 2-тармағында бекітілген әркімнің
өз еңбегі үшін нендей бір кемсітусіз сыйақы алуына ... бар ... ... ... ... органдар мен лауазымды ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қызметшілер үшін міндеттілік принципі Қазақстан мемлекеттілігінің негізгі
бастауларының бірі болып табылады. Ол мемлекеттік биліктің ... ... ... күші болатынына, төменгі органдардың жоғарғы органдарға
бағыныстылығына негізделеді.Осының арқасында мемлекеттік механизмнің барлық
буындарында атқарушылық төртіп үшін ... ... ... ... бақылауда болу және есептілік принципі
мемлекеттік қызметгегі тәртіпті ... ... ... ... ... орындауын қамтамасыз етудің, олардың ... ... ... аса ... және ... ... ... пікір мен жариялылықты ескеру принципі ... ... ... ашық ... ... ... қол ... және олардың мемлекеттік ... ... ... ... мәселелерді оның ырзашылығымен және ... ... ... ... ... ... бақылау
үшін ашық жене қолжетушілік болмайынша мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бірде-бір қызметкері
бақылаудан, сыннан тысқары қалуға тиіс емес.
-Мемлекеттік қызметшілердің құқықтық және әлеуметтік қорғалу принципі
олардың қалыпты қызмет ... үшін ... ... туғызуды, қызметтік
міндеттерін орындауға тосқауыл болатын кедергілерді жоюға тиісті шаралар
қолдануды көздейді.Қызметшілердің әлеуметтік жене ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеуді,
еңбек ... ... ... ... ... мемлекеттік
сақтандыруды, қызмет жөнінен өсуді болжайды.
-Мемлекеттік қызметшілерді қызметтік ... ... ... ... ... және күрделі тапсырмаларды орындағаны үшін
көтермелеу ... ... ... ... ... ... туралы»
заңның 23-бабында қаралған [2].
-Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік міндеттерін орындамағаны не
тиісінше орындамағаны және ... ... ... пайдаланганы үшін
жеке жауаптылық принципі мемлекеттік тәртіпті ... ... ... ... үшін жеке ... ... ... береді.
-Мемлекеттік қызметшілердің ... ... ... ... тиісті бюджет қаражаты есебінен қайта
даярлануын, кәсіби ... мен ... ... арнайы оқу
орындарын ұйымдастыруды, т.б. болжайды.
Мемлекеттік органдарда саяси партиялардың ... ... ... ... қызметшілер лауазымдық міндеттерін атқарған кезде
заңдардың талаптарын басшылыққа алады және ... ... ... мен ... ... ... байланысты болмайды.
Мемлекеттік қызметшілсрдің атқаратын міндеттері мен функциялары, олардан
саяси және діни алаламаулықты талап ... ... ... ... ... ... аумағы мен мазмұны мемлекеттік-қызметтік қатынастардың пайда
болуының және іске ... ... ... ала ... ... ең ... ... орналасуға және мемлекеттік ... ... ... асыруға байланысты мәселелерді шешкенге
дейін, мемлекеттік билік органдарының ... мен ... ішкі ... ... ... ... ... тізбесін бекіту және
оларды санаттар мен топтар бойынша жіктеу, ... ... ... мен ... ... ... осы ... мемлекеттік қызметшілерге қойылатын біліктілік талаптарды
(білімі, мамандығы бойынша жұмыс өтілі мен ... ... ... ... еске ... отыр.
Мемлекеттік - қызметтік қатынастардың қатысушысы ретінде мемлекеттік
қызметшінің ... ... ... ... ... оның ... мен кепілдіктері; мемлекеттік қызметпен байланысты шектеулер;
көтермелеу және ... ... ... қызметті өткеру мәселелері де құқықтық нормалармен
реттелінеді: мемлекеттік ... ... бос ... ... ... қызметшіні аттестациялау; біліктілік дәрежелерін
беру; мемлекеттік қызметті тоқтату.
Мемлекеттік - қызметтік қатынастарды іске асырудың қажетті алғы ... ... ... қабылдауды, сондай-ақ оларды лауазымдарға
тағайындау мен ... ... ... ... ... ... дәрежелер (әскери жөне арнайы атақтар, сыныптар, шендер,
дипломатиялық рангілер) ... ... ... үшін ... ... ... ... мен лауазымды адамдарды белгілеу ... ... ... ... ... жұмысының маңызды элементі-
мемлекеттік кадр саясатын жүзеге асыру. Кадр ... ... ... құқықтық актілерде бекітіледі және солар арқылы іске ... ... ... ... ... ... оның
заңнамаларды атқаруымен, атқарушылық тәртіптілігімен тікелей байланысты.
Мемлекеттік қызмет туралы заңдар ... ... ... ... ... өзге де ... құқықтық актілерінен
тұрады.Мемлекеттік қызметті құқықтық реттеуде ҚР-ның Конституциясы маңызды
роль атқарады. Онда ... ... ... ... қызметке
тағайындау (сайлау) және ... ... ... ... оның ... және ... ... қызмет туралы» заң ... ... ... ... ... қызметшілердің құқықтық
жағдайының негіздерін және мемлекеттік қызметті ... ... ... ... ... - ... қызметтің бірыңғай
жалпы мемлекеттік құқықтық негізін ... оған ... ... ... ... ... ... шенеуніктік зорлық-зомбылықпен, жеке
адамға берілгендік принципі бойынша кадр іріктеп алу практикасымен ... ... ... ... ... туғызады. Ол ... ... ... тек ... ... ғана емес,
сонымен бірге олардың құқықтық және ... ... ... ... ... көп жаңа маңызды ұғымдар бар: мемлекеттік лауазым. мемлекеттік
қызмет, мемлекеттік ... ... ... деген не екендігі және
басқалар туралы. Ол ... ... ... ... ... ... ... талаптарды күшейте түскен: арнаулы білім,
аттестациялау, біліктілік ... ... ... жазалар жүйесі жете
қабілеттілігі жоқ ... қара ниет ... ... қатаң кедергілер
жасауға толық мүмкіндік береді.
Мемлекеттік қызмет туралы заң ... ... ... ... ... конституциялық заңдарда немесе өзге ... ... олар үшін ... құқықтық мәртебе белгіленген жағдайлар
қосылмайды. Жекелеген ... ... ... ... реттейтін бірнеше заңдар бар. Оларға, мысалы, «ҚР-ның ішкі
істер органдары туралы» 1995ж. 21-желтоқсандағы, «Авариялық ... ... ... ... 1997ж. ... ... қызметі туралы» 2002ж. 7-наурыздағы, «ҚР-ның қаржы полициясы
органдары тура-ы» 2002ж. ... ... ... және ... ... 2005ж. ... т.б. Заңдар жатады [4].
Мемлекеттік қызметтің бірқатар мәселелері бойынша ҚР-сы ... бар: ... ... ... қызметшілер лауазымдарының
реестрін бекіту және саяси ... ... ... ... ... ... Ережені бекіту туралы» 1999 ж. 29-желтоқсандағы,
«Қазақстан Республикасы әкімшілік мемлекеттік қызметшілер ... және ... ... ... ... тізбесін
бекіту туралы» 1999 ж. 22-желтоқсандағы; «Қазақстан ... ... ... ант беру ... ... ... 1999 ... 29-
желтоқсандағы; «Қазақстан Республикасы әкімшілік мемлекеттік қызметшілеріне
тәртіптік жазалар қолдану Ережелерін бекіту туралы» 1999 ... ... ... ... ... ... өткізу
Ережелерін бекіту туралы» 2000 ж. 21-қаңтардағы; ... ... ... ... ... бекіту туралы» 2000 ж. ... ... ... ... ... антының мәтінін және Қазақстан
Республикасы саяси мемлекеттік қызметшілердің ант беру ... ... 2000 ж. ... ... ... ... мемлекеттік қызмет академиясының мәселелері туралы» 1998 ж. ... ... ... ... істері жөніндегі ... ... ... Ережені бекіту туралы» 1999 ж. ... ... ... кадр ... ... ережені бекіту
туралы» 2003ж. 4-желтоқсандағы; ... ... ... ... ... ... ... туралы» 2004ж. 17-
қаңтардағы; ... ... ... ... ... және ... ... арттыру ережесін бекіту туралы» 2004ж. 11-
қазандағы; «Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің ... ... ... ... этикасы Ережелерін) бекіту
туралы» 2005ж. ... ... ... ... ... ... және ... арттыруды одан әрі
жетілдіру жөніндегі ... ... 2005ж. ... ... ... ... істері агенттігінің облыстардағы, Астана
және Алматы қалаларындағы тәртіптік ... ... ... ... туралы»
2005ж. 30-маусымдағы және т.б.
Мемлекеттік қызметтің көптеген мәселелері тәртіптік жарғылармен және
ережелермен, нақтылы ... мен ... ... ... туралы
ережелермен, Үкіметтің, министрліктер мен агенттіктердің өзге ... ... ... ... алғанда мемлекеттік қызмет -
күрделі кешенді ... ... ол ... ... ... , ... ... қаржы және басқалармен) реттеледі.
Мемлекеттік органдардағы -мемлекеттікке жатпайтын ... ... емес ... (шаруашылық серіктестіктерде, акционерлік
қоғамдарда, мекемелерде, ұйымдар мен кәсіпорындарда) ... ... ... ... ... қызмет туралы» заң бойынша мемлекеттік қызметші болып
мемлекеттік органда заңдарда белгіленген ... ... ... ... не ... ... Банкінің қаржысынан ақы төленетін
қызметті ... және ... ... мен ... іске ... ... өкілеттікті жүзеге асыратын ... ... ... ... ... жүзеге асыратын және ... ... ... қамтамасыз ететін адамдар мемлекеттік қызметші
болып ... ... ... лауазымдарының тізбесі Үкіметтің
1999ж. 30-желтоқсандағы қаулысымен бекітілген. ... ... ... ... ... ... ... лаборант, методист, машинистка, редактор, хатшы, техник,
экспедитор және басқалар ... ... ... өмірінің барлық аяларында мемлекеттік ... ... ... ... ... қызметшілердің құрамы бірыңғай емес, олардың
мемлекеттік ... ... іске ... ... ... әр түрлі және олар біріне-бірі ұқсас емес жағдайларда жұмыс
істейді. Сондықтан оларды ... ... ... ... ... ... ... қызметшілерді олардың қызмет атқарып отырған мемлекеттік
өкімет органдары қызметінің ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметшілер қызметінің ... ... ... органдардың: Президент Әкімшілігінің, Үкімет
Кеңсесінің, Парламент Палаталары аппараттарының т.с.с. өкілеттіктеріне
негізделеді.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... өкімет органдарының қарауына жатқызылған мәселелер
жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... сияқты белгіні негізге
алатын болсақ, онда азаматтық және ... ... ... ... ... ... бөлінеді (әскери қызметшілер, ішкі
істер, қаржы полициясы және басқа органдар қызметкерлері). ... ... ... заң ... (өкілді), атқарушы және сот билігі
органдарының ... ... ... Заң ... ... - ҚР-ның Парламенті Заң шығару және Конституцияда көзделген шекте
атқарушы билік органдарына катысты бақылау ... ... Осы ... ... ... үшін ... Палаталарының жоғары білікті
қызметкерлер аппараттары болуға тиіс. Сондықтан бұларға «В» санаты тобының
лауазымдарына (құрылымдық ... ... ... ... кеңесшілері және басқалар) мемлекеттік басқару, информатика,
экономика, қаржы, қүқық салалары бойынша ... мен ... ... Тек ... ... қана ... қалыпты жүмыс істеуін
қамтамасыз ете алады.Атқарушы билік органдары мемлекет пен оньщ ... ... ... ... ... ... ... және атқару-өкім
ету қызметін жүзеге асырады.
1.2 Мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... белгілеген
кезде мемлекеттік қызметтің мемлекеттік лауазымдарының құқықтық мағынасы
мен топтастырылуын дұрыс түсінудің ерекше маңызы бар. ... ... ... деп, оған ... ... ... мазмұны мен көлемін
білдіретін, белгіленген тәртіппен құрылған бастапқы құрылымдық (ұйымдық)
бөлік түсініледі. Бұл ... ... тек ... ғана ... ... ... мамандықтары бойынша (мысалы, жұмысшылар өнеркөсіп
кешенінде) жұмыс ... ... ... ... ... ... туралы» 1999ж.23-шілдедегі заңда мемлекеттік
лауазымның қазіргі кезеңдегі мағынасына орай оны ... ... ... емес ... айыратын ұғымы берілген. «Мемлекеттік лауазым-
нормативтік құқықтық актілермен белгіленген ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық
бөлігі». Сонымен мемлекеттік деп тиісті мемлекеттік органның ... және ... ету ... ... ... белгіленген, еңбекақы
төленетін және осьг міндеттерді орындау үшін жауапты ... ... ... ... ... ... және басқа заң
актілеріне сәйкес құрылатын өзге мемлекеттік органдардағы ... ... ... ... органдарға, мысалы, Қазақстанның Ұлттық Банкі,
Қазақстан Республикасының Прокуратурасы, Адам ... ... ... және т.б. ... ... ... ұғымы тек «мемлекеттік
қызмет» ... ... үшін ғана ... ... бірге мемлекеттік
қызметшінің құқықтық жағдайын, мемлекеттік қызметті ... ... ... ... ... ... деңгейін,
мемлекеттік қызметті тоқтатудың ... т.б.) ... үшін ... ... ұғым ... табылады. Бұл орайда 1999ж. 23-шілдедегі заңмен
белгіленген мемлекетгік қызметгің мемлекетгік ... ... ... бар.Жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік ... ең ... ... және әкімшілік лауазымдарға бөлінеді. Бұл екі
топ лауазымдардың тізілімдері (Реестрлері) ҚР-сы Президентінің 1999ж. 29-
желтоқсандағы ... ... ... ... ... ... Премьер-Министрі, оның
орынбасарлары, орталық және ... ... ... ... ... ... және басқа республикалық мемлекетгік
органдардың басшы қызметкерлері жатқызылған.
Мемлекеттік ... ... үшін ... ... ... лауазым санаты-мемлекеттік әкімшілік қызметшілер
атқаратын, ... ... ... мен сипатын көрсететін әкімшілік
лауазымдар жиынтығының саралаушылық сипаттамасы.
Мемлекетгік саяси қызметшілер үшін ... ... ... ... ... ... санаттарының топтарына бөлу
лауазымдарды топтастыруды ... ... ... ... туғызды. Президенттің 1999ж. 29-желтоқсандағы
№318 жарлығымен мемлекеттік әкімшілік ... ... қоса ... ... ... Ол ... ... әкімшілік лауазымдар А,В,С,Д,Е санаттар топтарына бөлінген. А-
тобына-Президентәкімшілігі;В-ПарламентПалаталарының ... ... ... ... ... ... ҚР ... Кеңесінің
аппараты, ҚР Президентінің Іс Басқармасы; С - ... ... ... ... ... ... ... органдар, Үкіметтің құрамына
кірмейтін ... ... ... ... ... органдардың
ведомстволары, облыстық, аудандық аумақтық органдар; Д - ... ... ... ... ... ... ... аппараттары, облыстар, аудандар соттарының
аппараттары; Е - жергілікті ... ... ... ... кезде
«Мемлекеттік әкімшілік қызметшілер ... ... ... ... ... ҚР-сы Президентінің 2004ж. 17-қаңтардағы жарлығы
басшылыққа алынады.
Әрбір ... ... ... ... сандық бөліктер бойынша
бөлінеді. Мысалы, А санаты тобына жатқызылған әкімшілік ... А-1 ... ... ... Әкімшілік басшысының Кеңесшісі; А-2 ... ... ... т.б.; А-3 - ... Аға ... А-4 -
Аға референт, Эксперт; А-5 - ... А-6 - Аға ... А-7 - ... ... ... ... сандары әртүрлі. Мысалы, С
санаты С-1 - ден С-13 -ке ... Е ... Е-1 - ден 9-ға ... мемлекеттік қызметшілер лауазымдарының тізілімі мемлекеттік
қызметтің лауазымдарын бір ізге ... жөне ... ... ... ... ... Заңда және заңға тәуелді актілерде
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қызметшілердің кәсіби мамандығын арттыруға ... ... бұл ... ... мемлекеттік қызметке кіруіне
сенімді бөгеу болып табылады.
Біліктілік талаптарьг,-делінген Заңда, - ... ... ... ... ... оның ... ... деңгейін,
құзьгреттілігін және нақты әкімшілік қызметке ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі
агенттігі Төрағасының 2004ж. ... ... ... ... ... ... біліктілік талаптары»
бекітілген.
Мемлекеттік органдар осы типтік біліктілік ... ... штат ... қаралған әкімшілік лауазымдарына, олардың
функционалдық ... ... ... біліктілік талаптарын жасап
бекітеді. Барлық ... ... ... арға ... үміткер
азаматтар үшін негізінен мынадай талаптар белгіленген: жоғарғы (кәсіптік,
тек кейбір санаттар үшін ғана ... орта ... ... ... ... ... ... бойынша, мысалы, С-8, Д-4, Е-5 санаттарына
ол талап етілмейді, бар болуы керек. ... ... ... ... ... азаматтар ҚР-ның Конституциясын, ... ... ... ... ... ... туралы», «Әкімшілік рәсімдер
туралы», «Нормативтік құқықтық ... ... ... Тіл ... ... ... 2030 ... дейінгі
даму стратегиясын, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-
Намыс Кодексін тиісті санаттағы нақты ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілерін
білуі тиіс. Нақты санаттағы лауазымдар бойынша ... ... үшін ... ... да ... ... ... типтік талаптар мемлекеттік әкімшілік қызметке ... ... ... ... ... ... ақы ... әкімшілік қызметшілерді даярлау мен біліктілігін
арттыру ... ... ... ... ... ... жатады.
2.МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ МҮДДЕЛЕРІНЕ ҚАРСЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттамасы және
түрлері
Қоғамымызда орын алған күрделі әлеуметтік-экономикалық, саяси
өзгерістердің ... ... ... ... ... ... немесе коммерциялық және өзге де ... ... ... ... орай бұрынғы Қылмыстық Кодекстегі лауазымдық
қылмыстар деген тарау лауазымды адамдардың ... ... ... ... ... қауіпті іс-әрекеттерінің мәніне қарай коммерциялық ... де ... ... мүдделеріне қарсы қылмыстыр болып екіге
бөлінеді. Мұндай бөлінудің негізі қылмыстың объектісі мен ... ... [5, ... емес ... ... ... ... іс-әрекеті
сол ұйымдардың бірқалыпты жұмысына кедергі келтіреді және ... ... ... еш ... ... Осы екі ... ... коммерциялық және өзге де ұйымдардың ... ... ... ... өзгерістер бар.Жалпыға мәлім
бірқалыпты дұрыс қызмет атқаратын мемлекеттік органдардың қызметі ғана
қоғамның ... ... оның ... ... мен
бостандықтарын қамтамасыз етуге қабілетті. Осыған орай мемлекеттік
аппараттың ... ... оған ... қол ... ... ең маңызды
мәселе болып табылады.Жаңа ... ... ... ... ... ... ... көптеген баптар баршылық, сонымен
бірге өз қызметтеріне қиянат жасайтындарға заң алдындағы қатаң ... ... ... ... бір ... біріктіруге негіз
болған мына төмендегідей ортақ белгілері бар:
-Бұл тұрғыдағы қылмыстар негізінен арнаулы субъект-мемлекеттік қызметші
немесе мемлекеттік органның лауазымды ... ... ... тараудағы қылмыстар қызмет өкілдіін ... ... ... ... ... ... ... аппараттың
дұрыс, заңды қызметін қызмет мүддесіне қайшы түрде бұзады.
Мемлекеттік қызмет мүдесіне ... ... ... ... ... ... ... қызметі; қосымша тікелей
объектісіне-азаматардың , ... ... мен ... ... мемлекеттің заңды мүдделері жатады. Кейбір қылмыс құрамдарының
міндетті белгісі-қылмыс заты ... ... ... ... құжат.
Объективтік жағынан –мемлеет мүддесіне қарсы қылмыстар материалдық ... ... ... ... ... Субъективтік жағынан бұл қылмыстар
негізінен қасақан кінә нысанымен ... тек қана ... ... кінә ... ... ... асырылады. Қызмет өкілдігін теріс
пайдалану, қызметтік жалғандық жасау құрамдарының субъективтік жағының
қажетті ... ... ... ... ... өзге де жеке ... көрсетілген.Қылмыстың субъектісі-мемлекеттік қызметші немесе
мемлекеттік аппараттың лауазымды адамдары.
ҚР ҚК 307 б. ... ... мәні ... ... ... адамның не оған теңестірілген адамның өз ... ... ... ... ... жатыр
Қылмыстың объектісі – мемлекеттік аппараттың заңды тұрғыдағы қалыпты
қызмет атқаруы. ҚР ҚК 307 б. ... ... ... ... ... ... ... мүдделеріне теріс пайдалану.
Коммерциялық не мемлекеттік емес және өзін-өзі ... ... өзге ... басқару қызметтерін атқаратын адам өз өкілеттіктерін
теріс пайдаланса, ҚР ҚК 228 б. 8 ... ... ... бойынша қылмыстық
жауапкершілікке тартылады. Қызмет өкілеттігін ... ... жағы ... қызметтер атқаруға уәкілетті адамның не ... ... ... ... ... пайдаланып, адамның не
қоғамның немесе мемлекеттің құндылықтары мен ... ... ... 1999 ж. 23 ... ... ... мүддесін қамтитын ҚР
«Мемлекеттік қызмет туралы» заңында «мемлекеттік ... ... ... биліктің қызметі мен тапсырмаларын жүзеге асыруға
бағытталған» деп түсіндіріледі [6, ... ... ... ... дегеннің астарында аталған қылмыстың
субъектілерінің қызметтік өкілеттігі және ... ... ... күші ... ... ... пен ... іске аксыру әрекеті
жатыр деп түсіну керек. Егер әрекет объективті түрде ... ... ... ... ... мен ... ... бірге, жеке
билік құрылымдары немесе басқару орындарының жұмыс тәртібі мен қалыптасқан
принциптеріне қайшы келсе, бұл әрекет ... ... ... ... ... ... деп нақтылы мекемелер мен ұйымдардың қалыпты жұмыс
жүргізуі, жеке және заңды тұлғалардың заңды құқықтары мен ... ... ... ... ... ... құрамы материалды болып
табылады. Азаматардың не ұйымдардың ... мен ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде
бұзған жағдайда ... ... ... ... ... ең
алдымен құқық қорғаушы объектінің ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
ҚР ҚК 307 б. диспозициясында көрсетілгендей, қылмыстың субъектілік жағы
кінәлінің қасақаналық нысанымен айқындалады. ... ... өз ... ... мүдделеріне кереғар пайдалануы, егер бұл әрекет
пайдакүнемдік немесе өзге де жеке ... ... үшін ... қоғамға
қауіпті екенін ұғып, оның қоғамға қауіпті ... ... ... екенін
не болмай қоймайтынын алдын ала біліп және оның ... ... ... жауапкершілк ҚР ҚК 307 б. көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... түсіру не басқа адамдар
немесе ұйымдарға зардап тигізу мақсатында жасалған жағдайда қолданылады.
ҚР 307 б. ...... ... ... жеке басының
мүдделері» түсінігін заң ... ... ... басқа адамдарға немесе
ұйымдарға пайда не артықшылық немесе ... ... ... тигізу
мақсатында» деген ұғымға ауыстыруы. ... ... ... ... ... ... ... артықшылық түсіру мақсатының өзі пайдакүнемдік
қызығушылықтың негізінде туады, жасалған әрекетке материалдық шығынды өтеу
немесе баю ... ... ... деп ... ... бірге, заңда
қылмыстық құқық теориясынан ... ... ... бойынша
көрсетілген қылмыстық-құқықтық актілерде қандай зиян мақсат етілгенін
көрсетілген.
Пайдакүнемдік пен жасалған қылмыста ... ... ... ... да жеке бастының пайдасына шешілетін қажетті жағдайлар
жасалуымен сипатталады. Өзге де жеке ... ... үшін ... деп ... ... яғни ... ... протекционизм,
жағымпаздық т.б.
Аталған қылмыс құрамының субъектісіне мемлекеттік ... ... ... не оған ... ... ... ... билікті не мемлекеттік қызметті асыра пайдалану (ҚР ҚК 308 – ... не ... ... ... ... ... ... қызмет атқаруы мен осыған байланысты мемлекеттік ... ... ... ... Кей ... ... ... түрінің
басқа да объектілерін көрсетеді: конституциялық құқық және адам мен
азаматтардың ... ... ... ... тұлғалық намысы),
ұйымдар мен қоғам мүдделерін қорғауды ... ... ... жағынан кінәлінің әрекеті мемлекеттік қызмет атқаруға
өкілетті тұлғаның, не оған ... ... ... нұсқауларда,
жарғылар мен нормативтік актілерде қарастырылған ... мен ... ... ... ... ... не ... асыра пайдалану»
түсінігі лауазымды тұлғаның төрт түрлі кең ... ... оның ... ... ... не басқа ведомстваның жоғары
лауазымды адамының құзырынан шықса;
ә) оның орындаған әрекеттері коллегиялық алқаның құзырынан ... оның ... ... іске ... ... ... ... немесе
ерекше жағдайларға тап болса;
в) кінәлінің әрекеттері ешқандай лауазымды ... ... ... ... ... [7, ... мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін, ... ... ... ... ... елеулі түрде бұзған сәттен
қылмыс аяқталған болып есептеледі. Аталған ... келу сәті ... ... құқығы мен өкілеттігінің шегінен тыс әрекеттермен
байланысты. ... ... ... асыра пайдаланудың субъективтік жағы
тура не жанама ниет ... кінә ... ... ... ... ... өзге ... актілермен белгіленген
өкілеттігін шегінен шыққанын ұғады, ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін елеулі түрде зардап
тигізетінін мүмкін екенін немесе ... ... ... ... ала ... ... зардаптарды тілейді, немесе немқұрайлы қарайды.
Қарастырылған қылмыс түрлі ниет пен мақсаттарды (кек алу, ... жеке ... ... ... ... дұрыс
түсінбеушілік).
ҚР ҚК 308 б. 1 б. ... ... ... ... ... ... не оған теңестірілген тұлға болып табылады. ҚР ҚК ... 2 ... ... ... ... ... 3 ... – мемлекеттік
қызмет атқаруға жауапты тұлғаның орындаған жауапкершілік қарастырылады.
Билікті не қызмет өкілеттігін ... ... ... ... ... ҚР ҚК 308 б. 1, 2, 3 б. ... ... не қорқытып, қару не арнайы құралдар пайдаланып, өзіне ... ... ... не ... ... зиян ... ... зардаптар әкелетін әрекеттер жатады. ҚР ҚК 308 б. 4 б. ... ... ... ... ... ... талдауда
қарастырылған. Дегенмен, сот органдары қылмыс зардаптарының ... ... ... ... ... не қызметтік өкілеттікті қорқыту немесе күш көрсету арқылы
пайдалану деп ... ... ... ... не ... ... тигізсе, бостандықтан шектеу, сонымен бірге физикалық күш ... ... не ... ... ... деп ... ... атылғыш немесе суық
қаруды нақты қолдану, сонымен бірге ... ... әсер ... зиян ... не өлімге соқтыратын, сонымен ... ... мен ... ... ... психологиялық әсер
арнайы құралдар (резина таяқтары, қол кісендері, көзден жас ... ... ... айтады [9, 56-61бб].
ҚР Қылмыстық кодексінде ҚР ҚК 308 б. 4 б. жаңа - ... ... 2003 ... 25 ... ҚР Заңына қылмысты орындаудың
«өзіне не басқаға не ұйымға пайда және артықшылық немесе ... ... зиян ... ... аталған қалыпты толықтыру енгізілген.
Біздіңше, «өзіне не басқаға не ... ... және ... ... не ... зиян ... ... материалдық пайда түсіру, баю
не материалдық шығыннан құтылу үшін жасалады.
в) лауазымды адамның өкілеттігін иемдену (ҚР ҚК 309-бабы)
Қарастырылып отырған ... ... жеке ... аппараттың
звеноларының қалыпты, дұрыс қызмет етуі болып ... ҚК 309 б. ... ... объектілік жағы келесі белгілермен
анықталады: қызметтік тұлғаның өкілеттікті ... ... ие ... ... азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен
заңды мүдделерін елеулі түрде ... ... ... ... ... ... өкілеттігін иемдену, өкілеттігін жүзеге асыруы
Азаматтардың және ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... бұзу түріндегі қоғамға қауіпті зардаптар тигізумен байланыссыз
өздігінен лауазымды тұлғаның өкілеттігін ... ... деп ... ... ... тікелей қасақанылықпен сипатталады. Кінәлі өз
еркімен ... ... ... ... осы арқылы азаматтар
мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... ... және ... еркімен лауазымды тұлғағаның
өкілеттігін иемдену арқылы қандай да бір қылмыс жасау әрекеті ҚР ҚК 309 ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қызметкер болуы мүмкін. Егер мұндай әрекеттерді басқа тұлғалар ... бап ... ... ... істің мән-жайына қарай ҚК басқа
баптары бойынша ... ... ... үйге қол сұғу (қк 145 ... зиян тигізу (ҚК 103-105 б.б.), бопсалаушылық (ҚК 181 б.) ... (ҚК 177 б.) және т.б. . ... ... ... ... ... ... пайдаланудың
құрамынан мына критерийлер арқылы ... ... ... ҚР ҚК 307 ... қылмысты жасауда кінәлі заңды өкілеттігін қызмет мүдделеріне
қарсы пайдаланады. ҚР ҚК 309 б. ... ... мәні ... жоқ ... ... өкілеттігін иемденуі. ҚР ҚК 307 ... ... ... ... қызмет атқаруға уәкілетті
адам не оған теңестірілген тұлға (қызметтік тұлға), ал ҚР ҚК 309 б. ... ... ... ... ... қызметтік тұлға ретінде
бекітілмеген мемлекеттік қызметкер.
г) кәсіпкерлік қызметке заңсыз қатысу (ҚР ҚК 310-бабы )
1998 ж. 2 шілдедегі ҚР ... ... ... күрес» Заңының 10
б. 2 ... ... ... ... ... ... тұлға немесе
басқа тұлғаларға егер ... ... ... айналысу қызметтік
міндеттеріне кірмесе, кәсіпкерлік қызметке қатысуға, шаруашылық ... ... ... ... ... ... объектісі қалыпты, заңмен реттелген мемелекет аппарат
және онымен байланысты мемлекеттік қызмет және ... ... ... ... қызметке заңсыз араласу арнайы
субъектінің келесі балама әрекеттер жасауын жорамалдайды:
а) кәсіпкерлік қызметті іске ... ұйым ... ... ... ... қарсы осындай ұйымды өзі немесе ... ... ... ... ... орындауда осындай ұйымдарға жеңілдіктер мен
артықшылықтар немесе пайда ... не ... ... ... ... жазаға тартылады. Аталған қылмыс үшін қолданылатын қылмыстық
жауаптылықтың шарты кінәлінің ... осы ... ... ... ... ... ... саралау, кезексіз тіркеу мен құжаттар
беру, тауарлар, өзге де ... ... ... мүмкіндік беру,
аукционға қатысу) немесе басқа да ... ... ... ... ... қызметіне қолайлы жағдайлар жасау) тікелей
байланыстың болуы.
Мемлекеттік қызметкердің заңмен белгіленген шектеулерді бұзатын барлық
басқа әрекеттері ... ... ... жатады. Көрсетілген құрам
формальды категорияға жатады, ... ... 310 ... әрекеттер
жасалған сәттен аяқталған болып есептеледі.
Субъективтік жағынан қылмыс ... ... ... ... ... пайдалана отырып, заңмен тыйым салынғанына қарамастан
кәсіптік қызметпен айналысатын ұйымға құрылтайлық ... ... ... қатысу және оған жеңілдіктер мен артықшылықтар не басқа түрдегі
қосымша қамқорлықтар жасағанын ұғынады және ... ҚК 310 б. 1 б. ... ... субъектісі болып мемлекеттік қызмет
атқаруға уәкілетті тұлға немесе оған теңестірілген тұлға ... ҚК ... 2 б. ... ... ... жағдай қызметті тұлғаның қылмыс
жасауы болып табылады.Осы баптың 3-бөлігінде қызметтік тұлғаның мемелкеттік
емес ұйымдарға, ... ... ... ... ... ... үшін жауаптылық қарастырылады. ҚР ҚК 310 б. 3 б. ... ... ... ... анықтауда, 2-тарауында міндетті
түрде лицензиялауға жататын қызмет ... ... 1995 ж. ... ҚР ... ... Заңына сүйену керек. Ал «қоғамдық
бірлестік» ұғымын түсіндіруде АК 106 б. сүйенеді, онда қоғамдық ... ... ... және ... ... ... жетістіктер немесе
жалпы мақсаттарды іске асыру үшін ерікті негізде құрылған азаматтардың
бірлестіктері кіреді ... пара алу (ҚР ҚК ... ... ... ... қалыпты, заңмен реттелген ... және ... ... мемелекеттік қызмет және мемлекетті басқару
мүдделері жатады. ҚК 311 б. 1 б. диспозициясына сәйкес, пара ... ... ... ... ... ... төлемге жататын
қызмет көрсетулер, сонымен бірге мүлікті иеленуге құқық беретін жеңілдіктер
(құрылыс, жөндеу жұмыстарын жүргізу, жолақы ... ... ... және ... ... ... ... белгілері ҚР Жоғары Соты
Пленумының 1995 ж. 22 желтоқсанындағы (тол. мен өзг.) «Соттардың парақорлық
үшін ... ... ... тәжірибесі туралы» қаулысы бойынша
анықталған [13].
Параның заты ретіндегі ақшаға ... ... және ... ... ақша ... ... жатады. Ақша белгілерін пара
нысанасына жатқызудың негізгі шарты ақшаның сол немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... де қаражаттандыру да пара
нысанасы ретінде саналуы тек нумизматикалық ... ... ... ... ... ... (алтын, күміс және т.б.). Мұндай
жағдайда айналымнан ... ақша ... пара ... ... мүлігі»
ретінде саналады.Құнды қағаздарға мүлікті іске асыру немесе беруде талап
ететін мүліктік ... ... ... ... (облигациялар,
акциялар, вексельдер, чектер, депозиттік сертификаттар, коносаменты ... де ... ... ... бар ... да ... бұйымдар, жиһаз, тұрмыстық техника, киім, тағамдар, т.б.) заттар
жатады. Параның заты ретінде ... ... ... ... ... ... ... болады (мысалы, автокөлік жүргізуге құқық беретін
сенімхат беру).
Параның заты ретінде пайдақорлық сипаттағы өзге де ... ... ... ... ... ... туристік
жолдамалар, жолақы билеттерін алып беру, ... ... ... несие
алуға жәрдемдесу, т.б.) Алған пара мөлшері, жалпы заңдылықтарға сәйкес оның
әрекетіндегі қылмыс құрамының бар – жоқ ... шешу ... ... ... ... ҚР ҚК 9 б. 2 ... осы әрекеттерге де
қатыстылығы бар екенін ескеру керек. Осыған байланысты заң шығарушы ҚР ... б. 2 – ... егер ... құны екі айлық есептік көрсеткіштен
аспаса, мемлекеттік қызмет атқаруға уәкілетті адамның не оған теңестірілген
адамның ... рет ... ... ... мүлікке немесе өзге мүліктін
пайдаға құқық алу ... ... ... әрекет (әрекетсіздігі) үшін алдын
ала уағдаластық болмаған ... ... аз ... байланысты қылмыс
болып табылмайды және тәртіптік рет бойынша қудаланбайды деп ... 201б]. ... ... пара алу ... қызмет атқарушы
уәкілеті не оған теңестірілген тұлғалық пара алушылық пайдасына қандай да
бір ... ... ... оның ... ... ... ... мүшелері болуы мүмкін) жасауды орындаумен сипатталады. Осы әрекеттер
келесі сипатқа ие болуы мүмкін:
а) мұндай әрекеттер осындай тұлғаның қызметтік өкіметтігіне ... ... ... осы ... ... ... ... жағдайының (бедел, әсер) күшімен пара ... ... ... ... ... (жасамауына) мүмкіндік жасайды.
б) Осындай тұлға қызметте жалпы қамқорлық ... ... ... қызметті көрсету);
в) Осындай тұлға пара берушіні бетімен жібере ... ... ... көз ... ... ... қылмыс құрамының міндетті белгісі ретінде мемлекеттік ... ... ... не оған ... ... ... немесе оған делдал адамның ... ... ... қажет. Соның ішінде бұл әрекет (әрекетсіздік) пара ... ... ... ... ... ... ... өзінің жүргізуіндегі қылмыстық істі тоқтатуы
болатындығына кейбір ... ... ... ... байланысу
пара алуы орын алады (мысалы, аудан әкімі өзінің дәрежесін пайдаланып
субъектінің салық ... ... ... ... ... бойынша аталған құрам формальды болып табылады.
Қылмыс –пара алушының пара алған сәтінен, яғни сол пара алғандығы үшін пара
берушіге қажетті ... ... ... толық орындалуына қарамастан
аяқталған деп саналады. Егер пара ... ... ... ірі мөлшерде дап
танылса, онда мұндай жағдайда ол ірі мөлшерде пара ... ... ... Сол ... ... ақша не ... адамға байланысты емес мән-
жайлар бойынша ақырына дейін жеткізілмесепара ... ... деп ... ... пара ... алу ... әрекетті орындауға дейін)
немесе сыйақы (осындай әрекеттерді жасағаннан кейін) түріндегі алынғаны
әсер етпейді. Параның ... алу ... ... болып бөлінуі, жоғарыда
аталған, ҚК қарастырып отырған ... ... ... ... ... ... ... жағы тікелей ниет пен ... ... ... ... ... тұлғадан пара алу затын
табу фактісі жеткіліксіз, лауазымды тұлғаның пара ... ... ... Егер ... ... ... қамқоршылығы үшін өз еркінен ... пара ... пара ... белгілерін құрамайды. . [15,39]
Пара алудың субъектісі бойынша ҚР 311 б. 1 б. ... ... ... адам не оған теңестірілген адам танылады, 2 б. ... ... ... ... 3 ... баптың белгілеуі бойынша
мемлекеттік жауапты қызмет ... ... Егер ... өзін пара ... ... мемлекеттік қызмет атқаруға уәкілетті тұлға ретінде
көрсетсе және бұл олай ... онда бұл ... пара ... ... ... ... 311 б. 2 ... дәрежеленген қылмыс құрамы, яғни
лауазымды ... нақ сол ... ... соның ішінде жалпы
қамқоршылық көрсету немесе ... бос ... ҚК 311 б. 3 ... ... ... қызмет атқарушы адам жасаған
әрекеттер үшін қылмысытық жауаптылықты көздеген. Лауазымды тұлға және
мемелекеттік жауапты ... ... ... мен белгілері ҚР ҚК «Қызмет
өкілеттігін асыра ... ... 307 б. ... ... ... ... іс-әрекет деп мемлекеттің заңды мүдделерін бұза
отырып, теріс әрекеттер қылмыс ... ... ... ... ... 311 б. 2 ... және ҚК ... баптарының жиынтығымен
(мысалы, алаяқтық – ҚК 177 б., қызмет өкілеттігін ... ... – ҚК ... ... ... жасау - 314 б., көрінеу заңсыз қылмыстық
жауаптылықтан босату – ҚК 345 б. және т.б.) ... ... ... ... ... пара алудың ерекше дәрежеленген белгілерін
көздеген: қорқытып алу жолымен; адамдар тобы алдын ала сөз байласып ... топ: ірі ... ... рет ... ... ... Соты ... 1995 жылғы 22
желтоқсанындағы №9 қаулысының 8-тармағы «лауазымды адамның пара берушінің
заңды мүдделеріне ... ... ... ... айтып қорқыту
әрекеттерін жасап, пара талап етуі немесе соңғыны өзінің мүдделеріне тиетін
зиянды зардаптар болуы жағдайына ... - ... ... ... алу ... ... ... үшін пара берушіні құқықпен. ... ... ... ... заңды әрі негізделген қылмыстық іс
қозғау, салық өндіріп алу, ... ... және ... ... себебі тұлғаның заңды қылмыстық қуғындаудан ... ... ... талаптарын орындауы құқық қорғау мүрделеріне
жатпайды [13].
ҚР ҚК ... ... сай ... ... ... туралы алдын ала сөз
байласқан жағдайда қылмыстық топпен ... ... деп ... Бір ... ... ала ... ... пара алуы Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Соты Пленумының 1995ж 22 желтоқсанда (тол. мен өзг.) ... ... ... ... ... ... туралы»
қаулысының 6–тармағында көрсетілгендей, оның мөлшері ... ... ... көрсетулердің жалпы құнымен анықталады, ал негізсіз иемделген
бағалы заттарды әр пара алушының түсірген ... ... ... пайда
көлемін мемлекетке қайтаруды ескеру керек [13] .
Пара алуда ... тек ... ... ... ... ҚР Жоғарғы Соты
Пленумының жоғарыда көрсетілген қаулысының 6 тармағына сәйкес «Лауазымды
тұлғаның ... емес ... ... ... пара алу ... топтың алдын ала келісім бойынша пара алу деп бағаланбайды».
Топтың құрамына кіретін ... емес ... ҚР ҚК 28 б. сай ... ... үшін ... ... ... параны ең болмағанда
бір лауазымды ... ... ... ... ... деп есептеледі және
пара берушінің пара ... ... ... ... ... білуі немесе
білмеуінің маңыздылығы болмайды.
Ірі мөлшердегі пара алудың түсінігі ҚР ҚК 311 ... ... (бес жүз ... ... ... асатын ақша сомасы, бағалы
қағаздардың, өзге де мүліктің немесе мүліктік сипаттағы пайданың құны ... пара алу деп ... 1995 ж. 22 ... ... ... Соты ... ... белгіленгендей, бір топ
адамның алдын ала келісімі бойынша алынған параның ... ... ... ... көрсетілген қызметтің жалпы құны бойынша анықталады, ал
негізсіз иемденген бағалы ... ... ... ... ... әрбір
пара алушының ақшалай немесе материалдық ... ... ... ... ... пара ... ниеті топпен алатын параның жалпы
көлемі ҚР ҚК 311 б. 1-ескертуінде көрсетілген ... ... ... ... Егер ірі ... ірі мөлшердегі заңсыз сыйақы бөліп-бөліп алынса,
бірақ бұл әрекет жалғасы бір ... жеке ... ... табылса,
істелінген әрекет тиісінше ірі немесе аса ірі мөлшерде алынған пара ретінде
сараланады.
ж) пара беру (ҚР ҚК ... ... ... объектісі қалыпты, заңмен реттелген
мемлекет аппаратының қызметі және онымен байланысты мемелекеттік қызмет пен
мемлекетті басқару мүдделері ... ... ... ... азаматтар
мен ұйымдардың заңды мүдделерін жатқызуға болады.
Пара ... ... ... қылмыстық заты ҚҚ 311 бабында қарастырылған
қылмыс құрамы - пара алумен толық түрде ұқсас ... Бұл пара ... ... ... ... ... ... шектеу мәселесіне
де қатысты. ҚК 312 б. 1-ескертуінде белгіленгендей, мемлекеттік ... ... ... не оған ... ... оның ... ... (әрекетсіздігі) үшін екі айлық есептік көрсеткіштен аспайтын
сомада немесе құны ... ... рет ... беру егер ... адам ... ... ... уағдаластықпен байланысты ... ... ... танылмайды. . [16,55]
Қылмыстың объективтік жағы мемлекеттік қызмет атқаруға уәкілетті не
оған ... ... ... немесе делдал арқылы пара беруі танылады.
Заңдық ... ... ... ... ... –формальды. Пара беру
лауазымды адамның параны толық немесе жартылай алғанына қарамастан, ... ... ... сәттен қылмыс аяқталған болып есептеледі. Егер пара
делдал ... ... ... ... ... ... ... жіберілсе,
бірақ қандай да бір жағдайлардың әсерінен пара оның ... ... ҚК ... 3 б. және ҚК 311 б. 1 б. ... ... ... пара ... деп саралауға болады.
Парақорлық үшін жауапкершілік жөніндегі заңдарды соттардың ... ҚР ... Соты ... 1995 жылғы 22 желтоқсанындағы
қаулының 4 тармағында мемелекеттік, қоғамдық немесе жеке ... ... бір ... ... үшін пара беретін адамдардың әрекеттері пара беру
деп саралануы тиіс, ал дәлелдер болған жағдайда басқа қылмыстармен ... ... ... ... ... ... т.б.).
мемлекеттік, қоғамдық немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адамға пара беру
толығымен ойланған әрекетке немесе әрекетсіздікке жетуге тапсырма берсе,
ондай адамдар пара ... ... ... ... Пара үшін ... ... келісімге келген және параны табыс еткен ... ... ... ... тартылуы тиіс.
Пара берудің субъективтік жағы тікелей қасақанылық және пара ... пара ... ... ... адамның пайдасына әрекет (әрекетсіздік)
жасауымен сипатталады. Субъект (ҚР ҚК 311 б. 1 б.) лауазымды тұлғаға өзінің
немесе басқа адамның ... үшін ... ... ... не ... немесе қызметте бос жіберуге пара беретінін түсінеді. ... ... Соты ... ... ... ... ... алудан немесе қызмет пен жеңілдіктер көрсетудің шарттары арнайы
келісілмеген, бірақ қылмысқа қатысушылар ... ... ... ... табыс еткенін түсінген жағдайда айыпты адамның
әрекеттері пара беру және пара алу деп ... ... ... ... ... ... пара беруші тұлғаның қызметтік өкілеттігіне не
қызметтік тұлға қызмет ... күші ... осы ... жол бере ... түсінуі тиіс. Басқа мақсатпен қымбат
заттарды ... ... ... ... ... оның ... ... құнды сыйлық береді) беру осы қылмыс құрамын құрамайды.
Пара берудің субъектісі ... 16 ... ... кез ... адам ... ҚК 312б 2б ... белгілерінің сипаттамасы (лауазым тұлғаға пара
беру, бірнеше рет немесе ұйымдасқан топтың ... ... ... жасауы үшін пара беру) пара алудағы жағдайлармен ұқсастығы
бар. ҚК талданған бабының 2-ескертуінде, егер ... ... ... адам не оған ... адам тарапынан оған қатысты
қорқытып пара алу орын ... ... ... ол адам пара ... туралы
қылмыстық іс қозғауға құқығы бар органға өз еркімен хабарласа, пара берген
адам қылмыстық жауаптылықтан босатылады деп ... ... ... қорқытып алудың түсінігі ҚК 311-бабында анықталған. Пара беруі
туралы өз еркімен ... ... ... ... бір органға өз
еркімен хабар беруін ерікті түрде деп айтуға ... ... ... ... ... болмайды. ҚР ҚК 312-бабы 2 –
ескертуінсіз негізінде қылмыстың жауаптылықтан ... пара ... ... оның ... ... құрамының жоқтығы екіталай. Сондықтан
мұндай жағдайда пара түрінде берілген құндылықтарды қайтаруға үміттену
құқыққа қарсы. Сонымен ... ҚР ҚК 312б 2 – ... заң ... ... ... сөз ... Өз еркімен пара беретіні туралы қажетті мемлекет
органына хабарлауы, соңында параны құқық ... ... ... ... атқарушы өкілетті тұлғаға беруі туралы ескертуде
көрсетілмеген. Пара ... бұл ... ... ... ... ... ұстап беру. Бұл жағдайда мұндай адамдар ҚР ҚК 312 б. ... пара ... ... ... керісінше ҚР Қылмыстық іс ... 37 б. 1б. 2 б. ... ... ... ... ... олар ... шарттарға сәйкес жәбірленуші деп танылуы мүмкін.
е) парақорлыққа делдал болу (ҚР ҚК 313-бабы)
Парақорлыққа делдал болудың объектісі және оның ... заты ... пара ... объектісі мен қылмыс затымен ұқсас болып келеді (Қ
Парақорлыққа делдал болудың объективтік жағы екі ... ... пара ... және пара берушіге пара алу мен беру туралы олардың
арасындағы келісімге қол жеткізуі,
б) пара ... және пара ... пара алу мен ... іске ... делдал болу осы екі нысанның белгілерімен не болмаса
біреуінің болуымен де сипатталады.
Пара алушы мен пара ... ... алуы мен ... беруінде келісімге
келуін жүзеге асыру пара затын пара беруден пара алушыға жеткізуден көрініс
табады. Парақорлыққа ... ... ... ... ... байланысты айырмашылықтарға ие болып отыр [16,87б].
Делдал болудың бірінші нысаны бойынша пара ... және пара ... алу мен пара беру ... ... ... ... қол ... қылмыс аяқталған деп есептеледі. Сонымен қатар, пара беруші пара
алушыға пара ... не ... ... ... делдал болудың екінші нысаны бойынша – пара алушыға және ... пара ... іске ... ... ... яғни параны
алғаннан бастап қылмыс аяқталған болып есептеледі.
Парақорлыққа делдал болуда, параны алушы немесе беруші мен ... ... ... ... ... ... бойынша пара беруші не
пара алушымен тікелей «қарым-қатынасқа» түсіп, өзара ... ... ... ... пара беруші немесе пара алушының жағынан шығатын
адам.
«Парақорлық үшін жауаптылық жөніндегі заңдарды ... ... ... ҚР ... Соты Пленумы 1995 ж. 22 желтоқсанындағы
қаулысында параны беруді ... ... ... ... біреуді
итермелеген немесе параны алуға, беруге көмектесуші болған әрі ... ... ... ... ... немесе басқа адам параны
беруге немесе алуға қатысқаны үшін ... ... ... ... ... жөніндегі мәселе оның пиғылына пара берушінің немесе пара
алушының қайсысының мүддесі үшін кімнің жағында болғанына ... ... ... ... оның әрекетіне жауапкешілік белгілеу бап бойынша
қосымша саралаудың қажеті жоқ ... ... ... ... жағы ... ... ... адам пара алушыға және пара берушіге пара алу мен пара беру туралы
олардың ... ... қол ... ... іске ... жәрдемдесуді
ұғынады және соны жасауды тілейді.
Қылмыстың субъектісі -16 жасқа толған кез ... ... ... ... ... ... ... болудың дәрежеленген түрін қамтиды,
әлденеше рет немесе ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... әрекеттері.Әлденеше рет немесе ... ... ... ... пара алуды талдауда сипатталған.
Парақорлыққа делдал болуда адам өзінің қызмет жағдайын пайдалана отырып
әрекет жасауы субъектінің ... ... ... ... ... мен ... ... деп танылады. Парақорлыққа делдал болуда
адамның өзінің қызмет бабымен ұйымдағы не басқа орындардағы ... ... ... ... ... ... ... жасалды
деп танылмайды.
Тәжірибеде жасалған белгілерін кездестіруге болады адам пара берушіден
ақша немесе басқа құнды заттарды лауазымды адамдарға пара ретінде беру ... ... ... беру оның ... ... өзі ... ҚР Жоғарғы Сот
Пленумы 1995 ж. 22 желтоқсанындағы қаулысында осындай әрекеттерді алаяқтық
деп ... ... Сот ... ... 48 ... біздің
пікірімізше, даулы. Біздің ойымызша жалпы алаяқтық өзінің әлеуметтік мәні
бойынша жасалған парақорлыққа делдал ... ... ... ... ... ... делдал болу кезінде субъект мүлікке алаяқтық арқылы
ие болмайды керісінше, ... пара ... ... ... пара ... пара ... жалған парақорлыққа ... ... ... алданған пара берушінің әрекеттерінің әлеуметтік мәні
өзгермейді. осыған байланысты ... ... ... болушы пара
берудегі айдап салушы немесе көмектесуші ретінде саралануы тиіс, ал жалған
парақорлыққа делдал болуға парақордың затын ... ... ... ... оқталғандық деп айтамыз.
е) қызметтік жалғандық жасау (ҚР ҚК ... ... ... объектісі қалыпты, заңмен реттелген
мемлекеттік аппаратың қызметі және онымен байланысты мемлекеттік ... ... ... ... ... ... азаматтармен
ұйымдастырылған заңды мүдделері болып табылады.
Қылмыстық заты ресми құжаттар, мемлекеттік ... ... ... ... бір ... тікелей мақұлдайтын, құқық беретін
немесе міндетін босата алатын заңды мәні бар ... ... ... емес ... ... ... қылмыстық заты бола алмайды.
Осы әрекеттің ... жағы ... ... атқаратын уәкілетті
тұлғаның не оған ... ... ... құжаттарға көрінеу жалған
мәліметтер енгізуі көрсетілген құжатарға негізгі мазмұнын жоққа шығарған
түзетулер енгізу не ... ... ... ... болып табылады. Қызметтік
жалғандық жасау тек белсенді түрге әрекет арқылы жасалынады. ... ... ... оның ... тәсіліне қарай: материалды не
интеллектуалды болып екіге бөлінеді.
Материалды түрдегі қызметтік жалғандық жасау ... ... ... оның ... материалды жасалған өзгерістер енгізуі (қол қою,
мөрлерді ауыстыру, өзгерту ) танылады. ... ... ... ... ... жалған болып есептелінеді.
Мемлекеттік жалғандық жасау болып ... ... бір ... ... ... ... ... өзгертулер жасалынады. Кінәлі
бұл жағдайда ... ... ... ... жалғандықтық белгілері жоқ
жалған мәліметтер енгізеді (мазмұны өзгерітіліп, нысаны ... ... ... ... түріне жалған және тазартып өшіру
жолымен түзетулер енгізіп өзгерту жатады. Ресми құжаттарды ... ... ... толық дайындалу (мысалы, қызметке ақы ... ... ... түп ... ... ... ... (мысалы, ресми құжатқа
толықтырулардың, сандар мен ... ... ... жаңа ... ... Осы жалған жасаудың түрі жан-жақты, сол
себепті де олардың толықанды өзегрістер тізбесін беру ... ... ... ... ... не ... ... жасанды ресми құжаттарды
жалған дайындау немесе берумен сипатталады.
ҚР ҚК бойынша қызметтік жалғандық жасау ... ... ... не оған теңестірілген тұлғамен жасалғанда ғана есептеледі. ... ... ... ... ... ... не жалған құжаттарды
мемлекеттік емес органдардың өзге ұйымдар, мекемелер, жеке ... ... ... міндеттемелер т.б.) жасап дайындаса онда ол басқа
қылмыстың құрамын жасайды.
Қызметтік жалғандық жасау формальды ... ... ... ... қауіпті зардаптардың болуына қарамастан қылмыстық кодекстің осы
бабында көзделген әрекеттердің қандай да ... ... ... қылмыс
алаятық болып есептелінеді. Мемлекеттік қызмет атқаруға уәкілетті адамның
не оған теңестірілген адамның ресми құжаттарға көрінеу ... ... яғни осы ... ... не қолдана алмауының маңызы болмайды.
Қызметтік жалғандық жасаудың субъективтік жағы тікелей қасақаналықты
көздейді. Әрекеттің ... ... ... жаңа ... «өзіне
немесе басқа адамдарға немесе ұйымдарға» пайда мен артықшылықтар түсіру
немесе басқа ... мен ... зиян ... мақсатында» (ҚК 307 б.
талдауын қараңыз) болып табылады [19,65б] .
Қызметтік жалғандық жасаудың субъектісі ҚК 314 б. 1 б. ... ... ... уәкілетті не оған теңестірілген тұлға; 2
бөлігі бойынша лауазымды тұлға; ал 3 б. ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚК 315-бабы.)
Аталған қылмыстың объектісіне қалыпты, заңмен ... ... және ... байланысты мемлекеттік қызмет пен мемлекетті
басқару мүдделері жатады. ... ... ... мен ұйымдардың
құқықтары мен заңды мүдделерін жатқызуға болады.
Объективтік жағынан қызметтік әрекеттіксіздік келесі ... ... ... ... ... уәкілетті адамның не оған теңестірілген
тұлғаның қызмет міндеттерін ... ... ... ... ... мен ... мүдделерін не
қоғам немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі ... ... ... зардаптар келтіру;
б) арнайы қылмыс субъектісінің әрекеті мен зиянды зардаптарының келу
сәтінің себептік байланысының болуы.
Қарастырылып отырған ... ... ... ғана ... ... ... ... міндеттеріне кіретін әрекеттерді орындамайды және
осы тұлғаның әрекеттерді орындамауы не қажетті ... ... ... ... ... да ... құқықтық актілер не қызметтік
міндеттерімен қайшылықта болуы тиіс. Құрылымы бойынша аталған ... ... ... субъектісінің қажетті шараларды қолданбауынан
немесе қызметтік міндеттерін орындамауынан ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қылмыс азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... мен ... ... қорғалатын мүдделерін елеулі түрде ... ... ... келу ... ... ... саналады.
Қызмет міндеттерін орындамау мен азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен
заңды мүдделерін ... ... ... ... келу сәтінің арасында
себептік байланыс қойылуы тиіс[20,15]
Қылмысытың субъектілік жағы ... ... ... ... атқаруға уәкілетті адамның не оған теңестірілген адамның
өзіне , басқа адамдар немесе ұйымдар үшін пайда не ... ... ... ... не ... зиян ... ... қызметтік міндеттерін
орындамаса қызметтік әрекетсіздігі үшін ... ... (ҚР ҚК 307 ... ... Егер ... әрекетсіздік өзі не басқа ... ... ... мен ... не болмаса басқа адамдарға не
ұйымдарға зиян тигізуді және азаматтар мен ... ... мен ... қоғам мен мемелекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін бұзуды
мақсат етпеген жағдайда ҚК 315 б. ... ... ... ... бұл ... істің жағдайына байланысты қызметтік
жағымсыз әрекет деп саралануы мүмкін.
Қызметтік әрекетсіздіктің субъектісі ҚК 315 б. 1 –б. ... ... ... уәкілетті не оған теңестірілген тұлға, аталған
норманың 2 б. бойынша қызметтік тұлға, 3 б. ...... ... атқарушы.
ҚР ҚК 315 б. 4 б. аталған қылмысты жасауда ауыр зардаптар ... ... ... ол ... қызметтік өкілеттігін асыра
пайдалануды талдау барысында ... ... (ҚР ҚК 307 ... салақтық (ҚР ҚК 316 -бабы)
Талданғалы отырған қылмыс құрамы лауазымды адамның қызметіне адал
қарамауы, ... өз ... ... ... ... ... объектісі – мекеме, кәсіпорын және ұйымдардың қалыпты
қызметі.Қылмыстың обективтік ... ... ... өз ... ... не лайықты орындамауы;
2) азаматтадың құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғам мен ... ... ... ... түрде бұзу;
3) қызметтік тұлғаның өз ... ... ... ... және зиян ... арасындағы себептік байланыстың болуы.
Мемлекет қызметкерінің салақтығында қылмыстық сипаттама әрекетсіздік
(өз міндеттерін ... ... ... бірге, белсенді әрекет түрімен
(өз міндеттерін лайықсыз орындау) көрсетіледі.
Салақтықтың өз ... ... ... құрамы үшін лауазымды
тұлғаның міндетіне кіретін нақты қызмет ... ... ... ... ... ... қызметтік міндеттеріне кірмейтін әрекеттерді
орындамаса ... ... ... ... ... лайықты
орындамауы лауазымды тұлғаның істің талабына сай ... ... ... міндетін лайықты түрде ... ... ... ... ... жоққа шығарады. Лауазымды
тұлғаның қызметке адал ниетсіз және ... ... ... ... ... қылмыстық мінез-құлқының сипаттамасы бойынша анықталады. Лауазымды
тұлға өзінің қызметтік міндетіне жауапсыз қарап, сол ... де ... ... ... ... және т.б.) немесе өз құзырына кіретін
қызметтерді мүлдем орындамайды. Лауазымды тұлғаның өз қызметтік міндеттерін
орындауы немесе лайықты орындамауы арам ... ... ... ... емес, тәжірибесіздіктен, біліктіліктің жетіспеуінен болса,
салақтық деп сараланбайды.
Салақтық ... ... ... әрекеттердің толық ретін орындамау
немесе лайықсыз орындаудан емес, белгілі бір ... ... ... орындамаудан көрінеді.Мұндай жағдайда барлық жасалғанды бір ... ... ... ... ... кезінде ҚР ҚК 316 б. бойынша
жауаптылыққа тарту керек.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... тек ... міндеттерін орындамау немесе лайықты
орындамауы ғана емес, сонымен бірге азаматтар мен ... ... ... ... не ... мен ... ... қорғалатын мүдделеріне
елеулі түрде бұзуы да жатады. Осы ... ... ... қызмет
өкілеттігін асыра пайдалануды талдауда қарастырылған.
Лауазымды тұлғаны ... ... ... деп тану үшін ең ... ... орындамау немесе лайықты орындамау мен зардаптар
арасындағы себептік байланысты анықтау керек.
Салақтықтың субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... Қылмыстың субъектісі-қызмет өкілеттігін асыра
пайдалану ... ... ... лауазымды тұлға (ҚР ҚК 307 б.).
Аталған баптың 2 бөлігі кісі өліміне немесе өзге де ауыр ... ... ... дәрежеленген құрам ретінде белгілейді. Басқа
ауыр зардаптар – бағалау белгілері ... ... ... ... ... Бұл ерекше үлкен мөлшерде материалдық залал, бірнеше адамдардың
денсаулығына ауыр зиян тигізу, бірнеше ... ... ... ... және т.б. ... ... ... жасау қылмысының объектісі және объективтік
жақтары
Қызметтік жалғандық жасау ... ... осы ... ... белгілейтін қылмыстық-құқықтық нормаларды ... ... ... қауіпті қол сұғушылықты заңға сәйкес саралау, қылмыстық
қол сұғатын қоғамдық қатынастардың шеңберін және ... дәл ... ... ... дәл белгілеуге мүмкіндік береді. Қылмыс объектісі
— қылмыс құрамның бір элементі, сондықтан, оның болмауы, қылмыстың болмауын
да көрсетеді.
Қылмыстың объектісі ... ... ... саналады. Өйткені
қоғамдық қатынастар, адамдар қоғамының арасында болатын жалпы қатынастар
категориясының өте күрделі түрі.
Қылмыстық ... ... ... қылмыстар үшін жалпы объекті болып,
қылмыстық заң қорғайтын қоғамдық ... ... ... саналады.
Қазақстан Республикасы ҚК 2-бабының 1-бөлігінде ең маңызды қылмыстық заңмен
қорғалатын қоғамдық ... ... ... оларға: «адам мен
азаматтың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері, меншік, ұйымдардың
құқықтары мен заңды ... ... ... пен қауіпсіздік, қоршаған
орта, Қазақстан Республикасының конституциялық құрлысы мен ... ... мен ... ... ... ... бейбітшілік
пен адамзаттың қауіпсіздігі» жатады [2]. Осы аталған қоғамдық қатынастар
аясы, ... ... ... ... ... ... ... Жаңа заңда қылмыстық қол сұғудан қорғалатын объектілер тізбегі,
бұрынғы қылмыстық ... ... кең және ... ... ... ... ... мазмұнын құрайтын элементер жөнінде
қылмыстық-құқық теориясында әртүрлі пікірлер бар. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
қатынастың құрамында «қоғамдық мүдде» орын алады деп ... ... ... ... ... деген ұғымды қоғамдық мүдде
деген түсінікпен алмастыруды ұсынған [23,124б]. Профессор ... ... ... қылмыстық заңмен қорғалатын кез келген игіліктер
деп бекітті [24,149б] . Профессор А. Н. Ағыбаевтың пікірінше, «мүдде деген
ұғым ... ... ... ... ... ... ... бойынша «…жалпы объекті дегеніміз — қылмыстық-
құқықтың қорғалуына алынған мүдделердің жиынтығы» [26, 54б]. Осы ... ... келе ... ... ... ... ... қорғалуына алынған адамның, азаматтың құқықтары мен бостандықтары,
қоғамның, мемлекеттің игіліктері мен мүдделері, бейбітшілік пен ... ... ... ... ... қатынастар-
қылмыстың жалпы объектісі болып табылады.
Сонымен, жалпы объектінің мазмұнын ... ... ... ... ҚК
Ерекше бөлімінде нақтыланып көрсетілген қоғамдық қатынастардың топтарын
құрап, біртектес нақты іс-әрекетердің ерекшелігін ... ... ... ... ... объектісі қылмыс құрамының міндетті ... ... ... өйткені онсыз қылмыс болмайды. Оны дұрыс анықтау, қылмыстық
іс-әрекеттің әлеуметтік және құқықтық табиғатын, ... ... ... ... түрі мен ... ... ... Сонымен
қатар, қылмыс объектісін анықтау қылмыстардың ұқсас құрамдарын ... ... іс ... ... еместен дұрыс ажыратуға мүмкіндік
береді» деп, осы ... ... ... профессор Е. І. Қайыржанов
жазған [23,124б]. Профессор Б. С. Никифоров қылмыс объектісінің проблемасын
зерттеу қандай да бір тарихи жағдайда қылмыстық репрессияның ... ... ... ... ... ... заң шығарушыға ғана қажет емес, сондай-
ақ практикалық қызметкерлерге де керек дейді.
Қоғамдық қатынасты қылмыстың объектісі ... тану ... ... ... ... ... яғни ... да бір іс-әрекетті
қоғамдық қауіпті әрекеттердің қатарына жатқызу себебін анықтайды, қоғамдық
қауіптің мазмұнын ашады, ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін шарттайды [27,150-151бб].
Қаралып отырған қылмыс, мемлекеттiк қызмет пен мемлекеттiк басқару
мүдделерiне қарсы сыбайлас жемқорлық және өзге де ... ... ... ... әдебиеттердегі осы қылмыстар жүйесіне
байланысты, топтық объектінің ... ... ... бар. ... қылмыстардың топтық объектісі «мемлекеттік аппараттың ... деп ... ... ... ... қызмет» және «бірқалыпты»
деп беру, мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы ... ... ... нақты ашпайды. Өйткені, мемлекеттік қызмет,
мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске ... ... ... ... ... ... және ... басқару
мүдделерiн» қылмыстық заң қорғауына алып отыр.
Сондықтан, мемлекеттiк қызмет пен мемлекеттiк басқару
мүдделерiне қарсы сыбайлас жемқорлық және өзге де ... ... ... ... мүдделері және мемлекеттiк басқару, яғни мемлекеттік
биліктің міндеттері мен функцияларын іске ... ... ... ... ... ... қызметшілердің заңды қызметі
деп санаймыз.
Қызметтік жалғандық жасау қылмысы да белгілі бір объектіге қол ... ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша «лауазымды адам жасаған құжаттар
жалғандығының объектісі ... ... ... ... ... А. Н. Трайнин “құжаттар жалғандығының объектісі болып, сол ресми
құжаттар саналады” деп ... ... ... ол бұл көзқарасын өзгертіп,
бұл қылмыстың объектісі болып «мемлекеттік немесе ... ... ... шығатын құжаттардың шынайылығы және ... ... ... ... ... ... бойынша құжаттар
жалғандығымен күреске арналған ... ... ... ... ... ... ... деп жазады: «Құжаттардың шынайылығы және
шындығын бұза ... ... өз ... ... мағынасы бар
оқиғалар мен фактілерді жазбаша актілермен растау үшін кеңестік социалистік
қоғамда бекітілген қатынастар ... қол ... ... ... ... жүйесі, қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... саналады» [20,15б].
В. Ф. Кириченконың пікірі бойынша «Лауазымдық жалғандығының нақты
объектісі болып, жасау немесе жасыру үшін лауазымдық ... ... ... ... нақты объектісі саналады» [17,47б]
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі түсіндірмесінің авторлары,
қызметтік ... ... ... «мемлекеттік қызметтің мүддесі
саналады» деп жазады [31,348б].
Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... қатынасты, тікелей объектінің құрамдас бөлігі ретінде
берілуінде және қызметтік ... ... ... ... іс-
әрекетіне байланысты басқа да қоғамдық қатынастарға зиян келтіру қауіпі
қаралмаған. Біздің ойымызша, қызметтік ... ... ... жасаушы
субъектілер (лауазымды адам немесе ... адам ... ... ... бірнеше объектіге қол сұғады, атап айтқанда:
-біріншіден, көрінеу жалған мәліметтер енгізілген ... ... ... ... ... жасалған құжаттар бойынша сол мемлекеттік органның
қызметтік мүдделеріне қиянат жасалынады;
-екіншіден, қаралып отырған қылмыс арқылы қиянат ... ең ... ... ... ресми құжат және құжатқа диспозицияда
көрсетілген әрекеттерді жасау арқылы, халық алдында мемлекеттік ... ... ... ... жалған мәліметтер енгізілген ресми құжаттар ... ... ... жасалған құжаттар арқылы басқа да қылмыстық құқықтың
қорғалуына алынған ... ... ... ... ... ... мен ... заңды айналымына қол
сұғылады;
-бесіншіден, көрінеу ... ... ... ... құжаттарға және
жалған немесе қолдан жасалған құжаттарға ... ... ... ... ... және құжаттың заңға сәйкес болуына қажетті
процедураларды сақтамай, белгілі материалдық, ... ... ... да
игіліктер мен құндылықтарға қол жеткізуге мүмкіншіліктер туғызады.
Сонымен, қызметтік жалғандық жасау қылмысының бірнеше ... ... зиян ... ... отыр, оның құқық қорғау
органдарының құқық қолдану қызметінде ескерілуі де өте маңызды.
Қылмыстық ... ... ... тікелей объектінің негізгі,
қосымша және факультативті тікелей объект ... ... ... ... ... ... қылмысының негізгі тікелей объектісі —
мемлекет және ... ... ... ... оның ... ресми
құжаттар мен құжаттың заңды айналымы; қосымша тікелей объектісі — жеке ... ... ... мен ... ... не ... немесе
мемлекеттің заңмен қорғалған мүдделерінің елеулі ... ... ... ... ...... органдардың істеріндеuі ресми
құжат және құжаттың заңды айналымына байланысты ... ... ... ... зиян ... ... жалғандық жасау қылмысының қоғамдық қауіптілігін бағалау,
дұрыс саралау және жазаны анықтау үшін, ... ... және ... ... ... мәліметтерді және олардың шын мазмұнын бұрмалайтын
түзетулер енгізуі, не әдейі жалған немесе қолдан жасалған құжаттар беруі,
жалғандық жасау ... және ... ... ... бұл ... қандай қоғамдық қатынастарға қиянат жасайтыдығы ... ... ... ... да ... ... әрекет сияқты, қызметтік жалғандық
жасаудың жалпы ... ... ... ... оның ... қылмыстардан
ажырататын нақты белгілерін анықтау қажет.
Сонымен, қызметтік ... ... ... ... оның ... ... бірге, құрамының мазмұнына кіретін міндетті белгісін
анықтау қажеттілігі де туындайды. Ол ресми ... ... ... ғылымында
қылмыстың заты деп — қоғамдық ... ... ... ... бір ... көрсететін нақты бір материалдық заттарды
айтамыз, оған күш жұмсап ... ... әсер ету ... зиян ... ол өзі ... ... тығыз байланыста болады [32,80б].
Өйткені қарастырылып отырған қылмыстың заты ... ... ... ... мәні бар. Бұл ... заң ... айтылғандай
«материалдық заттарды көрсету, нақты ... ... ... ... объектісін анықтау, қоғамға қауіпті әрекеттердің
шынайы бағыттылығын айқындау және ... ... үшін ... қолданатын сот
органдарының қарауына беру үшін жасалынған» деп орынды көрсетіліп отыр
[33,149б].
Сонымен, қоғамға ... ... ... ... ... ... көмегімен негізгі қылмыстық-құқықтық қорғау объектісін анықтау
үшін, екіншіден, қоғамға қауіпті әрекеттердің шынайы бағыттылығын айқындау
үшін, үшіншіден, ... ... ... да ... ажыратып, әрекетті
дұрыс саралауға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге қылмыстың затының орны мен ... ... ... ... өтті.
«Өмірдің барлық салаларында құжаттарға маңызды рөл ... ... ... ... ... ... ... қалыпты жұмыс
істеуінің алғы шарты. Әрқилы ақпараттарды алу, өңдеу, пайдалану, сақтау
және беру құжат ... ... ... ... ... олар қылмыс
жасаудың құралына айналады немесе оның заты ... ... ... ... қол ... ... ... заттар, бағалы
заттар, бұйымдар және т. б. жатады деп санайды, осы негізде ... ... ... емес ... деп бөледі. Н. И. Коржанский, барлық қылмыстарды
объектінің құрлымы мен оған әсер ету механизіміне қарай, оларды заттық ... емес деп ... ... қылмыстарға қатарына материалдық
объектілерге әсер ететіндерді, ал заттық емес ... ... ... үзетіндерді жатқызады. Оның пікірі бойынша,
қылмыстық әрекеттің, қылмыс ... әсер ету ... үш ... ... ... ... ... денесі, оның психикасы [35,439б].
Осы аталған пікірлерді қолдай келе және ҚР ҚК 314-бабының мазмұнына
сәйкес қызметтік ... ... ... заты ... ... құжат пен
құжатты көрсетеді, сондықтан, біз оны заттық қылмыстар қатарына жатқызамыз.
Мемлекетте қоғамдық қатынастарды реттеудің бірден бір ... ... ... ... ол ... және ... емес ... бөлінеді. Ресми
құжаттар деп, соған уәкілеттенген мемлекеттік ... ... және ... ... беретін немесе міндеттерден босататын, заңдық мәні бар белгілі
бір ... ... өзге де ... ... жазбаша
актілер түсініледі. Ресми құжаттар белгілі құқықтық қатынастардың пайда
болуын, ... ... ... ... ... ... ... белгілерден ресми емес құжаттар алшақ емес, өйткені олар ... ... ... ... азаматтық құқыққа байланысты біреуге
өз атынан құқықтарын жүзеге асыру үшін сенім хат беру, егер ол ... жеке ... ... ... ... ... келетіні бәрімізге
белгілі. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... заты ... тиіс деген сұрақ пайда болады. Ресми құжат ... заң ... оны ... ... құқықтық талдау мен соттық
практиканың ... ... ... ... ... «ресми құжат» терминін кең мағынада
түсіндірді. Олардың қатарына мемлекеттік және қоғамдық ... ... ғана емес және егер олар ... немесе қоғамдық мекемелер,
кәсіпорындар немесе ұйымдардың ... ... ... мәні бар ... ... ... да» жатқызды [36,359б].
Ал, Қазақстан Республикасының ҚК 314-бабына түсіндірмесінде «Қылмыс
заты — ресми ... пен ... яғни ... мәні бар ... ... ... және міндеттерден босататын, мемлекеттік
билік органдар берген жазбаша ... Ал ... ... ... емес
органнан шығатын құжаттар, бұл қылмыстың заты ... ... ... [37,48б]. Сонымен бірге, ҚР ҚК 323-бабына түсіндірмесінде
“Ресми ... деп ... мәні бар ... ... Олар ... және басқару органдарынан, осы органдардың лауазымды адамдарынан,
жергілікті өзін-өзі басқару органдарынан, сондай-ақ ... ... ... да ... және өзге де ... шығуы мүмкін" делінген.
«Ресми құжаттар деп мемлекеттік өкімет органдары берген және белгілі
бір ... ... ... міндеттерден босататын, заңдылық мәні бар
белгілі бір ... ... өзге де ... ... ... ... және ... қатарына: еңбек кітапшасы, оқу
орнының дипломы, паспорт, әскери билет, зейнетақы, ... ... ... ... орындау қағаздары, үкімнің көшірмесі,
сақтандыру полисі, азаматтық хал актілерін тіркеу ... ... ... ... [25,371б].
«Ресми құжат қатарына мекеме, ұйым, кәсіпорындардан шығатын ... адам өз ... ... орындауымен байланысты толтырылған
(куәландырылған) құжаттар жатады. Бұндай құжаттарға мынадай талаптар
қойылады:
1) оларға ... ... ... ... немесе нормативтік
құқықтық актілермен анықталған қажетті ... ... ... ие ... ... олар ... бар ... толтырылуы тиіс” [38,224б]
Құжат дегеніміз — заңдылық маңызы бар және сондай салдар туындайтын мән-
жайларды (фактілерді) ... ... ... ... ... жалпы, ортақ түсіндірме осындай. Бұл қылмыс жасаудың (немесе
жасырудың) сараланушы не ... заты ... ... ... ... қылмыстық заңға белгілі барлық қылмыстарға қатысты
түсінік [39,17б].
Бірқатар заңдарда «құжаттың және ... ... ... ұғымдары
бар.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... өмірі немесе денсаулығы үшін
қауіпсіздік талаптарына жауап бермейтін тауарлар ... ... ... ... ... ... ... орындау не қызмет көрсету, ... ... ... жұмыстардың немесе қызмет көрсетулердің
қауіпсіздік талаптарына сәйкес келетіндігін куәландыратын ... ... беру ... ... егер бұл ... адамның денсуалығына зиян
келтірмесе және ірі көлемде жасалмаса» делінген. Ал осы баптың ескертуінде
«Осы баптың мақсаты үшін ірі ... деп бес жүз ... ... ... сома ... Бұл ... заң ... заңсыз ресми құжатты
иеленген немесе пайдаланған жеке ... жеке ... ... ... ... ... ... өлшемдік шегін көрсетіп отыр. Сонымен бірге,
бұл жерде ... ... ірі ... өлшемі, қылмыстық құқық заңымен
қорғалуға алынған қоғамдық қатынастарға келетін зардаппен ... ... ... ... ... ... ... ҚР ӘҚБК 596-бабының 2-тармағында «… іс жүргізу әрекеттері
шеңберінде іс жүргізу хаттамасының бір бөлігі болып ... ... ... ... ... ... мен ... іс материалдарына зерттеу
жүргізуге,” ... ... ... ведомствалық инспекциялардың
түгендеу, тексеру актілерінің, қортындыларының, сондай-ақ мамандардың ... ... ... ... зерттеулерінің нәтижелері бойынша
жасалған ресми құжаттардың болуы нақ сол ... ... ... ... ... ... ... 2-тармағы «Құжаттар
жазбаша да, өзге де түрде ... ... ... ... ... ... осы ... көзделген тәртіппен алынған, талап етіп алынған
немесе табыс етілетін компьютерлік ... ... және ... ... және ... жазбалардан тұратын материалдар жатуы
мүмкін” делінген [31,335б].
Сонымен бірге Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... 1996 ж. 10 маусымда қабылданған Заңның 8-бабының 1-
тармағында «ресми құжаттар ... сот ... заң ... ... және ... ... өзге де ... сондай-ақ
олардың ресми аудармалары” деп ресми құжаттардың шеңберін көрсетіп ... ... ... ... ... ... және
«ресми құжаттыңң әртүрлі болатындығына да көзіміз жетіп отыр. Сонымен бірге
мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... қаралып
отырған қылмыстың заты бола алмайды деген пікірлермен келісуге болмайды.
Өйткені мемлекеттік ... ... ... ... тұлғалар (мекеме,
кәсіпорын, ұйым т. б.) өздерінің тағайындалуларына қарай және ... ... ... ... ... ... ... ішінде ресми құжаттпен немесе құжаттпен алмасуда болатындығы
бәрімізге мәлім. ... ... ... ... ... ... ... ресми құжат пен құжаттарды лауазымды адам мен ... ... ... ... қызметшінің пайдакүнемдік немесе өзге де жеке
мүдесіне немесе басқа да мүдделі адамдардың ... ... ... ... да ... ... ... органда уақытша ресми
қызметтік негізде немесе шешуге қабылданған істердегі құжаттардың болуы,
мысалы, соттың ... ... ... ... және ... жеке және заңды ... ... ... ... ... ... ... қызметтік жалғандық жасау ... заты ... ... ... ... құжатпен бірге, жеке және заңды
тұлғалардан шығатын ресми ... да ... ... деп ... ... РФ Қылмыстық құқық оқулығының ... ... ... және ... ... қарамағындағы жеке
құжаттар (шарттар, өсиеттер және т. б.) қылмыстың заты болуы мүмкін” деп
қолдап отыр.
Жоғарыда аталған заңдардағы ... және ... ... осы ... ... ... берілген, ол қылмыстық іс-әрекетті саралау және
қылмыстық істі қарау кезінде көптеген ... ... ... ... анықтамаларда «қылмыстық заңды ұқсастығы ... жол ... (ҚК ... деп ... ... ... бірге ҚК
314-бабы бланкеттік те, сілтемелі де емес, сондықтан басқа да ... ... ... ... ... көзқарасымыз бойынша дұрыс емес.
Сонымен, қылмыстық заңда ... ... ... ... ... ... және оның ... өндірісті
жүзеге асыруы қажеттілігіне қарамастан, соттар ҚК 314-бабы бойынша айыптау
үкімдерін шығаруда. Тергеулік-соттық тәжірибелерді оқып-зерттеу ... ... ... ... әр түрлі түрлерін байқауға ... ... жеке ... ... ведомостары, квитанция, анықтама, жеке
есеп-шоты, зейнеткерлік іс, ... ... ... тіркеу
журналдары, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама және т. б.
Осы қылмыстық-құқықтық мәселені шешу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... деп беруді жөн көріп отырмыз:
«Осы кодекстің баптарында ресми құжат деп заңшығарушы, атқарушы және
сот билігі органдар мен ... ... ... ... ... ... адам мен лауазымды адам болып ... ... өз ... ... ... ... ... сонымен
бірге заң негізінде белгілі бір құқықтар мен міндеттердің ... ... ... ... анықтайтын, заңдылық мәні бар ... ... ... және ... ... ... және ... мөрімен (куәландырылған) құжаттар саналадың.
Жоғарыда келтірілген қылмыстық-құқықтық мәселелерді ... ... ... ... ... қылмысының заты болып табылатын — «ресми құжат»
туралы ұғымның тез арада қылмыс заңына енгізле ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының нормативтік
қаулысы арқылы беріліп және ... ... ... ... ... ... ... табуы дұрыс болады деп санаймыз.
Тағы бір көтеретін мәселе, ол аса маңызды құжаттар төңірегінде, бұндай
құжаттардың қаралып отырған қылмыстың заты ... ... ... ... деп ... ... ҚР ҚК 324 ... 1-тармағында «азаматтың
төлқұжатын, жеке басының куәлігін немесе жеке басының басқа маңызды құжатын
ұрлау» қаралған. Бұл жерде ... ... жеке ... ... ... ... қорғауына алып, жаза тағайындап отыр. Бірақ
нақ осындай маңызды құжатқа, қаралып отырған ... ... ... ... объективтік жағын жасау мүмкіндігінен де кем емес.
Сондықтан ресми құжаттың бірнеше түрге бөлінуін, яғни ... ... және ... ... ... ... олардың қаралып отырған қылмыстың
қажетті ... ... ... қарау мәселесін, қаралып отырған қылмыстан
ара жігін Қылмыстық кодексте көзделген нормалар бойынша ашу біздің ... тыс ... ол жеке ... ... қажет етеді.
Сонымен бірге 314-баптың диспозициясында көрсетілген қылмыстың заты
ретінде қаралатын мемлекеттік органдардың ресми құжаттарымен қатар, ... жеке ... ... ... шығатын ресми құжаттарда
саналуы қажет.
Қызметтік жалғандық жасау қылмысының объективтік жағы. Әрбір қылмыстың
объективтік жағы ең алдымен ... ... ... не ... ... қауіпті әрекет не әрекетсіздік субъектінің сыртқы,
ерікті қылығын көрсетеді және субъектінің шынайы өмірімен ... ... ... ... ... ... ... әрекет не
әрекетсіздікпен келтіріледі [7,133б]
Сонымен бірге «қоғамға қауіпті іс-әрекет бұл адамның құқыққа қайшы,
саналы, ... ... ... ... қоғамдық қатынастарға зиян келтіретін
мінез-құлқының сыртқы көрінісі болып табылады" [7,174б].
ҚР ҚК 314-бабына сәйкес ... ... ... ... жағының конструкциясына байланысты формальдық құрамды және
төменде көрсетілген әрекеттердің ... ... ... ... ... ... Ресми құжаттарға көрінеу жалған мәліметтерді енгізу. Бұл жағдайда
шын құжаттың барлық белгілеріне ие ... ... ... ... ... ... ... бірге ресми құжаттағы
мәліметтердің бір бөлігі шындыққа сәйкес келуі мүмкін.
2. Ресми құжаттарға олардың шын ... ... ... ... ... алдыменен шын құжаттқа қандай да болмасын түзетулер
(тазалау, өшіру, қандай да болмасын мәліметтерді өзгерту және т. б.)
енгізіліп, ... ... ... келмейтіндей ... Не ... ... ... ... қолдан жасалған
құжаттарды беру. Бұл жағдайда құжаттарды беруге құқысы бар адамның
біле тұра, өзі ... ... ... органның атынан,
заңдылық мәні бар фактілерді куәландыратын әдейі жалған құжатты
немесе қолдан жасаған құжатты ... ... ... ... құжатты
беру немесе қолдан ... ... беру жеке ... ... Өйткені, бұл әрекеттерді жүзеге асыру үшін тек қана
лауазымды адам мен ... адам ... ... мемлекеттік
қызметшінің әрекеті ғана емес, сонымен қатар басқа да соған мүдделі
(әдейі жалған құжатты немесе қолдан жасаған ... ... ... да ... қылмыс тек қана белсенді ... ... ... ал
әрекетсіздіксіз, яғни, енжарлықпен жасалуы мүмкін емес 33[ii]. Заңшығарушы
бұл қылмыстың құрамын сипаттайтын ... ... «шын ... «не ... ... ... жасалған құжаттардың деген
терминдерді қолданады, ... ... ... ... объективтік жақтың
аса маңызды белгісі ретінде болады. Әрекет әдісі деп, ... ... ... ... тәсілмен қолданатын реті саналады 34[iii].
Егер, осы көрсетілген қызметтік жалғандық жасау әдістерін ... ... ... ... ... ... қызметтік жалғандық жасау әдісі
әртүрлі болатыны көрініп тұр. Заң ... ... ... ... орын ... оларға интеллектуалдық және материалдық жалғандық жасау
жатады.
Интеллектуалдық — ресми құжаттарға көрінеу жалған мәліметтерді ...... шын ... ... ... ... не
әдейі жалған құжаттар немесе қолдан жасалған ... ... ... ... дегеніміз ол формальды жағынан дұрыс
құжаттың шынайлығын және дәлдігін бұзу, көбінде ол құжатты толтыру ... ... ... осы құжатты толтыруғы құқысы бар адамның
(лауазымды ... ... осы ... дәл ... ... ... байланысты дәл деректер енгізуге міндетті адаммен (лауазымды
адам болып табылмайтын мемлекеттік қызметшімен) жүзеге асырылады.
Материалдық алдау дегеніміз ... ... ... ... ... оның шынайлығы мен дәлдігін өзгерту, оны құжатты дәл жасауға
(лауазымды адам) немесе оған дәл ... ... ... емес және оған
құқығы жоқ адам (лауазымды адам болып ... ... ... ... ... ... енгізу арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен бірге, осы қылмысты жасаушы субъектілердің қылмыстық әрекеттері
арқылы келетін ... ... ... ... ... ... жалғандық жасау қылмысында қоғамға зиянды зардаптың болуын не
болмауын көрсетпей отыр, тек ... ... бір ... ... ... аяқталуын белгіліп оны құрлысына қарай формалдық қылмыс
құрамына жатқызып отыр.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... «адамның
және азаматтардың немесе заңды тұлғалардың не қоғамның немесе ... ... ... ... түрде бұзуң деген әрекеттердің
диспозицияда көрсету қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ... ... ... жеке мүдделерін
қанағаттандыру үшін жасалынады, ал одан келетін зардап тек жазаны тағайынау
кезінде ескеріледі. Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... қызметтік жалғандық жасау
әрекеттерінің адамның және азаматтардың немесе ... ... ... ... ... ... қорғалатын мүдделеріне елеулі түрде
бұзуға немесе ауыр зардаптарға әкеп соғуы ҚК 314-баптың ... ... ... деген сұраққа олардың 58 пайызы «иә» деп жауап
берді.
Сонымен «адамның және азаматтардың немесе заңды ... не ... ... ... ... мүдделерін елеулі түрде бұзу» қаралып
отырған норманың ... ... ... ... әрекетті
жасаушылардың іс-әрекеттерін қатаң жазалауға мүмкіндік туар еді деп
ойлаймыз.
Міне, ... ... ... ... алдын ала сөз байласып жасау
әрекетін өмірдің өзі көрсетіп отыр, сондықтан ол қаралып отырған ... ... ... түрі ... орын алуы ... Бұндай
қортындыны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің 53 пайызы ... ... ... ... ала сөз байласып істеуі тәжрибеде орын алуын ескеріп,
келешекте оның қылмысқа қатысу ... ... да ... жасалу
мүмкіндігінің алдын алу мақсатында оларда нормада берілуі керек ... және ... ... ... ... ... маңызы бар, себебі құжаттардың кейбір ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңға сәйкес
интеллектуалдық жалғандық жасау үшін ... тек қана ... адам ... адам ... ... мемлекеттік қызметші жасаған ретте ғана
беріледі. Басқа да жеке тұлға тарапынан ... ... ... қылмыстық заңда қарастырылмаған.
Теория жүзінде интеллектуалдық және материалдық жалғандық жасаудың
арасындағы айырмашылықтарының белгілерін ... ... Ол ... ... ... ... ... А. Жижиленко материалдық және ... ... ... ... ... дейді «біріншісі, құжаттың тек нысанын, ... оның ... ... ... Т. Л. Сергеева «қандай түрге
жататындығына қарамастан кез келген жалғандықтың ... ... ... ... ... ... қабілет беру” дейді [20,63б].
Бұл жөнінде А. Н. Трайнин «материалдық жалғандық жасау кезіндегі
әрекет, ... ... ... ал ... ... ... жалған мәліметтерді енгізу, яғни, шындыққа сәйкес келмейтін
фактілерді ... деп атап ... ... ... пайымдауы бойынша, «материалдық жалған құжат
жасаудың мәні – ... ... шын ... ... сол нысанына қол
сұғушылық жолымен, бұзуымен жасалынуында (қол қою, ... мөр, ... ... ... оның ... ... жазуда, бұлар қолдан жасаудың
материалдық ізін құрайды. Интеллектуалдық ... ... ... оның мазмұнына қол сұғушылық нәтижесінде бұзылады. Бұл жағдайда
кінәлі адам ресми құжатқа ... ... ... ... ... болмайтын (құжаттың нысаны емес, мазмұны ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының объективтік жағының ара
жігін ашу арқылы жеке ... ... ... бар деп санаймыз.
Жоғарыда келтірілген ғылымдардың тұжырымдарында қызметтік ... ... ... интеллектуалдық және материалдық түрде ... ... бір ... ... ... отыр.
Біздің ойымызша, интеллектаулдық және материалдық ... ... жеке ... ... ... болар еді.
Өйткені, интеллектаулдық жалғандық жасау, материалдық жалғандық жасауға
қарағанда қоғамдық қауіптілігі өте жоғары, оның ... ... ... көрінеу жалған мәліметтер енгізілгенімен не ... ... ... шын ... ... ... ... (әріптерді, сөздерді,
цифрларды, айлары мен жылдарын өзгерту және т. б.) арқылы ол ... ... ... соның нәтижесінде мүдделі ... ... ... ... ... пайдаға кенелуі мүмкін.
Ал, материалдық жалғандық жасауда, оның әдейі жалған ... ... ... ... өзгерген, аяқталған, белгілі бір ... ... ... және ... немесе қолдан жасалған
(құжатты толық түрде жасау, ... оның ... ... ... ... ... шын ... бланксіне өтірік мәліметтер енгізу
және т. б.) жалған құжаттар берумен ... ... ... ... қылмысының суъектісі және субъективтік
жақтары
Мемлекетіміздің қоғамдық өмірінің барлық маңызды салаларындағы ... ... ... ... ... және әлеуметтік мемелекет
құрудағы, өркениетті экономиканың құрылу және дамуы бағытының талаптарына
сай ... ... ... реформалауды талап етті. Оған дәлел —
1997 жылғы 16-шілдеде қабылданып 1998 ... ... ... ... ... ... ... кодексі. Жаңадан қабылданған
қылмыстық кодекс, 38 жыл бойы ... ... ... ... ... түпкілікті өзгертіп, көптеген жаңа нормалар енгізді. Солардың бірі
мемлекеттік ... ... ... ... ал ... 2003жылғы 25 қыркүйектегі N 484 ... ... мен ... ... бұл тарау «Мемлекеттiк қызмет пен
мемлекеттiк басқару мүдделерiне ... ... ... және өзге ... деп ... лауазымдық қылмыстар туралы жалпы ілім аспектілерінің ... ... ... қылмыстардың кейбір түрлері әлі де
болса қажетті толық түрде зерттелмеген.
Олардың қатарына ... ... және ... ... ... ... ... қаралған нормалар конструкциясында,
қылмыс жасаушылар қатарына үші ... ... ... ҚР (ҚК ... қарастыру қажеттілігі бар.
Бұл қылмыс субъектілерінің жалпы белгілерін анықтау үшін, ең алдымен
қылмыстық ... ... ... ... ... тоқталған жөн.
Отандық қылмыстық құқық ғылымында қылмыстың субъектісі туралы мәселенің
мәні өте зор. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... анық ... үшін ... зерттеуді
талап ететін бірқатар құқықтық мәселелерге көңіл бөлу ... ... ... ... бұзушылықтың субъектісі туралы мәселе
терең зерттеле қойған жоқ, ... ... бұл ... ... ... тыс
қалып қойды деп ойлауға болмайды.
Айыпты, қоғамға қауіпті іс-әрекет ... ... үшін ... адам жоқ ... қылмыс құрамының бар болуы немесе жоқ болуы туралы
мәселенің болуы мүмкін емес, ал есі ... ... ... қылмыстық
жауаптылық басталатын жасқа жеткен адам жоқ жерде, қылмыстық жауаптылық
туралы және қылмыс құрамының ... ... бар ... ... мәселе
болмайды.
Қылмыстық жауаптылық туындайтын жасқа жеткен, қылмыстық заңда қылмыс
ретінде қарастырылған қоғамдық ... ... ... ... үшін кінәлі жеке ... ... ... болып табылады,
өйткені ҚР Қылмыстық кодексінің 14-бабының 1-тармағында «есі дұрыс, ... ... ... ... жеке адам ғана ... ... ... деп тура, анық және нақты берілген.
Сондай-ақ, қылмыс жасаған адамдар шыққан тегіне, әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... сеніміне, қоғамдық бірлестіктерге қатыстылығына, тұрғылықты
жеріне немесе кез келген ... да ... ... заң ... жалпы субъектісі қазіргі қолданыстағы қылмыстық заң бойынша
(Қылмыстық кодекстің 14-бабы) мынадай ерекше белгілермен сипатталынады:
1. Қылмыстың субъектісі кез ... жеке ... бола ... ... ... бар, есі дұрыс адам болу керек. Қылмыстық
заңда есі дұрыстықтың ... ... ол есі ... ... ... ... ... (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен
қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе оған ие бола ... ... ... ... Р. Б. Құлжақаева өзінің «Қылмыстық
құрамы атты оқу құралында «Есі дұрыс, ... бар адам ғана ... ... ... ... ... — айыптының өзінің іс-
әрекетіне есеп бере ... ... ... ... дейді [26,54б]. Егер кінәліда көрсетілген белгілер жоқ
болған жағдайда ол есі ... емес деп ... және бұл ... бола ... және ... негізінде қылмыстық
жауаптылықтан және ... ... ... ... 16-бабы).
2. Қылмыстың субъектісі белгіленген жасқа толған жеке адам бола алады,
яғни қылмыс жасаған кезде он алты ... ... ... ал ҚР ҚК ... 2-тармағына сәйкес кейбір қылмыстар үшін он төрт ... ал ... ... ... ... ... ... адам мен лауазымды адам болып таблмайтын мемлекеттік
қызметшінің (қызметтік жалғандық ... ... үшін ... ... ... ... жөнінде өзгеше
белгіленбесе, жасы он сегіз ... кем ... ... қылмыстық жауапқа тартылады.
3. Қылмыстың субъектісін сипаттайтын жоғарыда келтірген жалпы
белгілерден басқа, ... бір ... тағы бір ... ... ... ... ... нақты бір қылмыстарды тек лауазымды
адамдар, әскери қызметкерлер, көлік қызметшілері және т. б. жасауы
мүмкін.
Арнайы субъект, яғни ҚК ... ... ... ... ... ... ... жасаушының кім екендігін білдіріп тұратын, жеке
тұлға.
Сондықтан, қылмыстың арнайы субъектісі деп, ҚР ҚК ... ... ... қатар, осы кодекстің Ерекше бөліміндегі
баптардың диспозициясында көрсетілген қосымша ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... «Мемлекеттік қызмет
мүдделеріне қарсы қылмыстарң деп атап, арнайы субъектісі бар ... ... ... отыр. «Демек, арнайы субъект, ... ... ... (есі ... ... ... жетуі), осы
қылмысты жасағаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тару мүмкіншілігін шектейтін
ерекше қосымша ... ие ... ... ... белгіге соншалық үлкен мағына беріледі, өйткені олардың болмауы
қызметтік жалғандық жасау ... үшін ... ... жауаптылығын
тудырмайды. Мысалы Г. Р. Смолицкий: «Қызметтік жалғандықтың болуы үшін,
жалған құжатты жасаған лауазымды адамның қай ... ... ... ... ... Олай ... қызметтік жалғандық емес, жалпы
жалғандық болады» деп жазады [9,56-61бб]. ... ... ... ... ... болып, тек мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жалғандық жасау қылмысының субъектісі болып қандайда
болсын жеке тұлға емес, тек арнаулы белгілерге ... ... ... ... ... қылмысының субъектісі болып, заңда көрсетілген
белгілерді ... ... адам және ... адам болып табылмайтын
мемлекеттік қызметші саналады.
Аталған ... ... ... қызмет мүдделеріне қарсы
жасалатын, «қызметтік жалғандық жасау» ... ... осы ... ... болмаған жағдайда «қызметтік
жалғандық жасауң қылмысының арнайы субъектісі жоқ ... ... ... ... ... ... жасайтын кінәліні анықтау
ерекшеліктеріне толығырақ тоқталған жөн, өйткені ҚК 307-бабының ескертуінде
көрсетілген лауазымды тұлғалар ... ... ... ... ... ... ойымызша қателіктер жіберіледі.
Сондықтан, «лауазымды адам» деген терминді анықтау қажеттілігі көрініп
отыр.
ҚР ҚК 307-бабының ескертуіне ... ... ... немесе арнаулы
өкiлеттiк бойынша өкiметтiң өкiлi қызметiн жүзеге асырушы не мемлекеттiк
органдарда, жергiлiктi ... ... ... ... ... ... Күштерiнде, Қазақстан Республикасының басқа да
әскерлерi мен әскери құралымдарында ұйымдастырушылық-әкiмшiлiк ... ... ... ... ... тұлғалар деп
танылады» делінген.
Демек, осы бапқа байланысты лауазымды ... ... ... ... ... өкіметтің өкілі қызметін жүзеге асырушы;
2) ұйымдық-өкімдік функцияларды орындаушы;
3) әкімшілік-шаруашылық қызметтерді орындаушы;
4) бұл ... ... ... ... ... қатарына:
1. Мемлекеттік органдарда (ҚР заңшығарушы, атқарушы және сот билігі
және прокуратура органдарында).
2. ... ... ... ... ... Республикасының Қарулы күштерінде, ... ... да ... мен ... құрамаларында.
Заң шығарушы бұл ұғымға мемлекеттің функцияларын мемлекеттік мекеме,
кәсіпорын және ... ... ... ... ... ... РФ ҚК ... ескертуінде келтірілген лауазымды адамның
ұғымына мән бергенде, оның ерекшелігі — лауазымды адамның функцияларын тек
мемлекеттік органдарда ... ... ... мемлекеттік және муниципалдық
мекемелерде жүзеге асыратын ... ... ... ... өте ... ... бар, ... бұл органдарды мемлекеттің
міндеттері мен функцияларын орындау мақсаттарына қарай мемлекет ... ... ... ... ... РФ ҚК бойынша мемлекеттік
билік, мемлекеттік қызмет және өзін өзі ... ... ... ... қылмыстардың субъектілері болуы өте орынды.
Сонымен, құқық қорғау органдарының лауазымды адамдары мемлекеттік
қызмет ... ... ... ... ... тек қана ... туралы заңды ғана емес, сонымен ... ... да ... ... ҚР ... ... қажетті түрде талдау
қажет. Өйткені, құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... ... өте ... әсерінен қылмыс субъектісін анықтауда өте көп қате ... ... ... ... немес соларда қызмет атқаратын адамдардың
құқықтық статусын анықтайтын нормативтік құқықтық ... атап ... ... 1999ж. ... 23 шілдедегі «Мемлекеттік қызмет
туралы» Заңы, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Заңы, Қазақстан Республикасының
«Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің
1999 ж. 29-желтоқсандағы ... ... ... мемлекеттік
қызметшілер лауазымының реестрі», ... ... ... 29-желтоқсандағы Жарлығымен бекітілген «Әкімшілік мемлекеттік
қызметшілер лауазымының реестрі" және т. б. пайдаланулары ... адам ... ... ... ... әдебиеттерге талдау
жасау барысында, ұзақ мерзім ... ... ... ... ... ... анықтамаларға қарағанда, оның негізгі белгілерін көрсететін
жеке анықтамаларын ұсынды. Еңбек құқығы ғылымының өкілдері, лауазымды адам
деп, ... ... ... ... мағынасы бар қызметті
жүзеге асыруға уәкілденген ... ... ... ... ... мекемелердің қызметкерлерін жатқызады [29,240б]. Ал,
әкімшілік ғылымының өкілдері оны ... ... ... аяғында
В. Кобалевский, лауазымды адам деп, лауазымдық қызметтерді жүзеге асыратын
жеке тұлға деп түсінді [16,89б]. ... ... ... ... өзінің қызметтік өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде заңды ... ... ... ... бар ... ... деп ... . Г. И. Петров лауазымды адамдар қатарына мемлекеттік немесе
қоғамдық аппаратта ... ... бар ... ... ... аяқтауды нақты жүзеге асыруға ... ... ... ... ... И. Н. ... ... адамдарды,
мемлекеттік-биліктік өкілеттіке иеленген мемлекеттік қызметшілер ретінде
анықтады. Кейбір реттерде ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындарда мемлекет атынан адамдарды
басқарумен айналысатын қызметкерлерді, сонымен ... ... ... ... қозғалысымен байланысты қызметпен айналысатын
адамдарды жатқызды [33,149б].
Тәжірибеде мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... органдарда өкімет өкілі немесе ұйымдастырушылық-
өкімдік ... ... ... ... гөрі,
көбінесе, осы қылмыстарды 307-баптың ескертуінде көрсетілген белгілерге ие
болмайтын ... ... ... ... ... Бұл сипаттағы
адамдардың ерекшелігі — олардың ақы ... ... ... отырып,
мемлекет міндеттері мен функцияларын іске асыру мақстатында лауазымдық
өкілеттіке ие ... ... осы ... ... ... ... ... немесе танымауға байланысты мәселені шешуі қиындатады.
Өйткені, қылмыстық заңда көрсетілген қылмыс ... ... ... бұл қылмыс субъектілерінің құқықтық құзырын арнайы
заңдармен, атап айтқанда ... ... ... ... Заңымен анықталады. Бұл заңның ... ... ... ... ... және т.б. ... берілген.
Лауазымды адам — ұдайы, уақытша немесе арнайы ... ... ... міндеттерін жүзеге асыратын не ... ... ... ... ... қызметтерді
орындайтын адам.Лауазымдық өкілеттік — заңдарда белгіленген құқықтары ... ... бар ... ... өз ... жүзеге
асыратын мемлекеттік органдардың алдында тұрған мақсаттары мен міндеттеріне
жауап беретін, нақты мемлекеттік лауазыммен ... ... ...... органның нормативтік құқықтық
актілерімен белгіленген лауазымдық ... пен ... ... ... ... ... келтірілген ұғымдарда «мемлекеттік
органдарда» деген термин қолданылады, сондықтан бұл ... ... ... мемлекттік қызметші деп санау үшін қажет.
Бірақ, осы тұрғыдағы мемлекеттік ... ... ... бірқатар заңдарға талдау жасау барысында заңдардың бір бірімен
үйлеспейтін жақтары, «Қазақстан Республикасының кейбір заң ... ... ... ... ... бойынша өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2003 ... ... Заңы ... ... ... ... ... 2-шілдеде қабылданған «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
күрес туралы» Заңының 2-3-баптарының тармақтарында былай көрсетілген:
«2. Мемлекеттік міндеттер — Қазақстан Республикасының ... ... ... оның ... мен ... ... адамдардың өкілеттігіне жатқызылған іс жүргізу мәндері.
4. Лауазымды адамдар — тұрақты, уақытша немесе ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарында,
сондай-ақ ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құрамаларында өкімет өкілінің
міндеттерін жүзеге асыратын не ... ... ... ... ... ... міндеттерді атқаратын адамдар.
5. Жауапты мемлекеттік қызмет атқаратын ...... мен ... органдардың өкілеттігін тікелей атқару үшін
Қазақстан Республикасының Конституциясында, Қазақстан ... және өзге де ... ... ... ... ... ... байланысты құқық бұзушылықтар үшін осы Заңның
негізінде барлық лауазымды ... ... ... ... ... осы бапта аталған, мемлекеттік міндеттерді
атқаруға уәкілдік берілген өзге де адамдар және ... ... ... ... ... ... ... уәкілдік берілген өзге ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
барлық мемлекеттік қызметшілер;
2) құқық қорғау органдары мен ... ... ... ... Осы ... қолданған кезде мемлекеттік міндеттерді атқаруға уәкілдік
берілген адамдарға:
1) жергілікті өзін өзі басқару органдарына сайланған адамдар;
2) заңда ... ... ... Республикасының
Президенттігіне, Қазақстан ... ... ... ... ... жергілікті өзін өзі басқару
сайланбалы органдарының мүшелігіне ... ... ... ... өзін өзі ... ... тұрақты немесе уақытша
жұмыс істейтін, еңбегіне ақы төлеу ... ... ... ... ... немесе жергілікті өзін
өзі басқару органдары құратын бюджеттен тыс қорлардың қаражатынан
төленетін қызметшілер;
4) мемлекеттік ... ... ... ... мемлекеттік
меншіктің жиынтық үлесі кемінде отыз бес процент құрайтын ұйымдардың
лауазымды адамдары теңестіріледі.
4. Сыбайлас жемқорлықпен құқық ... ... ... ... және ... ... атқаруға уәкілдік берілген
өзге де адамдарға немесе соларға ... ... ... ... ... мен артықшылықтар беретін жеке және ... ... ... ... ... ... ... байланысты құқық
бұзушылық субъектілері болып, 1) барлық мемлекеттік қызметшілер, яғни саяси
және әкімшілік мемлекеттік қызметшілер, 2) ... ... ... ... ... ... жиынтық үлесі кемінде отыз бес
процент құрайтын ұйымдардың лауазымды адамдары, 3) жеке және ... ... ... орыс ... ... ... баршамызға
мәлім, сондықтан заңдардың мәтінінің мәніне көңіл аудару ... ... ... кейбір терминдердің мағынасы дұрыс берілмей өзгеріп ... ... ... ... ... мен ... ... болары сөзсіз.
Сондықтан, қазіргі уақытта бәрімізді қинап ... тіл ... осы ... ... ... жөн ... Өйткені, Қазақстан
Республикасының аса маңызды ... ... ... ... ... орыс тілінде дайындалып, қабылданады, содан кейін мемлекеттік
тіл — қазақ тіліне аударылады.
Бір заңда субъектілер ... тар ... ... органдардаң
қызмет атқаратын лауазымды адамдар деп (ҚР ҚК ... ... кең ... ... ... ... ... сонымен
бірге мемлекеттік ұйымдардың немесе ... ... ... ... ... кемінде отыз бес процент құрайтын ... ... ... («Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралың
Заңының 3-бабы) деп ... ... ... ... атап кеткен жөн, «Мемлекеттік
органдар» ұғымы барлық мемлекеттік органдар түріндегі ұғымды білдірмейді.
Тұтас алғанда, халық билігі өзі ... ...... ... ... депутаттарына ғана (мәжіліс депутаттарына) беріледі
[34,135б].Яғни, мемлекеттік органдар болып, заңшығарушы, атқарушы және сот
билігіне ... ... ... Ал, осы ... туындайтын
мемлекеттің функцияларын орындайтын мемлекеттік мекеме, кәсіпорын және
ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдарда мемлекеттің
функциясын атқаратын лауазымды ... ... ... ... ... оның ішінде «қызметтік жалғандық жасаудың қылмысының
субъектісі бола ... туып ... Ал, ... ... қарай
талдау жасасақ олай емес, мысалы, ... ... ... 2-тармағына сәйкес «Азаматтың мемлекеттік
жоғарғы оқу орнында конкурстық негізінде ... ... ... ... құқықы
барң деп белгіленген, егер азаматтың осы ... ... оқу ... ... ... ... ... жалғандық жасау» қылмысын жасау арқылы бұзатын болса, оның
жауаптылығы ҚК 314-бабы ... ... ... олар ... де, мемлекеттік органға да жатпайды. ... ... беру ... ... № 389) Заңының 1-бабының, ... ... беру ... — Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе Ұлттық ... не ... ... ... ұйым», ал 9-тармағында «Мемлекеттік білім беру
мекемесі – Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылатын білім беру
мекемесі» деп ... ... ... ... ... ... ... 8-тарауы «Коммерциялық және өзге
ұйымдардағы қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстарң бойынша ... ... ... ... ... ... белгілеуі, біздің ойымызша дұрыс
емес, өйткені мемлекеттің ... мен ... ... ... ... және ... коммерциялық емес болып саналуына қарай,
олардың лауазымды ... ... ... ... ... ... ... тарауда белгіленбеген, сондықтан олар ҚК 325-
бабы ... ... ... бірақ бұл бап, қызметтік жалғандық жасау
әдістерін қамтымайды) ҚК 11-тарауы ... ... ... болар еді деген
көзқарасты жақтаймыз.
Тағы бір мысал ретінде, Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 485 1999ж.
27-сәуірдегі ... ... ІІМ ... республикалық
мемлекеттік кәсіпорнының ... ... құру ... ... «ІІМ “Күзет” РМК … еншілес мемлекеттік кәсіпорындарын құруға
рұқсат етілсін» делінген. Бұл ... ... ... ... бір
жағынан ішкі істер органдарының қызметкері, яғни, «мемлекеттік өкімет
өкілдері» (ҚК ... ... ... ... ... ... 314-бабының субъектісі емес) болып отыр.
Тағы басқа да заңдарға талдау жасайтын болсақ, ... ... ... 19 ... ... ... туралы» Жарлығының 2-
бабына сәйкес, мемлекеттік кәсіпорындардың міндет-мақсаты ... ... ... қаблетін материалдық жағынан қамтамасыз ету
және қоғам мүддесін қорғау» және т. б. бекітілген. ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың уәкілеттік органдары
берілген, оларға: “Министрліктер, мемлекеттік ... ... ... ... сол үшін ... ... өзге де ... органдар
республикалық мемлекеттік кәсіпорындарды мемлекеттік басқару органдары,
сондай ақ оларға қажет ... ... ... субъектісінің функциясын
жүзеге асырушы органдар болып табылады”, деп көрсетілген.
Қазақстан Республикасының «Комерциялық емес ... ... № 142 ... ... ... мекеменің ұғымы былай
берілген: «Қазақстан Республикасының Конституциясында және заңдарына ... ... ... заң ... ... ... Қазақстан
Республикасының, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, астана, облыстар,
республикалық маңызы бар қала ... ... ... ... және ... ... бюджеті есебініен ұсталатын мекеме мемлекеттік мекеме деп
таныладың .
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... (мемлекеттік орган) туралы Ережені әзірлеу
таралы Нұсқаудың 1-тармағында, “Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және бақылау функцияларын
орындауға уәкілеттілік берілген мемлекеттік мекеме мемлекеттік орган ... ... ... қызмет туралы» (18.12.2000 ж.
№ 126-ІІ) Заңының 21-бабында «Мемлекет ҚР Үкіметі арқылы сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымының құрылтайшысы және ... бола ... ал ... ... ... (қайта сақтандыру) ұйымы коммерциялық ұйым
болып саналады.
Бұл белгілерге соншалық үлкен мағына беріледі, өйткені құқық нормалары
талаптарын қолданушылар, ... ... ... ... қылмыстарды
саралау кезінде көп қиыншылықтарға тап болады, сондықтан «лауазымды адам»
ұғымына біраз өзгерістер қажеттілігі туып отыр.
Лауазымды адам ... ... ... ... ұғымы
нормативтік құқықтық актілерде берілмеген, ол туралы ... ... ... ... ... ... ... біздің
көзқарасымыз бойынша былай ... ... ... адам ... ... қызметші – бұл мемлекттік органдарда заңдарда
белгіленген тәртіппен ақы төленетнін ... ... пен ... жүзеге асыратын, мемлекеттік органның тағайындалуына ... ... бар ... ... ... ... міндеттерін
жүзеге асырмайтын, мемлекеттік органдарда ... ... ... ... ... ... әкімшілік-
шаруашылық қызметтерді орындамайтын мемлекеттік қызметші саналады» [2]. .
Сонымен бірге мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстарды жасаушы
субъект ... ... ... ... ... адамдар саналады.
Жауапты мемлекеттік қызметшінің, құқықтық құзырына ... ... ... ... кезінде, әртүрлі қоғамдық қатынастарға
қатысушы болады, оның ішінде ресми ... ... ... ... ... ... заңды мәні бар ресми құжаттарды
толтырулары да баршылық. Атап ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару органдары
туралы» 2001 ж. 23-қаңтарда қабылданған Заңының ... ... ... ... ... комиссиясының не ... ...... мүмкін. Тексеру нәтижесі бойынша
тексеру комиссиясы акт жасап, ол туралы мәслихат пен әкімиятқа ... ... ... ... ... ... «мәслихаттың
сессиясында қабылданған немесе бекітілген мәслихаттың ... өзге де ... қол ... ... хатшысы 19-баптың 3-
тармақшасына байланысты «мәслихат ... және оның ... ... әзірлеуді ұйымдастырады, хаттама жасалуын қамтамасыз етеді және
сессия төрағасымен бірге мәслихат сессиясында қабылданған немесе ... өзге де ... қол ... ... ... ... ... ұғымында көрсетілген әрекеттерді, жауапты мемлекеттік
қызметшінің жасауы мүмкін екендігі де ... ... ... ... ... ... жасауға
болады:
1. Қызметтік жалғандық жасау қылмысының субъектісі болып ... жеке ... ... тек арнаулы белгілерді иеленген тұлға, яғни
қызметтік жалғандық жасау ... ... ... ... ... ... лауазымды адам және лауазымды адам
болып табылмайтын мемлекеттік қызметші саналады және ... ... ... ... ... лауазымды адам мен
лауазымды адам болып табылмайтын ... ... ... ... ... үшін «егер Республиканың заңдарында тиісті
лауазымдар жөнінде өзгеше белгіленбесе, жасы он сегіз жастан кем
болмайтын мемлекеттік қызметші» ... ... ... жалғандық жасау қылмысының субъектілері болып мыналар
табылады:
• жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарына сайланған ... ... ... ... ... ... Президенттiгiне,
Қазақстан Республикасының Парламентi мен мәслихаттардың депутаттығына,
сондай-ақ жергiлiктi өзiн-өзi басқару сайланбалы органдарының мүшелiгiне
кандидаттар ретiнде тiркелген азаматтар;
... ... ... ... ... нeмece ... ... еңбегiне ақы Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң
қаражатынан төленетiн ... ... ... және жарғылық капиталында мемлекеттiң үлесi кемiнде
отыз бec процент болатын ұйымдарда басқару қызметтерiн атқаратын адамдар
теңестiрiледi.
• мемлекет ... және ... ... ... ... үшiн ... Республикасының Конституциясында,
Қазақстан Республикасының конституциялық және өзге де заңдарында
белгiленген лауазымдарды атқаратын адамдар, сол сияқты Қазақстан
Республикасының мемлекеттiк ... ... ... ... қызметшiлердiң саяси лауазымдарын атқаратын адамдар.
Қылмыстың қандай әрекетпен (әрекетсіздікпен) ... ... ... ... ... пен ... ... байланысы,
қылмыстық іс-әрекеттің жасалған мезгілін, орнын, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет құрамының
субъективті жағын да анықтаудың қылмыстық құқықта зор маңызы бар. ... ... ... ... ... ... адамның қылығы,
ойында жүрген ниетін, ойын әрекет арқылы сыртқа шығару, жүзеге асыру. Адам
ойлап ... ... ой ... өз ықтиярымен сыртқа ... ... ... ... Е. І. ... қылмыстың
субъективтік жағы «ол қоғамға қауіпті әрекеттің ішкі мәні, яғни, адамның
өзі жасаған қоғамға ... ... және оның ... ... ... ... ... .
Сондықтан, қызметтік жалғандық жасау қылмысының ... ... ... ... жасалатын) объективтік жағына қарағанда,
субъективтік жағы оның ішкі мәнін, ... ... ... ... ... жағының негізгі белгілеріне: кінә, ниет, мақсат жатады,
«осы белгілердің жиынтығы қылмыс істеген, яғни қоғамға ... ... ... ... орын ... ішкі ... оның ... еркінің өзара байланысын бейнелеп береді» [7,69-71бб].
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқысы субъективтік ... тұр, яғни ... ... ... ... ... іс-
әрекет үшін қылмыстық жауапкершілік ... ал ... яғни ... зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылыққа жол
берілмейді (ҚК ... ... Бұл ... ... жаза ... деген
қылмыстық құқықтың негізгі, аса маңызды бір принципі ... ... ... ... ... адам соларға қатысты өз кінәсі ... ... ... (іс-әрекеті немесе әрекетсіздігі) және ... ... ... ... үшін ғана ... жауапқа тартылуыа
тиіс екендігі бекітілген. Сондықтан ... заң, ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Сонымен, кінә — кез келген қылмыстың субъективтік жағының негізгі және
міндетті белгісі.
Ғалымдар, ... пен ... ... ... толық
жетілмегендігін талай рет көрсеткендігін атап кеткен жөн. Қасақаналық пен
абайсыздықтың заңды ұғымдары ... ... ... ... процестердің барлық мүмкін варианттарын қамтымайды және қасақана
және абайсыз кінәнің әртүрлі модификациялары ... анық ... ... ... мүмкіндік бермейді [35,439б]..
Қылмыстық-құқық әдебиеттерінде кінә мен қылмыстың субъективтік жағының
өзара қатыстылығы туралы ... ... бар. Бір ... кінә ... ... ... жағы деп ... яғни кінәнің мазмұны қылмыстың
субъективтік жағының мазмұнын қамтиды, бұл түсініктер ... кінә ... ... ... маңызды бөлігі бола отырып
оның мазмұнын қамти алмайды деп ... ... жақ ... ... (ниет, мақсат, эмоция) қосады.
Кінә — бұл адамның өзі жасаған қылмыстың заңда көрсетілген қоғамдық
қауіпті ... және оның ... ... психикалық қатынасы 58[v]
.
Кінә — кез келген ... ... ... қажетті белгісі
ретінде, қасақаналық және абайсыздық ... ... ... ... ... қылмыс құрамының міндетті элементі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... профессор А. Н. Трайнин
[19,65б].Сондықтан да қылмысты жасау түрін анықтаудың мәні ... ... ... ... ... ... оның ... қылмыс дәл
сараланады, бір-бірімен ұқсас қылмыстардың ... ... ... деп ... ... ... ... (Қылмыстық кодекстің 19-бап 1-бөлігі) ... ... ... анықтайтындығы бізге мәлім, яғни субъектінің әрекетіне
немесе әрекетсіздігіне, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... құрамнан формалды құрамның айырмашылығы –
зиянды зардаптардың ... ... ... ... болып табылмайтындығында,
яғни оған деген психикалық қатынас тіпті жоқ немесе ... және ... әсер ... ... байланысты, «... формальды құрамды қылмысты
жасауда қасақаналықтың мазмұны әруақытта жасалған ... ... ... ... және бұл ... жасауды қалаумен қортылады" деп
қылмыстық-құқық әдебиеттерінде әділ көрсетіліп отыр [35,439б]. .
Формальды қылмыстардың бұл қасиеттері ... ... ... да тән. ... ... ... жалған мәліметтерді, сол сияқты
аталған құжатқа олардың шын ... ... ... ... не
әдейі жалған немесе қолдан жасалған құжаттар беретін лауазымды адам ... адам ... ... мемлекеттік қызметші өздерінің заңсыз
әрекет жасағандығын, оның қоғамға қауіпті ... ... ... жасағысы келгендігін біліп, оны тілеп, саналы түрде жасайды.
Сондықтан да, қызметтік жалғандық ... ... ... ... ... қасақаналық болып табылады. Өйткені, қылмыс жасаушының әрекетнің
сипаттамасына заң шығарушы норманың құрлымында ... ... ... ... «шын мазмұнын бұрмалайтын түзетулер енгізу», «не әдейі
жалған», «қолдан жасалған» құжаттар беру деп ... ... ... ... отырған қылмыстың тікелей қасақаналығы
бағыттылығының мазмұны туралы ... ... ... ... кінә екі ... ... Оның біріншісі
– ойдың көздегенін бағалау , – яғни, ... ... ... ... ... ... ... қауіпті нәтиженің келетінін біле алатындығы,
немесе нәтиженің тууына мүмкіндік беруі, екіншісі – ... ... ... ... ... ... ... келетін қауіпке немқұрайлылықпен,
салақтықпен қарауы [36,359б].
Осы тұрғыдан кез келген қасақаналықпен жасалатын ... ... ... ... және ... ... ... құрайды.
Қаралып отырған қылмыста, интеллектуалдық элементі ретінде кінәлінің
ресми құжаттарға көрінеу жалған мәлметтерді енгізу, сол ... ... ... шын ... ... түзетулер енгізу, не әдейі
жалған немесе қолдан ... ... ... ... және оның қоғамдық
қауіптілігін саналы сезінуі ... ... ... ... ... өзге де жеке мүддесі үшін жасалатындығымен көрініеді.
Бұл, формальды құрамды қылмыстардың қасақаналығының ерікті белгілер
әруақытта «... бұл іс ... ... ... ... ... отырған қылмыстың қасақаналығының еріктілік элементі
ретінде кінәлінің ресми құжаттарға көрінеу ... ... ... ... ... құжаттарға олардың шын мазмұнын бұрмалайтын ... не ... ... ... ... ... құжаттарды заңсыз беруін
қалайтындығымен көрінеді ... ... ... немесе қолдан жасалған құжаттарды мемлекеттiк қызметтер
атқаруға уәкiлеттi адамның не оған теңестiрiлген ... ... ... жауапты мемлекеттiк лауазым атқаратын адамның, соған мүдделі адамдарға
беруі салдарынан азаматтардың заңды ... мен ... ... ... ... ... бермейді, өйткені заңды түрде оған мүдделі
адамдар өздеріне қатысты құқықтар мен ... жете ... ... ... өзi ... ... адамдар немесе ұйымдар үшiн пайда мен
артықшылық алу не ... ... ... ... зиян ... ... бірге жалған құжаттқа иеленген, мысалы, кәсіпкерлік саласында
қызмет ... ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап бермейтін тауарлар шығаруы немесе сатуы,
жұмыстарды орындау не қызмет ... сол ... ... ... немесе қызмет көрсетулердің қауіпсіздік талаптарына сәйкес
келетіндігін куәландыратын ресми құжатқа ... ... оны ... ... ... зиян келтіруі де мүмкін. Сонымен бұндай
әрекеттер жасау ... ... ... ... ... болуын тілеп немесе
оның тууына саналы түрде жол беру тікелей ... ... ... деп ... ... ҚР ҚК ... қызметтік жалғандық жасау құрамының
міндетті ... ... ... ... ... ... ... отыр,
ол пайдакүнемдік немесе өзге де жеке мүдде.
ҚР Жоғары Сот ... осы ... ... мән қоя ... 1999 ... ... ... жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтау
туралы» қаулысында істің басқа да мән-жайларымен қатар, сондай-ақ қылмыстың
ниеті мен ... ... ... жету үшін ... ... ... зерттеу қажет деп көрсетеді 64[vi].
Факультативті белгілердің, кінә ... ... ... сияқты,
талданылып отырған қылмыстың субъективтік жағын толық теориялық сипаттау
үшін үлкен мәні бар. «... ... ... ... ... ... ... элементтердің арасында, жасалған қылмыстың ниеті
мен мақсаты үлкен рөл ... деп ... ... А. Н. Трайнин
[19,72б]. Олар барлық жағдайда міндетті түрде анықталу керек. Ниетсіз бірде-
бір қасақана қылмыс жасалуы мүмкін ... не ... да, ... ... да тап осы ниет құрайды.
Қылмыстық ниет деп белгілі бір қажеттіліктер мен мүдделердің іштей
түрткі ... ... ... ... басшылыққа ала отырып саналы
түрде қылмыс істеуге бел бууын айтамыз.
Пайдакүнемдік ниет кінәлі адамның қызметтік ... ... ... ... пайда табуға тырысатындығының алғышарты. Дегенмен, оны ... ... ... ... ... өз меншігіне айналдыруымен байланысты
болмауы тиіс. Өзге бір жеке бас ... ... емес ... ... ... түсініледі.
Өзге жеке бас мүддесінің мазмұнын кек алу, жағымпаздық, мансапқорлық,
пайдакүнемдік, ықпалды қамқорлық, отбасылық, ... ... ... ... ... сай ... бүркемелдеу, қызғаныш, көре
алмаушылық және т. б. сияқты ниеттер құрайды. ... ... ... оның ... анықтайды деуге болады, яғни «… ниет,
субъектіні мақсатына жетуге жетелейтін белсенді күш ... ... ... ... ... ... деп, адам қылмыс жасай
отырып ұмтылатын алдағы нәтиженің идеалды бейнесі ... ... ... өз ... ... ... субъективтік ойы. Егер
ниет, адамның қылмыс жасау барысында немен жетекшілік еткенін ... ... ... ... ... ... ұмтылатын зардаптарын
анықтайды.
Пайдакүнемдіктің немесе өзге жеке ... ... осы ... жоқ ... ... ... бұл жерде ... ... тек ... ретте жазалау болады.
Тәртіптік жауаптылыққа барлық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заңының негізінде ... ... ... ... 29.12.) № 317 ... бекітілген «Мемлекеттік саяси
қызметшілерге тәртіптік жазалар ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің (1999 ж. 31.12 № 321) Жарлығымен
бекітілген ... ... ... ... ... қолдану
тәртібі туралы» Ереже негізінде жүзеге асырылады.
Міне, қызметтік жалғандық жасаған мемлекеттік қызметшілердің ... ... ... ... осы ... ... құқықтық актілерді,
мүдделі құқық қорғау ... ... ... ... қолдануды
назардан тыс қалдырмауы тиіс.
Егер, осы ... ... ... азаматтардың немесе заңды
тұлғалардың не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен ... ... ... ... немесе ауыр зардаптарға әкеп соқса (мысалы, тұтынушының
өмірі немесе денсаулығы үшін қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... жұмыстарды орындау не қызмет көрсету, сол
сияқты ... ... ... немесе қызмет ... ... ... ... ... ресми құжатты
заңсыз беру нәтижесінде адамның денсуалығына зиян келтірілсе), жеңілдіктер
мен басымдықтр берумен ... онда ... ... ... ... ... ... туындайды.
Өйткені, қаралып отырған қылмыс құрамының міндетті элементі ... яғни ... ... өзге жеке мүддесінде жасалу
керектігін көрсетіп ... ... ниет ... және ... ... келуіне қарамастан, осы қылмыс ... жоқ ... ... белсенді қылмыстық әрекеттер арқылы, ниетсіз келтіріген
зардап ескерілмей, кінәлі тәртіптік жауаптылыққа тартылады.
Сондықтан, қаралып отырған қылмыс ниетсіз ... да ... ... тұр. ... әрекетті қылмыс қатарына жатқызу үшін, ол нормада
көрсетілуі тиіс, яғни, ... ... ... ... өзге ... ... ... заңды тұлғалардың не қоғамның немесе
мемлекеттің заңмен қорғалатын ... ... ... ... немесе ауыр
зардаптарға әкеп соқса» деп жеке ... ... ... бар сияқты.
Сонымен бірге, қаралып отырған қылмыстың, қылмыстық ... ... ... ... ... келтіру мәселелерін өзінің шешімінде
тауып отыр, яғни не ... ... ... ... зиян ... жасалған болса.
3 ҚЫЗМЕТТІК ЖАЛҒАНДЫҚ ҚЫЛМЫСЫНЫҢ ҚОҒАМҒА ҚАУІПТІЛІГІ ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҢ ОСЫ
ТҮРІМЕН КҮРЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ .
Әрбір ... ... ... ... тамыры өзінше
қалыптасады.Аталған жайт әлемдік экономикалық кесір ... ... ... ... ие ... ... байланысты.Бұл экономикалық
қатердің барлық елдерде нышаны ... ... орны ... ... өз ... ... төбелі топ өзінің бар мүмкіндігін елді
коррупцияға жайлату арқылы ғана ұстамай алмақ басқаша ... ... елді ... ... ... билік жүйесі ретінде қоғамда
әділетті экономикалық тамыр жасақтай ... ... Міне ... ... ... қазынаға түсетін мемлекет несібесінің айтарлықтай бөлігі
заңды жүйе болып табылатын халық ... ... ... ... ... ... ... ығысадыда қоғамдағы қазына тасушы
экономикалық ... ... ­ ... ... ... Тіпті мұндай
жем қорлық жүйені ешкім ойлап таппасада арнайы түрде енгізбеседе ... ... ... ... ... ... өз арнасын өзі
жасақтайтын ретінде, өз жолын өзі тауып қарқынды «дамуға» бет ... ... ... ... балалатып отыратыны осыдан шығады. Мұндай
қоғамдық жүйеде барлық экономикалық табыс көзі де, оның ... ... ... таса, жұмбақ күйінде жүріп жатады да, нарықтық экономика жағыдайында
қалыптасуға тиісті. Ортақ ... ... ... және ... тән ... ... орнына өз басын ғана күйттейтін ... ... ... ... жүйе өз ... енгенде
ммелекеттік қызметкер де сол қоғамнның «белді» ойыншысына ... ... ... тек қана сол ... күш» ... ... ... осыдан келіп, азаматтық қоғамды дамытушы белсенді азаматтардың
орнына «қақ байланатын» демократиялық субъект пайда ... ... ... өз ... өзі ... ... ... пайдалы істердің
өзімен жеке басына пайда тапқыш пысықтар күшіктеп балалайды.
Мемлекет мүддесіне ... ... ... мемлекеттік қызметкерлер
өзіне тән психалогиясы мен ... ... әлі ... ... ... отырады. Қызметтік жалғандық ... ... ... тек қана ... жасау процесіндегі бір мәртелік тамыр
таныстық моралін қалыптастырады Қоғамдық ортаны жайлаған бұл жүйе ... ... ... ... ... ... ... қоғам жалған мемлекеттік қызметкерлік ... ... ... мемлекеттік өз мәртебесін абыройсыздандырады
да, мемлекеттік қызметтер пара берушінің, жалған ... ... ... ... ... ... болып, өзінің мемлекет алдындағы борышын
қарабайырландырады, ылғида ... ... ... ... баю ... ... ... парақордың шекпенін жамылады.
Мұндай шеңгерлер (чиновник- шенеунік ... ... ... ... құлықсыз,
қауқарсыз, тіпті қабілетсіз келеді. Халыққа тобыр ... ... ... ... ... ... парашы, мемлекеттік қызметке жалғандық
кесіп, ал мемлекеттік ... ... ... ... ... қызметтік жалғандықпен айналысушы ретінде ... ... мен кері кету ... қоғамда бас көтеретін әділетшілдер мейлінше азаяды, ... орта ... ... ... ... деген пәк сезімді
ығыстырып, ... ... ... ... аяқ басқан сайын сіңіріп
тастайды. Қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... оны тоқтату мәселесін шешіп дағдыланған адамнан, қоғамды белсенді
азамат ... ... ... мұндай елдерде ресми қаражат тамырымен қатар, көлеңкелі
экономиканың күре ... ... да. Ол ... жүйенің ажырамас
бөлігіне айналады. Ал, жемқорлықпен күреске бағытталған шараның барлығы ... ... ... ... ... ... ... нәтиже бермейді. Тіпті, жемқорлықпен күрестің өзі де парақор билік
пара алудың сенімді көзіне айналдырып, әділеттің «көзіне шөп ... ... ... бұл ... қоғамды қылмыстылыққа бой
алдырады, мемлекетіміздің қарқынды дамуына ... ... ... ... ... ... қылмыстардың етек алып
кетуінің тағы бір ... ... ... ... ... ... жұртшылықтың мемлекеттік өкімет және билік органдарына
сенбеушілігін, ... ... ... қызметін бағаламау, олардың
жұмысына көмектеспеу, мемлекеттегі құқықты ... ... ... ... сияқты көзқарастардың дамуына жол береді.
Қызметтік жалғандыққа қылмыстық-құқықтық баға беру ... ... ... ... ... ... ... дейді:
«Қазақстан кеңестен кейін кеңістікте халықаралық ... ... ... де аз ... Көп іс ... ... ... біз
осы проблемамен шұғылданатын әрі өзіміз берген ақпараттарға сүйеніп біздің
жұмысымызға баға беретін халықаралық ұйымдармен тиісінше ... ... ... ... ... өңірде ғана емес, басқа да жерлерде ... ... ... ... сеніммен айта аламын. Алайда өтпелі
экономика сыртқының өзіне тән шығысы да ... ... ... ... ... ... ... заңнама мұқият талдау мен
жетілдіруді талап етіп отыр. Шенеуніктердің сыбайластық іс-әрекетіне ерікті
немесе еріктен тыс ... ... ... ... ... ... ... қаралуға тиіс.
Бизнесті мемлекеттік қызметтен түбегейлі ... ... ... ... ... ... мен соларға іш тартатын
тұлғалардың көмескілігін, рұқсат беруші органдардың көптігін, заңды айналып
өту үшін пара беретіндердің ... және тағы ... ... отап ... уақыт келді.
Бұл үшін не істеу керек?
-Бір жерде ғана төлқұжат тіркеп, ... ... ... ... ... және т.б. ... ала ... «жалғыз терезе» қағидасы
бойынша тұрғындарға қызмет көрсететін орталықтарының жұмыстарын одан ... мен ... ... күрт қысқарту.
-«Қазақстан Республикасындағы акционерлік қоғамдар туралы» Заңға тиісті
өзгертулерді қабылдау.
-Мемлекеттік қызметші өз бизнесін сатқанын немесе басқаруға ... ... ... ... ... ... жеке бизнеспен айналысуына және компаниялардың
мүдделерін жақтауына тыйым салатын ар-ұждан кодексін әзірлеу керек.
-Тәртіптік кеңестерді Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ауыстыружәне оларды заңгер мамандарымен
нығайту керек, оған зейнет жасына жақындаған шенеуніктерді ... әсте ... жоқ. ... ... ... ... және
ар-ұждан кодексін орындауын қадағалауға тиіс.
-Бизнестегі жалақы деңгейіне ... ... ... ... ... керек.
Сонымен бірге мемлекеттік қызметшілерді ... етіп ... ... айыптауларды тыйып тастайтын кез де жетті. Егер бұл ... ... онда мұны ... ... сот ... дәлелдеуі керек. Егер
олай болмаған жағдайда, дабыл тексерілуі тиіс.
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың « жаңа ... ... жаңа ... атты Қазақстан халқына
Жолдауында «Демократиялық қоғам жағдайында қылмыс пен сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес ерекше мәнге ие ... деп атап ... ... ... ... ... және сот ... қызметінде орын алған елеулі
кемшіліктер жайы Бас ... ... ... алқа ... ... қозғалды. Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Алматы ... ... ... ... ... бірі –сыбайлас жемқорлықпен күрес
болып табылады. Республикада құқық бұзушылық саны біртіндеп төмендегенімен,
құқық қорғаушылар ... ... ... ... арасында сыбайлас
жемқорлыққа бой алдыру көріністері жиі қылаң беруде
Сыбайлас жемқорлықпен күрес бір күнде ... ... ... ... ... ... іс – шараларды жүзеге асыруда көпшіліктің де ықпалды
көмегі қажет екендігін мамандар ашып ... ... ... ... - ... өз ... ... сыбайлас жемқорлыққа бейім адамдарды
анықтау.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қызметтік жалғандық ... ... және ... ... ... ... бойынша мынадай тұжырымдар мен
қортындыларға келдік:
1. Мемлекеттік қызмет және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік
басқару мүдделері, яғни мемлекеттік биліктің ... мен ... ... ... ... ... атқару жөніндегі
мемлекеттік қызметшілердің заңды қызметі деп тануға болады.
Қызметтік ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік органдардың қызметтік мүддесіне байланысты ресми
құжаттар мен құжаттың заңды айналымы; қосымша ... ... жеке ... ... ... мен ... мүдделері не қоғамның ... ... ... ... елеулі түрде бұзылуы;
факультативті тікелей объектісі, мемлекеттік органдардың ... ... және ... ... ... ... туындайтын қоғамдық
қатынастар жүйесінің бұзылуына зиян келтіру қауіпі.
2. ҚР ҚК 314-бабына сәйкес ... ... ... ... жағының конструкциясына байланысты формальдық құрамды және
төменде ... ... ... жасалған сәттен бастап аяқталған
деп есептелінеді:
-Ресми құжаттарға көрінеу жалған мәлметтерді енгізу. Бұл жағдайда шын
құжаттың барлық ... ие ... ... ... сәйкес келмейтін
мәлметтер енгізіледі. Сонымен ... ... ... ... бір
бөлігі шындыққа сәйкес келуі мүмкін.
-Ресми құжаттарға олардың шын мазмұнын ... ... ... ... ... шын ... ... да болмасын түзетулер (тазалау,
өшіру, ... да ... ... ... және ... енгізіліп,
құжатты шындыққа сәйкес келмейтіндей дәрежеге жеткізіледі.
-Әдейі жалған құжаттар немесе қолдан жасалған ... ... ... ... ... ... бар адамның біле тұра, өзі қызмет
атқаратын мемлекеттік ... ... ... мәні бар ... ... ... құжатты немесе қолдан жасаған ... ... ... ... ... беру ... ... жасаған құжатты беру жеке
әрекет ретінде қаралады. Өйткені, бұл ... ... ... үшін ... ... адам мен лауазымды адам болып ... ... ... ғана емес, сонымен қатар басқа да соған мүдделі ... ... ... ... ... ... дайындаушы) адамдардың болуы
да мүмкін. Бұл қылмыс тек қана белсенді әрекеттер ... ... ... ... ... жасалуы мүмкін емес.
3. Мемлекеттік қызмет және мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы, оның
ішінде ... ... ... қылмысының субъектісі болып, егер
Республиканың заңдарында тиісті лауазымдар жөнінде ... ... он ... жастан кем болмайтын мемлекттік қызметші қылмыстық жауапқа
тартылады.
Қызметтiк жалғандық жасау қылмысының ... ... ... ... ... ... органдарына сайланған адамдар;
• заңда белгiленген тәртiппен ... ... ... ... Парламентi мен
мәслихаттардың депутаттығына, сондай-ақ жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... ... ... тiркелген
азаматтар;
• жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында тұрақты нeмece уақытша жұмыс
iстейтiн, еңбегiне ақы Қазақстан Республикасы мемлекеттiк ... ... ... мемлекеттiк ұйымдарда және жарғылық капиталында мемлекеттiң үлесi
кемiнде отыз бec ... ... ... ... ... адамдар теңестiрiледi.
• тұрақты, уақытша немесе арнаулы өкiлеттiк бойынша өкiметтiң өкiлi
қызметiн жүзеге асырушы не мемлекеттiк органдарда, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының басқа да әскерлерi мен әскери
құралымдарында ұйымдастырушылық-әкiмшiлiк немесе әкiмшiлiк-шаруашылық
қызметтердi орындаушы ... ... ... және ... ... ... орындау үшiн Қазақстан Республикасының Конституциясында,
Қазақстан Республикасының конституциялық және өзге де ... ... ... ... сол ... ... мемлекеттiк қызмет туралы заңдарына сәйкес мемлекеттiк
қызметшiлердiң саяси лауазымдарын атқаратын ... ... ... ... ... ... ... «Жаңа онжылдық-
жаңа экономикалық өрлеу-Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан
халқына арнаған жолдауы.29.01.2010ж
2. Қазақстан ... ... ... ... заңы.23.07.1999
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылы 30 ... ... ... 2007 жылы 21 мамырдағы №254Ш
заңымен өзгертулер енгізілген
4. "Қазақстан Республикасының конституциясына түсіндірме. ... ... А.Н. ... Республикасының қылмыстық құқығы .Алматы.2004.
45б
6. И.Е.Қайыржанов. қылмыстық заңның ... ... ... ... орны туралы. Алматы. 2001.74-76бб
7. Баймурзина Г.И. Уголовное право Республики Казахстан. Алматы.2005.69-
71бб
8. Қазақстан ... ... ... ... ... ж. ... , толықтырулармен. Алматы . Жеті жарғы
2008 ж.
9. Смольницкий Г.Р. Преступность ХХ века. М.1999.56-61бб
10. Жижиленко А.А. Психология ... ... ... Қазақстан Республикасының «сыбайлас жемқорлықпен ... ... ... ... ... туралы» заңы 17.04.1995ж
13. " Соттың парақорлық үшін жауаптылық заңдарын қолдану тәжірибесі туралы»
заңы.22.12.1995ж
14. ... ... ... Под ред.Сухарева А.И.,Крутских
В.Е..М.2002.201б
15. Рогов И.Е. Демократические основы ... ... ... ... В.И. ... проблемы становления и ... ... ... ... ... В.Ф. ... ... против интересов госыударства
и личности.М.2000.47б
18. Алматы және Қарағанды қалаларында “Экономикалық соттар түзу ... ... жылы ... ... А.Н. Предупреждение хищении . М. 2000.65б
20. Сергеев Т.Л. Уголовно-правовые и ... ... ... ... Ц.А. ... ... службы. М.2004.4б
22. Никифоров Г.И.О понятии уголовной ответственности.М.2000.24б
23. Наумов Н.В. О содержании уголовно-правовых отношении. М.2000.149б
24. ... А.А. ... ... жасалатын қылмысты саралау
ерекшеліктері.
25. Ағыбаев А.Н. Қазақстан республикасының қылмыстық құқығы (Ерекше бөлім)
Алматы.2004.371б
26. Құлжақаева Р.Б. ... ... ... ... С.М. ... охрана интересов народа.Алматы.
2005.150-151бб
28. Жүнісов Б.Ж. Қылмыстық құқықтағы қызмтеттік жалғандық жасау қылмысының
қылмыстық-құқықтық сипаттамасы.Қарағанды. ... ... А.А. ... и ... ... преступлении. М.2004.233-
234бб
30. Трайнин А.Н.Способы совершения неторық ... ... ... М.2004.23б
31. Борчашвили И.Ш.,Рахимжанова Т.К. Комментарий к Уголовному Кодексу
Республики Казахстан.Караганда.2004.348б
32. ... Г.И. ... ... ... ... ... и ... преступления и его занчение ... ... ... ... С.К. ... ... ... Казахстан.
Караганда.2001.135б
35. Н.И.Коржановский.О некоторых проблемных ... ... Ким Ю.А. ... ... ... против государственной
службы. Алматы.2007.359б
37. Ной И.С.Субъекты должностных преступлении. Алмсаты. 2008.48б
38. ... А.А. ... ... ... ... 2007.224б
39. Зиманов З.С. Размышления о новой модели формирования государственной
службы. Астана. ... ... ... «Авторлық құқық және сабақтастық құқық
туралы» заңы.10.06.1996
41. Қазақстан Республикасының «Коммерциялық емес ... ... » ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лауазымды өкілеттіктерін теріс пайдаланған қылмыс құрамының ұғымы82 бет
Дипломатиялық хаттамалар36 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын үрдістер7 бет
Көне түрік жазбаларындағы алғы философиялық ойлар9 бет
Мемлекеттік қызметтің түсінігі8 бет
Орта ғасырлардағы (Оғыз дәуірі) Қазақстан жеріндегі мемлекеттер мен олардың мәдениеті7 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Қазақ және түрік антропонимдерінің мәнін, олардың этномәдени табиғатына тереңдеу арқылы тарихи сабақтастығын анықтап, екі тілдегі кісі есімдерінің көне түркі негізін орхон - енисей, талас және т. б. ескерткіштеріндегі жазбалар арқылы тауып, салыстырып, ұмытылып бара жатқан көне лексемалармен тіркескен антропонимдерді жаңғырту және қолданысқа енгізу52 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы туралы6 бет
Ұйым аралық нормативтiк құжаттар32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь